03.5🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2025) (2025)
1. එකයිනොඩර්මේටා (Echinodermata — පසැඟිල්ලා / තාරකා මාළුවා, මුහුදු ඉකිරියා, මුහුදු කැකිරියා, භංගුර තාරකාවා) වංශයට පමණක්ම අනන්ය වූ ලක්ෂණ කට්ටලය කුමක්ද?
විවරණය: Echinodermata වංශයේ විභාග උගුල් 5ම මතක තබාගන්න: (1) 100%ක්ම කරදිය පමණි (මිරිදිය හෝ භෞමික එකදු විශේෂයක්වත් නැත!); (2) කීටයා ද්විපාර්ශ්වික සමමිතික වන අතර සුහුඹුලා පංචඅරීය සමමිතික වේ (ශීර්ෂණයක් හෝ මොළයක් නැත!); (3) කටු සහිත සමට යටින් කැල්සියම් කාබනේට් ඵලක සහිත "අන්තඃසැකිල්ලක්" ඇත (බහිස්සැකිල්ලක් නොවේ!); (4) ජල වාහිනී පද්ධතිය හා නාළ පාද ඔවුන්ට පමණක්ම අනන්යයි; (5) කලල විකසනයෙන් කෝඩේටාවන්ට සමීප "ඩියුටෙරොස්ටෝමියාවන්" (Deuterostomes — ජම්බාලි ජිද්රයෙන් ගුදය සෑදෙන) වේ! 03.5🏛️ පළාත් වාර විභාගදකුණු පළාත් පෙරහුරු පරීක්ෂණය (2025) (2025)
2. අරීය සමමිතික (Radially symmetrical) සතුන් සහ ද්විපාර්ශ්වික සමමිතික (Bilaterally symmetrical) සතුන්ගේ ජීවන රටාව හා ස්නායු සංවිධානය අතර පවතින පරිණාමික සම්බන්ධතාව කුමක්ද?
විවරණය: හැඩය සහ ජීවන රටාව අතර සුපිරිම සම්බන්ධතාවක්! සවි වී සිටින හයිඩ්රා/මුහුදු ඇනිමනි හෝ පාවෙන ලොඩියෙකුට "ඉදිරිපසක්" නැති නිසා වටේම 360°න්ම එන උත්තේජවලට මුහුණ දීමට අරීය සමමිතිය හා ස්නායු ජාලයක් ගැළපේ. නමුත් එක දිශාවකට ඉදිරියට ගමන් කරන සතෙකුට අලුත් පරිසරය මුලින්ම හමුවන්නේ පූර්ව (හිස) කෙළවරින් නිසා ඇස්, ස්පර්ශක හා මස්තිෂ්ක ගැංග්ලියා පූර්ව කෙළවරට ගොනු වීම ("ශීර්ෂණය" / Cephalization) ද්විපාර්ශ්වික සමමිතියත් සමඟම පරිණාමය විය! 03.5🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රදේවි බාලිකා විද්යාලය — කොළඹ වාර පරීක්ෂණය (2025) (2025)
3. තාරකා මාළුවාගේ (පසැඟිල්ලා / Starfish — Echinodermata) "ජල වාහිනී පද්ධතිය" (Water vascular system) පිටත මුහුදු ජලය සමඟ විවෘත වන පෙරනයක් වැනි කැල්සියම්මය තැටිය හඳුන්වනු ලබන්නේ කුමන නමකින්ද?
