03.1🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2025) (2025)
1. "නව-ඩාවින්වාදය" (Neo-Darwinism / Modern Synthetic Theory) මගින් ඩාවින්-වොලස්ගේ ස්වාභාවික වරණවාදය වඩාත් සම්පූර්ණ කරන ලද්දේ කුමන විද්යාත්මක දැනුම ඒකාබද්ධ කිරීමෙන්ද?
විවරණය: චාල්ස් ඩාවින් සහ ඇල්ෆ්රඩ් රසල් වොලස් ස්වාභාවික වරණය නිවැරදිව පැහැදිලි කළත්, එකල DNA හෝ මෙන්ඩලීය ජාන ගැන දැන නොසිටි නිසා "ගහනයක ප්රවේණික ප්රභේදන ඇති වන්නේ සහ උරුම වන්නේ කෙසේද?" යන්න පැහැදිලි කිරීමට නොහැකි වුණා. ඩාවින්-වොලස් ස්වාභාවික වරණවාදය + මෙන්ඩලීය ප්රවේණිය + විකෘති/අවතරණය/ස්වාධීන සංරචනය පිළිබඳ ගහන ප්රවේණි විද්යාව ඒකාබද්ධ කිරීමෙන් "නව-ඩාවින්වාදය" (Neo-Darwinism) ගොඩනැගිණි! 03.1🏛️ පළාත් වාර විභාගදකුණු පළාත් පෙරහුරු පරීක්ෂණය (2025) (2025)
2. කෘමි ගහනයකට DDT හෝ මැලතියන් වැනි කෘමිනාශකයක් දිගු කාලයක් තිස්සේ ඉසින විට එම කෘමිනාශකයට ප්රතිරෝධී කෘමි ගහනයක් ඇති වීම "ස්වාභාවික වරණවාදයට" අනුව නිවැරදිව පැහැදිලි කරන්නේ කෙසේද?
විවරණය: විභාගවලදී හැමදාම අහන තීරණාත්මකම සංකල්පය: ස්වාභාවික වරණය අලුතින් විකෘති "නිර්මාණය" කරන්නේ නැත — එය දැනටමත් ගහනයේ පවතින ප්රවේණික ප්රභේදන "තෝරා ගැනීමක් / සංස්කරණය කිරීමක්" (Edits existing variations) පමණක් සිදු කරයි! කෘමිනාශකය ඉසීමටත් පෙර අහඹු විකෘතියකින් ප්රතිරෝධී ජානය තිබූ කෘමීන් කිහිපදෙනා කෘමිනාශකය හමුවේ දිවි ගලවාගෙන ප්රජනනය කිරීම නිසා මුළු ගහනයම ප්රතිරෝධී බවට පත් වේ. 03.1🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රදේවි බාලිකා විද්යාලය — කොළඹ වාර පරීක්ෂණය (2025) (2025)
3. ආදි පෘථිවියේ "ප්රාග් සෛල" (Protocells) තැනීමේදී මැටි (Montmorillonite clay — ගිනිකඳු අළු ජීර්ණයෙන් සෑදෙන මැටි) අංශු මගින් ඉටු කරන ලදැයි සැලකෙන වැදගත් කාර්යය කුමක්ද?
විවරණය: ආදි පෘථිවියේ අජීවී රසායනික පරිණාමයෙන් "ප්රාග් සෛල" (Protocells) නිර්මාණය වීමේදී ගිනිකඳු අළු කාලගුණික ජීර්ණයට ලක් වීමෙන් සෑදුණු "මොන්ට්මොරිලොනයිට් මැටි" (Montmorillonite clay) අංශු තීරණාත්මක ද්විත්ව කාර්යයක් ඉටු කළ බව රසායනාගාර පරීක්ෂණවලින් තහවුරු වී තිබෙනවා: (1) ආරෝපිත මැටි ස්තර මතුපිටට තනුක ජලයේ වූ RNA නියුක්ලියෝටයිඩ හා ඇමයිනෝ අම්ල ආකර්ෂණය කර සාන්ද්ර කරමින් එන්සයිම රහිතව බහුඅවයවික දාම (RNA) සෑදීමට උත්ප්රේරක පෘෂ්ඨයක් සැපයීම; සහ (2) ඇම්ෆිපැතික මේද අම්ලවලින් ස්වයංක්රීයව ලිපිඩ ද්විස්තර ආශයිකා (ප්රාග් සෛල පටල) සෑදීමේ ශීඝ්රතාව සිය ගුණයකින් ඉහළ නංවා මැටි අංශු මත බැඳුණු RNA අණු එම ආශයිකා තුළට කොටු කර ගැනීමට උපකාරී වීමයි! 03.1🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2024) (2024)
4. ජීන් බැප්ටිස්ට් ලැමාක් (Lamarck, 1809) විසින් ඉදිරිපත් කළ පරිණාම වාදයේ මූලික මූලධර්ම දෙක කුමක්ද?
