ප්රශ්නය 1 / 10
A/L පසුගිය විභාගය (2019)
1. මානව පුරුෂ ප්රජනක පද්ධතියට අයත් අතිරේක ග්රන්ථි තුන, ඒවායින් ශුක්ර තරලයට ලැබෙන පරිමාමය දායකත්වය සහ ස්රාවයන්හි සංයුතිය නිවැරදිව ගළපා ඇති වරණය කුමක්ද?
විවරණය: පුරුෂ අතිරේක ග්රන්ථි 3න් හැම අවුරුද්දකම වගේ ප්රශ්නයක් අහනවා!
1. 'ශුක්ර ආශයිකා යුගල' (60%): කහ පැහැති ඝන ක්ෂාරීය තරලය — ශ්ලේෂ්මල, 'ෆ්රක්ටෝස්' (ශක්ති ප්රභවය), කැටිකාරක එන්සයිම, ඇස්කෝර්බික් අම්ලය හා ප්රොස්ටග්ලැන්ඩින්.
2. 'පුරඃස්ථ ග්රන්ථිය' (තනි ග්රන්ථියකි!, ~30%): කිරි පැහැති තුනී තරලය — ප්රතිකැටිකාරක එන්සයිම සහ 'සිට්රේට්' (Citrate — ශුක්රාණු පෝෂකයකි).
3. 'බල්බොයුරේත්රල (කූපර්) ග්රන්ථි යුගල': පැහැදිලි ක්ෂාරීය ශ්ලේෂ්මලය — මුත්ර මාර්ගයේ ආම්ලික මුත්ර උදාසීන කර ස්නේහනය කරයි!
ප්රශ්නය 2 / 10
විශාඛා විද්යාලය — කොළඹ පෙරහුරු විභාගය (2024)
2. මිනිස් දෘෂ්ටි විතානයේ පිහිටි 'මධ්ය කූපය' (Fovea — කහ ලපයේ මධ්යය) සහ 'අන්ධ බින්දුව' (Blind spot) පිළිබඳ නිවැරදි ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: කාචයට කෙළින්ම පිටුපසින් දෘෂ්ටි විතානයේ අපර මධ්යයේ තියෙන කහ ලපයේ (Macula) මැද පිහිටි 'මධ්ය කූපයේ' (Fovea) යෂ්ටි සෛල එකක්වත් නෑ — තියෙන්නේ ඝනව ඇසිරුණු 'කේතු සෛල' පමණයි! ඒ නිසා දවල්ට පොතක් කියවද්දී තියුණුම පෙනීම ලැබෙන්නේ Fovea මගිනුයි (හැබැයි රෑට අඳුරු තරුවක් කෙළින්ම Fovea වලින් බැලුවොත් කේතු ක්රියා නොකරන නිසා නොපෙනී යනවා!). මධ්ය කූපයේ සිට 0.5 cm ක් පමණ නාසය දෙසට වන්නට දෘෂ්ටික ස්නායුව පිටවන 'අන්ධ බින්දුවේ' ප්රකාශ ප්රතිග්රාහක කිසිවක් නැත!
ප්රශ්නය 3 / 10
ආදර්ශ විභාග ප්රශ්න පත්රය (2021)
3. වර්ණ ගන්වන ලද මානව රුධිර ආලේපනයක් (Stained human blood smear) ආලෝක අන්වීක්ෂයෙන් නිරීක්ෂණය කිරීමේදී හමුවන සෛල වර්ග පිළිබඳ නිවැරදි ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: රුධිර ආලේපන ප්රායෝගික පරීක්ෂණයේදී සුදු රුධිරාණු කාණ්ඩ දෙක හරියටම වෙන් කරගමු:
1) කණිකාමය (Granulocytes — ඛණ්ඩිකාමය න්යෂ්ටි හා සෛල ප්ලාස්ම කණිකා සහිත):
• නියුට්රොෆිල (Neutrophils): වැඩිම සුදු රුධිරාණු වර්ගය (60–70%), ඛණ්ඩිකා 2–5ක න්යෂ්ටිය, බැක්ටීරියා භක්ෂණය කරයි.
• ඉයොසිනොෆිල (Eosinophils): ද්වි-ඛණ්ඩික න්යෂ්ටිය, පරපෝෂිත පණුවන්ට එරෙහිව හා අසාත්මිකතා අඩු කිරීමට ක්රියා කරයි.
• බේසොෆිල (Basophils): අඩුම ප්රතිශතය (<1%), හිස්ටමින් හා හෙපරින් ස්රාවය කරයි.
