# ජීවයේ සම්භවය, භූ විද්‍යාත්මක කාල පරිමාණය සහ පරිණාම වාද (Origin of Life, Geological Time Scale & Theories of Evolution)

- **Platform:** [Homeschool.lk](https://homeschool.lk/)
- **Canonical URL:** https://homeschool.lk/grade-12/biology/u03-origin-of-life-geological-eras-and-evolution-theories/
- **Curriculum Alignment:** National Institute of Education (NIE) Sri Lanka — Grade 12, ජීව විද්‍යාව (Biology (G.C.E. A/L)), Unit 3
- **Exam Weight:** A/L I පත්‍රයේ MCQ 2–3ක් සහ II පත්‍රයේ ව්‍යුහගත / කෙටි සටහන් (භූ විද්‍යාත්මක යුග හා ස්වාභාවික වරණය)
- **Official Textbook Reference:** https://nie.lk/pdffiles/tg/sGr12TG%20Biology.pdf

## කෙටි සාරාංශය / Quick Syllabus Definition (Sinhala & English)
අවුරුදු බිලියන 4.6කට පෙර ගිනිබත් වූ ආදි පෘථිවියේ "ආදි සූපයෙන්" මුල්ම ප්‍රාග්-සෛලය බිහිවුණු හැටි, ඔපාරින්-හැල්ඩේන් ජෛව රසායනික පරිණාම වාදය, භූ විද්‍යාත්මක ඉයෝන 4 හා යුග 3 (පේලියෝසොයික, මීසොසොයික, සීනොසොයික) සහ ලැමාක්වාදය, ඩාවින්-වොලස් ස්වාභාවික වරණවාදය හා නව-ඩාවින්වාදය කතා කරන සිංහලෙන් ඉගෙන ගනිමු.

*English Summary:* Complete NIE Unit 03.1 (Competency 3.1.1): prebiotic Earth conditions, Oparin-Haldane biochemical evolution, protocells and RNA world, geological eons and eras, Lamarckism, Darwin-Wallace natural selection, and Neo-Darwinism.

## පාඩම් සටහන (Study Notes)
ආයුබෝවන්! A/L ජීව විද්‍යාවේ **03 වන ඒකකය — "පරිණාමය සහ ජීවීන්ගේ විවිධත්වය"** පාඩම් මාලාවට ඔයාව ආදරයෙන් පිළිගන්නවා. පොඩ්ඩක් ඇස් දෙක පියාගෙන අවුරුදු බිලියන 4.6කට කලින් අපේ පෘථිවිය කොයි වගේ තියෙන්න ඇත්ද කියලා හිතලා බලන්නකෝ! ගස් කොළන් එකක්වත් නැහැ, සත්තු කවුරුවත් නැහැ, හුස්ම ගන්න නිදහස් ඔක්සිජන් (O2) වායුව ඇත්තෙම නැති තරම් — ගිනි කඳු පුපුරන, අකුණු ගහන, උල්කාපාත කඩා වැටෙන ගිනිබත් වුණු ග්‍රහලෝකයක් විතරයි තිබුණේ!

    එහෙනම් ඒ වගේ අජීවී රසායනික ද්‍රව්‍ය විතරක් තිබුණු පෘථිවියක, අද අපි දකින මිලියන ගණනක් වූ ශාක, සතුන් සහ ඔයා වගේ බුද්ධිමත් මිනිසුන් බිහි වුණේ කොහොමද? අන්න ඒ විශ්මිත කතාව තමයි අපි මේ පළමු පාඩමෙන් (නිපුණතා මට්ටම 3.1.1) හරියටම චිත්‍රපටියක් බලනවා වගේ පියවරෙන් පියවර ඉගෙන ගන්න යන්නේ!

    
      🩺 අනාගත වෛද්‍යවරයෙකු හා ජෛව විද්‍යාඥයෙකු විදිහට ඔයාට මේ පාඩම ඕන වෙන්නේ ඇයි?
      පරිණාමය කියන්නේ අවුරුදු මිලියන ගාණකට කලින් නතර වුණු ඉතිහාස කතාවක් කියලා ඔයා හිතුවද? කොහෙත්ම නැහැ! අද රෝහල්වල දැඩි සත්කාර ඒකකවල (ICU) වෛද්‍යවරු මුහුණ දෙන ලොකුම අභියෝගය තමයි **ප්‍රතිජීවක ප්‍රතිරෝධී සුපිරි බැක්ටීරියා (Antibiotic-resistant Superbugs — උදා: MRSA, MDR-TB)**. රෝගියෙක් ප්‍රතිජීවක බෙහෙත් දින 5ම බොන්නේ නැතුව දින 2න් නතර කළාම, දුර්වල බැක්ටීරියා මැරිලා ගිහින් විකෘතියක් නිසා ප්‍රතිරෝධී ජානයක් සහිත බැක්ටීරියා කිහිපය ඉතිරි වෙලා පැය කිහිපයකින් මිලියන ගණනක් බවට ගුණනය වෙනවා! ඒ කියන්නේ **ඩාවින්ගේ ස්වාභාවික වරණය** ඔයාගේ ඇස් ඉදිරිපිටම රෝහල් වාට්ටුව ඇතුළේ සිද්ධ වෙනවා!

    

    
## 1. ජීවය සම්භවය වීමට පෙර ආදි පෘථිවියේ පැවති තත්ත්ව

    දැන් අපි බලමු NIE සම්පත් පොතට අනුව ජීවය බිහිවෙන්න කලින් පෘථිවියේ තිබුණු තත්ත්ව මොනවාද කියලා. අවුරුදු **බිලියන 4.6කට පමණ පෙර** පෘථිවිය සහ සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ අනෙකුත් ග්‍රහලෝක බිහි වුණා. මුල් කාලයේ විශාල පාෂාණ හා අයිස් කුට්ටි පෘථිවියේ නිරන්තරයෙන් ගැටෙමින් තිබුණු නිසා පෘථිවිය ඉතාම අධික උෂ්ණත්වයකින් යුක්ත වුණා.

    
      - **මුල්ම වායුගෝලයේ සංයුතිය:** ජල වාෂ්ප (H2O) බහුලව තිබුණු අතර, නිදහස් ඔක්සිජන් (O2) තිබුණේ ඉතාම ස්වල්ප ප්‍රමාණයක් පමණයි. ගිනි කඳු පිපිරීම් නිසා නිදහස් වුණු **නයිට්‍රජන් (N2) හා නයිට්‍රජන් ඔක්සයිඩ, කාබන් ඩයොක්සයිඩ් (CO2), මීතේන් (CH4), ඇමෝනියා (NH3) සහ හයිඩ්‍රජන් (H2)** වායූන්ගෙන් මේ මුල් වායුගෝලය සමන්විත වුණා.

