03.2🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2025) (2025)
1. "ජීව විද්යාත්මක විශේෂ සංකල්පයට" (Biological species concept — Ernst Mayr) අනුව ජීවීන් දෙදෙනෙකු එකම විශේෂයකට අයත් වන්නේ කවර කොන්දේසියක් සම්පූර්ණ වූ විටද?
විවරණය: අර්නස්ට් මේයර් (Ernst Mayr) ඉදිරිපත් කළ "ජීව විද්යාත්මක විශේෂ සංකල්පය" (Biological species concept) නිවැරදිව සම්පූර්ණ වීමට ප්රධාන කොන්දේසි තුනක්ම එකවර ඉටු විය යුතුයි: (1) ජීවීන්ට කෘත්රිම බලකිරීමකින් තොරව "ස්වාභාවික තත්ත්ව යටතේ එකිනෙකා සමඟ අන්තර්-අභිජනනය කිරීමේ" විභව හැකියාව තිබීම, (2) ඉන් බිහිවන ජනිතයන් "ජීව්ය" (Viable — නිරෝගීව වැඩිහිටි බවට පත්විය හැකි) වීම, සහ (3) එම ජනිතයන් "සරු" (Fertile — තවදුරටත් ප්රජනනය කර ඊළඟ පරම්පරාව බිහි කළ හැකි) වීමයි! නිදසුනක් ලෙස අශ්වයා සහ බූරුවා දෙමුහුම් වීමෙන් ජීව්ය "කොටළුවා" (Mule) බිහි වුවද කොටළුවා වඳ (Sterile) බැවින් අශ්වයා හා බූරුවා වෙනස් විශේෂ දෙකකි. (අලිංගිකව බෙදෙන ප්රාග්න්යෂ්ටිකයන් හා පොසිල සඳහා මෙම නිර්වචනය යෙදිය නොහැකි බවද සිහි තබාගන්න). 03.2🏛️ පළාත් වාර විභාගදකුණු පළාත් පෙරහුරු පරීක්ෂණය (2025) (2025)
2. වර්ගීකරණ විද්යාවේ ඉතිහාසය සැලකූ විට 1969 දී රොබට් විටේකර් (Robert Whittaker) ගේ රාජධානි 5 වර්ගීකරණයේ පැවති "මොනෙරා" (Kingdom Monera) රාජධානිය, කාල් වෝස්ගේ නූතන වර්ගීකරණයේදී ඉවත් කර බෙදා වෙන් කරන ලද්දේ කෙසේද?
විවරණය: වර්ගීකරණ විද්යාවේ සිදුවූ විශාලතම අණුක විප්ලවය මෙයයි! 1969 දී රොබට් විටේකර් (Robert Whittaker) විසින් ඉදිරිපත් කළ රාජධානි 5 වර්ගීකරණ ක්රමයේදී පටලමය න්යෂ්ටියක් නොමැති සියලුම ප්රාග්න්යෂ්ටික ජීවීන් "මොනෙරා" (Kingdom Monera) නමැති තනි රාජධානියකට ගොනු කරනු ලැබුවා. නමුත් 1977 දී කාල් වෝස් (Carl Woese) සහ පර්යේෂක කණ්ඩායම විසින් සියලුම ජීවීන්ගේ කුඩා රයිබොසෝම උපඒකකයේ රයිබොසෝමීය RNA (16S / 18S rRNA) නියුක්ලියෝටයිඩ අනුපිළිවෙළ සහ පටල ලිපිඩ/සෛල බිත්ති සංයුතිය සංසන්දනය කිරීමෙන් පෙන්වා දුන්නේ ප්රාග්න්යෂ්ටිකයන් තුළ එකිනෙකාගෙන් අතිශයින්ම වෙනස් පරිණාමික පෙළපත් දෙකක් පවතින බවයි! ඒ අනුව "මොනෙරා" රාජධානිය සම්පූර්ණයෙන්ම අවලංගු කර ප්රාග්න්යෂ්ටිකයන් "බැක්ටීරියා" (Bacteria) සහ "ආකියා" (Archaea) නමැති වෙනම අධිරාජධානි දෙකකට බෙදා වෙන් කරන ලදී (ආකියාවන් පරිණාමිකව බැක්ටීරියාවලට වඩා ඉයුකැරියාවන්ට සමීප වේ). 03.2🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රදේවි බාලිකා විද්යාලය — කොළඹ වාර පරීක්ෂණය (2025) (2025)
3. ක්ෂුද්රජීව විද්යාගාරවල රෝපණ මාධ්ය ඝන කිරීම සඳහා භාවිත කරන "ඒගාර්" (Agar) සහ ආහාර කර්මාන්තයේ ඝනීකාරකයක් ලෙස භාවිත කරන "ඇල්ජින්" (Algin / Alginic acid) නිස්සාරණය කරගන්නා ප්රොටිස්ටා කාණ්ඩ දෙක පිළිවෙළින් මොනවාද?
