# සත්ත්ව රාජධානිය (I) — අපෘෂ්ඨවංශී වංශ (Cnidaria සිට Echinodermata දක්වා) (Kingdom Animalia (Part I) — Invertebrate Phyla (Cnidaria to Echinodermata))

- **Platform:** [Homeschool.lk](https://homeschool.lk/)
- **Canonical URL:** https://homeschool.lk/grade-12/biology/u03-kingdom-animalia-invertebrates-cnidaria-to-echinodermata/
- **Curriculum Alignment:** National Institute of Education (NIE) Sri Lanka — Grade 12, ජීව විද්‍යාව (Biology (G.C.E. A/L)), Unit 3
- **Exam Weight:** A/L I පත්‍රයේ MCQ 4–5ක් සහ II පත්‍රයේ ව්‍යුහගත හා රචනා ප්‍රශ්න (අපෘෂ්ඨවංශී වංශ 7 සංසන්දනය හා ප්‍රායෝගික හඳුනාගැනීම්)
- **Official Textbook Reference:** https://nie.lk/pdffiles/tg/sGr12TG%20Biology.pdf

## කෙටි සාරාංශය / Quick Syllabus Definition (Sinhala & English)
සත්ත්ව රාජධානියේ පොදු ලක්ෂණ, දේහ සමමිතිය, ද්විප්‍රස්තර හා ත්‍රිප්‍රස්තර ජනක ස්තර, සීලෝම ආකාර 3 (අසීලෝමික, ව්‍යාජ සීලෝමික, සත්‍ය සීලෝමික) සහ Cnidaria, Platyhelminthes, Nematoda, Annelida, Mollusca, Arthropoda හා Echinodermata යන අපෘෂ්ඨවංශී වංශ 7හි සියලුම NIE ලක්ෂණ මහා සංසන්දන වගුවක් සමඟ.

*English Summary:* Complete NIE Unit 03.5 (Competency 3.2.6 & Practical 14): symmetry, germ layers, body cavities, and comprehensive comparison of all 7 NIE invertebrate phyla (Cnidaria, Platyhelminthes, Nematoda, Annelida, Mollusca, Arthropoda, Echinodermata) plus clinical parasitology.

## පාඩම් සටහන (Study Notes)
දැන් අපි එන්නේ 03 වන ඒකකයේ ළමයි ආසම කරන, ඒ වගේම A/L විභාගයේ **වැඩිම ලකුණු ප්‍රමාණයක් (MCQ 4–5ක් + ව්‍යුහගත/රචනා කොටසක්!)** ලැබෙන **ඇනිමාලියා (සත්ත්ව) රාජධානියේ පළමු කොටසට** (නිපුණතා මට්ටම 3.2.6)! ගොඩක් ළමයි අපෘෂ්ඨවංශී වංශ 7 දැක්කම *"අම්මෝ මේ ලක්ෂණ ඔක්කොම පැටලෙනවනේ!"* කියලා බය වෙනවා. හැබැයි අපි මේ වංශ 7 පරිණාමය වුණු පිළිවෙළට **කතාවක් වගේ** ගළපලා ගත්තම ඔයාට ජීවිතේට ආයේ එක වංශයක්වත් පැටලෙන්නේ නැහැ!

    
      🩺 අනාගත වෛද්‍යවරයෙකු විදිහට ඔයාට මේ අපෘෂ්ඨවංශී පාඩම ඕන වෙන්නේ ඇයි?
      ශ්‍රී ලංකාවේ වෛද්‍ය පීඨයේදී ඔයාට **පරපෝෂිතවේදය (Medical Parasitology)** කියලා වෙනමම විෂයයක් ඉගෙනගන්න වෙනවා! ළමයින්ට ලේ හිඟකම (රක්තහීනතාව) ඇති කරන **කොකු පණුවා**, බඩේ අමාරු හදන **වටපණුවා (*Ascaris*) හා කිරිපණුවා**, *Culex* මදුරුවා බෝ කරන **බරවා (Filariasis) පණුවා** යන ඔක්කොම **Nematoda** වංශයේ! ඌරු මස්/හරක් මස් හරියට නොපිස කෑවාම බඩවැලේ හැදෙන **පටිපණුවා (*Taenia*)** අයත් වෙන්නේ **Platyhelminthes** වංශයට! ඩෙංගු, මැලේරියා, බරවා වාහක මදුරුවන් හා කිනිතුල්ලන් ඔක්කොම **Arthropoda** වංශයේ! ඒ විතරක් නෙමෙයි — ප්ලාස්ටික් සැත්කම්වලදී රුධිර කැටි ගැසීම වළක්වන්න අදටත් වෛද්‍යවරු **කූඩැල්ලන් (Annelida)** පාවිච්චි කරනවා!

    

    
## 1. ඇනිමාලියා රාජධානියේ පොදු ලක්ෂණ සහ දේහ සැලැස්මේ මූලික පදනම

    සියලුම සතුන් **බහුසෛලික, සෛල බිත්ති රහිත සුන්‍යෂ්ටිකයන්** වන අතර, ආහාර දේහය තුළට **අධිග්‍රහණය කර (Ingestive heterotrophs) එන්සයිම ආධාරයෙන් ජීර්ණය** කරනවා. සෛල සංවිධානය වී පටක සාදන අතර වැඩි දෙනෙක් ලිංගික ප්‍රජනනය පෙන්වනවා. දැන් වංශ 7ට යන්න කලින් මේ මූලික වචන 3 හොඳටම ඔළුවට දාගන්න:

    
      - **දේහ සමමිතිය:** මධ්‍ය අක්ෂය හරහා ඕනෑම තලයකින් සමාන කොටස්වලට බෙදිය හැකි නම් **අරීය සමමිතිය (Radial symmetry — උදා: Cnidaria, සුහුඹුල් Echinodermata පංචඅරීයයි)**; එක් තලයකින් පමණක් වම් හා දකුණු සමාන භාග දෙකකට බෙදිය හැකි නම් **ද්විපාර්ශ්වික සමමිතිය (Bilateral symmetry)**.