      - **ඔක්සිහාරක වායුගෝලයක් (Reducing Atmosphere) බවට පත්වීම:** මුලින් උදාසීනව පැවති වායුගෝලය පසුව ඉලෙක්ට්‍රෝන ලබා දිය හැකි **ඔක්සිහාරක වායුගෝලයක්** බවට පත් වුණා. (ඔයාට තේරුණාද ඇයි මේක වැදගත් වුණේ කියලා? O2 තිබුණා නම් අලුතින් හැදෙන කාබනික අණු ඔක්සිකරණය වෙලා කැඩිලා යනවා; ඔක්සිහාරක වායුගෝලය නිසා කාබනික අණු සංශ්ලේෂණයට හිතකර පරිසරයක් ලැබුණා!)

      - **සාගර සෑදීම සහ ශක්ති ප්‍රභව:** පෘථිවිය ක්‍රමයෙන් සිසිල් වෙද්දී ජල වාෂ්ප ඝනීභවනය වී වර්ෂාව ලෙස වැටී **ආදි සාගර** නිර්මාණය වුණා (සැහැල්ලු H2 වායුවෙන් විශාල කොටසක් අභ්‍යවකාශයට මිදී ගියා). **ගිනි කඳු පිපිරීම්, අකුණු ගැසීම්, අධික පාරජම්බුල (UV) කිරණ** (ඕසෝන් ස්තරයක් නොතිබූ නිසා!), සාගර පතුලේ **ජල තාප මංකඩ විවර (Hydrothermal vents)** සහ **ක්ෂාරීය මංකඩ විවර (Alkaline vents)** මගින් අකාබනික අණුවලින් සරල කාබනික අණු සෑදීමට අවශ්‍ය ශක්තිය සැපයුණා.

    

    
      
      රූපය 3.1: ආදි පෘථිවියේ ඔක්සිහාරක වායුගෝලය (CH4, NH3, H2, H2O) සහ විද්‍යුත් පුළිඟු (අකුණු) භාවිතයෙන් අජීවීව ඇමයිනෝ අම්ල වැනි සරල කාබනික අණු සෑදිය හැකි බව තහවුරු කළ ස්ටැන්ලි මිලර් සහ හැරල්ඩ් යූරේ පරීක්ෂණය.
    

    
## 2. ජෛව විවිධත්වයේ පරිණාමයේ ප්‍රධාන සිද්ධි 4 (Oparin–Haldane සිට මානවයා දක්වා)

    පෘථිවිය මත ජීවය පැවති බවට හමුවන **සෘජු පොසිල සාක්ෂි වසර බිලියන 3.5ක්** පමණ පැරණි ක්ෂුද්‍රජීවී පොසිලයි. ඔපාරින් (Oparin) සහ හැල්ඩේන් (Haldane) ඉදිරිපත් කළ **ජෛව රසායනික පරිණාම වාදයට (Biochemical Evolution Theory)** අනුව ප්‍රධාන පියවර හතරකින් ප්‍රථම සෛලය බිහි වී ඉන්පසු ජෛව විවිධත්වය පරිණාමය වුණා:

    
      
        01
        
          **ජෛව රසායනික පරිණාමය (Biochemical Evolution — උප පියවර 4කි):**
          
            - ආදි වායුගෝලයේ අකාබනික අණුවලින් **ඇමයිනෝ අම්ල** සහ **නයිට්‍රජනීය භෂ්ම** වැනි කුඩා කාබනික අණු අජෛවව සංශ්ලේෂණය වීම.

            - එම කුඩා කාබනික අණු **බහුඅවයවීකරණය (Polymerization)** වීමෙන් මහා අණු සෑදීම:
              `ඇමයිනෝ අම්ල → ප්‍රෝටීන` | `නයිට්‍රජනීය භෂ්ම + සීනි + පොස්ෆේට් → නියුක්ලෙයික් අම්ල`

            - කාබනික මහා අණු පටල තුළ ඇසිරීමෙන් **ප්‍රාග්-සෛලය (Protocell)** බිහි වීම.

            - නියුක්ලෙයික් අම්ල **ස්වයං-ප්‍රතිවලිත (Self-replication)** හැකියාව අත්කර ගැනීමෙන් ප්‍රවේණිගත වීමේ හැකියාව ලැබීම.

          
        
      
      
        02
        
          **ප්‍රාග්-සෛලය (Protocell) බිහි වීම සහ RNA ලෝකය:**
          හැල්ඩේන් යෝජනා කළ පරිදි ආදි සාගරය කාබනික අණු දියවුණු **"ආදි සූපයක්" (Primordial soup)** ලෙස පැවතුණා (එමෙන්ම ක්ෂාරීය මංකඩ විවර හා උල්කාපාත මගින් ද කාබනික අණු ලැබුණා). ලිපිඩවලින් වට වූ ආශයිකා (Vesicles) තුළට **RNA** ගොනු වීමෙන් "ප්‍රාග්-සෛලය" බිහි වුණා. **විභාගයට ඉතාම වැදගත් කරුණක්:** *මුල්ම ජාන (ප්‍රවේණික ද්‍රව්‍යය) සහ මුල්ම එන්සයිම (Ribozyme) යන දෙකම ලෙස ක්‍රියා කළේ RNA අණුවයි!* ප්‍රාග්-සෛලය වර්ධනය වී ප්‍රමාණයෙන් විශාල වූ විට RNA අඩංගු ප්‍රාග්-සෛල දෙකකට බෙදී ගියා.
        
      
      
        03
        
          **ප්‍රභාසංශ්ලේෂක ජීවීන්ගේ බිහි වීම (වසර බිලියන 2.7කට පෙර):**
          වර්තමාන **සයනොබැක්ටීරියාවන්ට** සමාන පළමු ප්‍රභාසංශ්ලේෂක ජීවීන්ගේ පොසිල වසර බිලියන 2.7ක් පැරණියි. ඔවුන් නිපදවූ O2 මුලින්ම සාගර ජලයේ දියවී තිබූ **යකඩ අයන (Fe2+) ඔක්සිකරණය කර අවක්ෂේප කළා**. සියලුම Fe2+ අවක්ෂේප වී ජලය O2 වලින් සංතෘප්ත වූ පසුවයි වායුගෝලයට නිදහස් O2 එකතු වෙන්න පටන් ගත්තේ! මෙය හරිතලවයේ සම්භවය ද වේගවත් කළා.
        
