සත්ත්ව රාජධානිය (II) — කෝඩේටා වංශයේ මූලික ලක්ෂණ සහ පෘෂ්ඨවංශී වර්ග 6
කෝඩේටා වංශයේ (Phylum Chordata) අනන්ය මූලික ලක්ෂණ 4 (පෘෂ්ඨ රජ්ජුව, පෘෂ්ඨීය කුහරමය ස්නායු රජ්ජුව, ග්රසනික පැළුම් සහ පශ්ච ගුද වලිගය) සහ Chondrichthyes (මෝරා), Osteichthyes (බලයා), Amphibia (ගෙම්බා, Ichthyophis), Reptilia (කටුස්සා), Aves (කපුටා) හා Mammalia (වවුලා, තල්මසා) යන පෘෂ්ඨවංශී වර්ග 6හි සම්පූර්ණ NIE සංසන්දනය.
ආයුබෝවන්! අපි දැන් 03 වන ඒකකයේ අවසාන සහ ඉතාම වැදගත් පාඩමට (නිපුණතා මට්ටම 3.2.7) ඇවිත් ඉන්නවා! කලින් පාඩමේදී අපි කොඳු ඇට පෙළක් නැති අපෘෂ්ඨවංශී වංශ 7 ගැන කතා කළානේ. අද අපි කතා කරන්නේ මෝරා, බලයා, ගෙම්බා, නයා, කපුටා වගේම ඔයාත් මමත් අයත් වෙන කෝඩේටා වංශය (Phylum Chordata) ගැනයි!
පොඩ්ඩක් පුදුම හිතෙන ප්රශ්නයක් අහන්නම්: මුහුදේ පීනන මෝරෙකුයි, අහසේ පියාඹන රාජාලියෙකුයි, ඔයයි අතර තියෙන පොදු නෑකම මොකක්ද? අපි හැමෝම අම්මාගේ කුසේ කලල අවධියේදී (Embryonic stage) එකම මූලික සැලැස්මක ලක්ෂණ 4ක් පෙන්නුම් කරනවා! බලමු ඒ මොනවාද කියලා.
🩺 අනාගත වෛද්යවරයෙකු හා සත්ත්ව විද්යාඥයෙකු විදිහට ඔයාට මේ පාඩම ඕන වෙන්නේ ඇයි?
වෛද්ය විද්යාවේ සෑම නව ඖෂධයක්ම හා ශල්ය ක්රමවේදයක්ම මිනිසුන්ට දෙන්න කලින් මීයන් (Mammalia) යොදාගෙන පරීක්ෂා කරන්නේ ඇයි කියලා දැන් ඔයාට තේරෙයි — මොකද සියලුම ක්ෂීරපායින්ට කුටීර 4ක හෘදයක්, පෙණහැලි ගර්ත සහ පේශිමය මහාප්රාචීරයක් සහිත එකම ව්යූහ විද්යාත්මක සැලැස්මක් තියෙන්නේ! ඒ වගේම ශ්රී ලංකාවේ ග්රාමීය රෝහලක හදිසි ප්රතිකාර ඒකකයේ (ETU) වැඩ කරන වෛද්යවරයෙකුට නයා, තිත් පොළඟා, තෙල් කරවලා, වැලි පොළඟා සහ කුණකටුවා (Class Reptilia) නිවැරදිව හඳුනාගෙන ප්රතිවිෂ (Antivenom) ලබා දී ජීවිත බේරාගන්න මේ සත්ත්ව විද්යා දැනුම ජීවිතයත් මරණයත් අතර තීරණයක් වෙනවා!
1. කෝඩේටා වංශයේ (Phylum Chordata) අනන්ය මූලික ලක්ෂණ 4
NIE සම්පත් පොතට (පිටුව 108) අනුව, සියලුම කෝඩේටාවන් අවම තරමින් කලල විකසනයේදී හෝ පහත දැක්වෙන මූලික ලාක්ෂණික ලක්ෂණ 4 පෙන්වනවා (රචනා හා ව්යුහගත ප්රශ්නවලට මේ වචන ඒ විදිහටම මතක තියාගන්න!):
- පෘෂ්ඨ රජ්ජුව (Notochord): පූර්ව සිට අපර දිශාවට දේහයට සන්ධාරණය (ආධාරකය) සපයමින් ආහාර මාර්ගය සහ ස්නායු රජ්ජුව අතර පිහිටන අන්වායාම, ප්රත්යස්ථ, දණ්ඩාකාර ව්යූහයයි. (පෘෂ්ඨවංශීන්ගේ සුහුඹුලන් තුළ මෙය කශේරුකාවෙන් ප්රතිස්ථාපනය වේ).