      - **ජනක ස්තර (Germ layers):** කලලයේ බහිශ්චර්මය හා අන්තශ්චර්මය පමණක් ඇත්නම් **ද්විප්‍රස්තර (Diploblastic — Cnidaria)**; ඒ දෙක අතර මැදින් **මධ්‍යචර්මය (Mesoderm)** ද පිහිටයි නම් **ත්‍රිප්‍රස්තර (Triploblastic — Platyhelminthes සිට ඉහළට සියල්ල!)**.

      - **දේහ කුහර / සීලෝම ආකාර 3:** (1) දේහ කුහරයක් නැති **අසීලෝමික (Acoelomate — Platyhelminthes)**, (2) මධ්‍යචර්මයෙන් සම්පූර්ණයෙන් ආස්තරණය නොවූ **ව්‍යාජ සීලෝමික (Pseudocoelomate — Nematoda)**, සහ (3) මධ්‍යචර්මයෙන් සම්පූර්ණයෙන් වට වූ **සත්‍ය සීලෝමික (Coelomate — Annelida සිට ඉහළට සියල්ල!)**.

    

    
## 2. අපෘෂ්ඨවංශී සත්ත්ව වංශ 7 පියවරෙන් පියවර (NIE පිටු 101–108)

    
      
      රූපය 3.10: Cnidaria වංශයේ මිරිදිය *Hydra* — උපස්තරයට ඇලී වසන සිලින්ඩරාකාර බුහුබා (Polyp) ආකාරය, මුඛය වටා පිහිටි දංශක සෛල සහිත ග්‍රාහිකා සහ අලිංගික අංකුරණය (Budding).
    

    
      
        01
        
          **වංශය Cnidaria (උදා: *Hydra, Obelia*, මුහුදුමල, ලොඩියා/Jellyfish, කොරල්):**
          *Hydra* වැනි මිරිදිය විශේෂ කිහිපයක් හැර බහුතරය කරදිය වාසී වේ. **ද්විප්‍රස්තර, අරීය සමමිතික** සරල සතුන් ය (බහිශ්චර්මය හා අන්තශ්චර්මය අතර අසෛලීය **මධ්‍යශ්ලේෂයක් / Mesoglea** ඇත). තනි සිදුරකින් (මුඛය) පමණක් පිටතට විවෘත වන මල්ලක් වැනි **ආමාශ වාහිනී කුහරයක්** දරයි. දේහ ආකාර දෙකකි: උපස්තරයට ඇලී වසන සිලින්ඩරාකාර **බුහුබා (Polyp)** සහ මුඛය උදරීයව ඇති නිදැලි පැතලි **මෙඩුසා (Medusa)**. **නිඩාරියාවන්ට පමණක් අනන්‍ය ලක්ෂණය:** ග්‍රාහිකාවල පිහිටි **දංශක සෛල (Cnidocytes)** තුළ **දංශක කෝෂ්ඨ (Nematocysts — විදිය හැකි තන්තුවක් සහිත කැප්සියුල)** පැවතීමයි! දේහ බිත්තිය හරහා ශ්වසනය හා බහිස්ස්‍රාවය සිදු වන අතර අංකුරණයෙන් අලිංගිකව ද ලිංගිකව ද ප්‍රජනනය කරයි.
        
      
      
        02
        
          **වංශය Platyhelminthes — පැතලි පණුවන් (උදා: *Planaria, Taenia*/පටිපණුවා, *Fasciola*/පැතැල්ලා):**
          නිදැලිවාසී (*Planaria* — පක්ෂ්ම හා හිසේ අක්ෂි ලප ඇත) හෝ පරපෝෂී වේ. පෘෂ්ඨෝදරීයව පැතලි, සත්‍ය ඛණ්ඩනයක් රහිත, **ත්‍රිප්‍රස්තර අසීලෝමිකයෝ** ය (ශීර්ෂණය පිළිබඳ මුල් සලකුණු ඇතත් පැහැදිලි නැත). දේහ කුහර, පරිවහන, ශ්වසන හා කංකාල පද්ධති නැත. **විභාගයට අතිශය වැදගත් "මුල්ම" ලක්ෂණ 2:** (1) පූර්ව ගැංග්ලියා යුගලක් හා අන්වායාම ස්නායු රැහැන් දෙකක් සහිත **මද වශයෙන් සංකීර්ණ මධ්‍ය ස්නායු පද්ධතියක් මුලින්ම හමුවන්නේ මොවුන්ගේය**; (2) **බහිස්ස්‍රාවය හා ආස්‍රැති විධානය සඳහා වෙනමම අවයව (සිළු බල්බ / Flame bulbs සහිත ප්‍රාක්වෘක්කිකා / Protonephridia) මුලින්ම හමුවන්නේ ද මොවුන්ගේය!** ගුදයක් රහිත ශාඛනය වූ අසම්පූර්ණ ආමාශ වාහිනී කුහරයක් ඇත (බහිස්තලනය කළ හැකි ග්‍රසණිකාවක් සහිතයි). ද්විලිංගික වුවද අභ්‍යන්තර පරසංසේචනය සිදු කරයි.
        