      
      
        04
        
          **ප්‍රථම සුන්‍යෂ්ටිකයන්ගේ (Eukaryotes) බිහි වීම හා විවිධාංගීකරණය:**
          
            - පැරණිතම ඒකසෛලික සුන්‍යෂ්ටික පොසිල — **වසර බිලියන 1.8ක්** පැරණියි.

            - රතු ඇල්ගාවන්ට සමාන පැරණිතම බහුසෛලික ප්‍රොටිස්ටා පොසිල — **වසර බිලියන 1.2ක්** පැරණියි.

            - ස්පොන්ජීන් — වසර **මිලියන 700කට** පෙර; ආත්‍රෝපෝඩා පූර්වජයන් හා කෝඩේටාවන් — වසර **මිලියන 670කට** පෙර (පසු-ප්‍රොටෙරෝසොයික්).

            - දිලීර, ශාක (ඉටිමය උච්චර්මය හා සනාල පටක සහිතව) සහ සතුන් **ගොඩබිම (භෞමික) ගණාවාසීකරණය** — වසර **මිලියන 500කට** පෙර (ශාක හා දිලීර එක්ව අන්තර්ක්‍රියා කරමින් ගොඩබිමට ආවා!).

            - **ගොඩබිම ජීවිතය ඇරඹූ මුල්ම සත්ත්ව කාණ්ඩය: ආත්‍රෝපෝඩාවෝ** (කෘමීහු හා මකුළුවෝ).

            - විශාල ශාක කඳ, මුල් හා පත්‍ර ලෙස විභේදනය වීම — වසර **මිලියන 380කට** පෙර.

            - **කණ්ඩික වරල් සහිත මත්ස්‍යයන්ගෙන් (Lobe-finned fishes)** මුල්ම **සිවුපාවුන් (Tetrapods)** පරිණාමය — වසර **මිලියන 365කට** පෙර.

            - අනෙක් ප්‍රයිමේටාවන්ගෙන් මානව පෙළපත වෙන්වීම — වසර **මිලියන 6–7කට** පෙර; **නූතන මානව විශේෂයේ (*Homo sapiens*) සම්භවය — වසර 195,000කට පෙර!**

          
        
      
    

    
## 3. භූ විද්‍යාත්මක කල්ප / ඉයෝන (Eons) 4 සහ ෆැනරසොයික් යුග (Eras) 3

    විභාගයේදී NIE ගුරු මාර්ගෝපදේශයට අනුව ඔයා අනිවාර්යයෙන්ම **ඉයෝන 4 සහ ෆැනරසොයික් ඉයෝනයේ යුග 3** නිවැරදි අනුපිළිවෙළට නම් කරන්නත්, ඒ එක් එක් කාලයේ සිදුවූ ප්‍රධාන පරිණාමික සිදුවීම් හඳුනාගන්නත් දැනගෙන ඉන්න ඕනේ. මේ වගුව හොඳට බලාගන්න:

    
      | 
        
          භූ විද්‍යාත්මක කල්පය (ඉයෝනය / Eon) 
          | අනු-යුගය (Era) 
          | NIE සම්පත් පොතේ සඳහන් ප්‍රධාන පරිණාමික සිදුවීම් 
        

      
      
        
          | **1. හේඩියන් (Hadean)** 
          | — 
          | පෘථිවියේ උපත (~වසර බිලියන 4.6කට පෙර). 
        

        
          | **2. ආකියන් (Archaean)** 
          | — 
          | පෘථිවි පෘෂ්ඨයේ ආදිතම පාෂාණ සෑදීම; ආදිතම ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටික සෛල පොසිල ඇති වීම; වායුගෝලීය O2 සාන්ද්‍රණය ඉහළ නැගීම ආරම්භ වීම. 
        

        
          | **3. ප්‍රොටෙරෝසොයික් (Proterozoic)** 
          | — 
          | සුන්‍යෂ්ටික සෛලවල පැරණිතම පොසිල ඇති වීම; ඇල්ගී විවිධත්වය සහ මෘදු දේහ සහිත අපෘෂ්ඨවංශී සතුන් ඇති වීම. 
        

        
          | **4. ෆැනරසොයික් (Phanerozoic)** 
          | **1. පේලියෝසොයික (Palaeozoic)** 
          | සත්ත්ව වංශවල විවිධත්වය ශීඝ්‍රයෙන් වැඩි වීම; කරදිය ඇල්ගාවන් සුලබ වීම; දිලීර, ශාක හා සතුන්ගේ භෞමික ගණාවාසීකරණය; සනාල ශාක විවිධාංගීකරණය හා වනාන්තර බහුල වීම; අස්ථික මත්ස්‍යයන්, මුල්ම සිවුපාවුන් හා කෘමීන් බිහි වීම; **උභයජීවීන් ප්‍රමුඛ වීම**; ප්‍රථම බීජ ශාක බිහි වීම; උරගයන් බිහි වීම හා විකිරණය; වර්තමාන කෘමි ගෝත්‍ර බිහි වීම; අවසානයේ කරදිය හා භෞමික ජීවීන් විශාල ලෙස නෂ්ට වීම. 
        

        
          | **2. මීසොසොයික (Mesozoic)** 
          | **කේතුධර ශාක (විවෘත බීජක) ප්‍රමුඛ වීම**; **ඩයිනෝසරයන් පරිණාමය, ප්‍රමුඛ වීම හා විකිරණය**; ක්ෂීරපායින්ගේ සම්භවය; **සපුෂ්ප ශාක (ආවෘත බීජක) බිහි වීම හා විවිධාංගීකරණය**; යුගය අවසානයේ ඩයිනෝසරයන් ඇතුළු බොහෝ ජීවී විශේෂ නෂ්ට (වඳ) වීම. 
        

        
          | **3. සීනොසොයික (Cenozoic)** 
          | **ක්ෂීරපායින්, පක්ෂීන් හා පරාගණ කාරක කෘමීන්ගේ ප්‍රධාන විකිරණය**; සපුෂ්ප ශාක ප්‍රමුඛ වීම; වර්තමාන ක්ෂීරපායි ගෝත්‍ර හා ප්‍රයිමේටා කාණ්ඩවල සම්භවය; ද්විපාද මානව පූර්වජයා බිහි වීම සහ ***Homo* ගණය** බිහි වීම. 
        