2) කණිකාමය නොවන (Agranulocytes):
• මොනොසයිට (Monocytes): වකුගඩු/අශ්ව ලාඩම් හැඩැති න්යෂ්ටිය, පටකවලට ගොස් විශාල 'මහාභක්ෂාණු' (Macrophages) බවට පත් වේ.
• වසා සෛල (Lymphocytes): විශාල ගෝලාකාර න්යෂ්ටිය (B සහ T සෛල — විශිෂ්ට ප්රතිශක්තිය).
ප්රශ්නය 4 / 10
ආදර්ශ ප්රශ්න
4. මධ්ය ස්නායු පද්ධතියේ නියුරෝන වටා ඇති මයලින් කොපුවට (Myelin sheath) එරෙහිව තමන්ගේම T වසා සෛල ක්රියාත්මක වීමෙන් හටගන්නා ස්වයං-ප්රතිශක්ති රෝගය කුමක්ද?
විවරණය: ප්රතිශක්ති පද්ධතියේ ස්ව-ඉවසීම (Self-tolerance) බිඳ වැටී තමන්ගේම පටකවලට පහර දීමෙන් ස්වයං-ප්රතිශක්ති රෝග හටගන්නා අතර, බහු ජාරඨ්යය (Multiple Sclerosis — MS) රෝගයේදී පුද්ගලයාගේම T වසා සෛල මධ්ය ස්නායු පද්ධතියට ඇතුළු වී නියුරෝන අක්සන පරිවරණය කරන මයලින් කොපු විනාශ කරන බැවින් ස්නායු ආවේග සම්ප්රේෂණය අඩාල වී පේශි දුර්වලතා හා සමායෝජන ආබාධ ඇති වෙනවා. අනෙක් රෝග සැලකුවොත්: මධුමේහය දර්ශය 1 හිදී ඉලක්ක වන්නේ අග්න්යාශයේ ඉන්සියුලින් නිපදවන බීටා (β) සෛල වන අතර, රූමැටොයිඩ් ආතරයිටිස් හිදී සන්ධිවල කාටිලේජ හා අස්ථි හානියට ලක්වේ; AIDS යනු HIV වෛරසය උපකාරක T සෛල විනාශ කිරීමෙන් ඇතිවන ප්රතිශක්ති ඌනතා රෝගයකි.
ප්රශ්නය 5 / 10
ආදර්ශ ප්රශ්න
5. අධිරාජධානි තුනේ වර්ගීකරණ පද්ධතියට අනුව ආකියා (Archaea) සහ ඉයුකැරියා (Eukarya) යන අධිරාජධානි දෙකටම පොදු නමුත් බැක්ටීරියා (Bacteria) අධිරාජධානියේ දක්නට නොලැබෙන ලක්ෂණය කුමක්ද?
විවරණය: කාල් වූස් (Carl Woese) rRNA අනුපිළිවෙළ මත හඳුන්වා දුන් අධිරාජධානි 3 වර්ගීකරණයේදී ආකියාවන් ප්රාග්න්යෂ්ටික වුවද අණුක ජීව විද්යාත්මකව බැක්ටීරියාවන්ට වඩා ඉයුකැරියාවන්ට සමීප බව හෙළි වුණා: ආකියා සහ ඉයුකැරියා යන දෙකෙහිම ප්රෝටීන සංශ්ලේෂණයේ ආරම්භක ඇමයිනෝ අම්ලය මෙතියොනීන් (Methionine) වන අතර (බැක්ටීරියාවල ෆෝමයිල්-මෙතියොනීන් වේ), RNA පොලිමරේස ආකාර කිහිපයක් පැවතීම සහ DNA සමඟ බැඳුණු හිස්ටෝන ප්රෝටීන පැවතීම ද පොදු ලක්ෂණ වෙනවා. පටලමය සත්ය න්යෂ්ටිය ඇත්තේ ඉයුකැරියාවල පමණක් වන අතර, පෙප්ටිඩොග්ලයිකෑන් සෛල බිත්තිය සහ ස්ට්රෙප්ටොමයිසින් මගින් වර්ධනය නිෂේධනය වීම බැක්ටීරියාවලට පමණක් සීමා වෙනවා.
ප්රශ්නය 6 / 10
ආදර්ශ විභාග ප්රශ්න පත්රය (2021)
6. වගා බිමක ශාකවල පැරණි පත්රවල දාර හා අග්ර කහ පැහැ වී (ක්ලෝරෝසිය) පසුව පටක මිය යාමේ ලප (නෙක්රෝසිය / Necrosis) හා දුර්වල කඳන් දක්නට ලැබුණි. පූටිකා යාමනයට හා එන්සයිම රැසක සහසාධකයක් ලෙසද ක්රියා කරන මෙම ඌන වූ මූලද්රව්යය කුමක්ද?