      
      
        03
        
          **වංශය Nematoda — වටපණුවන් (උදා: වටපණුවා/*Ascaris*, කොකු පණුවා, කිරි පණුවා):**
          වැඩි දෙනෙක් කරදිය/මිරිදිය/තෙත් පසේ නිදැලිවාසී වන අතර ඇතැමෙක් ශාක හා සතුන් තුළ පරපෝෂී වේ. දෙකෙළවරින් සිහින් වූ සිලින්ඩරාකාර, ඛණ්ඩනය නොවූ, පැහැදිලි ශීර්ෂණයක් නැති (පූර්ව කෙළවර සංවේදී පිටිකා ඇත) **ත්‍රිප්‍රස්තර ව්‍යාජ සීලෝමිකයෝ** ය. දේහය **දැඩි උච්චර්මයකින් (Cuticle)** වැසී ඇති අතර **හැව හැලීම (Ecdysis)** සිදු කරයි. මුඛය හා ගුදය සහිත **සම්පූර්ණ ආහාර මාර්ගයක්** ඇත; රුධිර සංසරණ හා ශ්වසන පද්ධති නැත. **දේහ බිත්තියේ අන්වායාම පේශි පමණක් පිහිටයි!** බහිස්ස්‍රාවී සිදුරුවලින් විවෘත වන අන්වායාම බහිස්ස්‍රාවී ප්‍රණාල ඇත. ඒකලිංගිකයි (ගැහැනු සත්තු විශාලය), අභ්‍යන්තර සංසේචනය පෙන්වයි.
        
      
      
        04
        
          **වංශය Annelida — ඛණ්ඩනය වූ පණුවන් (උදා: ගැඩවිලා, කූඩැල්ලා, වැරහැලි පණුවා/*Nereis*):**
          කරදිය, මිරිදිය හා තෙත් පසේ වෙසේ. ඛණ්ඩනය වූ සිලින්ඩරාකාර දේහ දරන ත්‍රිප්‍රස්තර සතුන් වන අතර, **මුලින්ම සත්‍ය සීලෝමය හමුවන්නේත්, පැහැදිලි ශීර්ෂණය (Cephalization) පෙන්වන මුල්ම සතුන් වන්නේත් ඇනෙලිඩාවන් ය!** පෘෂ්ඨීය මස්තිෂ්ක ගැංග්ලියම, වලයාකාර සම්බන්ධක හා උදරීය ස්නායු රැහැන සහිත දියුණු ස්නායු පද්ධතියක් ඇත. ඇතැම් සතුන්ගේ බීජ කෝෂය ශ්‍රාවය කරන **මෙවුල (Clitellum)**, ශ්වසනයට හා සංචරණයට උදව් වන **අංශපාදිකා (Parapodia)**, සංචරණයට උදව් වන **දැඩි කෙඳි (Chaetae)** සහ පරපෝෂී කූඩැල්ලන්ගේ **චූෂකර (Suckers)** පිහිටයි. බහිස්ස්‍රාවය **පශ්ච වෘක්කිකා (Metanephridia)** මගින් සිදු වේ.
        
      
      
        05
        
          **වංශය Mollusca (උදා: මට්ටියා, ගොළුබෙල්ලා, බූවල්ලා, දැල්ලා, අටපියල්ලා, අලි දත් කටුවා, කාවටියා, හම්බෙල්ලා):**
          බහුතරය කරදිය වන අතර සමහරු මිරිදිය හා භෞමික වේ. මෘදු, **ඛණ්ඩනය රහිත සීලෝමික** දේහය **කොටස් 3කට බෙදේ: සංචරණයට පේශිමය පාදය, අභ්‍යන්තර අවයව දරන අන්තරංග ගොනුව (Visceral mass) සහ බාහිර හෝ අභ්‍යන්තර කවචය ශ්‍රාවය කරන ප්‍රාවරණය (Mantle)!** බොහෝ මොලුස්කාවන් ආහාර සූරා ගැනීමට මුඛයේ ඇති කුඩා දත් සහිත කයිටිනීමය රිබන් ආකාර **රේත්‍රිකාව (Radula)** යොදා ගනී. ප්‍රාවරණ කුහරයේ ඇති **ජලක්ලෝම** හෝ ප්‍රාවරණය හරහා ශ්වසනය ද, **පශ්ච වෘක්කිකා** මගින් බහිස්ස්‍රාවය ද සිදු වේ. (NIE සම්පත් පොතට අනුව ඒකලිංගික වන අතර ප්‍රජනක අවයව අන්තරංග ගොනුව තුළ පිහිටයි).
        
      
      
        06
        
          **වංශය Arthropoda (උදා: කෘමීහු, මකුළුවා, ඉස්සා, කකුළුවා, ගෝනුස්සා, කිනිතුල්ලා, මයිටාවෝ, හැකරැල්ලා, පත්තෑයා):**
          **පෘථිවිය මත වැඩිම ජීවී විශේෂ ගණනක් අයත්, වඩාත්ම සාර්ථක සත්ත්ව කණ්ඩායමයි!** ඛණ්ඩනය වූ ශරීරයක්, **සන්ධි සහිත පාද** සහ **කයිටිනීය බහිස්සැකිල්ලක්** දරයි (අඛණ්ඩව වර්ධනය නොවන අතර වරින් වර සැකිල්ල හැලීම සිදු කරයි). ආදි පෘෂ්ඨීය මොළයක් හා ඛණ්ඩනය වූ **ඝන උදරීය ස්නායු රැහැනක්** ඇත. **විවෘත රුධිර සංසරණ පද්ධතියක්** ඇත — හෘදය මගින් කේශනාලිකා රහිතව **රුධිර හෙබ (Haemocoel)** තුළට රුධිරය පොම්ප කර පටක සෘජුවම නහවයි! ශ්වසනය: ජලජ ජීවීන්ගේ **ජලක්ලෝම**, භෞමික කෘමීන්ගේ කයිටින් සහිත **ශ්වාසනාල පද්ධතිය (Tracheal system)**, ඇරක්නීඩාවන්ගේ (මකුළුවන්/ගෝනුස්සන්) **පත් පෙණහලු (Book lungs)**. **මැල්පිගීය නාලිකා** මගින් **යූරික් අම්ලය** බහිස්ස්‍රාවය කරයි; ඒකලිංගිකයි.
        