      
    

    
      **📌 විභාග රන් උපදෙස (MCQ Memory Trick!):**
      MCQ වලදී නිතරම පටලවන ප්‍රශ්න 3ක් තියෙනවා:
      (1) **ප්‍රථම බීජ ශාක හා උරගයන්** බිහි වුණේ *පේලියෝසොයික* යුගයේදී!
      (2) **ක්ෂීරපායින්ගේ සම්භවය සහ සපුෂ්ප ශාක බිහිවීම** සිදු වුණේ *මීසොසොයික* යුගයේදී (හැබැයි ඒ දෙගොල්ලෝම **ප්‍රමුඛ වෙලා ප්‍රධාන විකිරණය** පෙන්නුවේ *සීනොසොයික* යුගයේදී)!
      (3) **පක්ෂීන්ගේ ප්‍රධාන විකිරණය හා *Homo* ගණය** බිහි වුණේ *සීනොසොයික* යුගයේදී!
    

    
## 4. පරිණාම වාද තුන: ලැමාක්වාදය, ඩාවින්-වොලස් වාදය සහ නව-ඩාවින්වාදය

    මුලින්ම අපි බලමු **"පරිණාමය" (Evolution)** කියන පදයේ නිල විභාග නිර්වචනය මොකක්ද කියලා:

    
      **📌 විභාග ලකුණු දීමේ පටිපාටියේ නිල නිර්වචනය (Evolution):**
      "දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට (විකරණය වීම් සහිතව පරම්පරාගත වීම / Descent with modification) **ගහනයක් තුළ සිදුවන ප්‍රවේණික සංයුතියේ වෙනස් වීමක්** ලෙස පරිණාමය අර්ථ දැක්විය හැකිය."
    
    *දැක්කද එතන තියෙන වැදගත්ම වචනය? තනි ජීවියෙක් තමන්ගේ ජීවිත කාලය තුළ පරිණාමය වෙන්නේ නැහැ — පරිණාමය වෙන්නේ **ගහනයක් (Population)**!* දැන් අපි මේ ක්‍රියාවලිය පැහැදිලි කරන්න ඉදිරිපත් වුණු ප්‍රධාන වාද 3 බලමු:

    
### (අ) ලැමාක්වාදය (Lamarckism — 1809)

    ප්‍රංශ ජාතික ජීන් බැප්ටිස්ට් ලැමාක් (1809) මූලධර්ම දෙකක් මත පරිණාමය පැහැදිලි කරන්න උත්සාහ කළා:

    
      - **වහර හා අවහරය (Use and Disuse):** දේහයේ නිරන්තරයෙන් භාවිත කරන අවයව ක්‍රමයෙන් විශාල හා ශක්තිමත්ව වැඩෙන අතර, භාවිත නොකරන අවයව පරිහානියට පත් වෙයි. *(උදා: උස ගස්වල කොළ කඩා කෑමට ගෙල දිගු කිරීම නිසා ජිරාෆ්ගේ බෙල්ල දිගු වීම).*

      - **පරිචිත ලක්ෂණ සම්ප්‍රේෂණය (Inheritance of Acquired Characteristics):** ජීවියෙකු තම ජීවිත කාලය තුළ පරිසරයට අනුවර්තනය වීමේදී අත්කර ගන්නා ලක්ෂණ (පරිචිත ලක්ෂණ) තම ජනිතයන්ට උරුම කර දෙන බව.

    
    **ඇයි ලැමාක්වාදය අද ප්‍රතික්ෂේප වෙන්නේ?** ඔයා ජිම් එකට ගිහින් මාංශ පේශි ලොකු කරගත්තා කියලා ඔයාට ලැබෙන බබා උපදිනකොටම මාංශ පේශි ලොකුවට ඉපදෙන්නේ නැහැනේ! මොකද දේහ සෛලවල ඇතිවන පරිචිත වෙනස්කම් ජන්මාණු (ශුක්‍රාණු/ඩිම්බ) තුළ ඇති DNA වෙනස් කරන්නේ නැති නිසා ඒවා ඊළඟ පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වෙන්නේ නැහැ.

    
      
      රූපය 3.2: චාල්ස් ඩාවින් නිරීක්ෂණය කළ ගැලපගෝස් දූපත්වල පිංචි පක්ෂීන් (Darwin's Finches) — ආහාර ප්‍රභවයට (ඇට වර්ග, කෘමීන්, පතොක්) අනුව ස්වාභාවික වරණය මගින් හොටේ හැඩය අනුවර්තනය වී ඇති අයුරු.
    

    
### (ආ) ඩාවින්–වොලස් වාදය / ස්වාභාවික වරණවාදය (Darwin–Wallace Theory of Natural Selection)

    චාල්ස් ඩාවින් සහ ඇල්ෆ්‍රඩ් රසල් වොලස් ස්වභාවධර්මයේ ප්‍රධාන නිරීක්ෂණ දෙකක් දුටුවා: (1) ඕනෑම ගහනයක සාමාජිකයන් අතර **ප්‍රවේණික විවිධත්වයක්** පවතින බව සහ (2) සෑම විශේෂයක්ම පරිසරයට දරාගත හැකි ප්‍රමාණයට වඩා **වැඩි ජනිතයන් සංඛ්‍යාවක්** බිහි කරන බව. මේ මත පදනම්ව ස්වාභාවික වරණ ක්‍රියාවලිය **පියවර 4කින්** සිදු වෙනවා:

    
      - **අධිජනනය (Overproduction):** පරිසරයේ සම්පත්වලට දරාගත හැකි ප්‍රමාණයට වඩා වැඩි ජනිතයන් සංඛ්‍යාවක් බිහි කිරීම.

      - **ප්‍රභේදනය (Variation):** ගහනයේ ජීවීන් අතර පැවැත්මට හා ප්‍රජනනයට බලපාන විවිධ ප්‍රවේණික ලක්ෂණ (ප්‍රභේදන) පැවතීම.

      - **තරගය හා උචිතෝන්නතිය (Competition & Survival of the Fittest):** සීමිත ආහාර, ඉඩකඩ හා සහකරුවන් උදෙසා ජීවීන් අතර තරගයක් ඇති වන අතර, පරිසරයට වඩාත් උචිත ලක්ෂණ දරන ජීවීන් නොනැසී ජීවත් වේ (උචිතෝන්නතිය).

