ජීවයේ සම්භවය, භූ විද්යාත්මක කාල පරිමාණය සහ පරිණාම වාද
අවුරුදු බිලියන 4.6කට පෙර ගිනිබත් වූ ආදි පෘථිවියේ "ආදි සූපයෙන්" මුල්ම ප්රාග්-සෛලය බිහිවුණු හැටි, ඔපාරින්-හැල්ඩේන් ජෛව රසායනික පරිණාම වාදය, භූ විද්යාත්මක ඉයෝන 4 හා යුග 3 (පේලියෝසොයික, මීසොසොයික, සීනොසොයික) සහ ලැමාක්වාදය, ඩාවින්-වොලස් ස්වාභාවික වරණවාදය හා නව-ඩාවින්වාදය කතා කරන සිංහලෙන් ඉගෙන ගනිමු.
ආයුබෝවන්! A/L ජීව විද්යාවේ 03 වන ඒකකය — "පරිණාමය සහ ජීවීන්ගේ විවිධත්වය" පාඩම් මාලාවට ඔයාව ආදරයෙන් පිළිගන්නවා. පොඩ්ඩක් ඇස් දෙක පියාගෙන අවුරුදු බිලියන 4.6කට කලින් අපේ පෘථිවිය කොයි වගේ තියෙන්න ඇත්ද කියලා හිතලා බලන්නකෝ! ගස් කොළන් එකක්වත් නැහැ, සත්තු කවුරුවත් නැහැ, හුස්ම ගන්න නිදහස් ඔක්සිජන් (O2) වායුව ඇත්තෙම නැති තරම් — ගිනි කඳු පුපුරන, අකුණු ගහන, උල්කාපාත කඩා වැටෙන ගිනිබත් වුණු ග්රහලෝකයක් විතරයි තිබුණේ!
එහෙනම් ඒ වගේ අජීවී රසායනික ද්රව්ය විතරක් තිබුණු පෘථිවියක, අද අපි දකින මිලියන ගණනක් වූ ශාක, සතුන් සහ ඔයා වගේ බුද්ධිමත් මිනිසුන් බිහි වුණේ කොහොමද? අන්න ඒ විශ්මිත කතාව තමයි අපි මේ පළමු පාඩමෙන් (නිපුණතා මට්ටම 3.1.1) හරියටම චිත්රපටියක් බලනවා වගේ පියවරෙන් පියවර ඉගෙන ගන්න යන්නේ!
🩺 අනාගත වෛද්යවරයෙකු හා ජෛව විද්යාඥයෙකු විදිහට ඔයාට මේ පාඩම ඕන වෙන්නේ ඇයි?
පරිණාමය කියන්නේ අවුරුදු මිලියන ගාණකට කලින් නතර වුණු ඉතිහාස කතාවක් කියලා ඔයා හිතුවද? කොහෙත්ම නැහැ! අද රෝහල්වල දැඩි සත්කාර ඒකකවල (ICU) වෛද්යවරු මුහුණ දෙන ලොකුම අභියෝගය තමයි ප්රතිජීවක ප්රතිරෝධී සුපිරි බැක්ටීරියා (Antibiotic-resistant Superbugs — උදා: MRSA, MDR-TB). රෝගියෙක් ප්රතිජීවක බෙහෙත් දින 5ම බොන්නේ නැතුව දින 2න් නතර කළාම, දුර්වල බැක්ටීරියා මැරිලා ගිහින් විකෘතියක් නිසා ප්රතිරෝධී ජානයක් සහිත බැක්ටීරියා කිහිපය ඉතිරි වෙලා පැය කිහිපයකින් මිලියන ගණනක් බවට ගුණනය වෙනවා! ඒ කියන්නේ ඩාවින්ගේ ස්වාභාවික වරණය ඔයාගේ ඇස් ඉදිරිපිටම රෝහල් වාට්ටුව ඇතුළේ සිද්ධ වෙනවා!