      
      
        07
        
          **වංශය Echinodermata (උදා: මුහුදු තාරකාවා, භංගුර තාරකාවා, මුහුදු ලිලී, පෙඳැඟිල්ලන්, මුහුදු කැකිරි, මුහුදු ඉකිරියා, මුහුදු කාසි):**
          **සියල්ලෝම කරදිය වාසී (100% Marine), ත්‍රිප්‍රස්තර සීලෝමිකයෝ ය!** කීට අවධි ද්විපාර්ශ්වික සමමිතික වුවද, **පරිණත ජීවීන් ඛණ්ඩනය හෝ ශීර්ෂණය නොදරන පංචඅරීය සමමිතිකයෝ (Pentaradial)** වෙති! තුනී අපිචර්මයකින් ආවරණය වූ **ඵලකවලින් සැදි අන්තඃසැකිල්ලක්** දරයි. අනන්‍යතම ලක්ෂණය: සංචරණය හා භෝජනය සඳහා **නාළ පාද (Tube feet)** දරන **ජල වාහිනී පද්ධතියයි (Water vascular system)!** මුඛය යටි පැත්තේ ද ගුදය ඉහළ පෘෂ්ඨයේ ද පිහිටි සම්පූර්ණ ආහාර මාර්ගයක් ඇත. සංසරණ පද්ධතිය **සංවෘත, හෘදයක් රහිත, ක්ෂීණ වූ එකකි**. ස්නායු වලයක් හා අරීය ස්නායු රැහැන් ඇත; දේහ බිත්තිය, නාළ පාද, **ශ්වාස රුක් (Respiratory trees)** හෝ **පැපුල (Papulae)** මගින් වායු හුවමාරු කරයි; ඒකලිංගික වන අතර බාහිර සංසේචනය පෙන්වයි.
        
      
    

    
      
      රූපය 3.11: Echinodermata වංශයේ මුහුදු තාරකාවා (*Asterias*) — ද්විපාර්ශ්වික කීට අවධියකින් පසු පංචඅරීය සමමිතික සුහුඹුලෙකු බවට පත්වන, ජල වාහිනී පද්ධතිය හා නාළ පාද දරන කරදිය සත්ත්වයෙකි.
    

    
## 3. අපෘෂ්ඨවංශී වංශ 7 මහා සංසන්දන වගුව (විභාග අවසන් පුනරීක්ෂණයට!)

    
      | 
        
          වංශය 
          | සමමිතිය හා ජනක ස්තර / සීලෝමය 
          | ආහාර මාර්ගය හා සංසරණය 
          | ශ්වසනය හා බහිස්ස්‍රාවය 
          | සුවිශේෂ හඳුනාගැනීමේ ලක්ෂණ 
        

      
      
        
          | **Cnidaria** 
          | අරීය; ද්විප්‍රස්තර; අසෛලීය මධ්‍යශ්ලේෂය 
          | තනි විවර ආමාශ වාහිනී කුහරය; සංසරණ නැත 
          | දේහ බිත්තිය හරහා විසරණය 
          | බුහුබා හා මෙඩුසා; ග්‍රාහිකාවල **දංශක සෛල (Cnidocytes)** 
        

        
          | **Platyhelminthes** 
          | ද්විපාර්ශ්වික; ත්‍රිප්‍රස්තර; **අසීලෝමික** 
          | ගුදයක් රහිත අසම්පූර්ණ කුහරය; සංසරණ නැත 
          | දේහ බිත්තියෙන් වායු හුවමාරුව; **සිළු බල්බ සහිත ප්‍රාක්වෘක්කිකා** 
          | පෘෂ්ඨෝදරීයව පැතලි; මුල්ම මධ්‍ය ස්නායු හා මුල්ම බහිස්ස්‍රාවී අවයව 
        

        
          | **Nematoda** 
          | ද්විපාර්ශ්වික; ත්‍රිප්‍රස්තර; **ව්‍යාජ සීලෝමික** 
          | සම්පූර්ණ ආහාර මාර්ගය; සංසරණ නැත 
          | දේහ බිත්තියෙන් වායු හුවමාරුව; අන්වායාම බහිස්ස්‍රාවී ප්‍රණාල 
          | දැඩි උච්චර්මය හා හැව හැලීම; **අන්වායාම පේශි පමණක්** ඇත 
        

        
          | **Annelida** 
          | ද්විපාර්ශ්වික; ත්‍රිප්‍රස්තර; **මුල්ම සත්‍ය සීලෝමික** 
          | සම්පූර්ණයි; සංවෘත සංසරණය 
          | සම / අංශපාදිකා; **පශ්ච වෘක්කිකා** 
          | ඛණ්ඩනය, **මුල්ම ශීර්ෂණය**, මෙවුල, දැඩි කෙඳි, අංශපාදිකා, චූෂකර 
        

        
          | **Mollusca** 
          | ද්විපාර්ශ්වික (හෝ අසමමිතික); සීලෝමික 
          | සම්පූර්ණයි (**රේත්‍රිකාව**); විවෘත (දැල්ලා/බූවල්ලා සංවෘත) 
          | ජලක්ලෝම / ප්‍රාවරණය; **පශ්ච වෘක්කිකා** 
          | ඛණ්ඩනය රහිතයි; **පාදය + අන්තරංග ගොනුව + ප්‍රාවරණය**; CaCO3 කවචය 
        

