🎬 DP වීඩියෝ
03.2 • විනාඩි 18 ක කියවීමක්

වර්ගීකරණ විද්‍යාව, අධිරාජධානි 3 (Bacteria, Archaea, Eukarya) සහ ප්‍රොටිස්ටා

Taxonomy, Three Domains of Life & Kingdom Protista
විෂය නිර්දේශ කෙටි සාරාංශය

කෘත්‍රිම හා ස්වාභාවික වර්ගීකරණය, ඇරිස්ටෝටල්ගේ සිට කාල් වූස්ගේ (Carl Woese) අධිරාජධානි 3 දක්වා වර්ගීකරණ ඉතිහාසය, ද්විපද නාමකරණ නීති, දෙබෙදුම් සුචි, බැක්ටීරියා හා සයනොබැක්ටීරියා සහ ප්‍රොටිස්ටා රාජධානියේ නිල නිදර්ශක 7 (Euglena, Paramecium, Amoeba, Ulva, Gelidium, Sargassum, Diatoms) සම්පූර්ණයෙන් ඉගෙන ගනිමු.

කාල් වූස්ගේ (1977) අධිරාජධානි 3 පරිණාමික බන්ධුතාව සහ තක්සෝන ධූරාවලිය Click to Zoom • බැක්ටීරියාවන්ට වඩා ආකියා (Archaea) සහ ඉයුකැරියා (Eukarya) එකිනෙකට සමීප පරිණාමික බන්ධුතාවක් දක්වයි! අධිරාජධානි 3 (Three Domains) පරිණාමික රුක පොදු පූර්වජයා 1. Bacteria (බැක්ටීරියා) පෙප්ටිඩොග්ලයිකෑන් ඇත • රාජධානිය: බැක්ටීරියා 2. Archaea (ආකියා) පෙප්ටිඩොග්ලයිකෑන් නැත • ආන්තිකවාසී 3. Eukarya (ඉයුකැරියා) රාජධානි 4: ප්‍රොටිස්ටා, දිලීර, ප්ලාන්ටේ, ඇනිමාලියා තක්සෝන ධූරාවලිය (Taxonomic Hierarchy) 1. අධිරාජධානිය (Domain) → 2. රාජධානිය (Kingdom) 3. වංශය (Phylum) → 4. වර්ගය (Class) 5. ගෝත්‍රය (Order) → 6. කුලය (Family) 7. ගණය (Genus) → 8. විශේෂය (Species) ↓ ඉහළ සිට පහළට යද්දී (Domain → Species) පොදු ලක්ෂණ වැඩි වේ! ජීවීන් සංඛ්‍යාව අඩු වේ ↑ පහළ සිට ඉහළට යද්දී (Species → Domain) ජීවීන් සංඛ්‍යාව වැඩි වේ! පොදු ලක්ෂණ අඩු වේ ප්‍රොටිස්ටා නිල නිදර්ශක 7: Euglena • Paramecium • Amoeba • Ulva (හරිත) • Gelidium (රතු) • Sargassum (දුඹුරු) • Diatoms (රන්වන් දුඹුරු)
රූප සටහන: වර්ගීකරණ විද්‍යාව, අධිරාජධානි 3 (Bacteria, Archaea, Eukarya) සහ ප්‍රොටිස්ටා (විශාල කර බැලීමට රූපය මත ක්ලික් කරන්න)

දැන් හිතලා බලන්නකෝ — අපේ පෘථිවිය මත දැනටමත් හඳුනාගත් ජීවී විශේෂ මිලියන 1.8කට වඩා ඉන්නවා. පුස්තකාලයක පොත් ලක්ෂ ගාණක් කිසිම පිළිවෙළකට නැතුව බිම ගොඩගහලා තිබ්බොත් ඔයාට ඕන පොතක් හොයාගන්න පුළුවන් වෙයිද? බැහැ නේද! අන්න ඒ නිසාම තමයි ජීව විද්‍යාඥයෝ පොදු ගති ලක්ෂණ මත පදනම්ව ජීවීන්ව ක්‍රමවත්ව කාණ්ඩගත කරන්නේ. ජීවීන් වර්ගීකරණය, හඳුනා ගැනීම, නාමකරණය සහ විස්තර කිරීම පිළිබඳ විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයට අපි "වර්ගීකරණ විද්‍යාව" (Taxonomy) කියලා කියනවා.