විවරණය: ලැමාක්වාදයේ මූලධර්ම 2 (ජිරාෆ්ගේ බෙල්ල උදාහරණයෙන් ලැමාක් පැහැදිලි කළේ): (1) භාවිතය හා අභාවිතය — නිතර භාවිත කරන දේහ කොටස් වඩාත් ශක්තිමත් හා විශාල වන අතර භාවිත නොකරන කොටස් ක්ෂීණ වී යයි; (2) පරිචිත ලක්ෂණවල ප්රවේණිය — ජීවියෙකු තම ජීවිත කාලය තුළ එසේ අත්පත් කරගත් දෛහික වෙනස්කම් ඊළඟ පරම්පරාවට උරුම වේ. (දෛහික සෛලවල වෙනස්කම් ජන්මාණු DNA හරහා උරුම නොවන බැවින් නූතන ප්රවේණි විද්යාවෙන් ලැමාක්වාදය ප්රතික්ෂේප විය!). 03.1🏛️ පළාත් වාර විභාගබස්නාහිර පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
5. 1953 දී ස්ටැන්ලි මිලර් සහ හැරල්ඩ් යූරේ (Miller & Urey) විසින් සිදු කරන ලද සම්භාව්ය පරීක්ෂණයෙන් පරීක්ෂණාත්මකව සනාථ කරන ලද්දේ කුමක්ද?
විවරණය: 1953 දී ස්ටැන්ලි මිලර් සහ හැරල්ඩ් යූරේ (Stanley Miller & Harold Urey) විසින් සිදු කළ ඓතිහාසික සංවෘත වීදුරු උපකරණ පරීක්ෂණයෙන් පැය කිහිපයක් ඇතුළත සජීවී බැක්ටීරියා සෛල නිපදවුණේ නැහැ! ඔවුන් පරීක්ෂණාත්මකව ඔප්පු කළේ 1920 ගණන්වල ඔපාරින් සහ හැල්ඩේන් (Oparin & Haldane) ඉදිරිපත් කළ අජීවී රසායනික පරිණාම කල්පිතයේ පළමු පියවරයි — එනම් නිදහස් ඔක්සිජන් (O2) නොමැති ආදි පෘථිවියේ පැවතියේ යැයි සැලකෙන ඔක්සිහාරක අකාබනික වායු මිශ්රණයකට (මෙතේන් CH4, ඇමෝනියා NH3, හයිඩ්රජන් H2 සහ ජල වාෂ්ප H2O) අකුණු ගැසීම් නිරූපණය කරන අධි-වෝල්ටීයතා විද්යුත් පුළිඟු සැපයූ විට ඇමයිනෝ අම්ල ඇතුළු සරල කාබනික අණු "අජීවීව" (Abiotically) සංශ්ලේෂණය විය හැකි බවයි! 03.1🏛️ පළාත් වාර විභාගමධ්යම පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
6. පෘථිවි ඉතිහාසයේ මුල්ම ප්රවේණික ද්රව්යය ලෙස DNA වලට පෙර "RNA" ක්රියා කරන්නට ඇතැයි ("RNA ලෝකය" කල්පිතය) විද්යාඥයන් පිළිගැනීමට හේතු වන ප්රධානතම සාධකය කුමක්ද?