        
          | **Arthropoda** 
          | ද්විපාර්ශ්වික; ත්‍රිප්‍රස්තර; සීලෝමික (රුධිර හෙබ) 
          | සම්පූර්ණයි; **විවෘත සංසරණය (රුධිර හෙබ)** 
          | ජලක්ලෝම / **ශ්වාසනාල** / **පත් පෙණහලු**; **මැල්පිගීය නාලිකා (යූරික් අම්ලය)** 
          | **කයිටිනීය බහිස්සැකිල්ල**, සන්ධි පාද, ඝන උදරීය ස්නායු රැහැන 
        

        
          | **Echinodermata** 
          | කීටයා ද්විපාර්ශ්වික → **සුහුඹුලා පංචඅරීය**; සීලෝමික 
          | සම්පූර්ණයි; **සංවෘත, හෘදයක් රහිත ක්ෂීණ** සංසරණය 
          | නාළ පාද / **ශ්වාස රුක් / පැපුල** 
          | **100% කරදිය**; ඵලක අන්තඃසැකිල්ල; **ජල වාහිනී පද්ධතිය හා නාළ පාද** 
        

      
    

    
      🦀 ඒකකය 03.5 සාරාංශ සංකල්ප සිතියම
      
        
          **"මුලින්ම හමුවන" MCQ ලැයිස්තුව**
          මධ්‍ය ස්නායු + බහිස්ස්‍රාවී අවයව = Platyhelminthes; සත්‍ය සීලෝමය + පැහැදිලි ශීර්ෂණය = Annelida!
        
        
          **බහිස්ස්‍රාවී ව්‍යූහ මතක තබාගැනීම**
          Platyhelminthes = සිළු බල්බ/ප්‍රාක්වෘක්කිකා; Annelida & Mollusca = පශ්ච වෘක්කිකා; Arthropoda = මැල්පිගීය නාලිකා.
        
        
          **හැව හැලීම පෙන්වන වංශ 2**
          Nematoda (දැඩි උච්චර්මය) සහ Arthropoda (කයිටිනීය බහිස්සැකිල්ල) යන දෙකම හැව හැලීම සිදු කරයි!
        
        
          **Arthropoda ශ්වසන ආකාර 3**
          ජලජ (ඉස්සා) = ජලක්ලෝම; කෘමීන් = ශ්වාසනාල පද්ධතිය; ඇරක්නීඩාවන් (මකුළුවා) = පත් පෙණහලු.
        
        
          **Mollusca දේහ කොටස් 3**
          පේශිමය පාදය + අන්තරංග ගොනුව + කවචය ශ්‍රාවය කරන ප්‍රාවරණය (+ මුඛයේ රේත්‍රිකාව).
        
        
          **Echinodermata විශේෂතා**
          කරදිය පමණි; කීටයා ද්විපාර්ශ්විකයි, සුහුඹුලා පංචඅරීයයි; හෘදයක් නැති ක්ෂීණ සංවෘත සංසරණය; නාළ පාද.

## ව්‍යුහගත ප්‍රශ්න හා ලකුණු දීමේ පටිපාටිය (Structured Q&A Marking Scheme)
### Q1: 1. (අ) Platyhelminthes, Nematoda සහ Annelida යන පණු වංශ තුන (i) දේහ කුහර (සීලෝම) ස්වභාවය, (ii) ආහාර මාර්ගයේ සම්පූර්ණ බව සහ (iii) බහිස්ස්‍රාවී ව්‍යූහය ඇසුරෙන් සංසන්දනය කරන්න. (ආ) Cnidaria වංශයට පමණක් අනන්‍ය වූ සෛල ආකාරය සහ දේහ ආකාර දෙක නම් කරන්න.
**පිළිතුරු / ලකුණු කරුණු:** (අ) Platyhelminthes: (i) අසීලෝමික, (ii) ගුදයක් රහිත අසම්පූර්ණ ආමාශ වාහිනී කුහරය, (iii) සිළු බල්බ සහිත ප්‍රාක්වෘක්කිකා; Nematoda: (i) ව්‍යාජ සීලෝමික, (ii) සම්පූර්ණ ආහාර මාර්ගය, (iii) අන්වායාම බහිස්ස්‍රාවී ප්‍රණාල හා බහිස්ස්‍රාවී සිදුරු; Annelida: (i) සත්‍ය සීලෝමික, (ii) සම්පූර්ණ ආහාර මාර්ගය, (iii) පශ්ච වෘක්කිකා.; (ආ) අනන්‍ය සෛල ආකාරය: දංශක කෝෂ්ඨ (Cnidae/Nematocysts) දරන දංශක සෛල (Cnidocytes). දේහ ආකාර දෙක: සිලින්ඩරාකාර බුහුබා (Polyp) සහ නිදැලි පැතලි මෙඩුසා (Medusa).

