🎬 DP වීඩියෝ
03.6 • විනාඩි 18 ක කියවීමක්

සත්ත්ව රාජධානිය (II) — කෝඩේටා වංශයේ මූලික ලක්ෂණ සහ පෘෂ්ඨවංශී වර්ග 6

Kingdom Animalia (Part II) — Phylum Chordata & The 6 Vertebrate Classes
විෂය නිර්දේශ කෙටි සාරාංශය

කෝඩේටා වංශයේ (Phylum Chordata) අනන්‍ය මූලික ලක්ෂණ 4 (පෘෂ්ඨ රජ්ජුව, පෘෂ්ඨීය කුහරමය ස්නායු රජ්ජුව, ග්‍රසනික පැළුම් සහ පශ්ච ගුද වලිගය) සහ Chondrichthyes (මෝරා), Osteichthyes (බලයා), Amphibia (ගෙම්බා, Ichthyophis), Reptilia (කටුස්සා), Aves (කපුටා) හා Mammalia (වවුලා, තල්මසා) යන පෘෂ්ඨවංශී වර්ග 6හි සම්පූර්ණ NIE සංසන්දනය.

කෝඩේටා (Phylum Chordata) මූලික ලක්ෂණ 4 සහ පෘෂ්ඨවංශී වර්ග 6 Click to Zoom • අවම වශයෙන් කලල අවධියේදී හෝ සියලුම කෝඩේටාවන් පෙන්වන අනන්‍ය ලක්ෂණ 4 දර්ශීය කෝඩේටාවෙකුගේ දේහ සැලැස්ම 1. පෘෂ්ඨීය කුහරමය නාලාකාර ස්නායු රජ්ජුව 2. පෘෂ්ඨ රජ්ජුව (Notochord — ආහාර මාර්ගය හා ස්නායු රජ්ජුව අතර) 3. ග්‍රසනික පැළුම් යුගල 4. පශ්ච ගුද පේශිමය වලිගය + බොහෝ කෝඩේටාවන් තුළ උදරීය පේශිමය හෘදයක් ඇත පෘෂ්ඨවංශී වර්ග 6හි පරිණාමික පඩිපෙළ 1. Chondrichthyes (මෝරා) කාටිලේජ සැකිල්ල • පිධානය නැත • ජම්බාලිය 2. Osteichthyes (බලයා) අස්ථි සැකිල්ල • පිධානය + වාතාශය ඇත 3. Amphibia (ගෙම්බා) මුල්ම ගොඩබිම් ආක්‍රමණය • තෙත් ග්‍රන්ථිමය සම 4. Reptilia (කටුස්සා/නයා) පූර්ණ භෞමික • කෙරටිනීය ශල්ක • කවච බිත්තර 5. Aves (කපුටා/රාජාලියා) අචලතාපී • පිහාටු • වාත කුටීර අස්ථි • හොට 6. Mammalia (වවුලා/තල්මසා) ස්තන ග්‍රන්ථි • රෝම • මහාප්‍රාචීරය • විෂමදන්තී චලතාපී (Poikilothermic) වර්ග 4: Chondrichthyes, Osteichthyes, Amphibia, Reptilia • අචලතාපී (Homeothermic) වර්ග 2: Aves, Mammalia!
රූප සටහන: සත්ත්ව රාජධානිය (II) — කෝඩේටා වංශයේ මූලික ලක්ෂණ සහ පෘෂ්ඨවංශී වර්ග 6 (විශාල කර බැලීමට රූපය මත ක්ලික් කරන්න)

ආයුබෝවන්! අපි දැන් 03 වන ඒකකයේ අවසාන සහ ඉතාම වැදගත් පාඩමට (නිපුණතා මට්ටම 3.2.7) ඇවිත් ඉන්නවා! කලින් පාඩමේදී අපි කොඳු ඇට පෙළක් නැති අපෘෂ්ඨවංශී වංශ 7 ගැන කතා කළානේ. අද අපි කතා කරන්නේ මෝරා, බලයා, ගෙම්බා, නයා, කපුටා වගේම ඔයාත් මමත් අයත් වෙන කෝඩේටා වංශය (Phylum Chordata) ගැනයි!

පොඩ්ඩක් පුදුම හිතෙන ප්‍රශ්නයක් අහන්නම්: මුහුදේ පීනන මෝරෙකුයි, අහසේ පියාඹන රාජාලියෙකුයි, ඔයයි අතර තියෙන පොදු නෑකම මොකක්ද? අපි හැමෝම අම්මාගේ කුසේ කලල අවධියේදී (Embryonic stage) එකම මූලික සැලැස්මක ලක්ෂණ 4ක් පෙන්නුම් කරනවා! බලමු ඒ මොනවාද කියලා.

