# ධාරා විද්‍යුතය සහ ඕම්ගේ නියමය — ප්‍රතිරෝධ පද්ධති, විද්‍යුත් ජවය හා ගෘහස්ථ ශක්ති ගණනය (Current Electricity & Ohm's Law)

- **Platform:** [Homeschool.lk](https://homeschool.lk/)
- **Canonical URL:** https://homeschool.lk/grade-11/science/current-electricity-and-ohms-law/
- **Curriculum Alignment:** National Institute of Education (NIE) Sri Lanka — Grade 11, විද්‍යාව (Science), Unit 9
- **Exam Weight:** O/L විද්‍යාව I පත්‍රයේ MCQ 3–4ක් සහ II පත්‍රයේ B කොටසේ ලකුණු 10–15ක ප්‍රධාන විද්‍යුත් පරිපථ ප්‍රශ්නයක්
- **Official Textbook Reference:** https://www.edupub.gov.lk/SelectSyllabuss.php

## කෙටි සාරාංශය / Quick Syllabus Definition (Sinhala & English)
විද්‍යුත් ධාරාව, විභව අන්තරය හා විද්‍යුත් ගාමක බලය, ඕම්ගේ නියමය (V = IR), ශ්‍රේණිගත හා සමාන්තරගත ප්‍රතිරෝධකවල සමක ප්‍රතිරෝධය, ධාරාවේ තාපන ආචරණය, විද්‍යුත් ජවය (P = VI) සහ කිලෝවොට්-පැය (kWh) මඟින් විදුලි බිල්පත් ගණනය 11 ශ්‍රේණිය පෙළපොතට අනුකූලව ඉදිරිපත් කෙරේ.

*English Summary:* Grade 11 Science complete guide to Ohm's Law (V = IR), factors affecting resistance, series and parallel resistor circuits, electrical power (P = VI), Joule heating (E = VIt), and kilowatt-hour (kWh) energy calculations.

## පාඩම් සටහන (Study Notes)
### 1. ධාරාව, විභව අන්තරය, ඕම්ගේ නියමය සහ ප්‍රතිරෝධයට බලපාන සාධක

  - **විද්‍යුත් ධාරාව (I):** සන්නායකයක් හරහා ඒකක කාලයකදී ගලා යන ආරෝපණ ප්‍රමාණයයි (**I = Q / t**; SI ඒකකය: **ඇම්පියර් — A**). සම්මත ධාරාව (+) අග්‍රයේ සිට (-) අග්‍රය දක්වා ලකුණු කරන අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන ගලන්නේ (-) සිට (+) දෙසටය. ධාරාව මනින **ඇමීටරය ශ්‍රේණිගතව** සම්බන්ධ කරයි (ආදර්ශ ඇමීටරයක ප්‍රතිරෝධය ඉතා අඩුය).

  - **විභව අන්තරය (V) සහ විද්‍යුත් ගාමක බලය (වි.ගා.බ.):** බාහිර පරිපථයක් හරහා ධාරාවක් නොගලන විට වියළි කෝෂයක අග්‍ර අතර විභව අන්තරය එහි **විද්‍යුත් ගාමක බලය** වේ (ඒකකය: **වෝල්ට් — V**). විභව අන්තරය මනින **වෝල්ට්මීටරය සමාන්තරගතව** සම්බන්ධ කරයි (ඉතා ඉහළ ප්‍රතිරෝධයක් සහිතය).

  - **ඕම්ගේ නියමය (Ohm's Law):** *උෂ්ණත්වය හා අනෙකුත් භෞතික තත්ත්ව නියතව පවතින විට සන්නායකයක් තුළින් ගලන ධාරාව (I), එහි දෙකෙළවර අතර විභව අන්තරයට (V) අනුලෝමව සමානුපාතික වේ:* **V = I R**. (V ට එදිරිව I ප්‍රස්තාරය මූල ලක්ෂ්‍යය හරහා යන සරල රේඛාවක් වන සන්නායක **ඕමීය සන්නායක** නම් වේ; ටංස්ටන් සූත්‍රිකා බල්බ හා අර්ධ සන්නායක ඩයෝඩ ඕමීය නොවේ.)

  - **සන්නායකයක ප්‍රතිරෝධය (R — ඕම් Ω) රඳා පවතින සාධක හතර:**
    
      සන්නායකයේ **දිග (l)** වැඩි වන විට ප්‍රතිරෝධය වැඩි වේ (R ∝ l).