      - **හිතකර ලක්ෂණ ස්වාභාවික වරණයට ලක් වීම:** එම උචිත ජීවීන් වැඩි සංසේචන හා ප්‍රජනන සාර්ථකත්වයක් පෙන්වමින් වැඩි ජනිතයන් පිරිසක් බිහි කරන නිසා, පරම්පරා කිහිපයක් යද්දී ගහනය තුළ හිතකර ලක්ෂණ දරන ජීවීන්ගේ අනුපාතය ඉහළ යයි!

    
    **NIE සම්පත් පොතේ දැක්වෙන පැවැත්මට හා ප්‍රජනනයට වාසිදායක ලක්ෂණ 6:** (1) විලෝපිකයන්ගෙන් බේරීම/ආරක්ෂාව, (2) භෞතික හා පීඩාකාරී තත්ත්වවලට ඔරොත්තු දීම, (3) ආහාර ලබා ගැනීමේ කාර්යක්ෂමතාව, (4) රෝගවලට ප්‍රතිරෝධතාව, (5) සංසේචන සම්භාවිතාව, සහ (6) නිපදවන සරු ජනිතයන් සංඛ්‍යාව.

    
### (ඇ) නව-ඩාවින්වාදය (Neo-Darwinism)

    ඩාවින් ජීවත් වුණු කාලයේ DNA, ජාන හෝ උකුණු බෙදීම (ඌනනය) ගැන දැනගෙන හිටියේ නැහැ — ඒ නිසා ප්‍රභේදන ඇතිවෙන්නේ කොහොමද කියලා පැහැදිලි කරන්න ඩාවින්ට බැරි වුණා. පසුකාලීනව **චාල්ස් ඩාවින්ගේ ස්වාභාවික වරණවාදය, මෙන්ඩලීය ප්‍රවේණිය (Mendelian genetics) සහ ගහන ප්‍රවේණිය (Population genetics) පිළිබඳ නූතන දැනුම සමඟ සමෝධානය (එකතු) කිරීමෙන් ගොඩනැගුණු වාදය "නව-ඩාවින්වාදය"** ලෙස හඳුන්වනවා!

    
      🧬 ඒකකය 03.1 සාරාංශ සංකල්ප සිතියම (One-Glance Revision Map)
      
        
          **ආදි පෘථිවිය (4.6 BYA)**
          ඔක්සිහාරක වායුගෝලය (H2O, N2, CO2, CH4, NH3, H2; නිදහස් O2 නැත) + UV, අකුණු, ගිනිකඳු, ජල තාප/ක්ෂාරීය විවර.
        
        
          **ප්‍රාග්-සෛලය සහ RNA**
          ආදි සූපයේ ලිපිඩ ආශයිකා තුළට RNA ගොනු වීම. මුල්ම ජානය සහ එන්සයිමය (Ribozyme) = RNA!
        
        
          **සයනොබැක්ටීරියා (2.7 BYA)**
          ප්‍රභාසංශ්ලේෂණයෙන් O2 නිපදවීම → Fe2+ ඔක්සිකරණය වී අවක්ෂේප වීම → වායුගෝලීය O2 ඉහළ යාම.
        
        
          **ඉයෝන 4 සහ යුග 3**
          Hadean → Archaean → Proterozoic → Phanerozoic (Palaeozoic, Mesozoic, Cenozoic).
        
        
          **ලැමාක් vs ඩාවින්-වොලස්**
          ලැමාක්: වහර/අවහරය + පරිචිත ලක්ෂණ. ඩාවින්: අධිජනනය → ප්‍රභේදනය → තරගය/උචිතෝන්නතිය → ස්වාභාවික වරණය.
        
        
          **නව-ඩාවින්වාදය**
          ස්වාභාවික වරණවාදය + මෙන්ඩලීය ප්‍රවේණිය + ගහන ප්‍රවේණිය (විකෘති හා ලිංගික ප්‍රතිසංයෝජන).

## ව්‍යුහගත ප්‍රශ්න හා ලකුණු දීමේ පටිපාටිය (Structured Q&A Marking Scheme)
### Q1: 1. (අ) ජීවය සම්භවය වීමට පෙර ආදි පෘථිවි වායුගෝලයේ පැවති වායු සංඝටක හතරක් සහ කාබනික අණු සංශ්ලේෂණයට දායක වූ ශක්ති ප්‍රභව තුනක් නම් කරන්න. (ආ) ඔපාරින්-හැල්ඩේන් ජෛව රසායනික පරිණාම වාදයේ ප්‍රධාන පියවර හතර අනුපිළිවෙළින් ලියන්න.
**පිළිතුරු / ලකුණු කරුණු:** (අ) වායු සංඝටක: ජල වාෂ්ප (H2O), නයිට්‍රජන් (N2) / නයිට්‍රජන් ඔක්සයිඩ, කාබන් ඩයොක්සයිඩ් (CO2), මීතේන් (CH4), ඇමෝනියා (NH3), හයිඩ්‍රජන් (H2) — ඉන් 4ක් (නිදහස් O2 ඉතා අල්ප ඔක්සිහාරක වායුගෝලයකි).; ශක්ති ප්‍රභව: ගිනි කඳු පිපිරීම්, අකුණු ගැසීම්, අධික පාරජම්බුල (UV) කිරණ, ජල තාප මංකඩ විවර (Hydrothermal vents) / ක්ෂාරීය මංකඩ විවර (Alkaline vents).; (ආ) 1. අකාබනික අණුවලින් ඇමයිනෝ අම්ල හා නයිට්‍රජනීය භෂ්ම වැනි කුඩා කාබනික අණු අජෛවව සංශ්ලේෂණය වීම; 2. කුඩා කාබනික අණු බහුඅවයවීකරණය වී ප්‍රෝටීන හා නියුක්ලෙයික් අම්ල වැනි මහා අණු සෑදීම; 3. කාබනික මහා අණු පටල (ලිපිඩ ආශයිකා) තුළ ඇසිරීමෙන් ප්‍රාග්-සෛලය බිහි වීම; 4. නියුක්ලෙයික් අම්ල (RNA) ස්වයං-ප්‍රතිවලිත හැකියාව අත්කර ගැනීමෙන් ප්‍රවේණිගත වීමේ හැකියාව ලැබීම.