- පෘෂ්ඨීය, කුහරමය, නාලාකාර ස්නායු රජ්ජුව (Dorsal, hollow nerve cord): පෘෂ්ඨ රජ්ජුවට පෘෂ්ඨීයව පිහිටන කුහරමය නාලාකාර ස්නායු රජ්ජුවයි. (මතකද ආත්රෝපෝඩාවන්ගේ හා ඇනෙලිඩාවන්ගේ තිබුණේ උදරීය ඝන ස්නායු රැහැනක්! කෝඩේටාවන්ගේ තියෙන්නේ පෘෂ්ඨීය කුහරමය ස්නායු රජ්ජුවක්!)
- ග්රසනික පැළුම් (Pharyngeal slits): සියලු කෝඩේටාවන්ගේ කලල අවධියේදී ග්රසනිකාවෙන් බාහිරයට විවෘත වන ග්රසනික පැළුම් යුගල පිහිටයි. ජලජ සුහුඹුලන්ගේත් උභයජීවී කීටයන්ගේත් මේවා ශ්වසන ව්යූහ (ජලක්ලෝම පැළුම්) ලෙස ක්රියා කරන අතර, භෞමික සුහුඹුලන් වන විට වැසී යයි.
- පශ්ච ගුද පේශිමය වලිගය (Muscular post-anal tail): කලල අවධියේදී ගුදයෙන් අපරව පිහිටන පේශිමය වලිගයකි (ඇතැම් භෞමික සුහුඹුලන්ගේ ක්ෂීණ වී ඇත).
අමතර NIE කරුණ: බොහෝ කෝඩේටාවන් තුළ උදරීය පේශිමය හෘදයක් දැකිය හැකිය. (හනු රහිත ලැම්ප්රි වැනි Cyclostomata සතුන්ට ඉහළින් පරිණාමය වූ හනු සහිත ප්රධාන පෘෂ්ඨවංශී වර්ග 6 පහත දැක්වේ).
2. කෝඩේටා වංශයේ ප්රධාන පෘෂ්ඨවංශී වර්ග 6 සවිස්තරාත්මකව
3. පෘෂ්ඨවංශී වර්ග 6 එක බැල්මකින් සංසන්දනය කරන NIE විභාග වගුව
| ලක්ෂණය | Chondrichthyes | Osteichthyes | Amphibia | Reptilia | Aves | Mammalia |
|---|---|---|---|---|---|---|
| සැකිල්ල | කාටිලේජීය | අස්ථිමය | අස්ථිමය | අස්ථිමය | වාත කුටීර සහිත අස්ථිමය | අස්ථිමය (කාටිලේජ මඬල සහිත) |
| දේහ ආවරණය හා චර්ම ග්රන්ථි | රළු කොරල් (Placoid) | කංකතාභ හා චක්රාකාර කොරල් | කොරපොතු නැත; තුනී තෙත් ග්රන්ථිමය සම | කෙරටිනීය ශල්ක; සමේ ග්රන්ථි නැත | කෙරටිනීය පිහාටු (පාදවල ශල්ක) | රෝම + සමේ ග්රන්ථි ඇත (ස්තන ග්රන්ථි!) |
| ශ්වසන ව්යූහ | ජලක්ලෝම (පිධානය නැත) | ජලක්ලෝම (පිධානය ඇත; වාතාශය ඇත) | කීටයා: ජලක්ලෝම; සුහුඹුලා: පෙණහලු, සම, මුඛ කුහරය | පෙණහලු පමණි | පෙණහලු | ගර්ත සහිත පෙණහලු + පේශිමය මහාප්රාචීරය |
| දේහ උෂ්ණත්ව යාමනය | චලතාපී | චලතාපී | චලතාපී | චලතාපී | අචලතාපී | අචලතාපී |
| සංසේචනය හා බිත්තර/පැටවුන් | අභ්යන්තර (ජම්බාලිය ඇත) | බහුතරය බාහිර; අණ්ඩජ | බහුතරය බාහිර; කවච රහිත බිත්තර | අභ්යන්තර; කැල්සිභවනය වූ කවච බිත්තර | අභ්යන්තර; කවච සහිත බිත්තර | අභ්යන්තර; කිරි දීම හා දීර්ඝ මවුපිය රැකවරණය |
1. මෝරා (Chondrichthyes) vs බලයා (Osteichthyes): මෝරාගේ සංසේචනය අභ්යන්තරයි (බලයාගේ බාහිරයි)! මෝරාට පිධානයක් හෝ වාතාශයක් නැහැ, ජම්බාලියක් සහ විෂමාංශ පෞච්ඡ වරලක් තියෙනවා!
2. Ichthyophis සර්පයෙක් නෙමෙයි! පාද නැති වුණාට කොරපොතු නැති තෙත් ග්රන්ථිමය සමක් තියෙන නිසා එයා Amphibia (උභයජීවී) වර්ගයට අයත්! (කරදිය උභයජීවීන් ලෝකයේ කොහේවත් නැහැ!).
3. වවුලා (පියාඹන) හා තල්මසා (මුහුදේ පීනන) යන දෙන්නම පිහාටු හෝ ජලක්ලෝම නැති, රෝම, ස්තන ග්රන්ථි හා මහාප්රාචීරය දරන Mammalia (ක්ෂීරපායී) සත්තු!