      - සන්නායකයේ **හරස්කඩ වර්ගඵලය (A)** (ඝනකම) වැඩි වන විට ප්‍රතිරෝධය අඩු වේ (R ∝ 1/A).

      - සන්නායකය තැනී ඇති **ද්‍රව්‍යයේ ස්වභාවය (ප්‍රතිරෝධකතාව)** (තඹ/රිදීවල ඉතා අඩුය; නික්‍රෝම්වල ඉතා වැඩිය).

      - සන්නායකයේ **උෂ්ණත්වය** (ලෝහවල උෂ්ණත්වය වැඩි වන විට ප්‍රතිරෝධය වැඩි වේ).

    
  

### 2. ශ්‍රේණිගත හා සමාන්තරගත ප්‍රතිරෝධක සංසන්දනය

  | 
    
      ලක්ෂණය 
      | ශ්‍රේණිගත සැකැස්ම (Series) 
      | සමාන්තරගත සැකැස්ම (Parallel) 
    

  
  
    
      | **සමක ප්‍රතිරෝධ සූත්‍රය** 
      | **R = R1 + R2 + R3** (සමක ප්‍රතිරෝධය විශාලතම තනි ප්‍රතිරෝධයටත් වඩා වැඩිය) 
      | **1/R = 1/R1 + 1/R2 + 1/R3** (සමක ප්‍රතිරෝධය කුඩාම තනි ප්‍රතිරෝධයටත් වඩා අඩුය) 
    

    
      | **ධාරාව (I) සහ විභව අන්තරය (V)** 
      | සෑම ප්‍රතිරෝධකයක් හරහාම **එකම ධාරාව (I)** ගලයි; මුළු වෝල්ටීයතාව බෙදී යයි (V = V1 + V2). 
      | සෑම ශාඛාවකම දෙකෙළවර **එකම විභව අන්තරය (V)** පවතී; මුළු ධාරාව ශාඛා අතර බෙදී යයි (I = I1 + I2). 
    

    
      | **ගෘහස්ථ භාවිතය** 
      | එක් බල්බයක් දැවී ගිය විට මුළු පරිපථයම විසන්ධි වේ. 
      | **ගෘහස්ථ විදුලි පරිපථවල සියලුම උපකරණ 230 V සැපයුමට සමාන්තරගතව** සම්බන්ධ කරයි. 
    

  

### 3. විද්‍යුත් ජවය (P), තාපන ආචරණය සහ ගෘහස්ථ විදුලි ඒකක (kWh)

  - **විද්‍යුත් ජවය (Power):** ඒකක කාලයකදී වැය වන විද්‍යුත් ශක්තියයි: **P = V I = I2R = V2/R** (ඒකකය: වොට් W හෙවත් J s-1).

  - **විද්‍යුත් ශක්තිය / තාපය (Joule's Heating):** **E = P t = V I t = I2R t** (ජූල් J). විදුලි ඉස්තිරික්ක, හීටර හා කේතලවල තාපන දඟර සඳහා ඉහළ ප්‍රතිරෝධයක් හා ඉහළ ද්‍රවංකයක් ඇති ඔක්සිකරණය නොවන **නික්‍රෝම් (නිකල් + ක්‍රෝමියම් මිශ්‍ර ලෝහය)** යොදා ගනී.

  - **ගෘහස්ථ විදුලි බිල්පත් ගණනය (විදුලි ඒකක / kWh):** වාණිජ විදුලි ඒකක 1ක් යනු **කිලෝවොට් 1ක (1000 W)** උපකරණයක් **පැය 1ක්** ක්‍රියා කරවීමේදී වැය වන ශක්තියයි:
  **වැය වූ ඒකක ගණන (kWh) = ජවය (kW වලින්) × කාලය (පැය වලින්)**
  (1 kWh = 1000 W × 3600 s = **3.6 × 106 J** හෙවත් 3.6 MJ).

  **විභාග ඉඟිය (සමාන ප්‍රතිරෝධක කෙටි ක්‍රමය):** R අගය සමාන ප්‍රතිරෝධක දෙකක් සමාන්තරගතව සම්බන්ධ කළ විට සමක ප්‍රතිරෝධය හරියටම **R / 2** වේ! (උදා: 6 Ω ප්‍රතිරෝධක දෙකක් සමාන්තරගත විට සමක ප්‍රතිරෝධය = 3 Ω; R₁ හා R₂ අසමාන ප්‍රතිරෝධක දෙකකට **R = (R₁ × R₂) / (R₁ + R₂)** කෙටි සූත්‍රය භාවිත කළ හැක.)