🩺 අනාගත වෛද්‍යවරයෙකු හා සත්ත්ව විද්‍යාඥයෙකු විදිහට ඔයාට මේ පාඩම ඕන වෙන්නේ ඇයි?

වෛද්‍ය විද්‍යාවේ සෑම නව ඖෂධයක්ම හා ශල්‍ය ක්‍රමවේදයක්ම මිනිසුන්ට දෙන්න කලින් මීයන් (Mammalia) යොදාගෙන පරීක්ෂා කරන්නේ ඇයි කියලා දැන් ඔයාට තේරෙයි — මොකද සියලුම ක්ෂීරපායින්ට කුටීර 4ක හෘදයක්, පෙණහැලි ගර්ත සහ පේශිමය මහාප්‍රාචීරයක් සහිත එකම ව්‍යූහ විද්‍යාත්මක සැලැස්මක් තියෙන්නේ! ඒ වගේම ශ්‍රී ලංකාවේ ග්‍රාමීය රෝහලක හදිසි ප්‍රතිකාර ඒකකයේ (ETU) වැඩ කරන වෛද්‍යවරයෙකුට නයා, තිත් පොළඟා, තෙල් කරවලා, වැලි පොළඟා සහ කුණකටුවා (Class Reptilia) නිවැරදිව හඳුනාගෙන ප්‍රතිවිෂ (Antivenom) ලබා දී ජීවිත බේරාගන්න මේ සත්ත්ව විද්‍යා දැනුම ජීවිතයත් මරණයත් අතර තීරණයක් වෙනවා!

1. කෝඩේටා වංශයේ (Phylum Chordata) අනන්‍ය මූලික ලක්ෂණ 4

NIE සම්පත් පොතට (පිටුව 108) අනුව, සියලුම කෝඩේටාවන් අවම තරමින් කලල විකසනයේදී හෝ පහත දැක්වෙන මූලික ලාක්ෂණික ලක්ෂණ 4 පෙන්වනවා (රචනා හා ව්‍යුහගත ප්‍රශ්නවලට මේ වචන ඒ විදිහටම මතක තියාගන්න!):

  1. පෘෂ්ඨ රජ්ජුව (Notochord): පූර්ව සිට අපර දිශාවට දේහයට සන්ධාරණය (ආධාරකය) සපයමින් ආහාර මාර්ගය සහ ස්නායු රජ්ජුව අතර පිහිටන අන්වායාම, ප්‍රත්‍යස්ථ, දණ්ඩාකාර ව්‍යූහයයි. (පෘෂ්ඨවංශීන්ගේ සුහුඹුලන් තුළ මෙය කශේරුකාවෙන් ප්‍රතිස්ථාපනය වේ).
  2. පෘෂ්ඨීය, කුහරමය, නාලාකාර ස්නායු රජ්ජුව (Dorsal, hollow nerve cord): පෘෂ්ඨ රජ්ජුවට පෘෂ්ඨීයව පිහිටන කුහරමය නාලාකාර ස්නායු රජ්ජුවයි. (මතකද ආත්‍රෝපෝඩාවන්ගේ හා ඇනෙලිඩාවන්ගේ තිබුණේ උදරීය ඝන ස්නායු රැහැනක්! කෝඩේටාවන්ගේ තියෙන්නේ පෘෂ්ඨීය කුහරමය ස්නායු රජ්ජුවක්!)
  3. ග්‍රසනික පැළුම් (Pharyngeal slits): සියලු කෝඩේටාවන්ගේ කලල අවධියේදී ග්‍රසනිකාවෙන් බාහිරයට විවෘත වන ග්‍රසනික පැළුම් යුගල පිහිටයි. ජලජ සුහුඹුලන්ගේත් උභයජීවී කීටයන්ගේත් මේවා ශ්වසන ව්‍යූහ (ජලක්ලෝම පැළුම්) ලෙස ක්‍රියා කරන අතර, භෞමික සුහුඹුලන් වන විට වැසී යයි.
  4. පශ්ච ගුද පේශිමය වලිගය (Muscular post-anal tail): කලල අවධියේදී ගුදයෙන් අපරව පිහිටන පේශිමය වලිගයකි (ඇතැම් භෞමික සුහුඹුලන්ගේ ක්ෂීණ වී ඇත).

අමතර NIE කරුණ: බොහෝ කෝඩේටාවන් තුළ උදරීය පේශිමය හෘදයක් දැකිය හැකිය. (හනු රහිත ලැම්ප්‍රි වැනි Cyclostomata සතුන්ට ඉහළින් පරිණාමය වූ හනු සහිත ප්‍රධාන පෘෂ්ඨවංශී වර්ග 6 පහත දැක්වේ).