විවරණය: එකයිනොඩර්මේටා (Phylum Echinodermata — පසැඟිල්ලා/තාරකා මාළුවා, මුහුදු ඉකිරියා, මුහුදු කැකිරියා, භංගුර තාරකාවා හා මුහුදු ලිලී) වංශයේ සතුන්ට පමණක් අනන්ය වූ සුවිශේෂීම ව්යූහමය ලක්ෂණය වන්නේ සීලෝමයෙන් විකරණය වූ ද්රවස්ථිතික ඇළ මාර්ග පද්ධතියක් වන "ජල වාහිනී පද්ධතිය" (Water vascular system) යි! තාරකා මාළුවාගේ ඉහළ (අපමෞඛ / Aboral) පෘෂ්ඨයේ මධ්ය මඬල මත පිහිටි සියුම් සිදුරු සහිත පෙරනයක් වැනි කැල්සියම් කාබනේට් තැටිය "මැඩ්රෙපොරයිටය / ජිද්ර ඵලකය" (Madreporite) නම් වේ. මෙම මැඩ්රෙපොරයිටය හරහා පිටත මුහුදු ජලය ශෛලමය ඇළ ඔස්සේ වලයාකාර ඇළටත් එතැනින් බාහු පහ දිගේ විහිදෙන අරීය ඇළවල් හා චූෂක සහිත "නාළ පාද" (Tube feet) වෙතටත් ඇතුළු වේ; ඇම්පියුලා මඩි සංකෝචනය වීමෙන් ජලය නාළ පාද තුළට තෙරපා දිගු කරවීමෙන් සංචරණය, ගල් පරවලට ඇලීම, දෙපියන් බෙල්ලන්ගේ කවච විවෘත කර ආහාර ගැනීම මෙන්ම වායු හුවමාරුව හා බහිස්ස්රාවයද ඉටු කරයි! (මෙවුල ගැඩවිලාගේත්, ප්රාවරණය හා රේත්රිකාව ගොළුබෙල්ලාගේත්, ස්කොලෙක්සය පටිපණුවාගේත් ව්යූහ වේ). 03.5🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රවිශාඛා විද්යාලය — අවසාන වාර පරීක්ෂණය (2024)
4. සත්ත්ව රාජධානියේ "ද්විපාර්ශ්වික සමමිතියක් සහිත කීට අවධියක්" සහ "පංචඅරීය සමමිතියක් හා ජල සනාල පද්ධතියක් සහිත වැඩිහිටි අවධියක්" දරන ඩියුටෙරොස්ටෝමියා වංශය කුමක්ද?
විවරණය: මුහුදු තාරකාවා, මුහුදු ඉකිරියා හා මුහුදු කැකිරියා අයත් සම්පූර්ණයෙන්ම සමුද්රවාසී Echinodermata (ශූලචර්මීන්) වංශය සත්ත්ව පරිණාමයේ Chordata වංශයට සමීප ඩියුටෙරොස්ටෝමියා (Deuterostomia) වංශයකි! මොවුන්ගේ නිදහසේ පිහිනන කීට අවධිය ද්විපාර්ශ්වික සමමිතිය පෙන්වන අතර, රූපාන්තරණයෙන් පසු වැඩිහිටි සතා ද්විතීයිකව පංචඅරීය සමමිතියක්, චර්මයට යටින් CaCO3 ඵලක සහිත අන්තඃසැකිල්ලක් සහ සංචරණය හා ආහාර ඇල්ලීම සඳහා නාල පාද (Tube feet) සහිත අනන්ය ජල සනාල පද්ධතියක් දරනවා. Cnidaria ද්විස්තර අරීය සමමිතික සතුන් වන අතර, Mollusca හා Annelida යන දෙකම ජීවිත කාලය පුරාම ද්විපාර්ශ්වික සමමිතික ප්රොටොස්ටෝමියාවන් වේ. 03.5🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2024) (2024)
5. මොලුස්කා (Mollusca — ගොළුබෙල්ලා, මට්ටියා, හම්බෙල්ලා, දැල්ලා, බූවල්ලා) වංශය පිළිබඳව පහත දැක්වෙන ප්රකාශ අතුරින් සාවද්ය (අසත්ය) ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: සුප්රසිද්ධම විභාග ව්යතිරේකයක් (Exception)! ගොළුබෙල්ලන් හා මට්ටියන් ඇතුළු බොහෝ මොලුස්කාවන්ට "විවෘත" රුධිර සංසරණ පද්ධතියක් පැවතුණද, ශීඝ්රයෙන් පිහිනන විලෝපික ශීර්ෂපාදික මොලුස්කාවන් වන "දැල්ලා (Squid) සහ බූවල්ලා (Octopus)" සතුව "සංවෘත රුධිර සංසරණ පද්ධතියක්" (Closed circulatory system) පවතී! එනිසා "සියලුම මොලුස්කාවන්ට විවෘත සංසරණයක් පමණක් ඇත" යන (3) ප්රකාශය වැරදිය. 03.5🏛️ පළාත් වාර විභාගබස්නාහිර පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
6. ආත්රොපෝඩා වංශයේ විවිධ කාණ්ඩවල ශ්වසන (වායු හුවමාරු) අවයව ඔවුන්ගේ වාසස්ථානයට අනුවර්තනය වී ඇති ආකාරය නිවැරදිව ගළපා ඇත්තේ කුමන වරණයෙහිද?