විවරණය: කුකුළාද බිත්තරයද වගේ ප්රශ්නයක් තිබුණා: DNA ප්රතිවලිතයට ප්රෝටීන එන්සයිම ඕනේ, හැබැයි ප්රෝටීන හදන්න DNA කේතය ඕනේ — එහෙනම් මුලින්ම ආවේ කවුද? උත්තරේ "RNA"! මොකද RNA වලට ප්රවේණික කේතය ගබඩා කරන්නත් පුළුවන්, ඒ වගේම ප්රෝටීන එන්සයිම නැතිවම "රයිබොසයිම" (Ribozymes) ලෙස කෙටි RNA දාම ප්රතිවලිතය උත්ප්රේරණය කරන්නත් පුළුවන්! පසුව වඩාත් රසායනිකව ස්ථායී හා නිවැරදිව ප්රතිවලිත වන "ද්විත්ව දාම DNA" ප්රධාන ප්රවේණික ගබඩාව ලෙස පරිණාමය විය. 03.1🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රරාජකීය විද්යාලය — කොළඹ වාර පරීක්ෂණය (2024) (2024)
7. වසර බිලියන 3.5කට පමණ පෙර ආකියන් කල්පයේදී ජීවත් වූ ආදිතම ප්රාග්න්යෂ්ටිකයන් (සයනොබැක්ටීරියා වැනි) අවසාදිත ස්තර සමඟ බැඳී සෑදූ තට්ටු සහිත පාෂාණමය පොසිල ව්යූහ හඳුන්වනු ලබන්නේ කුමන නමකින්ද?
විවරණය: පෘථිවිය මත ජීවය පැවති බවට මෙතෙක් සොයාගෙන ඇති පැරණිතම සෘජු පොසිල සාක්ෂිය (~වසර බිලියන 3.5ක් පැරණි, ආකියන් කල්පයට අයත්) වන්නේ "ස්ට්රොමැටොලයිට" (Stromatolites) නමැති තට්ටු (ස්තර) සහිත පාෂාණ ගොඩැලි ව්යූහයන්ය! නොගැඹුරු උණුසුම් කරදියේ ජීවත් වූ සයනොබැක්ටීරියා වැනි ප්රභාසංශ්ලේෂක ප්රාග්න්යෂ්ටික ක්ෂුද්රජීවී පැදුරු (Microbial mats) මගින් ජලයේ අවලම්බිත සියුම් අවසාදිත අංශු හා කැල්සියම් කාබනේට් තට්ටුවෙන් තට්ටුව බැඳ තබා ගැනීමෙන් මෙම ස්ට්රොමැටොලයිට පාෂාණ නිර්මාණය විය (වර්තමානයේද ඕස්ට්රේලියාවේ Shark Bay වැනි අධි-ලවණ බොකුවල සජීවී ස්ට්රොමැටොලයිට දැකිය හැකිය). ට්රයිලොබයිට හා ඇමොනයිට යනු ෆැනරසොයික් කල්පයේ සත්ත්ව පොසිල වේ! 03.1🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රආනන්ද විද්යාලය — කොළඹ වාර පරීක්ෂණය (2024) (2024)
8. පහත දැක්වෙන පරිණාමික සිදුවීම් පහ ඒවා සිදු වූ පැරණිතම අවධියේ සිට මෑතම අවධිය දක්වා නිවැරදි අනුපිළිවෙළින් දක්වා ඇති වරණය කුමක්ද?