### Q2: 2. (අ) ප්‍රධාන භූ විද්‍යාත්මක ඉයෝන (Eons) හතර පැරණිතම ඉයෝනයේ සිට අනුපිළිවෙළින් නම් කර, ඉන් අවසාන ඉයෝනයට අයත් යුග (Eras) තුන සඳහන් කරන්න. (ආ) ලැමාක්වාදයේ මූලධර්ම දෙක හා ස්වාභාවික වරණ ක්‍රියාවලියේ ප්‍රධාන පියවර හතර සඳහන් කරන්න.
**පිළිතුරු / ලකුණු කරුණු:** (අ) ඉයෝන 4: 1. හේඩියන් (Hadean), 2. ආකියන් (Archaean), 3. ප්‍රොටෙරෝසොයික් (Proterozoic), 4. ෆැනරසොයික් (Phanerozoic). ෆැනරසොයික් යුග 3: පේලියෝසොයික (Palaeozoic), මීසොසොයික (Mesozoic), සීනොසොයික (Cenozoic).; (ආ) ලැමාක්වාදයේ මූලධර්ම 2: (1) වහර හා අවහරය (Use and disuse), (2) පරිචිත ලක්ෂණ සම්ප්‍රේෂණය (Inheritance of acquired characteristics).; ස්වාභාවික වරණ පියවර 4: (1) අධිජනනය, (2) ප්‍රභේදනය, (3) තරගය හා උචිතෝන්නතිය, (4) හිතකර ලක්ෂණ ස්වාභාවික වරණයට ලක් වීම.


## බහුවරණ ප්‍රශ්න (Practice MCQs)
### MCQ 1: ප්‍රාග්-සෛල (Protocells) පරිණාමයේදී මුල්ම ප්‍රවේණික ද්‍රව්‍යය (ජාන) සහ එන්සයිමීය උත්ප්‍රේරකය යන ද්විත්ව කෘත්‍යයම ඉටු කළ ජෛව අණුව ලෙස සැලකෙන්නේ කුමක්ද?
- [ ] (1) DNA
- [✓] (2) RNA
- [ ] (3) පොලිපෙප්ටයිඩ (ප්‍රෝටීන)
- [ ] (4) පොස්ෆොලිපිඩ
> **පැහැදිලි කිරීම:** ආදි සූපය තුළ ලිපිඩවලින් වට වූ ආශයිකා තුළට කාබනික අණු ගොනු වීමෙන් මුල්ම <b>ප්‍රාග්-සෛලය (Protocell)</b> බිහි වූ අතර, එහිදී මුල්ම ප්‍රවේණික ද්‍රව්‍යය (ජාන) සහ උත්ප්‍රේරක එන්සයිමය යන ද්විත්ව කෘත්‍යයම ඉටු කළේ <b>RNA</b> අණුවයි ('RNA ලෝකය' කල්පිතය). RNA අණුවලට තමන්ගේම අනුපූරක පිටපත් සාදාගනිමින් <b>ස්වයං-ප්‍රතිවලිත (Self-replication)</b> වීමටත්, <b>රයිබොසයිම (Ribozymes)</b> නම් එන්සයිම මෙන් ක්‍රියා කරමින් රසායනික ප්‍රතික්‍රියා උත්ප්‍රේරණය කිරීමටත් හැකියාව පැවතුණා. වඩාත් රසායනිකව ස්ථායී ද්විත්ව දාම <b>DNA</b> ප්‍රවේණික ගබඩාව ලෙසත්, <b>ප්‍රෝටීන</b> ප්‍රධාන උත්ප්‍රේරක එන්සයිම ලෙසත් විශේෂණය වූයේ ඊට පසුකාලීන පරිණාමයේදීයි; <b>පොස්ෆොලිපිඩ</b> තැනුවේ ආශයිකා පටලයයි.

### MCQ 2: පෘථිවි ඉතිහාසයේ වායුගෝලීය ඔක්සිජන් (O<sub>2</sub>) සාන්ද්‍රණය ඉහළ නැගීම ආරම්භ වීම සහ ආදිතම ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටික සෛල පොසිල හමුවීම අයත් වන භූ විද්‍යාත්මක ඉයෝනය කුමක්ද?
- [ ] (1) හේඩියන් (Hadean)
- [✓] (2) ආකියන් (Archaean)
- [ ] (3) ප්‍රොටෙරෝසොයික් (Proterozoic)
- [ ] (4) ෆැනරසොයික් (Phanerozoic)
> **පැහැදිලි කිරීම:** භූ විද්‍යාත්මක කාල පරිමාණයේ දෙවන ඉයෝනය වන <b>ආකියන් (Archaean) ඉයෝනය</b> තුළදී පෘථිවි පෘෂ්ඨයේ ආදිතම පාෂාණ තැනීම, වසර බිලියන 3.5ක් පැරණි <b>ආදිතම ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටික සෛල පොසිල</b> බිහි වීම සහ වසර බිලියන 2.7කට පමණ පෙර ප්‍රභාසංශ්ලේෂක සයනොබැක්ටීරියා ක්‍රියාකාරිත්වයෙන් <b>වායුගෝලීය O<sub>2</sub> සාන්ද්‍රණය ඉහළ නැගීම ආරම්භ වීම</b> සිදු වුණා. අනෙක් ඉයෝන සැලකුවොත්: <b>හේඩියන්</b> ඉයෝනයේදී පෘථිවියේ උපත (වසර බිලියන 4.6කට පෙර) සිදු වූ අතර එහි ජීවී පොසිල හමු නොවේ; <b>ප්‍රොටෙරෝසොයික්</b> ඉයෝනයේදී පැරණිතම සූන්‍යෂ්ටික සෛල හා මෘදු දේහධාරී අපෘෂ්ඨවංශීන් බිහි වූ අතර, <b>ෆැනරසොයික්</b> ඉයෝනයේදී ගොඩබිම් ශාක හා පෘෂ්ඨවංශීන් විකිරණය වුණා.