1. ජීවය සම්භවය වීමට පෙර ආදි පෘථිවියේ පැවති තත්ත්ව
දැන් අපි බලමු NIE සම්පත් පොතට අනුව ජීවය බිහිවෙන්න කලින් පෘථිවියේ තිබුණු තත්ත්ව මොනවාද කියලා. අවුරුදු බිලියන 4.6කට පමණ පෙර පෘථිවිය සහ සෞරග්රහ මණ්ඩලයේ අනෙකුත් ග්රහලෝක බිහි වුණා. මුල් කාලයේ විශාල පාෂාණ හා අයිස් කුට්ටි පෘථිවියේ නිරන්තරයෙන් ගැටෙමින් තිබුණු නිසා පෘථිවිය ඉතාම අධික උෂ්ණත්වයකින් යුක්ත වුණා.
- මුල්ම වායුගෝලයේ සංයුතිය: ජල වාෂ්ප (H2O) බහුලව තිබුණු අතර, නිදහස් ඔක්සිජන් (O2) තිබුණේ ඉතාම ස්වල්ප ප්රමාණයක් පමණයි. ගිනි කඳු පිපිරීම් නිසා නිදහස් වුණු නයිට්රජන් (N2) හා නයිට්රජන් ඔක්සයිඩ, කාබන් ඩයොක්සයිඩ් (CO2), මීතේන් (CH4), ඇමෝනියා (NH3) සහ හයිඩ්රජන් (H2) වායූන්ගෙන් මේ මුල් වායුගෝලය සමන්විත වුණා.
- ඔක්සිහාරක වායුගෝලයක් (Reducing Atmosphere) බවට පත්වීම: මුලින් උදාසීනව පැවති වායුගෝලය පසුව ඉලෙක්ට්රෝන ලබා දිය හැකි ඔක්සිහාරක වායුගෝලයක් බවට පත් වුණා. (ඔයාට තේරුණාද ඇයි මේක වැදගත් වුණේ කියලා? O2 තිබුණා නම් අලුතින් හැදෙන කාබනික අණු ඔක්සිකරණය වෙලා කැඩිලා යනවා; ඔක්සිහාරක වායුගෝලය නිසා කාබනික අණු සංශ්ලේෂණයට හිතකර පරිසරයක් ලැබුණා!)
- සාගර සෑදීම සහ ශක්ති ප්රභව: පෘථිවිය ක්රමයෙන් සිසිල් වෙද්දී ජල වාෂ්ප ඝනීභවනය වී වර්ෂාව ලෙස වැටී ආදි සාගර නිර්මාණය වුණා (සැහැල්ලු H2 වායුවෙන් විශාල කොටසක් අභ්යවකාශයට මිදී ගියා). ගිනි කඳු පිපිරීම්, අකුණු ගැසීම්, අධික පාරජම්බුල (UV) කිරණ (ඕසෝන් ස්තරයක් නොතිබූ නිසා!), සාගර පතුලේ ජල තාප මංකඩ විවර (Hydrothermal vents) සහ ක්ෂාරීය මංකඩ විවර (Alkaline vents) මගින් අකාබනික අණුවලින් සරල කාබනික අණු සෑදීමට අවශ්ය ශක්තිය සැපයුණා.
2. ජෛව විවිධත්වයේ පරිණාමයේ ප්රධාන සිද්ධි 4 (Oparin–Haldane සිට මානවයා දක්වා)
පෘථිවිය මත ජීවය පැවති බවට හමුවන සෘජු පොසිල සාක්ෂි වසර බිලියන 3.5ක් පමණ පැරණි ක්ෂුද්රජීවී පොසිලයි. ඔපාරින් (Oparin) සහ හැල්ඩේන් (Haldane) ඉදිරිපත් කළ ජෛව රසායනික පරිණාම වාදයට (Biochemical Evolution Theory) අනුව ප්රධාන පියවර හතරකින් ප්රථම සෛලය බිහි වී ඉන්පසු ජෛව විවිධත්වය පරිණාමය වුණා:
- ආදි වායුගෝලයේ අකාබනික අණුවලින් ඇමයිනෝ අම්ල සහ නයිට්රජනීය භෂ්ම වැනි කුඩා කාබනික අණු අජෛවව සංශ්ලේෂණය වීම.
- එම කුඩා කාබනික අණු බහුඅවයවීකරණය (Polymerization) වීමෙන් මහා අණු සෑදීම:
ඇමයිනෝ අම්ල → ප්රෝටීන|නයිට්රජනීය භෂ්ම + සීනි + පොස්ෆේට් → නියුක්ලෙයික් අම්ල - කාබනික මහා අණු පටල තුළ ඇසිරීමෙන් ප්රාග්-සෛලය (Protocell) බිහි වීම.