විවරණය: ආත්රොපෝඩා ශ්වසන ව්යූහ 3ම හරියටම මතක තබාගන්න! (1) ජලජ ක්රස්ටේසියාවන් (ඉස්සා, කකුළුවා) → සිනිඳු උපාංගමය ජලක්ලෝම; (2) භෞමික කෘමීන් → ශ්වාසජිද්ර (Spiracles) හරහා දේහ සෛල වෙත සෘජුවම O2 ගෙන යන කයිටිනීය "ශ්වාසනාල පද්ධතිය" (එබැවින් කෘමීන්ගේ විවෘත සංසරණ තරලය/හිමොලිම්ෆය O2 පරිවහනයට දායක නොවේ!); (3) මකුළුවන් හා ගෝනුස්සන් → පොතක පිටු මෙන් සැකසුණු "පත් පෙණහලු" (Book lungs)! 03.5🏛️ පළාත් වාර විභාගමධ්යම පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
7. "සත්ය සීලෝමයක්" (True coelom) පරිණාමය වීමෙන් සතුන්ට ලැබුණු ප්රධාන කෘත්යමය වාසි මොනවාද?
(අ) තරලයෙන් පිරුණු කුහරය අභ්යන්තර අවයව බාහිර යාන්ත්රික කම්පනවලින් ආරක්ෂා කරන කුෂනයක් ලෙස ක්රියා කිරීම
(ආ) මෘදු දේහධාරී සතුන්ගේ (උදා: ගැඩවිලා) පේශි ක්රියා කිරීම සඳහා "ද්රවස්ථිති සැකිල්ලක්" (Hydrostatic skeleton) ලෙස ක්රියා කිරීම
(ඉ) පිටත දේහ බිත්තියේ චලනවලින් ස්වාධීනව අභ්යන්තර අවයවවලට (ආහාර මාර්ගයේ ක්රමාකුංචනය, හෘද ස්පන්දනය) නිදහසේ වර්ධනය වීමට හා චලනය වීමට ඉඩ සැලසීම
විවරණය: ත්රිප්රස්තර සතුන්ගේ මධ්ය චර්මය (Mesoderm) තුළින් සම්පූර්ණයෙන්ම ආස්තරණය වූ තරලයෙන් පිරුණු දේහ කුහරය හෙවත් "සත්ය සීලෝමය" (True coelom — Annelida, Mollusca, Arthropoda, Echinodermata සහ Chordata වංශවල හමුවන) පරිණාමය වීමෙන් සතුන්ට ලැබුණු ප්රධාන කායික හා යාන්ත්රික වාසි සියල්ලම (අ), (ආ) සහ (ඉ) ප්රකාශ තුනෙහි 100%ක් නිවැරදිව දක්වා තිබෙනවා! (අ) සීලෝමික තරලය මගින් බාහිර පහරදීම් හා යාන්ත්රික කම්පන අවශෝෂණය කරන ආරක්ෂක කුෂනයක් ලෙස අභ්යන්තර සියුම් අවයව ආරක්ෂා කිරීම; (ආ) ගැඩවිලා වැනි දැඩි සැකිල්ලක් රහිත මෘදු දේහධාරී සතුන්ගේ අන්වායාම හා වෘත්තාකාර පේශි ප්රතිවිරුද්ධව සංකෝචනය වී සංචරණය හා ගුල් හෑරීම සිදු කිරීමට අසම්පීඩ්ය තරලය මත ක්රියා කරන "ද්රවස්ථිති සැකිල්ලක්" (Hydrostatic skeleton) සැපයීම; සහ (ඉ) පිටත දේහ බිත්ති පේශි චලනවලින් ස්වාධීනව ආහාර මාර්ගයේ ක්රමාකුංචන චලන හා හෘද ස්පන්දනය නිදහසේ සිදු කිරීමටත් අවයව විශාලව වර්ධනය වීමට හා පෝෂක/අපද්රව්ය/ජන්මාණු පරිවහනයටත් ඉඩකඩ සැලසීමයි! 03.5🏛️ පළාත් වාර විභාගසබරගමුව පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
8. දැඩි කයිටිනීය බහිස්සැකිල්ලකින් හෝ කැල්සියම්මය බාහිර ආවරණයකින් වට වූ පහත සත්ත්ව වංශ දෙක අතුරින් වර්ධනය වීම සඳහා පැරණි උච්චර්මය/බහිස්සැකිල්ල ඉවත් කර නව ආවරණයක් ස්රාවය කරන "හැව හැලීම" (Ecdysis / Moulting) පෙන්වන වංශ දෙක කවරේද?
