🎬 DP වීඩියෝ
09 • විනාඩි 15 ක කියවීමක්

ධාරා විද්‍යුතය සහ ඕම්ගේ නියමය — ප්‍රතිරෝධ පද්ධති, විද්‍යුත් ජවය හා ගෘහස්ථ ශක්ති ගණනය

Current Electricity & Ohm's Law
විෂය නිර්දේශ කෙටි සාරාංශය

විද්‍යුත් ධාරාව, විභව අන්තරය හා විද්‍යුත් ගාමක බලය, ඕම්ගේ නියමය (V = IR), ශ්‍රේණිගත හා සමාන්තරගත ප්‍රතිරෝධකවල සමක ප්‍රතිරෝධය, ධාරාවේ තාපන ආචරණය, විද්‍යුත් ජවය (P = VI) සහ කිලෝවොට්-පැය (kWh) මඟින් විදුලි බිල්පත් ගණනය 11 ශ්‍රේණිය පෙළපොතට අනුකූලව ඉදිරිපත් කෙරේ.

ඕම්ගේ නියමය සත්‍යාපන පරිපථය (V = IR) සහ සමක ප්‍රතිරෝධ සූත්‍ර ඕම්ගේ නියමය පරීක්ෂණාත්මක සැකැස්ම ධාරා නියාමකය R (නික්‍රෝම්) V A ඇමීටරය (ශ්‍රේණිගත) ප්‍රධාන O/L විද්‍යුත් සූත්‍ර 5 1. ඕම්ගේ නියමය: V = I × R (Ω = V A⁻¹) 2. ශ්‍රේණිගත සමක ප්‍රතිරෝධය: R = R₁ + R₂ + R₃ 3. සමාන්තරගත: 1/R = 1/R₁ + 1/R₂ + 1/R₃ 4. විද්‍යුත් ජවය: P = V × I = I²R (ඒකකය: W) 5. විද්‍යුත් ශක්තිය: E = P × t = V × I × t (J) විදුලි ඒකක 1 = 1 kWh = 3.6 × 10⁶ J
රූප සටහන: ධාරා විද්‍යුතය සහ ඕම්ගේ නියමය — ප්‍රතිරෝධ පද්ධති, විද්‍යුත් ජවය හා ගෘහස්ථ ශක්ති ගණනය (විශාල කර බැලීමට රූපය මත ක්ලික් කරන්න)

1. ධාරාව, විභව අන්තරය, ඕම්ගේ නියමය සහ ප්‍රතිරෝධයට බලපාන සාධක

  • විද්‍යුත් ධාරාව (I): සන්නායකයක් හරහා ඒකක කාලයකදී ගලා යන ආරෝපණ ප්‍රමාණයයි (I = Q / t; SI ඒකකය: ඇම්පියර් — A). සම්මත ධාරාව (+) අග්‍රයේ සිට (-) අග්‍රය දක්වා ලකුණු කරන අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන ගලන්නේ (-) සිට (+) දෙසටය. ධාරාව මනින ඇමීටරය ශ්‍රේණිගතව සම්බන්ධ කරයි (ආදර්ශ ඇමීටරයක ප්‍රතිරෝධය ඉතා අඩුය).
  • විභව අන්තරය (V) සහ විද්‍යුත් ගාමක බලය (වි.ගා.බ.): බාහිර පරිපථයක් හරහා ධාරාවක් නොගලන විට වියළි කෝෂයක අග්‍ර අතර විභව අන්තරය එහි විද්‍යුත් ගාමක බලය වේ (ඒකකය: වෝල්ට් — V). විභව අන්තරය මනින වෝල්ට්මීටරය සමාන්තරගතව සම්බන්ධ කරයි (ඉතා ඉහළ ප්‍රතිරෝධයක් සහිතය).
  • ඕම්ගේ නියමය (Ohm's Law): උෂ්ණත්වය හා අනෙකුත් භෞතික තත්ත්ව නියතව පවතින විට සන්නායකයක් තුළින් ගලන ධාරාව (I), එහි දෙකෙළවර අතර විභව අන්තරයට (V) අනුලෝමව සමානුපාතික වේ: V = I R. (V ට එදිරිව I ප්‍රස්තාරය මූල ලක්ෂ්‍යය හරහා යන සරල රේඛාවක් වන සන්නායක ඕමීය සන්නායක නම් වේ; ටංස්ටන් සූත්‍රිකා බල්බ හා අර්ධ සන්නායක ඩයෝඩ ඕමීය නොවේ.)
  • සන්නායකයක ප්‍රතිරෝධය (R — ඕම් Ω) රඳා පවතින සාධක හතර:
    1. සන්නායකයේ දිග (l) වැඩි වන විට ප්‍රතිරෝධය වැඩි වේ (R ∝ l).
    2. සන්නායකයේ හරස්කඩ වර්ගඵලය (A) (ඝනකම) වැඩි වන විට ප්‍රතිරෝධය අඩු වේ (R ∝ 1/A).
    3. සන්නායකය තැනී ඇති ද්‍රව්‍යයේ ස්වභාවය (ප්‍රතිරෝධකතාව) (තඹ/රිදීවල ඉතා අඩුය; නික්‍රෝම්වල ඉතා වැඩිය).
    4. සන්නායකයේ උෂ්ණත්වය (ලෝහවල උෂ්ණත්වය වැඩි වන විට ප්‍රතිරෝධය වැඩි වේ).