- නියුක්ලෙයික් අම්ල ස්වයං-ප්රතිවලිත (Self-replication) හැකියාව අත්කර ගැනීමෙන් ප්රවේණිගත වීමේ හැකියාව ලැබීම.
- පැරණිතම ඒකසෛලික සුන්යෂ්ටික පොසිල — වසර බිලියන 1.8ක් පැරණියි.
- රතු ඇල්ගාවන්ට සමාන පැරණිතම බහුසෛලික ප්රොටිස්ටා පොසිල — වසර බිලියන 1.2ක් පැරණියි.
- ස්පොන්ජීන් — වසර මිලියන 700කට පෙර; ආත්රෝපෝඩා පූර්වජයන් හා කෝඩේටාවන් — වසර මිලියන 670කට පෙර (පසු-ප්රොටෙරෝසොයික්).
- දිලීර, ශාක (ඉටිමය උච්චර්මය හා සනාල පටක සහිතව) සහ සතුන් ගොඩබිම (භෞමික) ගණාවාසීකරණය — වසර මිලියන 500කට පෙර (ශාක හා දිලීර එක්ව අන්තර්ක්රියා කරමින් ගොඩබිමට ආවා!).
- ගොඩබිම ජීවිතය ඇරඹූ මුල්ම සත්ත්ව කාණ්ඩය: ආත්රෝපෝඩාවෝ (කෘමීහු හා මකුළුවෝ).
- විශාල ශාක කඳ, මුල් හා පත්ර ලෙස විභේදනය වීම — වසර මිලියන 380කට පෙර.
- කණ්ඩික වරල් සහිත මත්ස්යයන්ගෙන් (Lobe-finned fishes) මුල්ම සිවුපාවුන් (Tetrapods) පරිණාමය — වසර මිලියන 365කට පෙර.
- අනෙක් ප්රයිමේටාවන්ගෙන් මානව පෙළපත වෙන්වීම — වසර මිලියන 6–7කට පෙර; නූතන මානව විශේෂයේ (Homo sapiens) සම්භවය — වසර 195,000කට පෙර!
3. භූ විද්යාත්මක කල්ප / ඉයෝන (Eons) 4 සහ ෆැනරසොයික් යුග (Eras) 3
විභාගයේදී NIE ගුරු මාර්ගෝපදේශයට අනුව ඔයා අනිවාර්යයෙන්ම ඉයෝන 4 සහ ෆැනරසොයික් ඉයෝනයේ යුග 3 නිවැරදි අනුපිළිවෙළට නම් කරන්නත්, ඒ එක් එක් කාලයේ සිදුවූ ප්රධාන පරිණාමික සිදුවීම් හඳුනාගන්නත් දැනගෙන ඉන්න ඕනේ. මේ වගුව හොඳට බලාගන්න:
| භූ විද්යාත්මක කල්පය (ඉයෝනය / Eon) | අනු-යුගය (Era) | NIE සම්පත් පොතේ සඳහන් ප්රධාන පරිණාමික සිදුවීම් |
|---|---|---|
| 1. හේඩියන් (Hadean) | — | පෘථිවියේ උපත (~වසර බිලියන 4.6කට පෙර). |
| 2. ආකියන් (Archaean) | — | පෘථිවි පෘෂ්ඨයේ ආදිතම පාෂාණ සෑදීම; ආදිතම ප්රාග්න්යෂ්ටික සෛල පොසිල ඇති වීම; වායුගෝලීය O2 සාන්ද්රණය ඉහළ නැගීම ආරම්භ වීම. |
| 3. ප්රොටෙරෝසොයික් (Proterozoic) | — | සුන්යෂ්ටික සෛලවල පැරණිතම පොසිල ඇති වීම; ඇල්ගී විවිධත්වය සහ මෘදු දේහ සහිත අපෘෂ්ඨවංශී සතුන් ඇති වීම. |