විවරණය: නූතන අණුක වංශ ප්රවේණික වර්ගීකරණයේදී "එක්ඩයිසොසෝවා" (Ecdysozoa) නමැති පරිණාමික පෙළපතට ගොනු කෙරෙන, දේහය වර්ධනය වීම සඳහා තම අජීවී බාහිර ආවරණය වරින් වර ගලවා ඉවත් කර ඊට යටින් නව විශාල ආවරණයක් ස්රාවය කරන "හැව හැලීම / සැව හෙළීම" (Ecdysis / Moulting) පෙන්වන අපෘෂ්ඨවංශී වංශ දෙක වන්නේ "Nematoda" සහ "Arthropoda" යි! නෙමටෝඩා වටපණුවන්ගේ බාහිර දේහය වැසී ඇත්තේ බහිශ්චර්මයෙන් ස්රාවය කළ දැඩි නම්යශීලී කොලැජන්මය "උච්චර්මයකින්" (Cuticle) වන අතර කීට අවධියේ සිට සුහුඹුලා දක්වා වැඩීමේදී සිව් වරක් හැව හැලීම සිදු කරයි; ආත්රොපෝඩාවන්ගේ (කෘමීන්, කකුළුවන්, මකුළුවන්) දේහය ප්රෝටීන හා "කයිටීන්" (Chitin) වලින් සෑදුණු දෘඪ බහිස්සැකිල්ලකින් වැසී ඇති නිසා දේහ ප්රමාණයෙන් වැඩීමට නම් අනිවාර්යයෙන්ම පැරණි බහිස්සැකිල්ල පලා ඉවත් කළ යුතුය! (ගොළුබෙල්ලා හා මට්ටියා වැනි Mollusca සතුන්ගේ CaCO3 කවචය හැව හැලීමකින් තොරව සත්ත්වයා වැඩෙන විට ප්රාවරණ දාරයෙන් ක්රමයෙන් විශාල වේ). 03.5🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රරාජකීය විද්යාලය — කොළඹ වාර පරීක්ෂණය (2024) (2024)
9. විද්යාගාරයේදී අපෘෂ්ඨවංශී සත්ත්ව නිදර්ශක වෙන් කර හඳුනා ගැනීමේදී නිදර්ශක දෙකක (P සහ Q) පහත ලක්ෂණ නිරීක්ෂණය විය:
• P: පෘෂ්ඨෝදරීයව පැතලි දේහය, හිසෙහි අක්ෂි ලප දෙකක් (Eyespots) සහ දේහයේ මැද උදරීයව නෙරා යා හැකි ග්රසනිකාව/මුඛය.
• Q: සිලින්ඩරාකාර ඛණ්ඩනය නොවූ දෙකෙළවර උල් වූ දේහය; ගැහැනු සතා පිරිමි සතාට වඩා දිගින් වැඩි අතර පිරිමි සතාගේ අපර කෙළවර වක්ර වී ඇත.
P සහ Q නිදර්ශක පිළිවෙළින් මොනවාද?