විවරණය: දී ඇති නිරීක්ෂණ තුනෙන්ම පිළිතුර 100%ක්ම 'පොටෑසියම් (K)' බව තහවුරු වෙනවා! (1) ඌනතා ලක්ෂණ මුලින්ම මතුවී ඇත්තේ 'පැරණි පත්රවල' නිසා එය ෆ්ලෝයමය ඔස්සේ නැවත තරුණ පත්ර වෙත පරිවහනය කළ හැකි 'සංචල මූලද්රව්යයක්' විය යුතුයි (එබැවින් නිශ්චල Ca, B හෝ Fe විය නොහැක!); (2) පැරණි පත්ර දාර හා අග්ර කහ පැහැ වී පිළිස්සුණු ආකාරයේ දුඹුරු නෙක්රෝසීය (මළ) ලප ඇති වීම සහ කඳන් දුර්වල වීම පොටෑසියම් ඌනතාවයේ ලාක්ෂණික රෝග ලක්ෂණයයි; (3) K+ අයන කිසිම ශාක කාබනික අණුවක ව්යූහමය සංරචකයක් නොවුණත් පූටිකා ඇරීම-වැසීම, ආස්රැති තුල්යතාව සහ ශ්වසන හා ප්රභාසංශ්ලේෂක එන්සයිම 50කට වැඩි ගණනක සක්රියකාරකයක් ලෙස අත්යවශ්ය වේ!
ප්රශ්නය 7 / 10
A/L පසුගිය විභාගය (2013)
7. මත්ස්යයන්ගේ (කොන්ඩ්රික්තියෙස් හා ඔස්ටෙයික්තියෙස්) සහ ජලජ ඇම්ෆිබියා කීටයන්ගේ දේහ දෙපස පිහිටා ඇති "පාර්ශ්වික රේඛා පද්ධතියේ" (Lateral line system) ප්රධාන සංවේදී කෘත්යය කුමක්ද?
විවරණය: ජලජ පෘෂ්ඨවංශීන් වන කාටිලේජමය මසුන් (Chondrichthyes — මෝරා, මඩුවා), අස්ථික මසුන් (Osteichthyes — බලයා, තිලාපියා) මෙන්ම ජලජ උභයජීවී කීටයන්ගේ (ඉස්ගෙඩියන්ගේ) දේහයේ දෙපසම හිසේ සිට වලිගය දක්වා සම දිගේ පේළියකට දිවෙන කුඩා සිදුරු සහිත ඇළක් ලෙස දිස්වන "පාර්ශ්වික රේඛා පද්ධතිය" (Lateral line system) යනු ජලජ ජීවිතයට විශේෂයෙන්ම හැඩගැසුණු යාන්ත්රික-ප්රතිග්රාහක සංවේදී ඉන්ද්රිය පද්ධතියකි! මෙම ඇළ තුළ පිහිටි සංවේදී රෝම සෛල ගොනු (Neuromasts) මගින් අවට ජල මාධ්යයේ සිදුවන ඉතා සියුම් "කම්පන, අඩු සංඛ්යාත තරංග චලන, ජල ධාරා දිශාව සහ සියුම් ජල පීඩන වෙනස්වීම්" ක්ෂණිකව හඳුනාගෙන ස්නායු ආවේග මොළය වෙත යවයි. අඳුරු හෝ බොර ජලයේදී පවා මත්ස්යයාට අවට බාධක හඳුනාගෙන නොගැටී යාත්රා කිරීමටත්, ගොදුරු සතුන්ගේ හා විලෝපිකයන්ගේ චලන දුර තියාම දැනගැනීමටත්, මසුන් සිය ගණනක් එකවර රංචු (Schooling) ලෙස සමගාමීව පිහිනා යාමටත් උපකාරී වන්නේ මෙම පාර්ශ්වික රේඛා පද්ධතියයි! (භෞමික සිවුපාවුන් බිහිවීමේදී මෙම පද්ධතිය අහිමි විය).
ප්රශ්නය 8 / 10
සබරගමුව පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2023)
8. සෙන්ට්රියෝලයක (Centriole / Basal body) සහ සූන්යෂ්ටික කශිකාවක (Eukaryotic flagellum) හරස්කඩක ක්ෂුද්රනාලිකා සැකසී ඇති නිවැරදි රටාව පිළිවෙළින් කුමක්ද?