| 4. ෆැනරසොයික් (Phanerozoic) | 1. පේලියෝසොයික (Palaeozoic) | සත්ත්ව වංශවල විවිධත්වය ශීඝ්රයෙන් වැඩි වීම; කරදිය ඇල්ගාවන් සුලබ වීම; දිලීර, ශාක හා සතුන්ගේ භෞමික ගණාවාසීකරණය; සනාල ශාක විවිධාංගීකරණය හා වනාන්තර බහුල වීම; අස්ථික මත්ස්යයන්, මුල්ම සිවුපාවුන් හා කෘමීන් බිහි වීම; උභයජීවීන් ප්රමුඛ වීම; ප්රථම බීජ ශාක බිහි වීම; උරගයන් බිහි වීම හා විකිරණය; වර්තමාන කෘමි ගෝත්ර බිහි වීම; අවසානයේ කරදිය හා භෞමික ජීවීන් විශාල ලෙස නෂ්ට වීම. |
| 2. මීසොසොයික (Mesozoic) | කේතුධර ශාක (විවෘත බීජක) ප්රමුඛ වීම; ඩයිනෝසරයන් පරිණාමය, ප්රමුඛ වීම හා විකිරණය; ක්ෂීරපායින්ගේ සම්භවය; සපුෂ්ප ශාක (ආවෘත බීජක) බිහි වීම හා විවිධාංගීකරණය; යුගය අවසානයේ ඩයිනෝසරයන් ඇතුළු බොහෝ ජීවී විශේෂ නෂ්ට (වඳ) වීම. | |
| 3. සීනොසොයික (Cenozoic) | ක්ෂීරපායින්, පක්ෂීන් හා පරාගණ කාරක කෘමීන්ගේ ප්රධාන විකිරණය; සපුෂ්ප ශාක ප්රමුඛ වීම; වර්තමාන ක්ෂීරපායි ගෝත්ර හා ප්රයිමේටා කාණ්ඩවල සම්භවය; ද්විපාද මානව පූර්වජයා බිහි වීම සහ Homo ගණය බිහි වීම. |
4. පරිණාම වාද තුන: ලැමාක්වාදය, ඩාවින්-වොලස් වාදය සහ නව-ඩාවින්වාදය
මුලින්ම අපි බලමු "පරිණාමය" (Evolution) කියන පදයේ නිල විභාග නිර්වචනය මොකක්ද කියලා:
📌 විභාග ලකුණු දීමේ පටිපාටියේ නිල නිර්වචනය (Evolution):
"දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට (විකරණය වීම් සහිතව පරම්පරාගත වීම / Descent with modification) ගහනයක් තුළ සිදුවන ප්රවේණික සංයුතියේ වෙනස් වීමක් ලෙස පරිණාමය අර්ථ දැක්විය හැකිය."
දැක්කද එතන තියෙන වැදගත්ම වචනය? තනි ජීවියෙක් තමන්ගේ ජීවිත කාලය තුළ පරිණාමය වෙන්නේ නැහැ — පරිණාමය වෙන්නේ ගහනයක් (Population)! දැන් අපි මේ ක්රියාවලිය පැහැදිලි කරන්න ඉදිරිපත් වුණු ප්රධාන වාද 3 බලමු:
(අ) ලැමාක්වාදය (Lamarckism — 1809)
ප්රංශ ජාතික ජීන් බැප්ටිස්ට් ලැමාක් (1809) මූලධර්ම දෙකක් මත පරිණාමය පැහැදිලි කරන්න උත්සාහ කළා:
- වහර හා අවහරය (Use and Disuse): දේහයේ නිරන්තරයෙන් භාවිත කරන අවයව ක්රමයෙන් විශාල හා ශක්තිමත්ව වැඩෙන අතර, භාවිත නොකරන අවයව පරිහානියට පත් වෙයි. (උදා: උස ගස්වල කොළ කඩා කෑමට ගෙල දිගු කිරීම නිසා ජිරාෆ්ගේ බෙල්ල දිගු වීම).
- පරිචිත ලක්ෂණ සම්ප්රේෂණය (Inheritance of Acquired Characteristics): ජීවියෙකු තම ජීවිත කාලය තුළ පරිසරයට අනුවර්තනය වීමේදී අත්කර ගන්නා ලක්ෂණ (පරිචිත ලක්ෂණ) තම ජනිතයන්ට උරුම කර දෙන බව.