🩺 අනාගත වෛද්‍යවරයෙකු විදිහට ඔයාට මේ 3.2 පාඩම ඕන වෙන්නේ ඇයි?

වෛද්‍යවරයෙක් රෝගියෙකුට Streptomycin හෝ Chloramphenicol වගේ ප්‍රතිජීවක ඖෂධයක් (Antibiotic) ලියලා දෙනකොට, ඒ බෙහෙත රෝගියාගේ ඇඟ ඇතුළේ ඉන්න Salmonella typhi බැක්ටීරියාවන්ගේ ප්‍රෝටීන සංශ්ලේෂණය නතර කරලා උන්ව විනාශ කරනවා — හැබැයි රෝගියාගේ මිනිස් සෛලවලට (Eukarya) හානි කරන්නේ නැහැ! ඇයි ඒ? මේ පාඩමේ වගුව 3.1 බැලුවාම ඔයාට තේරෙයි බැක්ටීරියා රයිබොසෝම හා ඉයුකැරියා රයිබොසෝම අතර තියෙන අණුක වෙනස! ඒ වගේම මැලේරියාව (Plasmodium) සහ ඇමීබා අතීසාරය (Entamoeba histolytica) හදන්නේ බැක්ටීරියා නෙමෙයි, ප්‍රොටිස්ටාවන් නිසා ඒවාට සාමාන්‍ය බැක්ටීරියා නාශක දීලා වැඩක් නැහැ!

1. කෘත්‍රිම හා ස්වාභාවික වර්ගීකරණ ක්‍රම සහ වර්ගීකරණ ඉතිහාසය

ජීවීන් වර්ගීකරණය කරන ප්‍රධාන ක්‍රම දෙකක් තියෙනවා (නිපුණතා මට්ටම 3.2.1):