විවරණය: කරදිය මහේක්ෂීය ඇල්ගී (Seaweeds) කාණ්ඩවල සෛල බිත්ති සංයුතිය සහ ඒවායේ ආර්ථික හා කාර්මික වැදගත්කම "පිළිවෙළින්" නිවැරදිව ගළපා ගන්න! (1) "ඒගාර්" (Agar) යනු Gelidium සහ Gracilaria වැනි කරදිය "රතු ඇල්ගී" (Rhodophyta — ෆයිකොඑරිත්රින් වර්ණකය නිසා රතු පැහැ වූ, ෆ්ලොරිඩියන් පිෂ්ටය සංචිත කරන) වල සෙලියුලෝස් සෛල බිත්තිවල අඩංගු ජෙලටිනීය පොලිසැකරයිඩයකි; ක්ෂුද්රජීව විද්යාගාරවල පෙට්රි දීසි තුළ බැක්ටීරියා හා දිලීර රෝපණ මාධ්ය ඝනීකරණය කිරීමට ඒගාර් අත්යවශ්ය වේ. (2) "ඇල්ජින්" හෙවත් ඇල්ජිනික් අම්ලය (Algin) යනු Sargassum වැනි කරදිය "දුඹුරු ඇල්ගී" (Phaeophyta — ෆියුකොසැන්තින් වර්ණකය හා ලැමිනාරින් සංචිත ආහාරය දරන) වල සෙලියුලෝස් සෛල බිත්තියේ අඩංගු ශ්ලේෂ්මලමය පොලිසැකරයිඩයක් වන අතර අයිස්ක්රීම්, රූපලාවණ්ය හා ආහාර කර්මාන්තයේ ඝනීකාරකයක් සහ ස්ථායීකාරකයක් ලෙස භාවිත කෙරේ! එබැවින් රතු ඇල්ගී සහ දුඹුරු ඇල්ගී යන (4) වරණය පමණක් නිවැරදිය. 03.2🎓 A/L විභාග ප්රශ්නඅ.පො.ස. (උ.පෙළ) පසුගිය විභාග ආකෘතිය (2024)
4. කාල් වෝස්ගේ (Carl Woese) අධිරාජධානි තුනේ (Three-domain) වර්ගීකරණයට අනුව Bacteria සහ Archaea අතර පවතින ප්රධාන වෙනසක් වන්නේ කුමක්ද?
විවරණය: කාල් වෝස් (Carl Woese) විසින් rRNA අනුක්රම විශ්ලේෂණය මත ඉදිරිපත් කළ අධිරාජධානි තුනේ (Bacteria, Archaea, Eukarya) වර්ගීකරණයට අනුව Bacteria සහ Archaea යන දෙකම 70S රයිබොසෝම සහිත හා පටලමය න්යෂ්ටියක් රහිත ඒකසෛලික ප්රාග්න්යෂ්ටිකයන් වේ. එහෙත් ඒ දෙක අතර ප්රධානතම අණුක වෙනස්කම් වන්නේ: Bacteria සෛල බිත්තියේ Peptidoglycan පවතින අතර ප්රෝටීන සංශ්ලේෂණයේ ආරම්භක ඇමයිනෝ අම්ලය ෆෝමයිල්-මෙතියොනීන් වීමත්, Archaea සෛල බිත්තියේ Peptidoglycan කිසිසේත් නොමැති වීම සහ Eukarya හි මෙන්ම ආරම්භක ඇමයිනෝ අම්ලය මෙතියොනීන් (Methionine) වීමත්ය! (තවද Archaea පටල ලිපිඩ ශාඛනය වූ හයිඩ්රොකාබන ඊතර බන්ධනවලින් යුක්ත වන අතර හිස්ටෝන හා ඉන්ට්රෝනද හමුවේ). 03.2🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2024) (2024)
5. Gelidium (රතු ඇල්ගී) සහ Sargassum (දුඹුරු ඇල්ගී) යන කරදිය බහුසෛලික ප්රොටිස්ටාවන් දෙදෙනාගේ ප්රභාසංශ්ලේෂක වර්ණක සහ සංචිත ආහාරය පිළිවෙළින් නිවැරදිව සංසන්දනය කර ඇති වරණය කුමක්ද?