2. කෝඩේටා වංශයේ ප්‍රධාන පෘෂ්ඨවංශී වර්ග 6 සවිස්තරාත්මකව

Chondrichthyes වර්ගයේ මෝරා — පිධානය රහිත ජලක්ලෝම පැළුම් සහ විෂමාංශ පෞච්ඡ වරල
රූපය 3.12: Chondrichthyes වර්ගයේ මෝරා — කාටිලේජීය සැකිල්ල, පිධානයකින් නොවැසුණු නිරාවරණ ජලක්ලෝම පැළුම්, රළු කොරල් සහ විෂමාංශ පෞච්ඡ වරල (Heterocercal tail) හොඳින් නිරීක්ෂණය කරන්න.
01
වර්ගය Chondrichthyes — කාටිලේජීය මත්ස්‍යයන් (උදා: මෝරා, මඩුවා): සියල්ලෝම ජලජ හා චලතාපී (Poikilothermic) වේ. සැකිල්ල කාටිලේජීය වේ. සංචරණය හා සංතුලනයට වරල් ඇති අතර පෞච්ඡ වරල විෂමාංශපුච්ඡ (Heterocercal — ඉහළ හා පහළ කණ්ඩිකා අසමාන) වේ. ශ්වසනය සඳහා ජලක්ලෝම දරන නමුත් ඒවා පිධානයකින් (Operculum) වැසී නැත! වාතාශයක් නැත. දේහය රළු කොරල්වලින් (Placoid scales) වැසී ඇත. අභ්‍යන්තර සංසේචනය සිදු කරයි (සමහරු අණ්ඩජලාබුජ වන අතර අනෙක් අය අණ්ඩජ හෝ ජලාබුජ වේ). ප්‍රජනක ප්‍රණාල, බහිස්ස්‍රාවී ප්‍රණාල හා ආහාර මාර්ගය යන තුනම තනි විවරයකින් බාහිරයට විවෘත වන පොදු කුටීරයක් වන ජම්බාලියට (Cloaca) විවෘත වේ!
02
වර්ගය Osteichthyes — අස්ථික මත්ස්‍යයන් (උදා: කාපයා, බලයා): සියල්ලෝම ජලජ හා චලතාපී වේ. අස්ථිවලින් සැදි සැකිල්ලක් ඇත. ජලක්ලෝම "පිධානය" (Operculum) නම් අස්ථිමය කවරයකින් ආවරණය වී ඇත! උත්ප්ලාවකතාව පාලනය කිරීමට වාතාශයක් (Swim bladder) ඇත. පෞච්ඡ වරල සමාංශපුච්ඡ (Homocercal) වේ. පැතලි අස්ථික කංකතාභ හා චක්‍රාකාර කොරල්වලින් දේහය වැසී ඇත. වැඩි දෙනෙකුගේ බාහිර සංසේචනය සිදු වන අතර බොහෝ විට අණ්ඩජ වේ.
03
වර්ගය Amphibia — උභයජීවීන් (උදා: මැඩියා, ගෙම්බා, සලමන්දරා, Ichthyophis): භෞමික පරිසරය ආක්‍රමණය කළ පළමු පෘෂ්ඨවංශී කාණ්ඩය වුවද ජීවන චක්‍රය සම්පූර්ණ කිරීමට ජලය අත්‍යවශ්‍ය වේ. මිරිදියෙහි හෝ ගොඩබිම පමණක් හමු වේ — කරදියවාසීන් නැත! අස්ථිමය සැකිල්ලක් දරන, ගාත්‍රා දරන ප්‍රථම කාණ්ඩයයි (සමහරුන්ට ගාත්‍රා නැත — උදා: Ichthyophis; සමහරු ඇඟිලි සහිත සිවුපාවෝ වෙති). කීටයන් ජලක්ලෝමවලින් ද, සුහුඹුලන් පෙණහලු, තෙත් සම හා මුඛ කුහර ආස්තරණය හරහා ද ශ්වසනය කරයි. චලතාපී වේ. ශරීරය කොරපොතු නොමැති, තුනී, තෙත්, ග්‍රන්ථිමය සමකින් වැසී ඇත. ඇස ආවරණය කරන නිමීලන පටලයක් (Nictitating membrane) සහ ඇසට පසුපසින් කර්ණපටහ පටලයක් (Tympanic membrane) ඇත. බොහෝ විට බාහිර සංසේචනය දක්වන අතර බිත්තරවලට කවචයක් නැත.