### MCQ 3: පහත දැක්වෙන පරිණාමික සිදුවීම් අතුරින් <b>මීසොසොයික (Mesozoic)</b> යුගය තුළ සිදු වූ සිදුවීම කුමක්ද?
- [ ] (1) ප්‍රථම බීජ ශාක බිහිවීම සහ උභයජීවීන් ප්‍රමුඛ වීම
- [✓] (2) කේතුධර ශාක ප්‍රමුඛ වීම, ක්ෂීරපායින්ගේ සම්භවය සහ සපුෂ්ප ශාක බිහිවීම
- [ ] (3) සූන්‍යෂ්ටික සෛලවල පැරණිතම පොසිල බිහිවීම
- [ ] (4) ද්විපාද මානව පූර්වජයා සහ <i>Homo</i> ගණය බිහිවීම
> **පැහැදිලි කිරීම:** ෆැනරසොයික් ඉයෝනයේ මැද යුගය වන <b>මීසොසොයික (Mesozoic) යුගය</b> 'උරගයන්ගේ සහ කේතුධර ශාකවල යුගය' ලෙස ප්‍රකට අතර, එහිදී <b>කේතුධර (විවෘත බීජක) ශාක ප්‍රමුඛ වීම</b>, <b>ඩයිනෝසරයන් ප්‍රමුඛ වීම</b>, <b>ක්ෂීරපායින්ගේ සම්භවය</b> සහ <b>සපුෂ්ප (ආවෘත බීජක) ශාක බිහිවී විවිධාංගීකරණය වීම</b> සිදු වුණා (යුගය අවසානයේ ඩයිනෝසරයන් නෂ්ට වුණා). අනෙක් වරණ බැලුවොත්: ප්‍රථම බීජ ශාක බිහිවීම හා උභයජීවීන් ප්‍රමුඛ වීම <b>පේලියෝසොයික</b> යුගයට ද, පැරණිතම සූන්‍යෂ්ටික පොසිල <b>ප්‍රොටෙරෝසොයික්</b> ඉයෝනයට ද, සපුෂ්ප ශාක ප්‍රමුඛ වීම හා <i>Homo</i> ගණය බිහිවීම <b>සීනොසොයික</b> යුගයට ද අයත් වෙනවා.

### MCQ 4: ජීවයේ පරිණාම ඉතිහාසයේදී භෞමික (ගොඩබිම) ජීවිතය ආරම්භ කළ <b>මුල්ම සත්ත්ව කාණ්ඩය</b> කුමක්ද?
- [ ] (1) උභයජීවීන් (Amphibia)
- [ ] (2) ඇනෙලිඩාවන් (ගැඩවිලුන්)
- [✓] (3) ආත්‍රෝපෝඩාවන් (කෘමීන් හා මකුළුවන්)
- [ ] (4) මොලුස්කාවන් (ගොළුබෙල්ලන්)
> **පැහැදිලි කිරීම:** මීට වසර මිලියන 500කට පමණ පෙර දිලීර හා ශාක එක්ව ගොඩබිම ගණාවාසීකරණය කිරීමත් සමඟම, ජලයෙන් ගොඩබිමට පැමිණ භෞමික ජීවිතය ඇරඹූ <b>ප්‍රථම සත්ත්ව කාණ්ඩය වූයේ ආත්‍රෝපෝඩාවන්ය (Arthropoda — විශේෂයෙන් ආදි කෘමීන් සහ මකුළුවන්/සියපාවුන් වැනි සතුන්)</b>. ඔවුන් සතු ජල පාරගම්‍ය නොවන කයිටිනීමය බාහිර සැකිල්ල (වියළීම වැළැක්වීමට) සහ ශක්තිමත් සන්ධි සහිත උපාංග (ගුරුත්වයට එරෙහිව ඇවිදීමට) ගොඩබිම ජය ගැනීමට බෙහෙවින් උපකාරී වුණා. බොහෝ සිසුන් වරදවා තෝරන <b>උභයජීවීන් (මුල්ම සිවුපාවුන් / Tetrapods)</b> කණ්ඩික වරල් සහිත මත්ස්‍යයන්ගෙන් ගොඩබිමට පරිණාමය වූයේ ඊට බොහෝ කලකට පසුව (වසර මිලියන 365කට පෙර) පෘෂ්ඨවංශීන් අතරින් පමණයි!

### MCQ 5: ප්‍රභාසංශ්ලේෂක සයනොබැක්ටීරියා මගින් මුලින්ම නිපදවන ලද ඔක්සිජන් (O<sub>2</sub>) වායුව එකවරම වායුගෝලයට නිදහස් නොවීමට හේතුව කුමක්ද?
- [✓] (1) ආදි සාගර ජලයේ දියවී තිබූ ෆෙරස් යකඩ අයන (Fe<sup>2+</sup>) ඔක්සිකරණය කර අවක්ෂේප කිරීමට එම O<sub>2</sub> වැය වීම
- [ ] (2) සයනොබැක්ටීරියාවන්ම ස්වායු ශ්වසනය සඳහා සියලුම O<sub>2</sub> පරිභෝජනය කිරීම
- [ ] (3) ඕසෝන් ස්තරය සෑදීමට සාගර පතුලේදීම O<sub>2</sub> වැය වීම
- [ ] (4) මීතේන් වායුව සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර ඇමෝනියා සෑදීම
> **පැහැදිලි කිරීම:** වසර බිලියන 2.7කට පමණ පෙර ආදි සාගරවල බිහි වූ ප්‍රභාසංශ්ලේෂක <b>සයනොබැක්ටීරියා</b> ජලය ප්‍රභාවිච්ඡේදනය කරමින් O<sub>2</sub> නිපදවීම ඇරඹූ විට, එම O<sub>2</sub> මුලින්ම සාගර ජලයේ දිය වුණා. එකල ආදි සාගර ජලයේ විශාල වශයෙන් දියවී පැවති <b>ෆෙරස් යකඩ අයන (Fe<sup>2+</sup>)</b> සමඟ මෙම ද්‍රාවිත O<sub>2</sub> ප්‍රතික්‍රියා කර ජලයේ දිය නොවන යකඩ ඔක්සයිඩ ලෙස සාගර පතුලේ තීරුමය යකඩ පාෂාණ තට්ටු ලෙස අවක්ෂේප වුණා. සාගරයේ සියලුම Fe<sup>2+</sup> ඔක්සිකරණය වී අවක්ෂේප වීමෙන් පසුව ජලය O<sub>2</sub> වලින් සංතෘප්ත වූ විටයි අතිරික්ත O<sub>2</sub> බුබුළු ලෙස නිදහස් වී වායුගෝලීය O<sub>2</sub> මට්ටම ඉහළ නැංවූයේ.