P — සපුෂ්ප ශාක (ආවෘත බීජක) බිහි වීම
Q — ආදිතම ප්රාග්න්යෂ්ටික සෛල බිහි වීම
R — මුල්ම සූන්යෂ්ටික තනි සෛල බිහි වීම
S — ශාක හා දිලීර විසින් ගොඩබිම ගණාවාසීකරණය කිරීම
T — Homo ගණය සම්භවය වීම
විවරණය: මිහිමත ජීවයේ පරිණාමික කාල රේඛාව පැරණිතම අවධියේ සිට මෑතම අවධිය දක්වා නිවැරදිව පෙළගස්වා බලමු: • Q — ආදිතම ප්රාග්න්යෂ්ටික සෛල බිහිවීම (ආකියන් කල්පය, වසර බිලියන ~3.5කට පෙර) → • R — මුල්ම සූන්යෂ්ටික තනි සෛල බිහිවීම (ප්රොටෙරෝසොයික් කල්පය, වසර බිලියන ~1.8–2.1කට පෙර) → • S — ශාක හා දිලීර විසින් ගොඩබිම ගණාවාසීකරණය කිරීම (පේලියෝසොයික් යුගය, වසර මිලියන ~500කට පෙර) → • P — සපුෂ්ප ශාක හෙවත් ආවෘත බීජක බිහිවීම (මීසොසොයික් යුගය, වසර මිලියන ~140කට පෙර) → • T — මානවයා අයත් Homo ගණය සම්භවය වීම (සීනොසොයික් යුගයේ මෑත භාගය, වසර මිලියන ~2.5කට පෙර). එබැවින් Q → R → S → P → T යන (1) වරණය 100%ක් නිවැරදියි! 03.1🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රරාහුල විද්යාලය — මාතර වාර පරීක්ෂණය (2024) (2024)
9. පේලියෝසොයික් යුගය අවසානයේ සහ මීසොසොයික් යුගය අවසානයේ සිදු වූ "මහා නෂ්ටවීම්" (Mass extinctions) ජෛව විවිධත්වයේ ඉදිරි පරිණාමය කෙරෙහි බලපෑවේ කෙසේද?
විවරණය: මහා නෂ්ටවීම් (පර්මියන් සහ ක්රිටේසීය නෂ්ටවීම් වැනි) විනාශකාරී වුවත් පරිණාමයේ නව පරිච්ඡේද විවර කළා! උදාහරණයක් ලෙස මීසොසොයික් යුගය පුරා ක්ෂීරපායින් කුඩා නිශාචර සතුන් ලෙස සීමා වී සිටියද, යුගය අවසානයේ ඩයිනෝසරයන් නෂ්ට වීමත් සමඟ විවෘත වූ පාරිසරික නිකේතන තුළ සීනොසොයික් යුගයේදී තල්මසුන්, වවුලන්, විලෝපිකයන් හා ප්රයිමේටාවන් දක්වා ක්ෂීරපායින්ගේ මහා "අනුවර්තී විකිරණයක්" සිදු විය! 03.1📘 ආදර්ශ ප්රශ්නආදර්ශ විභාග ප්රශ්න පත්රය (2024) (2024)
10. පහත දැක්වෙන භූ විද්යාත්මක කල්ප හා යුග සහ ඒවා තුළ සිදුවූ ප්රධාන පරිණාමික සිදුවීම් නිවැරදිව ගළපා ඇති සංකලනය තෝරන්න:
(අ) ආකියන් කල්පය — පෘථිවි කබොලේ පැරණිතම පාෂාණ සෑදීම සහ ආදිතම ප්රාග්න්යෂ්ටික පොසිල ඇති වීම
(ආ) පේලියෝසොයික් යුගය — උභයජීවීන් ප්රමුඛ වීම, ප්රථම බීජ ශාක සහ උරගයන්ගේ සම්භවය
(ඉ) මීසොසොයික් යුගය — කේතුධර ශාක ප්රමුඛ වීම, ක්ෂීරපායින්ගේ සම්භවය සහ සපුෂ්ප ශාක බිහි වීම
විවරණය: භූ විද්යාත්මක කාල පරිමාණයට අයත් ප්රධාන කල්ප හා යුග තුනෙහි සිදුවීම් (අ), (ආ) සහ (ඉ) යන ප්රකාශ තුනෙහිම 100%ක් නිවැරදිව ගළපා තිබෙනවා! • (අ) "ආකියන් කල්පය": පෘථිවි කබොල සිසිල් වී පැරණිතම පාෂාණ සෑදීම, ආදිතම ප්රාග්න්යෂ්ටික පොසිල (ස්ට්රොමැටොලයිට) බිහිවීම හා වායුගෝලීය O2 සාන්ද්රණය ඉහළ යාමට පටන් ගැනීම; • (ආ) "පේලියෝසොයික් යුගය": සනාල ශාක හා සන්ධිපාදිකයන් ගොඩබිම ජයගැනීම, උභයජීවීන් ප්රමුඛ වීම සහ "ප්රථම බීජ ශාක හා උරගයන්ගේ සම්භවය"; • (ඉ) "මීසොසොයික් යුගය": කේතුධර ශාක හා ඩයිනෝසරයන් ප්රමුඛ වීම සහ "ක්ෂීරපායින්ගේ සම්භවය හා සපුෂ්ප ශාක මුලින්ම බිහි වීම" යන සියල්ලම නිවැරදියි! 03.1🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රරාජකීය විද්යාලය — අවසාන වාර පරීක්ෂණය (2023)
11. පෘථිවියේ ආදි වායුගෝලය පිළිබඳ ඔපාරින්-හැල්ඩේන් (Oparin-Haldane) කල්පිතයට අනුව මුල්ම කාබනික අණු අජෛවීයව සංශ්ලේෂණය වීමට හේතු වූ ප්රධාන ලක්ෂණය කුමක්ද?