  • 1. කෘත්‍රිම වර්ගීකරණය (Artificial Classification): අධ්‍යයනයේ හෝ භාවිතයේ පහසුව සඳහා කලින් තීරණය කළ තෝරාගත් ලක්ෂණ එකක් හෝ කිහිපයක් පමණක් පදනම් කරගෙන ජීවීන් කාණ්ඩ කිරීමයි. මෙහිදී පරිණාමික බන්ධුතා සැලකිල්ලට ගන්නේ නැහැ! (18 වන ශතවර්ෂයට පෙර පැවති එකම ක්‍රමය මෙයයි. උදා: ශාක "ධාන්‍ය, විසිතුරු පැළ, ඖෂධ, විෂ ශාක" ලෙස හෝ සතුන් "පාද යුගලක්, පාද 6ක්, පාද 8ක්" ලෙස බෙදීම).
  • 2. ස්වාභාවික වර්ගීකරණය (Natural Classification): ජීවීන් අතර පවතින සත්‍ය පරිණාමික බන්ධුතා (වංශ ප්‍රවේණිය / Phylogeny) පදනම් කරගෙන රූප විද්‍යාත්මක, ව්‍යූහ විද්‍යාත්මක, සෛල විද්‍යාත්මක සහ DNA / RNA / ප්‍රෝටීන අණුක ජීව විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ රාශියක් භාවිත කරමින් ජීවීන් කාණ්ඩ කිරීමයි.
01
ඇරිස්ටෝටල් හා තියෝෆ්‍රැස්ටස් (මුල්කාලීන කෘත්‍රිම වර්ගීකරණ): විද්‍යාත්මක පදනමකින් මුලින්ම ජීවීන් වර්ග කළේ ඇරිස්ටෝටල් (ශාක හා සතුන් ලෙස; සතුන් තවදුරටත් සංචරණ විධි, ප්‍රජනන විධි හා රතු රුධිර සෛල ඇති/නැති බව අනුව). ඔහුගේ ශිෂ්‍ය තියෝෆ්‍රැස්ටස් ශාක දේහ විලාසය අනුව වෘක්ෂ, පඳුරු, පැළෑටි ලෙසත් ජීවන කාලය අනුව ඒකවාර්ෂික, ද්විවාර්ෂික, බහුවාර්ෂික ලෙසත් වර්ග කළා.
02
කැරොලස් ලිනේයස් (Carolus Linnaeus — 1753): ස්වීඩන් ජාතික උද්භිද විද්‍යාඥ ලිනේයස් ද්විපද නාමකරණය සහ තක්සෝන ධූරාවලිය (විශේෂය, ගණය, ගෝත්‍රය, වර්ගය) හඳුන්වා දී ශාක 6,000ක් පමණ වර්ග කළා (රේණු ගණන හා කීල ගණන මත). ඔහු ශාක සහ සත්ත්ව ලෙස රාජධානි 2ක පද්ධතිය හඳුන්වා දුන්නා.
03
අර්නස්ට් හේකල් (Ernst Haeckel — 1866) සහ රොබට් එච්. විටේකර් (1969): ක්ෂුද්‍රජීවීන් සොයාගැනීමත් සමඟ 1866 දී හේකල් තුන්වන රාජධානිය ලෙස ප්‍රොටිස්ටා (Protista) හා "වංශය" (Phylum) යන තක්සෝනය හඳුන්වා දුන්නා. ඉලෙක්ට්‍රෝන අන්වීක්ෂයෙන් ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටික හා සුන්‍යෂ්ටික වෙනස හඳුනාගත් පසු 1969 දී විටේකර් සෛලීය සංවිධානය, ඒකසෛලික/බහුසෛලික බව හා පෝෂණ විලාසය මත රාජධානි 5ක පද්ධතිය (මොනෙරා, ප්‍රොටිස්ටා, දිලීර, ප්ලාන්ටේ, ඇනිමාලියා) හඳුන්වා දුන්නා.
04
කාල් වූස් (Carl Woese — 1977) — අධිරාජධානි තුනේ පද්ධතිය: අණුක ජීව විද්‍යාව දියුණු වෙද්දී (විශේෂයෙන්ම rRNA භෂ්ම අනුපිළිවෙළ, වැදගත් ජානවල DNA, මයිටොකොන්ඩ්‍රියා/හරිතලව DNA හා ප්‍රෝටීන ඇමයිනෝ අම්ල පිළිවෙළ අනුව) ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටිකයන් දෙකොටසක් අතර විශාල වෙනසක් ඇති බව හෙළි වුණා! ඒ අනුව කාල් වූස් රාජධානිවලටත් ඉහළින් Bacteria, Archaea සහ Eukarya ලෙස අධිරාජධානි (Domains) 3ක පද්ධතිය හඳුන්වා දුන්නා. (සැ.යු: වෛරස සෛලීය සංවිධානයක් නැති නිසා කිසිම අධිරාජධානියකට හෝ රාජධානියකට අයත් නොවේ!)

2. විශේෂ සංකල්ප, ද්විපද නාමකරණ නීති සහ දෙබෙදුම් සුචි

📌 විශේෂය සඳහා ජෛව විද්‍යාත්මක අර්ථ දැක්වීම (Biological Species Concept):
"විශේෂයක් යනු සමාන ලක්ෂණ පොදුවේ දරන, අන්තර් අභිජනනයෙන් ජීවී හා සරු ජනිතයන් (viable and fertile offspring) නිපදවිය හැකි ජීවීන් කණ්ඩායමකි."

මීට අමතරව NIE සම්පත් පොතේ තවත් විශේෂ සංකල්ප 3ක් දක්වා තිබෙනවා: (1) රූප විද්‍යාත්මක විශේෂ සංකල්පය (ශරීර හැඩය හා ව්‍යූහ ලක්ෂණ අනුව), (2) පරිසර විද්‍යාත්මක විශේෂ සංකල්පය (පාරිසරික නිකේතනය / Ecological niche අනුව), සහ (3) වංශ ප්‍රවේණික විශේෂ සංකල්පය (පොදු පූර්වජයෙකුගෙන් පැවත එන ඒකකයන්ගේ කුඩාම කණ්ඩායම).