විවරණය: විද්යාගාරයේදී අපෘෂ්ඨවංශී සත්ත්ව නිදර්ශක රූපීය ලක්ෂණ ඇසුරෙන් හඳුනා ගැනීමේදී P සහ Q නිදර්ශක දෙක ඉතාම පැහැදිලිව වෙන් කරගත හැකියි! • P නිදර්ශකය: පෘෂ්ඨෝදරීයව පැතලි, ඛණ්ඩනය නොවූ පත්රාකාර/පීත්ත පටියක් වැනි මෘදු දේහයක්, පූර්ව ත්රිකෝණාකාර හිස් ප්රදේශයේ ආලෝක දිශාව හඳුනාගන්නා කළු පැහැති "අක්ෂි ලප දෙකක්" (Eyespots) සහ දේහයේ මධ්ය භාගයේ උදරීයව පිහිටි මුඛය හරහා පිටතට නෙරවිය හැකි පේශිමය ග්රසනිකාවක් (ගුදයක් රහිත අසම්පූර්ණ ජඨරවාහිනී කුහරයකට විවෘත වන) දරන්නේ Platyhelminthes වංශයේ නිදැලිවාසී මිරිදිය පැතලි පණුවා වන Planaria ය! • Q නිදර්ශකය: හරස්කඩින් රවුම් (සිලින්ඩරාකාර), ඛණ්ඩනය නොවූ, දෙකෙළවරම උල් වූ දේහයක් සහ ඉතා පැහැදිලි "ලිංගික ද්විරූපතාවක්" (ගැහැනු සතා පිරිමි සතාට වඩා දිගින් හා මහතින් වැඩි හා ඍජු අපර කෙළවරක් දරන අතර, කුඩා පිරිමි සතාගේ අපර කෙළවර කොක්කක් මෙන් උදරීයව වක්ර වී මෛථුන ශූක දරයි) පෙන්වන්නේ Nematoda වංශයේ වටපණුවා (Ascaris) ය! 03.5🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රආනන්ද විද්යාලය — කොළඹ වාර පරීක්ෂණය (2024) (2024)
10. පහත දැක්වෙන අපෘෂ්ඨවංශී වංශ අතුරින් "කරදිය, මිරිදිය සහ තෙත් භෞමික" යන ප්රධාන වාසස්ථාන තුනෙහිම සාමාජිකයන් හමු වන වංශ කාණ්ඩය කුමක්ද?
විවරණය: අපෘෂ්ඨවංශී සත්ත්ව වංශ හතෙහි ස්වාභාවික "වාසස්ථාන ව්යාප්තිය" (කරදිය, මිරිදිය සහ භෞමික) විභාගවලදී නිතරම අසන තීරණාත්මක සංසන්දනාත්මක ප්රශ්නයකි! මුලින්ම වාසස්ථාන සීමා සහිත වංශ දෙක ඉවත් කරමු: (1) Echinodermata වංශය (පසැඟිල්ලා, මුහුදු ඉකිරියා, මුහුදු කැකිරියා) — ආස්රැති විධාන හැකියාව නොමැති නිසා 100%ක්ම "කරදියේ පමණක්" (Exclusively marine) වාසය කරයි; මිරිදියේ හෝ ගොඩබිම කිසිදු සාමාජිකයෙක් නැත! (2) Cnidaria වංශය (Hydra, Obelia, ලොඩියා, කොරල්) — ජලජ පමණි (බහුතරය කරදිය වන අතර Hydra වැනි ස්වල්පයක් මිරිදිය වේ); ගොඩබිම (භෞමික) කිසිදු සාමාජිකයෙක් නැත! එබැවින් Cnidaria හෝ Echinodermata අඩංගු (1), (2), (4) හා (5) වරණ හතරම වැරදිය. ඉතිරි අපෘෂ්ඨවංශී වංශ පහම — Platyhelminthes, Nematoda, Annelida, Mollusca සහ Arthropoda — කරදිය, මිරිදිය සහ තෙත් භෞමික පරිසර (හෝ භෞමික ධාරකයන් තුළ) යන වාසස්ථාන තුනෙහිම සාර්ථකව ව්යාප්ත වී සිටිති! 03.5🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රමහමායා බාලිකා විද්යාලය — මහනුවර වාර පරීක්ෂණය (2024) (2024)
11. පටිපණුවා (Taenia — Platyhelminthes) මිනිස් කුඩා අන්ත්රය තුළ අන්තඃපරපෝෂිත ජීවිතයක් ගත කිරීම සඳහා දක්වන විශේෂිත ව්යූහමය අනුවර්තන මොනවාද?