04
වර්ගය Reptilia — උරගයන් (උදා: කටුස්සා, සර්පයෝ/නයා, කැස්බෑවා, කිඹුලා, ඇලිගේටරයා): සම්පූර්ණ භෞමික ජීවිතයකට අනුවර්තනය වූ ප්‍රථම සත්ත්වයෝ ය! අස්ථිමය සැකිල්ලක් සහ ඇඟිලි සහිත ගාත්‍රා දරයි (සර්පයන්ගේ ගාත්‍රා නැත). ජල සංරක්ෂණයට හා ඇතිල්ලීමට ඔරොත්තු දීමට දේහය කෙරටිනීමය ශල්කවලින් (Scales) වැසී ඇති අතර සමෙහි ග්‍රන්ථි නොමැත! වායව ශ්වසනය සඳහා පෙණහලු පමණක් භාවිත කරයි. චලතාපී වේ. අභ්‍යන්තර සංසේචනය සිදු කරන අතර කැල්සිභවනය වූ කවච සහිත බිත්තර ගොඩබිම දමයි.
05
වර්ගය Aves — පක්ෂීන් (උදා: කපුටා, ගිරවා, පැණි කුරුල්ලා, රාජාලියා): කෙරටිනීභවනය වූ පිහාටුවලින් (Feathers) ශරීරය ආවරණය වී ඇති අතර පාදවල ශල්ක ඇත. පූර්ව ගාත්‍රා පියාසැරිය සඳහා පියාපත් බවට විකරණය වී ඇත. වාත කුටීර සහිත සැහැල්ලු ශක්තිමත් අස්ථිමය සැකිල්ලක්, දත් රහිත හොටක්, පෙණහලු සහ දියුණු වර්ණ දෘෂ්ටියක් ඇත. ඉහළ පරිවෘත්තියක් සහිත අචලතාපී (Homeothermic — නියත දේහ උෂ්ණත්වයක් පවත්වා ගන්නා) සතුන් වේ! අභ්‍යන්තර සංසේචනය මගින් කවච සහිත බිත්තර දමයි.
06
වර්ගය Mammalia — ක්ෂීරපායින් (උදා: වවුලා, තල්මසා, වඳුරා, ගවයා, මීයා): ළපැටියන් ස්තන ග්‍රන්ථිවලින් (Mammary glands) නිපදවෙන කිරි මත යැපේ! කාටිලේජීය සන්ධාන පෘෂ්ඨ සහිත අස්ථිමය සැකිල්ලක් ඇත. තාප පරිවරණය සඳහා දේහය රෝමවලින් (Hair) වැසී ඇති අතර සමෙහි ග්‍රන්ථි (දහඩිය, ස්නේහස්‍රාවී) ඇත. ඉහළ පරිවෘත්තියක් සහිත අචලතාපී සතුන් ය. විභේදිත දත් වර්ග / විෂමදන්තී (Heterodont) දන්ත වින්‍යාසයක්, කුටීර හතරක හෘදයක් සහිත සම්පූර්ණ සංසරණයක්, පෙණහැලි ගර්ත (Alveoli) සහ පෙණහලු වාතනයට උදව් වන පේශිමය මහාප්‍රාචීරයක් (Muscular diaphragm) ඇත! විශාල දියුණු මොළයක් (ඉගෙනීමේ කුසලතා හා මතකය), අභ්‍යන්තර සංසේචනය හා දීර්ඝ මවුපිය රැකවරණය පෙන්වයි.
Amphibia වර්ගයේ ගාත්‍රා රහිත උභයජීවියෙකු වන Ichthyophis
රූපය 3.13: Ichthyophis — පණුවෙකු හෝ සර්පයෙකු මෙන් පෙනුණත් තෙත් ග්‍රන්ථිමය කොරපොතු රහිත සමක් දරන, Class Amphibia වර්ගයට අයත් ගාත්‍රා රහිත උභයජීවියෙකි! (ප්‍රායෝගික පරීක්ෂණ අංක 15හි නිතරම අසන නිදර්ශකයකි).