විවරණය: කරදිය මහේක්ෂීය ඇල්ගී තුන්දෙනාගේ (Ulva, Gelidium, Sargassum) වර්ණක හා සංචිත ආහාර මාරු නොකර මතක තබාගන්න! (1) Ulva (හරිත ඇල්ගී): ක්ලෝරොෆිල් a + b → පිෂ්ටය; (2) Gelidium (රතු ඇල්ගී — ඒගාර් නිපදවන): ක්ලෝරොෆිල් a + d + ෆයිකොබිලිප්රෝටීන → "ෆ්ලෝරිඩියන් පිෂ්ටය" (Floridean starch); (3) Sargassum (දුඹුරු ඇල්ගී — සෛල බිත්තියේ සෙලියුලෝස් + ඇල්ජිනික් අම්ලය සහ වායු පිරි ඉපිල්ලන්/Air bladders සහිත): ක්ලෝරොෆිල් a + c + සැන්තොෆිල් → "ලැමිනාරින්" (Laminarin)! 03.2🏛️ පළාත් වාර විභාගබස්නාහිර පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
6. ආකියා (Archaea) අධිරාජධානියට අයත් "ආන්තිකවාසී" (Extremophiles) ජීවීන් සහ ඔවුන්ගේ උදාහරණ නිවැරදිව ගළපා ඇති වරණය කුමක්ද?
විවරණය: සෙසු ජීවීන්ට ජීවත් විය නොහැකි ආන්තික පරිසර තත්ත්වවල වෙසෙන "ආන්තිකවාසී" (Extremophiles) ප්රාග්න්යෂ්ටිකයන් අයත් වන ආකියා (Archaea) අධිරාජධානියේ ප්රධාන කාණ්ඩ තුන සහ ඒවායේ දර්ශීය ගණ නාම හරියටම ගළපා ගන්න: (1) අධික ලවණතාකාමීන් (Extreme halophiles — මළ මුහුද හා ලුණු ලේවා වැනි සාගර ජලය මෙන් කිහිප ගුණයක් ලවණ අධික ජලයේ වෙසෙන): Halobacterium; (2) අධික තාපකාමීන් (Extreme thermophiles — ගිනිකඳු උණුදිය උල්පත් හා ගැඹුරු සාගර ජලතාප වා සිදුරු ආශ්රිතව 100°C ඉක්මවන උෂ්ණත්වවල පවා ශාඛනය වූ ඊතර-බන්ධිත පටල ලිපිඩ නිසා නොබිඳී වර්ධනය වන): Thermococcus සහ Sulfolobus; සහ (3) මෙතේන්ජනකයන් (Methanogens — නිර්වායු වගුරු පතුල් හා ගවයන්ගේ ආහාර මාර්ගයේ CO2 මගින් H2 ඔක්සිකරණය කර CH4 නිපදවන): Methanococcus! (E. coli, Salmonella, Anabaena හා Nostoc බැක්ටීරියාවන්ය). 03.2🏛️ පළාත් වාර විභාගමධ්යම පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
7. බැක්ටීරියා සහ සයනොබැක්ටීරියා යන කාණ්ඩ දෙක සංසන්දනය කිරීමේදී පහත කුමන ප්රකාශය නිවැරදි වේද?
විවරණය: ඉතාම වැදගත් විභාග කරුණක්: සයනොබැක්ටීරියා ("නිල්-කොළ ඇල්ගී" ලෙස අතීතයේ හැඳින්වුවද ඇල්ගී නොවේ!) 100%ක්ම "බැක්ටීරියා අධිරාජධානියට" අයත් ප්රාග්න්යෂ්ටිකයෝ වෙති (හරිතලව නැත — ඇත්තේ ප්ලාස්ම පටලය නැමී සෑදුණු ක්ලෝරොෆිල්-a හා ෆයිකොසයනින් සහිත ප්රභාසංශ්ලේෂක තයිලකොයිඩ සූස්තර පමණි!). ඔවුන් සියල්ලෝම ඔක්සිජනික ප්රභාස්වයංපෝෂීන් වන අතර සයනොබැක්ටීරියාවන්ගේ "කශිකා කිසිවිටෙකත් දක්නට නොලැබේ"! 03.2🏛️ පළාත් වාර විභාගසබරගමුව පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
8. බැක්ටීරියා සෛල ලිංගික ප්රජනනයක් (ඌනනය හෝ සංසේචනය) නොපෙන්නුවද, බැක්ටීරියා සෛල දෙකක් අතර ප්රවේණික ද්රව්ය හුවමාරු කරගනිමින් ප්රවේණික ප්රතිසංයෝජනය සිදු කරන ක්රම තුන කවරේද?