### Q2: 2. (අ) පෘථිවිය මත වඩාත්ම සාර්ථක සත්ත්ව වංශය ලෙස Arthropoda වංශය සැලකීමට හේතු වන ව්‍යූහමය හා කායික ලක්ෂණ හතරක් ලියන්න. (ආ) Echinodermata වංශයේ සුහුඹුල් සතෙකුගේ දේහ සමමිතිය, සැකිල්ල සහ සංචරණ පද්ධතිය කෙටියෙන් විස්තර කරන්න.
**පිළිතුරු / ලකුණු කරුණු:** (අ) 1. ආරක්ෂාව හා ජල හානිය අවම කරන කයිටිනීය බහිස්සැකිල්ල (හා වරින් වර හැව හැලීම), 2. ඛණ්ඩනය වූ දේහය හා වේගවත් සංචරණයට සන්ධි සහිත පාද පිහිටීම, 3. ජලය, ගොඩබිම හා වාතයට ගැළපෙන කාර්යක්ෂම ශ්වසන ව්‍යූහ (ජලක්ලෝම, ශ්වාසනාල පද්ධතිය, පත් පෙණහලු), 4. ජලය සංරක්ෂණය කරමින් මැල්පිගීය නාලිකා මගින් යූරික් අම්ලය බහිස්ස්‍රාවය කිරීම සහ දියුණු සංවේදී ඉන්ද්‍රිය පිහිටීම.; (ආ) Echinodermata සුහුඹුලා ඛණ්ඩනය හෝ ශීර්ෂණය රහිත පංචඅරීය සමමිතියක් පෙන්වයි (කීටයා ද්විපාර්ශ්විකයි). තුනී අපිචර්මයකින් ආවරණය වූ ඵලකවලින් සැදි අන්තඃසැකිල්ලක් දරන අතර, ජල වාහිනී පද්ධතියට සම්බන්ධ නාළ පාද (Tube feet) මගින් සංචරණය හා භෝජනය සිදු කරයි.


## බහුවරණ ප්‍රශ්න (Practice MCQs)
### MCQ 1: සත්ත්ව පරිණාමයේදී <b>සත්‍ය සීලෝමයක් (True coelom)</b> සහ <b>පැහැදිලි ශීර්ෂණයක් (Cephalization)</b> මුලින්ම පෙන්නුම් කරන සත්ත්ව වංශය කුමක්ද?
- [ ] (1) Platyhelminthes
- [ ] (2) Nematoda
- [✓] (3) Annelida
- [ ] (4) Arthropoda
> **පැහැදිලි කිරීම:** අපෘෂ්ඨවංශී සත්ත්ව පරිණාමයේදී මධ්‍ය චර්මයෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම ආස්තරණය වූ තරලමය දේහ කුහරයක් හෙවත් <b>සත්‍ය සීලෝමයක් (True coelom — ද්‍රවස්ථිතික සැකිල්ලක් ලෙස ක්‍රියා කරන)</b>, සමඛණ්ඩනය (Metameric segmentation), සංවෘත රුධිර සංසරණ පද්ධතියක් සහ <b>පැහැදිලි ශීර්ෂණයක් (සංවේදී ඉන්ද්‍රිය හා මස්තිෂ්ක ගැංග්ලියා පූර්ව කෙළවරේ ගොනු වූ පැහැදිලි හිසක්)</b> මුලින්ම දක්නට ලැබෙන්නේ <b>Annelida වංශයේයි</b> (උදා: ගැඩවිලා, <i>Nereis</i>, කූඩැල්ලා). මීට වඩා ප්‍රාථමික <b>Platyhelminthes</b> අසීලෝමික වන අතර, <b>Nematoda</b> ව්‍යාජ සීලෝමික ( හා පැහැදිලි හිසක් රහිත) වෙනවා; <b>Arthropoda</b> සීලෝමික වුවද පරිණාමිකව Annelida වලට පසුවයි පැමිණෙන්නේ.

### MCQ 2: බහිස්ස්‍රාවය හා ආස්‍රැති විධානය සඳහා වෙනමම අවයව ලෙස <b>සිළු බල්බ (Flame bulbs) සහිත ප්‍රාක්වෘක්කිකා (Protonephridia)</b> මුලින්ම හමුවන සත්ත්ව වංශය කුමක්ද?
- [ ] (1) Cnidaria
- [✓] (2) Platyhelminthes
- [ ] (3) Nematoda
- [ ] (4) Mollusca
> **පැහැදිලි කිරීම:** ද්විපාර්ශ්වික සමමිතික, ත්‍රිප්‍රස්තර, අසීලෝමික පැතලි පණුවන් අයත් වන <b>Platyhelminthes වංශයේ</b> (උදා: <i>Planaria</i>, අක්මා පැතලි පණුවා, පටි පණුවා) සත්ත්ව පරිණාමයේ මුල්ම වරට ආස්‍රැති විධානය හා බහිස්ස්‍රාවය සඳහාම විශේෂණය වූ අවයව ලෙස පක්ෂ්ම ගැසෙන <b>සිළු බල්බ (Flame bulbs) සහිත ප්‍රාක්වෘක්කිකා</b> ජාලයක් හමු වෙනවා. ඊට පහළින් සිටින ද්විප්‍රස්තර <b>Cnidaria</b> වංශයේ විශේෂිත බහිස්ස්‍රාවී අවයව නොමැති අතර දේහ පෘෂ්ඨය හරහා සරල විසරණයෙන් අපද්‍රව්‍ය ඉවත් කරයි; <b>Nematoda</b> අන්වායාම බහිස්ස්‍රාවී නාල ද, <b>Annelida හා Mollusca</b> වඩාත් දියුණු අපවෘක්කිකා/වෘක්කිකා (Metanephridia) ද දරනවා.