ද්විපද නාමකරණයේ (Binomial Nomenclature) අනිවාර්ය නීති

ඇයි සාමාන්‍ය නම් විද්‍යාවට ගැළපෙන්නේ නැත්තේ? NIE පොතේ ලස්සනම උදාහරණ 4 බලන්න: ජෙලි ෆිෂ් (Jellyfish) නිඩාරියාවෙක්, පොකිරිස්සා (Crayfish) ක්‍රස්ටේසියාවෙක්, කාවා (Silverfish) කෘමියෙක්, තාරකා මාළුවා (Starfish) එකයිනොඩර්මේටාවෙක් — එකෙක්වත් සැබෑ මත්ස්‍යයෙක් නෙමෙයි! මේ ව්‍යාකූලතාව නැති කරන්න ලිනේයස් හඳුන්වා දුන් නීති ටික බලමු:

  • සෑම විශේෂයකම විද්‍යාත්මක නාමය කොටස් දෙකකින් යුක්තයි: පළමුව ගණ නාමය (Genus — නාම පදයකි) සහ දෙවනුව සුළු නාමය / විශේෂිත නාමය (Specific epithet — විශේෂණ පදයකි). උදා: Homo sapiens, Dipterocarpus zeylanicus (හොර ශාකය).
  • නාමය ලතින් හුරුවක් සහිත විය යුතු අතර රෝමන් අකුරුවලින් ලිවිය යුතුය; ජීව විශේෂ දෙකකට එකම නාමය තිබිය නොහැක.
  • ගණ නාමයේ මුල් අකුර ඉංග්‍රීසි කැපිටල් (Capital) අකුරක් විය යුතු අතර, සුළු නාමයේ මුල් අකුර සිම්පල් (simple) අකුරින් ලිවිය යුතුය.
  • මුද්‍රණය කරන විට ඇල අකුරින් (Italics) ද, අත්අකුරින් ලියන විට කොටස් දෙකට වෙන වෙනම යටින් ඉරි ඇඳීම (Homo sapiens) ද කළ යුතුය!
  • විද්‍යාත්මක කාර්යවලදී නම් කළ විද්‍යාඥයාගේ නම අගින් (ඇල නොකර / ඉරි නොඇඳ) කෙටියෙන් හෝ සම්පූර්ණයෙන් දැක්විය හැක: උදා: Cocos nucifera L. (L යනු Linnaeus). උප විශේෂ සඳහා තෙවැනි පදයක් යෙදේ: උදා: Panthera pardus kotiya (ශ්‍රී ලංකා දිවියා).

දෙබෙදුම් සුචි (Dichotomous Keys)

ජීවීන් පහසුවෙන් හඳුනා ගැනීමට ප්‍රතිවිරුද්ධ යුගලමය ලක්ෂණ භාවිත කරමින් ගොඩනගන සුචිය දෙබෙදුම් සුචියයි. මතක තියාගන්න: සුචි මගින් පරිණාමික බන්ධුතා හෙළි කරන්නේ නැහැ! NIE සම්පත් පොතේ නිදසුන බලන්න (කාවා, සමනලයා, ගෙමැස්සා, කුරුමිණියා):
1. පියාපත් සහිත → (2) | පියාපත් රහිත → කාවා
2. පියාපත් යුගල් දෙකක් සහිත → (3) | පියාපත් යුගල් දෙකක් රහිත → ගෙමැස්සා
3. ශුණ්ඩාවක් ඇත → සමනලයා | ශුණ්ඩාවක් නැත → කුරුමිණියා

3. අධිරාජධානි තුනේ (Bacteria, Archaea, Eukarya) නිල NIE සංසන්දන වගුව

මේ වගුව (NIE සම්පත් පොතේ වගුව 3.1) A/L විභාගයේ රන් ආකරයක්! එක පේළියක්වත් අතහරින්නේ නැතුව බලාගන්න:

ලාක්ෂණික ලක්ෂණය බැක්ටීරියා (Bacteria) ආකියා (Archaea) ඉයුකැරියා (Eukarya)
1. සෛලීය සංවිධානය ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටික ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටික සුන්‍යෂ්ටික
2. සෛල බිත්ති සංයුතිය පෙප්ටිඩොග්ලයිකෑන් ඇත ප්‍රෝටීන හා පොලිසැකරයිඩ (පෙප්ටිඩොග්ලයිකෑන් නැත) සෙලියුලෝස්, හෙමිසෙලියුලෝස්, පෙක්ටීන් (ශාක/ඇල්ගී); කයිටින් (දිලීර); සතුන්ගේ නැත
3. පටල ලිපිඩ ශාඛනය නොවූ හයිඩ්‍රෝකාබන් සමහර හයිඩ්‍රෝකාබන් ශාඛනය වී ඇත ශාඛනය නොවූ හයිඩ්‍රෝකාබන්
4. DNA සමඟ බැඳුණු හිස්ටෝන නැත සමහර විශේෂවල ඇත ඇත
5. චක්‍රාකාර වර්ණදේහ ඇත ඇත නැත (රේඛීය වර්ණදේහ ඇත)
6. ජානවල ඉන්ට්‍රෝන (Introns) ඉතා කලාතුරකින් ඇත සමහර ජානවල ඇත බොහෝ ජානවල ඇත
7. RNA පොලිමරේස හා ආරම්භක ඇමයිනෝ අම්ලය එක් ආකාරයකි; ෆෝමයිල් මෙතියොනීන් (Formyl-methionine) බොහෝ ආකාර ඇත; මෙතියොනීන් (Methionine) බොහෝ ආකාර ඇත; මෙතියොනීන් (Methionine)
8. ප්‍රතිජීවක සංවේදිතාව (Streptomycin, Chloramphenicol) වර්ධනය නිෂේධනය වේ වර්ධනය නිෂේධනය නොවේ වර්ධනය නිෂේධනය නොවේ
9. 100°C ට වැඩි උෂ්ණත්වවල වර්ධනය සහ උදාහරණ නැත (Nostoc, Anabaena, E. coli, Salmonella typhi) සමහර විශේෂ වර්ධනය වේ — ආන්තිකවාසී (Methanococcus, Halobacterium, Thermococcus) නැත (ප්‍රොටිස්ටා, දිලීර, ශාක, සතුන්)

බැක්ටීරියා සහ සයනොබැක්ටීරියා (Cyanobacteria)

බැක්ටීරියා අධිරාජධානියේ ජීවීන් 1–5 μm පමණ කුඩා ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටිකයන් (ඒකසෛලික, ගණාවාසී හෝ සූත්‍රිකාමය). ඔවුන්ගේ කශිකාව ප්ලාස්ම පටලයෙන් ආවරණය නොවන අතර සුන්‍යෂ්ටිකයන්ගේ මෙන් 9+2 ක්ෂුද්‍ර නාලිකා සැකැස්මක් නැහැ! ද්විඛණ්ඩනයෙන් වේගවත්ව ප්‍රජනනය කරන අතර සංයුග්මනය (Conjugation) ද දක්වනවා. සයනොබැක්ටීරියාවන් (උදා: Anabaena, Nostoc, Lyngbya, Microcystis) O2 නිපදවන ප්‍රභාසංශ්ලේෂක ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටිකයන් වන අතර, ඇතැම් සූත්‍රිකාමය විශේෂ (Anabaena, Nostoc) නානු කොපුවකින් වට වී විශේෂිත සෛල (හෙටරොසිස්ට) මගින් වායුගෝලීය නයිට්‍රජන් (N2) තිර කරනවා!

4. ප්‍රොටිස්ටා රාජධානිය (Kingdom Protista) — නිල නිදර්ශක 7ම එක බැල්මකින්

ප්‍රොටිස්ටා රාජධානිය කියන්නේ බහුවංශික (Polyphyletic — එක් පූර්වජයෙකුට වඩා වැඩි ගණනකින් සම්භවය ලැබූ) කෘත්‍රිම කාණ්ඩයක්! බහුතරය ඒකසෛලික සුන්‍යෂ්ටිකයන් වන අතර සමහරු ගණාවාසී හෝ බහුසෛලිකයි (පටක විභේදනයක් නැත). NIE සම්පත් පොතේ හා ප්‍රායෝගික පරීක්ෂණ අංක 11 හි ඇති නිල ජීවීන් 7 දෙනාගේම සියලු ලක්ෂණ මේ වගුවේ තියෙනවා:

Paramecium පක්ෂ්මධර ප්‍රොටිස්ටාවාගේ අන්වීක්ෂීය ඡායාරූපය
රූපය 3.3: මිරිදිය Paramecium — ඡවිකාව (Pellicle), මතුපිට පූර්ණ වශයෙන් වැසී ඇති පක්ෂ්ම (Cilia), මෞඛ ඇලිය, සංකෝචක රික්තක සහ මහා හා ක්ෂුද්‍ර ද්විත්ව න්‍යෂ්ටි දරන විෂමපෝෂී ප්‍රොටිස්ටාවෙකි.
ප්‍රොටිස්ටා ජීවියා වාසස්ථානය හා සෛල ආකාරය සෛල බිත්තිය / ආවරණය පෝෂණය, වර්ණක හා සංචිත ආහාර සංචරණ හා සුවිශේෂ හඳුනාගැනීමේ ලක්ෂණ
1. Euglena මිරිදිය හා කරදිය; ඒකසෛලික සෛල බිත්තියක් නැත; ඡවිකාවක් (Pellicle) ඇත මිශ්‍රපෝෂී (ප්‍රභාස්වයංපෝෂී හා විෂමපෝෂී); හරිතලව ඇත එක් අන්තයක මඩියකින් පැන නගින කශිකා 1ක් හෝ 2ක්; අක්ෂි ලපය (Eyespot); සංකෝචක රික්තක ඇත.
2. Paramecium මිරිදිය; ඒකසෛලික සෛල බිත්තියක් නැත; ඡවිකාවක් ඇත විෂමපෝෂී (මෞඛ ඇලිය මගින් ආහාර අධිග්‍රහණය; ආහාර රික්තක ඇත) සෛලය පුරා පක්ෂ්ම (Cilia); දෙආකාර න්‍යෂ්ටි (මහා න්‍යෂ්ටිය හා ක්ෂුද්‍ර න්‍යෂ්ටිය); සංකෝචක රික්තක ඇත.
3. Amoeba මිරිදිය/කරදිය නිදැලිවාසී (ඇතැම් ආකාර පරපෝෂී); ඒකසෛලික සෛල බිත්ති හෝ ඡවිකාවක් නැත (නිශ්චිත හැඩයක් නැත) විෂමපෝෂී (ව්‍යාජපාද මගින් ආහාර ගිල ගැනීම; ආහාර රික්තක ඇත) සංචරණය හා ආහාර ගැනීම සඳහා ව්‍යාජපාද (Pseudopodia) සාදයි; සංකෝචක රික්තක ඇත.
4. Ulva (හරිත ඇල්ගී) කරදිය; මහේක්ෂීය බහුසෛලික තලස සෛල බිත්ති ඇත (ප්‍රධානව සෙලියුලෝස්) ප්‍රභාස්වයංපෝෂී; ක්ලෝරොෆිල් a සහ b; සංචිත ආහාරය: පිෂ්ඨය (Starch) කොළ පැහැති පත්‍ර වැනි තලයකට (Blade) හා මුල් වැනි අවුල් පාසුවකට (Holdfast) විභේදනය වී ඇත.
5. Gelidium (රතු ඇල්ගී) කරදිය; බහුසෛලික තලස සෛල බිත්ති ඇත (ප්‍රධානව සෙලියුලෝස්; ඒගාර් නිස්සාරණයටද වැදගත්) ක්ලෝරොෆිල් a, ක්ලෝරොෆිල් d සහ ෆයිකොබිලි-ප්‍රෝටීන; සංචිත ආහාරය: ෆ්ලෝරිඩියන් පිෂ්ඨය කොළ පැහැයට හුරු රතු වර්ණය; අවුල් පාසුව සහිත සියුම් අතු බෙදුණු බහුසෛලික තලසකි.
6. Sargassum (දුඹුරු ඇල්ගී) කරදිය; සාපේක්ෂව විශාල හා සංකීර්ණ බහුසෛලික ශාකාකාර තලස සෙලියුලෝස් සහ ඇල්ජිනික් අම්ලය (Alginic acid) ක්ලෝරොෆිල් a, ක්ලෝරොෆිල් c සහ සැන්තොෆිල්; සංචිත ආහාරය: ලැමිනාරින් (Laminarin) අවුල් පාසුව + කඳක් වැනි වෘන්තය + පත්‍ර වැනි තලය + වායු පිරුණු බල්බාකාර උත්ප්ලාවක / ඉපිල්ලන් (Air bladders).