විවරණය: බැක්ටීරියා ප්රජනනය වන්නේ අලිංගික "ද්විඛණ්ඩනයෙන්" (Binary fission) පමණි; නමුත් තිරස් ජාන හුවමාරුවෙන් ප්රවේණික ප්රභේදන ඇති කරන ක්රම 3කි: (1) පරිණාමනය (Transformation — බාහිර පරිසරයේ ඇති ආගන්තුක DNA කැබැල්ලක් සෛලයට ගැනීම), (2) සම්ප්රේෂණය (Transduction — භක්ෂක වෛරස මගින් එක් බැක්ටීරියාවක DNA තවත් එකකට ගෙන යාම), සහ (3) සංයුග්මනය (Conjugation — පිලයි/සංයුග්මන නාලිකාවක් හරහා DNA/ප්ලාස්මිඩ එක් දිශාවකට පැවරීම)! 03.2🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රරාජකීය විද්යාලය — කොළඹ වාර පරීක්ෂණය (2024) (2024)
9. ඉයුකැරියා (Eukarya) අධිරාජධානියට අයත් රාජධානි හතර වන්නේ,
විවරණය: කාල් වෝස්ගේ නූතන අධිරාජධානි තුනේ (Three-domain system) වර්ගීකරණයට අනුව ජීව ලෝකයේ ඉහළම තක්සෝන මට්ටම වන්නේ බැක්ටීරියා (Bacteria), ආකියා (Archaea) සහ ඉයුකැරියා (Eukarya) යන අධිරාජධානි තුනයි. මෙයින් පටලමය න්යෂ්ටි ආවරණයක් සහ මයිටොකොන්ඩ්රියා/ගොල්ගි වැනි පටලමය ඉන්ද්රියිකා සහිත සියලුම සූන්යෂ්ටික ජීවීන් ඇතුළත් කෙරෙන "ඉයුකැරියා" (Domain Eukarya) අධිරාජධානිය ප්රධාන රාජධානි හතරකින් සමන්විත වෙනවා: (1) ප්රොටිස්ටා (Protista — බොහෝවිට ඒකසෛලික හා ඇතැම් බහුසෛලික තලස දරන බහුවංශික කාණ්ඩය), (2) ෆන්ගයි (Fungi — කයිටීන් බිත්ති දරන අවශෝෂක විෂමපෝෂී දිලීර), (3) ප්ලාන්ටේ (Plantae — ප්රභාස්වයංපෝෂී භෞමික කලල ශාක) සහ (4) ඇනිමාලියා (Animalia — අධිග්රහණ විෂමපෝෂී බහුසෛලික සතුන්) යි! බැක්ටීරියා හා ආකියා ප්රාග්න්යෂ්ටික අධිරාජධානි වන අතර මොනෙරා යන්න වලංගු නොවේ. 03.2🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රආනන්ද විද්යාලය — කොළඹ වාර පරීක්ෂණය (2024) (2024)
10. බැක්ටීරියාවල ග්රෑම් වර්ණ ගැන්වීමේදී (Gram staining) ග්රෑම්-ධන (Gram-positive) සහ ග්රෑම්-ඍණ (Gram-negative) බැක්ටීරියාවන්ගේ සෛල බිත්ති ව්යූහය අතර ඇති ප්රධාන වෙනස කුමක්ද?