### MCQ 3: දේහ බිත්තියේ <b>අන්වායාම පේශි පමණක්</b> පිහිටීම, හැව හැලීමට ලක්වන දැඩි උච්චර්මයක් දැරීම සහ ව්‍යාජ සීලෝමික දේහ කුහරයක් පැවතීම යන ලක්ෂණ පෙන්වන සත්ත්වයා කවුරුන්ද?
- [ ] (1) ගැඩවිලා (Annelida)
- [ ] (2) ප්ලැනේරියා (Platyhelminthes)
- [✓] (3) වටපණුවා / <i>Ascaris</i> (Nematoda)
- [ ] (4) පත්තෑයා (Arthropoda)
> **පැහැදිලි කිරීම:** <b>Nematoda වංශයට</b> අයත් සිලින්ඩරාකාර දෙකෙළවර උල් වූ අඛණ්ඩිත දේහයක් දරන <b>වටපණුවා (<i>Ascaris</i> / කොකු පණුවා / බරවා පණුවා)</b> ත්‍රිප්‍රස්තර <b>ව්‍යාජ සීලෝමික</b> සත්ත්වයෙකු වන අතර, ඔහුගේ දේහ බිත්තියේ වට පේශි (Circular muscles) කිසිසේත්ම නොමැතිව <b>අන්වායාම පේශි (Longitudinal muscles) පමණක්</b> පිහිටනවා (ඒ නිසා කසයක් මෙන් දෙපසට නැමෙමින් විශේෂිත කසාකාර චලනයක් පෙන්වයි); එමෙන්ම වර්ධනයේදී වරින් වර හැව හැලීමට (Ecdysis) ලක්වන ශක්තිමත් උච්චර්මයක් හා සම්පූර්ණ ආහාර මාර්ගයක් දරනවා. <b>ගැඩවිලා</b> වට හා අන්වායාම පේශි දෙකම සහිත සත්‍ය සීලෝමිකයෙකු වන අතර, <b>ප්ලැනේරියා</b> අසීලෝමික වේ; <b>පත්තෑයා</b> සන්ධිපාද සහිත ආත්‍රෝපෝඩාවෙකි.

### MCQ 4: ආහාර සූරා ගැනීම සඳහා මුඛයේ කුඩා දත් සහිත කයිටිනීමය රිබන් ආකාර ව්‍යූහයක් වන <b>රේත්‍රිකාව (Radula)</b> දරන සත්ත්ව වංශය කුමක්ද?
- [ ] (1) Echinodermata
- [✓] (2) Mollusca
- [ ] (3) Annelida
- [ ] (4) Cnidaria
> **පැහැදිලි කිරීම:** මෘදු දේහධාරී සීලෝමික සතුන් වන <b>Mollusca වංශයේ</b> (ගොළුබෙල්ලා, හම්බෙල්ලා, කයිටන්, දැල්ලා, අටපියල්ලා — ද්විකපාට බෙල්ලන් හැර බොහෝ සාමාජිකයන්ගේ) මුඛ කුහරය තුළ පාෂාණ මත ඇති ඇල්ගී හෝ ආහාර සූරා ගැනීමට පීරක් මෙන් ක්‍රියා කරන කයිටිනීමය දත් සහිත පටියක් වන <b>රේත්‍රිකාව (Radula)</b> නම් අනන්‍ය ව්‍යූහය පිහිටනවා. එමෙන්ම මොවුන්ගේ දේහය පේශිමය <b>පාදය</b>, අභ්‍යන්තර අවයව අඩංගු <b>අන්තරංග ගොනුව</b> සහ CaCO<sub>3</sub> කවචය ස්‍රාවය කරන <b>ප්‍රාවරණය (Mantle)</b> යන ප්‍රධාන කොටස් තුනෙන් සමන්විත වෙනවා. Echinodermata, Annelida හෝ Cnidaria වංශවල කිසිදු සත්ත්වයෙකු තුළ රේත්‍රිකාවක් පිහිටන්නේ නැහැ.

### MCQ 5: Arthropoda වංශයට අයත් ඇරක්නීඩාවන්ගේ (උදා: මකුළුවා, ගෝනුස්සා) වායු හුවමාරුව සඳහා විශේෂණය වූ ශ්වසන ව්‍යූහය කුමක්ද?
- [ ] (1) ජලක්ලෝම (Gills)
- [ ] (2) ශ්වාසනාල පද්ධතිය (Tracheal system)
- [✓] (3) පත් පෙණහලු (Book lungs)
- [ ] (4) ශ්වාස රුක් (Respiratory trees)
> **පැහැදිලි කිරීම:** ජීවී ලෝකයේ විශාලතම සත්ත්ව වංශය වන <b>Arthropoda</b> වංශයේ සාමාජිකයන් තම වාසස්ථානයට අනුව විවිධ ශ්වසන අවයව පරිණාමය කරගෙන තිබෙනවා: ගොඩබිම වෙසෙන <b>ඇරක්නීඩාවන්ගේ (මකුළුවන් හා ගෝනුස්සන්ගේ)</b> උදරීය කුටීරයක් තුළ පොතක පිටු මෙන් සැකසුණු තුනී පටල පත්‍රිකා රාශියකින් සමන්විත <b>පත් පෙණහලු (Book lungs)</b> මගින් වායු හුවමාරුව සිදු වෙනවා. අනෙක් වරණ සැලකුවොත්: ඉස්සන් හා කකුළුවන් වැනි ජලජ ක්‍රස්ටේසියාවන් <b>ජලක්ලෝම</b> ද, කැරපොත්තන් හා පළඟැටියන් වැනි කෘමීන් ශාඛනය වූ <b>ශ්වාසනාල පද්ධතිය (සහ ශ්වසන සිදුරු)</b> ද භාවිත කරන අතර, <b>ශ්වාස රුක්</b> පිහිටන්නේ මුහුදු කැකිරි (Echinodermata) තුළයි.