### MCQ 6: <b>වහර හා අවහරය (Use and Disuse)</b> සහ <b>පරිචිත ලක්ෂණ සම්ප්‍රේෂණය</b> යන මූලධර්ම දෙක මත පදනම් වූ පරිණාම වාදය ඉදිරිපත් කළේ කවුරුන්ද?
- [ ] (1) චාල්ස් ඩාවින්
- [ ] (2) ඇල්ෆ්‍රඩ් රසල් වොලස්
- [✓] (3) ජීන් බැප්ටිස්ට් ලැමාක්
- [ ] (4) ඇලෙක්සැන්ඩර් ඔපාරින්
> **පැහැදිලි කිරීම:** 1809 දී ප්‍රංශ ජාතික ජීව විද්‍යාඥ <b>ජීන් බැප්ටිස්ට් ලැමාක් (Jean-Baptiste Lamarck)</b> විසින් පරිණාමය පැහැදිලි කිරීම සඳහා ප්‍රධාන උපකල්පන දෙකක් ඉදිරිපත් කළා: (1) <b>වහර හා අවහරය</b> — නිරන්තරයෙන් භාවිත කරන දේහ කොටස් විශාල හා ශක්තිමත් වන අතර (උදා: ජිරාෆ් උස අතු කෑමට ගෙල දිගු කිරීම), භාවිත නොකරන කොටස් ක්ෂීණ වන බව; සහ (2) <b>පරිචිත ලක්ෂණ ආවේණිය</b> — එසේ ජීවිත කාලය තුළ අත්කර ගන්නා දේහ වෙනස්කම් ඊළඟ පරම්පරාවට උරුම වන බවයි (දෛහික වෙනස්කම් ජන්මාණුවල DNA වෙනස් නොකරන බැවින් අද මෙය ප්‍රතික්ෂේප වේ). <b>ඩාවින් හා වොලස්</b> ස්වාභාවික වරණවාදය ද, <b>ඔපාරින්</b> (හැල්ඩේන් සමඟ) ජෛව රසායනික පරිණාම වාදය ද ඉදිරිපත් කළා.

### MCQ 7: <b>නව-ඩාවින්වාදය (Neo-Darwinism)</b> යන්නෙන් නිවැරදිවම අදහස් වන්නේ කුමක්ද?
- [ ] (1) ලැමාක්වාදය සහ ඩාවින්වාදය එකට සංයෝජනය කිරීම
- [✓] (2) ඩාවින්ගේ ස්වාභාවික වරණවාදය, මෙන්ඩලීය ප්‍රවේණිය සහ ගහන ප්‍රවේණිය පිළිබඳ දැනුම සමඟ සමෝධානය කිරීම
- [ ] (3) ජෛව රසායනික පරිණාම වාදය සහ පොසිල විද්‍යාව එකතු කිරීම
- [ ] (4) ස්වාභාවික වරණය වෙනුවට කෘත්‍රිම අභිජනනය ආදේශ කිරීම
> **පැහැදිලි කිරීම:** චාල්ස් ඩාවින් සහ වොලස් ස්වාභාවික වරණවාදය ඉදිරිපත් කරන අවධියේ ජාන, විකෘති හෝ ඌනන විභාජනය පිළිබඳ දැනුමක් නොතිබූ නිසා ගහනයක සාමාජිකයන් අතර ප්‍රවේණික ප්‍රභේදන හටගන්නේත් ඒවා උරුම වන්නේත් කෙසේදැයි පැහැදිලි කිරීමට ඔවුන්ට හැකි වුණේ නැහැ. පසුකාලීනව <b>ඩාවින්-වොලස් ස්වාභාවික වරණවාදය</b> සමඟ <b>මෙන්ඩලීය ප්‍රවේණිය</b>, අණුක ජීව විද්‍යාව (විකෘති හා ලිංගික ප්‍රතිසංයෝජන) සහ <b>ගහන ප්‍රවේණිය (Population genetics)</b> පිළිබඳ නූතන දැනුම එකට සමෝධානය කර ගොඩනැගූ පරිපූර්ණ පරිණාම වාදය <b>නව-ඩාවින්වාදය</b> ලෙස හඳුන්වනවා. ප්‍රතික්ෂේප වූ ලැමාක්වාදය මීට කිසිසේත්ම ඇතුළත් වන්නේ නැහැ.

### MCQ 8: රෝහල් තුළ ප්‍රතිජීවක ඖෂධ අවභාවිතය නිසා ප්‍රතිජීවක ප්‍රතිරෝධී බැක්ටීරියා මාදිලි ශීඝ්‍රයෙන් බිහිවීම පැහැදිලි කරන නිවැරදිම පරිණාමික ක්‍රියාවලිය කුමක්ද?
- [ ] (1) බැක්ටීරියාවන් ප්‍රතිජීවකයට පුරුදු වී පරිචිත ලක්ෂණ උරුම කර දීම (ලැමාක්වාදය)
- [✓] (2) ප්‍රතිජීවකය මගින් සංවේදී බැක්ටීරියා විනාශ වී, ගහනයේ කලින් සිටම පැවති ප්‍රතිරෝධී විකෘති සහිත බැක්ටීරියා ස්වාභාවික වරණයට ලක්ව ගුණනය වීම
- [ ] (3) ප්‍රතිජීවකය මගින් අජීවී ද්‍රව්‍යවලින් නව ප්‍රාග්-සෛල නිර්මාණය කිරීම
- [ ] (4) බැක්ටීරියා සෛල සූන්‍යෂ්ටික සෛල බවට පරිවර්තනය වීම
> **පැහැදිලි කිරීම:** මෙය වර්තමාන වෛද්‍ය විද්‍යාවේ දැකිය හැකි <b>ඩාවින්ගේ ස්වාභාවික වරණයේ</b> ප්‍රබලතම සජීවී නිදසුනකි! බැක්ටීරියා ගහනයක් තුළ අහඹු විකෘති හා ප්ලාස්මිඩ හුවමාරුව නිසා ප්‍රතිජීවකයට ප්‍රතිරෝධී ජානයක් සහිත බැක්ටීරියා ස්වල්පයක් කලින් සිටම පවතිනවා (ප්‍රභේදනය). රෝගියා ප්‍රතිජීවක ගන්නා විට (වරණ පීඩනය), සංවේදී බැක්ටීරියා විනාශ වී යන අතර ප්‍රතිරෝධී බැක්ටීරියා නොමැරී බේරී (උචිතෝන්නතිය) තරගයකින් තොරව ශීඝ්‍රයෙන් ද්විඛණ්ඩනය වී මුළු ගහනයම ප්‍රතිරෝධී මාදිලියක් බවට පත් කරනවා. ඖෂධයට 'පුරුදු වී' අලුතින් පරිචිත ලක්ෂණ උරුම කර දෙන බව පැවසීම වැරදි ලැමාක්වාදී අදහසකි.