විවරණය: Taenia (පටිපණුවා) පරපෝෂිත අනුවර්තනයේ උපරිමය පෙන්වයි: ධාරකයාගේ අන්ත්ර බිත්තියට එල්ලී සිටීමට Scolex හි "චූෂකර හා කොකු" ඇත; අන්ත්රයේ ජීර්ණ එන්සයිමවලින් ආරක්ෂා වන අධිචර්මයක් ඇත; "මුඛයක් හෝ ආහාර මාර්ගයක් ඇත්තෙම නැත" — ධාරකයා ජීර්ණය කළ ග්ලූකෝස්/ඇමයිනෝ අම්ල දිගු පටියක් වැනි දේහ පෘෂ්ඨයෙන් කෙළින්ම උරාගනී; දිගටම හැදෙන Proglottids කොටස් බිත්තර දහස් ගණනකින් පිරී මළපහ සමඟ පිට වේ! 03.5📘 ආදර්ශ ප්රශ්නආදර්ශ විභාග ප්රශ්න පත්රය (2024) (2024)
12. සාගර පරිසර පද්ධතිවල "නිවර්තන වැසි වනාන්තර" බඳු අතිමහත් ජෛව විවිධත්වයකට වාසස්ථාන සපයන කැල්සියම් කාබනේට් (CaCO3) "කොරල් පර" (Coral reefs) ගොඩනගනු ලබන්නේ කුමන වංශයේ ජීවීන් සහ ඔවුන් තුළ වෙසෙන කුමන සහජීවීන්ගේ දායකත්වයෙන්ද?
විවරණය: නොගැඹුරු උණුසුම් නිවර්තන සාගර කලාපවල වර්ගඵලයෙන් 1%කටත් අඩු ප්රදේශයක් වසා පැතිරුණද සමස්ත සාගර මත්ස්ය හා අපෘෂ්ඨවංශී විශේෂවලින් ~25%කට පමණ ආහාර, ප්රජනන බිම් හා ආරක්ෂිත වාසස්ථාන සපයන "කොරල් පර" (Coral reefs) ගොඩනැගෙන්නේ නිඩාරියා (Phylum Cnidaria) වංශයට අයත් ඝනාවාසී "බුහුබා" (Polyp) ආකාරයේ කොරල් සතුන් සහ ඔවුන්ගේ අන්තශ්චර්මීය සෛල ඇතුළත අන්යෝන්යාධාරී සහජීවනයෙන් වෙසෙන ඒකසෛලික ප්රභාසංශ්ලේෂක ඩයිනොෆ්ලැජෙලේට ඇල්ගී ("සූසැන්තෙලේ" / Zooxanthellae) අතර පවතින සමීප සහයෝගීතාව මගිනි! කොරල් බුහුබාවන් මුහුදු ජලයෙන් කැල්සියම් සහ කාබනේට් අයන ලබාගෙන දැඩි කැල්සියම් කාබනේට් (CaCO3) බහිස්සැකිල්ලක් ස්රාවය කරමින් පරය ගොඩනගන අතර ඇල්ගීවලට ආරක්ෂාව හා CO2/නයිට්රජන් අපද්රව්ය ලබා දෙයි; ප්රභාසංශ්ලේෂක ඇල්ගී මගින් කොරල් සත්ත්වයාට අවශ්ය කාබනික ආහාරවලින් ~90%ක් පමණ සහ දීප්තිමත් වර්ණ ලබා දෙයි! (ගෝලීය උණුසුමෙන් මුහුදු ජල උෂ්ණත්වය ඉහළ ගිය විට මෙම ඇල්ගී ඉවත් වී කොරල් සුදු වී මිය යාම "කොරල් විරංජනය" / Coral bleaching නම් වේ).