සත්ත්ව රාජධානිය (I) — අපෘෂ්ඨවංශී වංශ (Cnidaria සිට Echinodermata දක්වා)
සත්ත්ව රාජධානියේ පොදු ලක්ෂණ, දේහ සමමිතිය, ද්විප්රස්තර හා ත්රිප්රස්තර ජනක ස්තර, සීලෝම ආකාර 3 (අසීලෝමික, ව්යාජ සීලෝමික, සත්ය සීලෝමික) සහ Cnidaria, Platyhelminthes, Nematoda, Annelida, Mollusca, Arthropoda හා Echinodermata යන අපෘෂ්ඨවංශී වංශ 7හි සියලුම NIE ලක්ෂණ මහා සංසන්දන වගුවක් සමඟ.
දැන් අපි එන්නේ 03 වන ඒකකයේ ළමයි ආසම කරන, ඒ වගේම A/L විභාගයේ වැඩිම ලකුණු ප්රමාණයක් (MCQ 4–5ක් + ව්යුහගත/රචනා කොටසක්!) ලැබෙන ඇනිමාලියා (සත්ත්ව) රාජධානියේ පළමු කොටසට (නිපුණතා මට්ටම 3.2.6)! ගොඩක් ළමයි අපෘෂ්ඨවංශී වංශ 7 දැක්කම "අම්මෝ මේ ලක්ෂණ ඔක්කොම පැටලෙනවනේ!" කියලා බය වෙනවා. හැබැයි අපි මේ වංශ 7 පරිණාමය වුණු පිළිවෙළට කතාවක් වගේ ගළපලා ගත්තම ඔයාට ජීවිතේට ආයේ එක වංශයක්වත් පැටලෙන්නේ නැහැ!
🩺 අනාගත වෛද්යවරයෙකු විදිහට ඔයාට මේ අපෘෂ්ඨවංශී පාඩම ඕන වෙන්නේ ඇයි?
ශ්රී ලංකාවේ වෛද්ය පීඨයේදී ඔයාට පරපෝෂිතවේදය (Medical Parasitology) කියලා වෙනමම විෂයයක් ඉගෙනගන්න වෙනවා! ළමයින්ට ලේ හිඟකම (රක්තහීනතාව) ඇති කරන කොකු පණුවා, බඩේ අමාරු හදන වටපණුවා (Ascaris) හා කිරිපණුවා, Culex මදුරුවා බෝ කරන බරවා (Filariasis) පණුවා යන ඔක්කොම Nematoda වංශයේ! ඌරු මස්/හරක් මස් හරියට නොපිස කෑවාම බඩවැලේ හැදෙන පටිපණුවා (Taenia) අයත් වෙන්නේ Platyhelminthes වංශයට! ඩෙංගු, මැලේරියා, බරවා වාහක මදුරුවන් හා කිනිතුල්ලන් ඔක්කොම Arthropoda වංශයේ! ඒ විතරක් නෙමෙයි — ප්ලාස්ටික් සැත්කම්වලදී රුධිර කැටි ගැසීම වළක්වන්න අදටත් වෛද්යවරු කූඩැල්ලන් (Annelida) පාවිච්චි කරනවා!
1. ඇනිමාලියා රාජධානියේ පොදු ලක්ෂණ සහ දේහ සැලැස්මේ මූලික පදනම
සියලුම සතුන් බහුසෛලික, සෛල බිත්ති රහිත සුන්යෂ්ටිකයන් වන අතර, ආහාර දේහය තුළට අධිග්රහණය කර (Ingestive heterotrophs) එන්සයිම ආධාරයෙන් ජීර්ණය කරනවා. සෛල සංවිධානය වී පටක සාදන අතර වැඩි දෙනෙක් ලිංගික ප්රජනනය පෙන්වනවා. දැන් වංශ 7ට යන්න කලින් මේ මූලික වචන 3 හොඳටම ඔළුවට දාගන්න:
- දේහ සමමිතිය: මධ්ය අක්ෂය හරහා ඕනෑම තලයකින් සමාන කොටස්වලට බෙදිය හැකි නම් අරීය සමමිතිය (Radial symmetry — උදා: Cnidaria, සුහුඹුල් Echinodermata පංචඅරීයයි); එක් තලයකින් පමණක් වම් හා දකුණු සමාන භාග දෙකකට බෙදිය හැකි නම් ද්විපාර්ශ්වික සමමිතිය (Bilateral symmetry).