විවරණය: මේ සංඛ්යා රටා දෙක හරියටම මතක තියාගන්න! (1) සත්ත්ව සෛලයේ කේන්ද්රදේහය (Centrosome) තුළ ඇති සෙන්ට්රියෝල සහ පක්ෂ්ම/කශිකාවල පාදස්ථ දේහයේ (Basal body) මැද ක්ෂුද්රනාලිකා නැත; පරිධියේ ක්ෂුද්රනාලිකා "ත්රිත්වක 9ක්" (9 triplets + 0 = මුළු නාලිකා 27ක්) ඇත! (2) සූන්යෂ්ටික පක්ෂ්ම හා කශිකා කඳේ පරිධියේ ක්ෂුද්රනාලිකා "ද්විත්වක 9ක්" සහ මැද "තනි ක්ෂුද්රනාලිකා 2ක්" (9 + 2 රටාව, ඩයිනීන් චාලක ප්රෝටීන සහිතව) පිහිටයි!
ප්රශ්නය 9 / 10
A/L පසුගිය විභාගය (2014)
9. ආලෝක අන්වීක්ෂයෙන් පූටිකා ව්යූහය නිරීක්ෂණය කිරීමේදී පත්ර අපිචර්මීය සිවියක් තාවකාලික තෙත් කදාවක් ලෙස සකස් කරන විට ග්ලිසරින් හෝ ජලය මාධ්යයේ නංවන්නේ කුමන හේතුවක් නිසාද?
විවරණය: අන්වීක්ෂීය තාවකාලික තෙත් කදා (Wet mounts) සැකසීමේ මූලිකම විද්යාගාර මූලධර්මය මේකයි! පත්රයකින් ගලවාගත් තනි සෛල ස්තරයකින් යුත් තුනී අපිචර්මීය සිවියක් වියළි වාතයට නිරාවරණය වුවහොත් තත්පර කිහිපයකින් විජලනය වී පාලක සෛලවල ශූනතාව නැති වී පූටිකා විකෘති වී වැසී යනවා. පිරිසිදු ජල බිඳුවක හෝ ග්ලිසරින් බිඳුවක (දිගු වේලාවක් වාෂ්ප නොවී තෙත්ව තබා ගැනීමට) නංවා වැසුම් පෙත්තක් ආනතව පහත් කිරීමෙන් වායු බුබුළු සිර වීම වළක්වා පාලක සෛලවල ස්වාභාවික හැඩය හා ශූනතාව ආරක්ෂා කරගෙන පැහැදිලිව නිරීක්ෂණය කළ හැකියි!
ප්රශ්නය 10 / 10
දකුණු පළාත් පෙරහුරු විභාගය — 2023
10. පුද්ගලයෙකු, නගරයක් හෝ රටක් විසින් පරිභෝජනය කරන සම්පත් නිපදවීමටත්, ජනනය කරන අපද්රව්ය (විශේෂයෙන් CO2) අවශෝෂණය කර ගැනීමටත් අවශ්ය වන මුළු ජෛව-ඵලදායී ගොඩබිම් හා ජල ප්රමාණය (ගෝලීය හෙක්ටයාරවලින්) හඳුන්වනුයේ,
විවරණය: තිරසර සංවර්ධනය මැනීමේදී භාවිත වන මෙම මිනුම් දෙක නිවැරදිව වෙන් කර හඳුනා ගන්න: (1) පාරිසරික පියසටහන (Ecological footprint) යනු යම් පුද්ගලයෙකු, නගරයක් හෝ රටක් විසින් භාවිත කරන ආහාර, දැව, ජලය හා බලශක්තිය ඇතුළු සියලුම ස්වාභාවික සම්පත් නිපදවීමටත්, ඔවුන් බැහැර කරන අපද්රව්ය (විශේෂයෙන්ම ෆොසිල ඉන්ධන දහනයෙන් පිටවන CO2) අවශෝෂණය කර ගැනීමටත් අවශ්ය වන මුළු ජෛව-ඵලදායී ගොඩබිම් සහ ජල ප්රදේශයේ එකතුවයි (ගෝලීය හෙක්ටයාර — gha වලින් මනිනු ලැබේ). (2) ජෛව ධාරිතාව (Biocapacity) යනු පෘථිවියට ස්වාභාවිකව පුනර්ජනනය කර සැපයිය හැකි සම්පත් ධාරිතාවයි (අද මානව පාරිසරික පියසටහන පෘථිවියේ ජෛව ධාරිතාව ඉක්මවා ගොස් ඇත!).