### MCQ 6: සියලුම සාමාජිකයන් කරදිය වාසී වන, කීට අවධිය ද්විපාර්ශ්වික සමමිතික වුවද සුහුඹුලා පංචඅරීය සමමිතික වන සහ <b>ජල වාහිනී පද්ධතියක්</b> දරන සත්ත්ව වංශය කුමක්ද?
- [ ] (1) Cnidaria
- [ ] (2) Mollusca
- [✓] (3) Echinodermata
- [ ] (4) Annelida
> **පැහැදිලි කිරීම:** පසැඟිල්ලා (මුහුදු තාරකාව), භංගුර තාරකාව, මුහුදු ඉකිරියා, මුහුදු කැකිරි හා මුහුදු ලිලී අයත් වන <b>Echinodermata වංශයේ</b> සියලුම සාමාජිකයන් <b>තනිකරම කරදිය වාසී (මිරිදිය හෝ ගොඩබිම කිසිවෙකු නැත!)</b> ඩියුටෙරොස්ටෝමික සීලෝමිකයන් වෙනවා. මොවුන්ගේ නිදහසේ පිහිනන කීටයා <b>ද්විපාර්ශ්වික සමමිතියක්</b> පෙන්නුවද රූපාන්තරණයේදී සුහුඹුලා ද්විතීයිකව <b>පංචඅරීය සමමිතික (Pentaradial symmetry)</b> බවට පත්වන අතර, සංචරණය, ආහාර ඇල්ලීම හා වායු හුවමාරුව සඳහා <b>නාළ පාද (Tube feet) සහිත ජල වාහිනී පද්ධතියක්</b> හා අපිචර්මයට යටින් කැල්සියම්මය ඵලක සහිත අන්තඃසැකිල්ලක් දරනවා.

### MCQ 7: Echinodermata වංශයේ සතුන්ගේ රුධිර සංසරණ පද්ධතිය පිළිබඳ නිවැරදි ප්‍රකාශය කුමක්ද?
- [ ] (1) රුධිර හෙබ සහිත විවෘත රුධිර සංසරණ පද්ධතියකි
- [ ] (2) කුටීර හතරක හෘදයක් සහිත සංවෘත පද්ධතියකි
- [✓] (3) සංවෘත, හෘදයක් රහිත, ක්ෂීණ වූ සංසරණ පද්ධතියකි
- [ ] (4) සංසරණ පද්ධතියක් කිසිසේත්ම නොපවතී
> **පැහැදිලි කිරීම:** A/L විභාගයේදී බොහෝ සිසුන් වරදවා ගන්නා අතිශය වැදගත් කරුණක් වන්නේ <b>Echinodermata</b> වංශයේ සංසරණ පද්ධතියයි: මොවුන්ගේ දේහ පරිවහනයෙන් විශාල කොටසක් සීලෝමික තරලය හා ජල වාහිනී පද්ධතිය මගින් ඉටු වන නිසා රුධිර සංසරණ පද්ධතිය <b>බෙහෙවින් ක්ෂීණ (Reduced)</b> වී ඇතත්, පවතින සංසරණ පද්ධතිය <b>සංවෘත (Closed) සහ හෘදයක් රහිත (Heartless)</b> පද්ධතියකි! අනෙක් වංශ සමඟ සැසඳුවොත්: <b>රුධිර හෙබ සහිත විවෘත සංසරණ පද්ධතියක්</b> පවතින්නේ Arthropoda හා බොහෝ Mollusca (හිසපාදිකයන් හැර) සතුන්ගේ වන අතර, Annelida හා Chordata සතුන්ට හොඳින් වැඩුණු සංවෘත සංසරණ පද්ධතියක් ඇත; Cnidaria, Platyhelminthes හා Nematoda සතුන්ට සංසරණ පද්ධතියක් කිසිසේත්ම නැහැ.

### MCQ 8: මැල්පිගීය නාලිකා මගින් යූරික් අම්ලය බහිස්ස්‍රාවය කිරීමත්, කේශනාලිකා රහිත රුධිර හෙබක් (Haemocoel) සහිත විවෘත සංසරණ පද්ධතියක් දැරීමත් පෙන්වන සත්ත්වයා කවුරුන්ද?
- [✓] (1) කැරපොත්තා (Arthropoda)
- [ ] (2) ගොළුබෙල්ලා (Mollusca)
- [ ] (3) කූඩැල්ලා (Annelida)
- [ ] (4) මුහුදු කැකිරි (Echinodermata)
> **පැහැදිලි කිරීම:** <b>Arthropoda වංශයේ</b> භෞමික කෘමීන්ට නිදසුනක් වන <b>කැරපොත්තාගේ</b> රුධිර කේශනාලිකා නොමැති අතර, පෘෂ්ඨීය නාලාකාර හෘදය මගින් වසා-රුධිරය (Haemolymph) සෘජුවම අවයව නාවමින් පවතින දේහ කුහරය වන <b>රුධිර හෙබ (Haemocoel)</b> තුළට පොම්ප කරන <b>විවෘත සංසරණ පද්ධතියක්</b> පවතිනවා. එමෙන්ම ගොඩබිම ජල සංරක්ෂණය සඳහා ආහාර මාර්ගයට සම්බන්ධ <b>මැල්පිගීය නාලිකා (Malpighian tubules)</b> මගින් රුධිර හෙබෙන් නයිට්‍රජනීය අපද්‍රව්‍ය උරාගෙන අර්ධ-ඝන <b>යූරික් අම්ලය</b> ලෙස මළ සමඟ බැහැර කරනවා. <b>ගොළුබෙල්ලා</b> බහිස්ස්‍රාවයට වෘක්කිකා ද, <b>කූඩැල්ලා</b> සංවෘත සංසරණය හා අපවෘක්කිකා ද භාවිත කරන අතර <b>මුහුදු කැකිරි</b> තුළ විශේෂිත බහිස්ස්‍රාවී අවයව පිහිටන්නේ නැහැ.