- ජනක ස්තර (Germ layers): කලලයේ බහිශ්චර්මය හා අන්තශ්චර්මය පමණක් ඇත්නම් ද්විප්රස්තර (Diploblastic — Cnidaria); ඒ දෙක අතර මැදින් මධ්යචර්මය (Mesoderm) ද පිහිටයි නම් ත්රිප්රස්තර (Triploblastic — Platyhelminthes සිට ඉහළට සියල්ල!).
- දේහ කුහර / සීලෝම ආකාර 3: (1) දේහ කුහරයක් නැති අසීලෝමික (Acoelomate — Platyhelminthes), (2) මධ්යචර්මයෙන් සම්පූර්ණයෙන් ආස්තරණය නොවූ ව්යාජ සීලෝමික (Pseudocoelomate — Nematoda), සහ (3) මධ්යචර්මයෙන් සම්පූර්ණයෙන් වට වූ සත්ය සීලෝමික (Coelomate — Annelida සිට ඉහළට සියල්ල!).
2. අපෘෂ්ඨවංශී සත්ත්ව වංශ 7 පියවරෙන් පියවර (NIE පිටු 101–108)
3. අපෘෂ්ඨවංශී වංශ 7 මහා සංසන්දන වගුව (විභාග අවසන් පුනරීක්ෂණයට!)
| වංශය | සමමිතිය හා ජනක ස්තර / සීලෝමය | ආහාර මාර්ගය හා සංසරණය | ශ්වසනය හා බහිස්ස්රාවය | සුවිශේෂ හඳුනාගැනීමේ ලක්ෂණ |
|---|---|---|---|---|
| Cnidaria | අරීය; ද්විප්රස්තර; අසෛලීය මධ්යශ්ලේෂය | තනි විවර ආමාශ වාහිනී කුහරය; සංසරණ නැත | දේහ බිත්තිය හරහා විසරණය | බුහුබා හා මෙඩුසා; ග්රාහිකාවල දංශක සෛල (Cnidocytes) |
| Platyhelminthes | ද්විපාර්ශ්වික; ත්රිප්රස්තර; අසීලෝමික | ගුදයක් රහිත අසම්පූර්ණ කුහරය; සංසරණ නැත | දේහ බිත්තියෙන් වායු හුවමාරුව; සිළු බල්බ සහිත ප්රාක්වෘක්කිකා | පෘෂ්ඨෝදරීයව පැතලි; මුල්ම මධ්ය ස්නායු හා මුල්ම බහිස්ස්රාවී අවයව |
| Nematoda | ද්විපාර්ශ්වික; ත්රිප්රස්තර; ව්යාජ සීලෝමික | සම්පූර්ණ ආහාර මාර්ගය; සංසරණ නැත | දේහ බිත්තියෙන් වායු හුවමාරුව; අන්වායාම බහිස්ස්රාවී ප්රණාල | දැඩි උච්චර්මය හා හැව හැලීම; අන්වායාම පේශි පමණක් ඇත |
| Annelida | ද්විපාර්ශ්වික; ත්රිප්රස්තර; මුල්ම සත්ය සීලෝමික | සම්පූර්ණයි; සංවෘත සංසරණය | සම / අංශපාදිකා; පශ්ච වෘක්කිකා | ඛණ්ඩනය, මුල්ම ශීර්ෂණය, මෙවුල, දැඩි කෙඳි, අංශපාදිකා, චූෂකර |
| Mollusca | ද්විපාර්ශ්වික (හෝ අසමමිතික); සීලෝමික | සම්පූර්ණයි (රේත්රිකාව); විවෘත (දැල්ලා/බූවල්ලා සංවෘත) | ජලක්ලෝම / ප්රාවරණය; පශ්ච වෘක්කිකා | ඛණ්ඩනය රහිතයි; පාදය + අන්තරංග ගොනුව + ප්රාවරණය; CaCO3 කවචය |
| Arthropoda | ද්විපාර්ශ්වික; ත්රිප්රස්තර; සීලෝමික (රුධිර හෙබ) | සම්පූර්ණයි; විවෘත සංසරණය (රුධිර හෙබ) | ජලක්ලෝම / ශ්වාසනාල / පත් පෙණහලු; මැල්පිගීය නාලිකා (යූරික් අම්ලය) | කයිටිනීය බහිස්සැකිල්ල, සන්ධි පාද, ඝන උදරීය ස්නායු රැහැන |
| Echinodermata | කීටයා ද්විපාර්ශ්වික → සුහුඹුලා පංචඅරීය; සීලෝමික | සම්පූර්ණයි; සංවෘත, හෘදයක් රහිත ක්ෂීණ සංසරණය | නාළ පාද / ශ්වාස රුක් / පැපුල | 100% කරදිය; ඵලක අන්තඃසැකිල්ල; ජල වාහිනී පද්ධතිය හා නාළ පාද |