2. ශ්‍රේණිගත හා සමාන්තරගත ප්‍රතිරෝධක සංසන්දනය

ලක්ෂණය ශ්‍රේණිගත සැකැස්ම (Series) සමාන්තරගත සැකැස්ම (Parallel)
සමක ප්‍රතිරෝධ සූත්‍රය R = R1 + R2 + R3 (සමක ප්‍රතිරෝධය විශාලතම තනි ප්‍රතිරෝධයටත් වඩා වැඩිය) 1/R = 1/R1 + 1/R2 + 1/R3 (සමක ප්‍රතිරෝධය කුඩාම තනි ප්‍රතිරෝධයටත් වඩා අඩුය)
ධාරාව (I) සහ විභව අන්තරය (V) සෑම ප්‍රතිරෝධකයක් හරහාම එකම ධාරාව (I) ගලයි; මුළු වෝල්ටීයතාව බෙදී යයි (V = V1 + V2). සෑම ශාඛාවකම දෙකෙළවර එකම විභව අන්තරය (V) පවතී; මුළු ධාරාව ශාඛා අතර බෙදී යයි (I = I1 + I2).
ගෘහස්ථ භාවිතය එක් බල්බයක් දැවී ගිය විට මුළු පරිපථයම විසන්ධි වේ. ගෘහස්ථ විදුලි පරිපථවල සියලුම උපකරණ 230 V සැපයුමට සමාන්තරගතව සම්බන්ධ කරයි.

3. විද්‍යුත් ජවය (P), තාපන ආචරණය සහ ගෘහස්ථ විදුලි ඒකක (kWh)

  • විද්‍යුත් ජවය (Power): ඒකක කාලයකදී වැය වන විද්‍යුත් ශක්තියයි: P = V I = I2R = V2/R (ඒකකය: වොට් W හෙවත් J s-1).
  • විද්‍යුත් ශක්තිය / තාපය (Joule's Heating): E = P t = V I t = I2R t (ජූල් J). විදුලි ඉස්තිරික්ක, හීටර හා කේතලවල තාපන දඟර සඳහා ඉහළ ප්‍රතිරෝධයක් හා ඉහළ ද්‍රවංකයක් ඇති ඔක්සිකරණය නොවන නික්‍රෝම් (නිකල් + ක්‍රෝමියම් මිශ්‍ර ලෝහය) යොදා ගනී.
  • ගෘහස්ථ විදුලි බිල්පත් ගණනය (විදුලි ඒකක / kWh): වාණිජ විදුලි ඒකක 1ක් යනු කිලෝවොට් 1ක (1000 W) උපකරණයක් පැය 1ක් ක්‍රියා කරවීමේදී වැය වන ශක්තියයි:
    වැය වූ ඒකක ගණන (kWh) = ජවය (kW වලින්) × කාලය (පැය වලින්)
    (1 kWh = 1000 W × 3600 s = 3.6 × 106 J හෙවත් 3.6 MJ).
විභාග ඉඟිය (සමාන ප්‍රතිරෝධක කෙටි ක්‍රමය): R අගය සමාන ප්‍රතිරෝධක දෙකක් සමාන්තරගතව සම්බන්ධ කළ විට සමක ප්‍රතිරෝධය හරියටම R / 2 වේ! (උදා: 6 Ω ප්‍රතිරෝධක දෙකක් සමාන්තරගත විට සමක ප්‍රතිරෝධය = 3 Ω; R₁ හා R₂ අසමාන ප්‍රතිරෝධක දෙකකට R = (R₁ × R₂) / (R₁ + R₂) කෙටි සූත්‍රය භාවිත කළ හැක.)