විවරණය: වසර බිලියන ~3.8කට පෙර ආදි පෘථිවිය මත මුල්ම කාබනික අණු අජෛවීයව (රසායනික පරිණාමයෙන්) සම්භවය වූ ආකාරය පැහැදිලි කළ ඔපාරින්-හැල්ඩේන් කල්පිතයට අනුව, ආදි වායුගෝලයේ ජල වාෂ්ප, N2, CO2, CH4, NH3, H2 සහ H2S අඩංගු වූ අතර නිදහස් අණුක ඔක්සිජන් (O2) කිසිසේත්ම නොතිබුණි! නිදහස් O2 පැවතියේ නම් කාබනික අණු සෑදුණු සැණින් ඔක්සිකරණය වී බිඳ වැටෙන නමුත්, මෙම ඔක්සිහාරක (Reducing) වායුගෝලයත් ඕසෝන් ස්තරයක් නොතිබූ නිසා ලැබුණු තීව්ර පාරජම්බුල (UV) කිරණ, විදුලි කෙටීම් හා ගිනිකඳු තාප ශක්තියත් මගින් ඇමයිනෝ අම්ල හා නියුක්ලියෝටයිඩ අජෛවීයව සංශ්ලේෂණය විය (1953 ස්ටැන්ලි මිලර් හා යූරේ පරීක්ෂණයෙන්ද මෙය තහවුරු විය). 03.1🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2023) (2023)
12. සූන්යෂ්ටික සෛල සම්භවය වීම පැහැදිලි කරන "අනුක්රමික අන්තඃසහජීවී වාදයට" (Serial Endosymbiosis Theory) අනුව මයිටොකොන්ඩ්රියා සහ ලව (හරිතලව) ඇති වූ නිවැරදි අනුපිළිවෙළ සහ ක්රියාවලිය කුමක්ද?
විවරණය: ඇයි මයිටොකොන්ඩ්රියම "මුලින්ම" ඇති වුණා කියලා අපි දන්නේ? මොකද සියලුම සූන්යෂ්ටිකයන්ට (සතුන්, දිලීර, ප්රොටිස්ටා සහ ශාක ඔක්කොටම!) මයිටොකොන්ඩ්රියා හෝ එහි ජානමය අවශේෂ තියෙනවා, හැබැයි හරිතලව තියෙන්නේ ප්රභාසංශ්ලේෂක සූන්යෂ්ටිකයන්ට (ඇල්ගී හා ශාක) විතරයි! ඒ නිසා මුලින්ම ස්වායු බැක්ටීරියාවක් අන්තඃසහජීවීව මයිටොකොන්ඩ්රියම බවට පත් වූ අතර, පසුව ඉන් කොටසක් පමණක් සයනොබැක්ටීරියාවක් ගිලගෙන හරිතලව සහිත පෙළපත බිහි කළා ("අනුක්රමික අන්තඃසහජීවනය")!