විවරණය: වෛද්ය ක්ෂුද්රජීව විද්යාවේ ඉතාම වැදගත් පරීක්ෂණයක්! ග්රෑම්-ධන බැක්ටීරියාවල ඝන පෙප්ටිඩොග්ලයිකෑන් බිත්තිය මගින් ක්රිස්ටල් වයලට් (දම්) වර්ණකය රඳවා ගන්නා අතර පෙනිසිලින්වලට පහසුවෙන් ගොදුරු වේ. නමුත් ග්රෑම්-ඍණ බැක්ටීරියාවල (උදා: Salmonella) තුනී පෙප්ටිඩොග්ලයිකෑන් ස්තරයට පිටතින් විෂ සහිත "ලිපොපොලිසැකරයිඩ" (LPS) සහිත අමතර පිටත පටලයක් ඇති නිසා රෝස/රතු පැහැ ගැන්වෙන අතර බොහෝ ප්රතිජීවක ඇතුළු වීම අවහිර කරමින් වැඩි ව්යාධිජනක ප්රතිරෝධයක් පෙන්වයි! 03.2🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රමහමායා බාලිකා විද්යාලය — මහනුවර වාර පරීක්ෂණය (2024) (2024)
11. ඇතැම් බැක්ටීරියා විශේෂ (උදා: Bacillus, Clostridium) නියඟය, අධික තාපය (100°C නැටවීම පවා) සහ පෝෂක හිඟය වැනි දරුණු පාරිසරික තත්ත්ව යටතේ සියවස් ගණනාවක් නොනැසී පැවතීම සඳහා තම සෛලය තුළම සාදා ගන්නා ප්රතිරෝධී ව්යූහය කුමක්ද?
විවරණය: අන්තඃබීජාණුවක් (Endospore) කියන්නේ ප්රජනක ඒකකයක් නෙවෙයි (1 සෛලයකින් 1 අන්තඃබීජාණුවක් සෑදී නැවත 1 සෛලයක් බවට පත්වන නිසා සංඛ්යාව වැඩි නොවේ!) — එය අහිතකර පරිසර තත්ත්ව තරණය කිරීමේ අතිශය ප්රතිරෝධී සුප්ත ව්යූහයකි! මව් සෛලය තුළ වර්ණදේහයේ පිටපතක් වටා ඝන බහු-ස්තර ආවරණයක් බැඳ ජලය ඉවත් කර පරිවෘත්තිය නතර කරන අතර, රෝහල් ජීවාණුහරණයේදී 121°C පීඩන තාපකය (Autoclave) භාවිත කරන්නේ මේ අන්තඃබීජාණු විනාශ කිරීමටයි! 03.2📘 ආදර්ශ ප්රශ්නආදර්ශ විභාග ප්රශ්න පත්රය (2024) (2024)
12. කාල් ලිනේයස් (Carolus Linnaeus) විසින් වර්ගීකරණ විද්යාවට කරන ලද ප්රධාන දායකත්වයන් දෙක මොනවාද?
විවරණය: වර්ගීකරණ විද්යාවේ ඉතිහාසය තුළ එක් එක් විද්යාඥයාගේ දායකත්වය එකිනෙක පටලවා ගන්න එපා! ක්රි.පූ. යුගයේ ඇරිස්ටෝටල් ජීවීන් ශාක හා සතුන් ලෙසත්, උද්භිද විද්යාවේ පියා ලෙස සැලකෙන තියොෆ්රැස්ටස් (Theophrastus) ශාක ගස්, පඳුරු හා පැළෑටි ලෙසත් මුලින්ම වර්ග කළා; අර්නස්ට් හේකල් ප්රොටිස්ටා රාජධානියත්, රොබට් විටේකර් රාජධානි 5 ක්රමයත්, කාල් වෝස් අධිරාජධානි 3 ක්රමයත් හඳුන්වා දුන්නා. 18 වන සියවසේදී (1753 Species Plantarum කෘතිය හරහා) ස්වීඩන් ජාතික උද්භිද විද්යාඥ "කාල් ලිනේයස්" (Carolus Linnaeus) විසින් වර්ගීකරණ විද්යාවට කරන ලද අමරණීය දායකත්වයන් දෙක වන්නේ: (1) සෑම විශේෂයකටම ගණ නාමය හා සුළු නාමය සහිත ලතින් "ද්විපද නාමකරණ ක්රමය" (Binomial nomenclature) හඳුන්වා දීම සහ (2) විශේෂයේ සිට ගණය, කුලය, ගෝත්රය, වර්ගය, වංශය හා රාජධානිය දක්වා කැදලි වූ "ධූරාවලි තක්සෝන මට්ටම් ක්රමය" (Hierarchical classification) හඳුන්වා දීමයි!