7. Diatoms (ඩයටම — රන්වන් දුඹුරු) මිරිදිය හා කරදිය; ඒකසෛලික පෙක්ටීන් සහ සිලිකා (Silica) සහිත වීදුරු ආකාර බිත්තිය ක්ලෝරොෆිල් a, ක්ලෝරොෆිල් c, කැරොටීන් හා සැන්තොෆිල්; සංචිත ආහාර: තෙල් සහ ක්‍රයිසොලැමිනාරින් පෙට්ටියක් හා පියනක් මෙන් අතිපිහිත වන කොටස් දෙකකින් යුත් සිලිකාමය බිත්තිය හා විවිධ ජ්‍යාමිතික සලකුණු.
ආලෝක අන්වීක්ෂයෙන් පෙනෙන ඩයටම (Diatoms) වල සිලිකාමය බිත්ති
රූපය 3.4: ආලෝක අන්වීක්ෂය යටතේ පෙනෙන ඩයටම (Diatoms) — පෙක්ටීන් හා සිලිකාවලින් සැදුණු අතිපිහිත වන කොටස් දෙකකින් යුත් වීදුරුමය සෛල බිත්ති හා විචිත්‍ර රටා.
📌 විභාග රන් උපදෙස (ඇල්ගී සංචිත ආහාර හා වර්ණක තත්පර 10න් මතක තියාගමු!): සියලුම ඇල්ගීවල ක්ලෝරොෆිල් a තියෙනවා! දෙවන වර්ණකය හා සංචිත ආහාරය මෙහෙම මතක තියාගන්න:
• Ulva (හරිත): Chl a + b → පිෂ්ඨය (බිත්තිය: සෙලියුලෝස්)
• Gelidium (රතු): Chl a + d + ෆයිකොබිලිප්‍රෝටීන → ෆ්ලෝරිඩියන් පිෂ්ඨය (බිත්තිය: සෙලියුලෝස්)
• Sargassum (දුඹුරු): Chl a + c + සැන්තොෆිල් → ලැමිනාරින් (බිත්තිය: සෙලියුලෝස් + ඇල්ජිනික් අම්ලය)
• Diatoms (රන්වන් දුඹුරු): Chl a + c + කැරොටීන් + සැන්තොෆිල් → තෙල් + ක්‍රයිසොලැමිනාරින් (බිත්තිය: පෙක්ටීන් + සිලිකා)!
🔬 ඒකකය 03.2 සාරාංශ සංකල්ප සිතියම
වර්ගීකරණ ඉතිහාසය ඇරිස්ටෝටල් → ලිනේයස් (රාජධානි 2, ද්විපද) → හේකල් (ප්‍රොටිස්ටා, 3) → විටේකර් (5) → කාල් වූස් (අධිරාජධානි 3).
ද්විපද නාමකරණය ගණ නාමය (Capital) + සුළු නාමය (simple), රෝමන් අකුරු, මුද්‍රණයේදී Italics, අතින් ලිවීමේදී වෙන වෙනම යටින් ඉරි.
Bacteria vs Archaea බැක්ටීරියාවල පෙප්ටිඩොග්ලයිකෑන් ඇත, Streptomycin වලට සංවේදීය. ආකියාවල පෙප්ටිඩොග්ලයිකෑන් නැත, ශාඛනය වූ පටල ලිපිඩ ඇත.
සත්ත්වාකාර ප්‍රොටිස්ටා Euglena (කශිකා, මිශ්‍රපෝෂී), Paramecium (පක්ෂ්ම, ද්විත්ව න්‍යෂ්ටි), Amoeba (ව්‍යාජපාද).
මුහුදු පැළෑටි ඇල්ගී 3 Ulva (හරිත), Gelidium (රතු — ෆ්ලෝරිඩියන් පිෂ්ඨය), Sargassum (දුඹුරු — උත්ප්ලාවක, ලැමිනාරින්).
ඩයටම (Diatoms) ඒකසෛලික, පෙක්ටීන් + සිලිකා අතිපිහිත පියන් දෙකක බිත්තිය, තෙල් හා ක්‍රයිසොලැමිනාරින් සංචිත ආහාර.