ඇයි ලැමාක්වාදය අද ප්රතික්ෂේප වෙන්නේ? ඔයා ජිම් එකට ගිහින් මාංශ පේශි ලොකු කරගත්තා කියලා ඔයාට ලැබෙන බබා උපදිනකොටම මාංශ පේශි ලොකුවට ඉපදෙන්නේ නැහැනේ! මොකද දේහ සෛලවල ඇතිවන පරිචිත වෙනස්කම් ජන්මාණු (ශුක්රාණු/ඩිම්බ) තුළ ඇති DNA වෙනස් කරන්නේ නැති නිසා ඒවා ඊළඟ පරම්පරාවට සම්ප්රේෂණය වෙන්නේ නැහැ.
(ආ) ඩාවින්–වොලස් වාදය / ස්වාභාවික වරණවාදය (Darwin–Wallace Theory of Natural Selection)
චාල්ස් ඩාවින් සහ ඇල්ෆ්රඩ් රසල් වොලස් ස්වභාවධර්මයේ ප්රධාන නිරීක්ෂණ දෙකක් දුටුවා: (1) ඕනෑම ගහනයක සාමාජිකයන් අතර ප්රවේණික විවිධත්වයක් පවතින බව සහ (2) සෑම විශේෂයක්ම පරිසරයට දරාගත හැකි ප්රමාණයට වඩා වැඩි ජනිතයන් සංඛ්යාවක් බිහි කරන බව. මේ මත පදනම්ව ස්වාභාවික වරණ ක්රියාවලිය පියවර 4කින් සිදු වෙනවා:
- අධිජනනය (Overproduction): පරිසරයේ සම්පත්වලට දරාගත හැකි ප්රමාණයට වඩා වැඩි ජනිතයන් සංඛ්යාවක් බිහි කිරීම.
- ප්රභේදනය (Variation): ගහනයේ ජීවීන් අතර පැවැත්මට හා ප්රජනනයට බලපාන විවිධ ප්රවේණික ලක්ෂණ (ප්රභේදන) පැවතීම.
- තරගය හා උචිතෝන්නතිය (Competition & Survival of the Fittest): සීමිත ආහාර, ඉඩකඩ හා සහකරුවන් උදෙසා ජීවීන් අතර තරගයක් ඇති වන අතර, පරිසරයට වඩාත් උචිත ලක්ෂණ දරන ජීවීන් නොනැසී ජීවත් වේ (උචිතෝන්නතිය).
- හිතකර ලක්ෂණ ස්වාභාවික වරණයට ලක් වීම: එම උචිත ජීවීන් වැඩි සංසේචන හා ප්රජනන සාර්ථකත්වයක් පෙන්වමින් වැඩි ජනිතයන් පිරිසක් බිහි කරන නිසා, පරම්පරා කිහිපයක් යද්දී ගහනය තුළ හිතකර ලක්ෂණ දරන ජීවීන්ගේ අනුපාතය ඉහළ යයි!
NIE සම්පත් පොතේ දැක්වෙන පැවැත්මට හා ප්රජනනයට වාසිදායක ලක්ෂණ 6: (1) විලෝපිකයන්ගෙන් බේරීම/ආරක්ෂාව, (2) භෞතික හා පීඩාකාරී තත්ත්වවලට ඔරොත්තු දීම, (3) ආහාර ලබා ගැනීමේ කාර්යක්ෂමතාව, (4) රෝගවලට ප්රතිරෝධතාව, (5) සංසේචන සම්භාවිතාව, සහ (6) නිපදවන සරු ජනිතයන් සංඛ්යාව.
(ඇ) නව-ඩාවින්වාදය (Neo-Darwinism)
ඩාවින් ජීවත් වුණු කාලයේ DNA, ජාන හෝ උකුණු බෙදීම (ඌනනය) ගැන දැනගෙන හිටියේ නැහැ — ඒ නිසා ප්රභේදන ඇතිවෙන්නේ කොහොමද කියලා පැහැදිලි කරන්න ඩාවින්ට බැරි වුණා. පසුකාලීනව චාල්ස් ඩාවින්ගේ ස්වාභාවික වරණවාදය, මෙන්ඩලීය ප්රවේණිය (Mendelian genetics) සහ ගහන ප්රවේණිය (Population genetics) පිළිබඳ නූතන දැනුම සමඟ සමෝධානය (එකතු) කිරීමෙන් ගොඩනැගුණු වාදය "නව-ඩාවින්වාදය" ලෙස හඳුන්වනවා!