3. පෘෂ්ඨවංශී වර්ග 6 එක බැල්මකින් සංසන්දනය කරන NIE විභාග වගුව

ලක්ෂණය Chondrichthyes Osteichthyes Amphibia Reptilia Aves Mammalia
සැකිල්ල කාටිලේජීය අස්ථිමය අස්ථිමය අස්ථිමය වාත කුටීර සහිත අස්ථිමය අස්ථිමය (කාටිලේජ මඬල සහිත)
දේහ ආවරණය හා චර්ම ග්‍රන්ථි රළු කොරල් (Placoid) කංකතාභ හා චක්‍රාකාර කොරල් කොරපොතු නැත; තුනී තෙත් ග්‍රන්ථිමය සම කෙරටිනීය ශල්ක; සමේ ග්‍රන්ථි නැත කෙරටිනීය පිහාටු (පාදවල ශල්ක) රෝම + සමේ ග්‍රන්ථි ඇත (ස්තන ග්‍රන්ථි!)
ශ්වසන ව්‍යූහ ජලක්ලෝම (පිධානය නැත) ජලක්ලෝම (පිධානය ඇත; වාතාශය ඇත) කීටයා: ජලක්ලෝම; සුහුඹුලා: පෙණහලු, සම, මුඛ කුහරය පෙණහලු පමණි පෙණහලු ගර්ත සහිත පෙණහලු + පේශිමය මහාප්‍රාචීරය
දේහ උෂ්ණත්ව යාමනය චලතාපී චලතාපී චලතාපී චලතාපී අචලතාපී අචලතාපී
සංසේචනය හා බිත්තර/පැටවුන් අභ්‍යන්තර (ජම්බාලිය ඇත) බහුතරය බාහිර; අණ්ඩජ බහුතරය බාහිර; කවච රහිත බිත්තර අභ්‍යන්තර; කැල්සිභවනය වූ කවච බිත්තර අභ්‍යන්තර; කවච සහිත බිත්තර අභ්‍යන්තර; කිරි දීම හා දීර්ඝ මවුපිය රැකවරණය
📌 විභාග රන් උපදෙස (MCQ වලදී ළමයි 90%ක් වරද්දගන්න තැන් 3ක්!):
1. මෝරා (Chondrichthyes) vs බලයා (Osteichthyes): මෝරාගේ සංසේචනය අභ්‍යන්තරයි (බලයාගේ බාහිරයි)! මෝරාට පිධානයක් හෝ වාතාශයක් නැහැ, ජම්බාලියක් සහ විෂමාංශ පෞච්ඡ වරලක් තියෙනවා!
2. Ichthyophis සර්පයෙක් නෙමෙයි! පාද නැති වුණාට කොරපොතු නැති තෙත් ග්‍රන්ථිමය සමක් තියෙන නිසා එයා Amphibia (උභයජීවී) වර්ගයට අයත්! (කරදිය උභයජීවීන් ලෝකයේ කොහේවත් නැහැ!).
3. වවුලා (පියාඹන) හා තල්මසා (මුහුදේ පීනන) යන දෙන්නම පිහාටු හෝ ජලක්ලෝම නැති, රෝම, ස්තන ග්‍රන්ථි හා මහාප්‍රාචීරය දරන Mammalia (ක්ෂීරපායී) සත්තු!
🦈 ඒකකය 03.6 සාරාංශ සංකල්ප සිතියම
කෝඩේටා මූලික ලක්ෂණ 4 පෘෂ්ඨ රජ්ජුව, පෘෂ්ඨීය කුහරමය නාලාකාර ස්නායු රජ්ජුව, ග්‍රසනික පැළුම් යුගල, පශ්ච ගුද පේශිමය වලිගය.
මත්ස්‍ය වර්ග දෙකේ වෙනස Chondrichthyes (කාටිලේජ, පිධාන නැත, විෂමාංශ වරල, ජම්බාලිය) vs Osteichthyes (අස්ථි, පිධානය, වාතාශය, සමාංශ වරල).
Amphibia (මුල්ම ගොඩබිම් පිම්ම) මිරිදිය/ගොඩබිම පමණි (කරදිය නැත!), තෙත් ග්‍රන්ථිමය සම, නිමීලන හා කර්ණපටහ පටල, කවච රහිත බිත්තර.
Reptilia (පූර්ණ භෞමික ජයග්‍රහණය) ග්‍රන්ථි රහිත කෙරටිනීය ශල්ක සම, අභ්‍යන්තර සංසේචනය, කැල්සිභවනය වූ කවච බිත්තර ගොඩබිම දැමීම.
Aves (පියාසැරියට අනුවර්තන) පිහාටු, පියාපත්, වාත කුටීර අස්ථි, දත් රහිත හොට, අචලතාපී ඉහළ පරිවෘත්තිය, වර්ණ දෘෂ්ටිය.
Mammalia අනන්‍ය ලක්ෂණ ස්තන ග්‍රන්ථි, රෝම, චර්ම ග්‍රන්ථි, විෂමදන්තී, කුටීර 4 හෘදය, ගර්ත සහිත පෙණහලු + පේශිමය මහාප්‍රාචීරය.