## ව්‍යුහගත ප්‍රශ්න හා ලකුණු දීමේ පටිපාටිය (Structured Q&A Marking Scheme)
### Q1: 6 Ω සහ 3 Ω ප්‍රතිරෝධක දෙකක් එකිනෙකට සමාන්තරගතව සම්බන්ධ කර, එම සංයුක්තය සමඟ 4 Ω ප්‍රතිරෝධකයක් ශ්‍රේණිගතව 12 V කෝෂ පද්ධතියකට (අභ්‍යන්තර ප්‍රතිරෝධය නොසලකා හරින්න) සම්බන්ධ කර ඇත. (i) සමාන්තරගත කොටසේ සමක ප්‍රතිරෝධය, (ii) මුළු පරිපථයේ සමක ප්‍රතිරෝධය, (iii) කෝෂයෙන් ගලන ප්‍රධාන ධාරාව, සහ (iv) 4 Ω ප්‍රතිරෝධකය හරහා විභව අන්තරය ගණනය කරන්න.
**පිළිතුරු / ලකුණු කරුණු:** (i) සමාන්තරගත කොටසේ සමක ප්‍රතිරෝධය R_p: 1/R_p = 1/6 + 1/3 = (1 + 2)/6 = 3/6 = 1/2 ⇒ R_p = 2 Ω.; (ii) මුළු සමක ප්‍රතිරෝධය R_total = R_p + 4 Ω = 2 + 4 = 6 Ω.; (iii) ඕම්ගේ නියමයෙන් V = IR අනුව ප්‍රධාන ධාරාව I = 12 V / 6 Ω = 2 A.; (iv) 4 Ω ප්‍රතිරෝධකය දෙකෙළවර විභව අන්තරය V₁ = I × R = 2 A × 4 Ω = 8 V (සමාන්තරගත කොටස හරහා 12 - 8 = 4 V).

### Q2: 230 V, 1000 W ලෙස සලකුණු කර ඇති විදුලි ඉස්තිරික්කයක් දිනකට මිනිත්තු 30 බැගින් දින 30ක මාසයක් තුළ භාවිත කෙරේ. (i) ඉස්තිරික්කය ක්‍රියාත්මක වන විට එය හරහා ගලන ධාරාව කොපමණද? (ii) මාසය තුළ ඉස්තිරික්කය මඟින් වැය කරන විදුලි ඒකක (kWh) ගණන සොයන්න.
**පිළිතුරු / ලකුණු කරුණු:** (i) P = VI සූත්‍රය අනුව ගලන ධාරාව I = P / V = 1000 W / 230 V ≈ 4.35 A.; (ii) ඉස්තිරික්කයේ ජවය කිලෝවොට් වලින් = 1000 / 1000 = 1 kW.; මාසය තුළ ක්‍රියාත්මක වූ මුළු කාලය පැය වලින් = (30/60) පැය × දින 30 = 0.5 × 30 = පැය 15.; වැය වූ විදුලි ඒකක ගණන = 1 kW × 15 h = 15 kWh (ඒකක 15).


## බහුවරණ ප්‍රශ්න (Practice MCQs)
### MCQ 1: විද්‍යුත් පරිපථයක ප්‍රතිරෝධකයක් හරහා ගලන ධාරාව හා එහි දෙකෙළවර විභව අන්තරය මැනීමට ඇමීටරය සහ වෝල්ට්මීටරය සම්බන්ධ කළ යුතු නිවැරදි ආකාරය කුමක්ද?
- [ ] (1) දෙකම ශ්‍රේණිගතව
- [ ] (2) දෙකම සමාන්තරගතව
- [✓] (3) ඇමීටරය ශ්‍රේණිගතව සහ වෝල්ට්මීටරය සමාන්තරගතව
- [ ] (4) ඇමීටරය සමාන්තරගතව සහ වෝල්ට්මීටරය ශ්‍රේණිගතව
> **පැහැදිලි කිරීම:** මුළු ධාරාව මැනීමට අඩු ප්‍රතිරෝධයක් සහිත ඇමීටරය ශ්‍රේණිගතව ද, අග්‍ර දෙක අතර විභව අන්තරය මැනීමට ඉහළ ප්‍රතිරෝධයක් සහිත වෝල්ට්මීටරය සමාන්තරගතව ද සම්බන්ධ කෙරේ.

### MCQ 2: නියත උෂ්ණත්වයේ පවතින ලෝහ සන්නායක කම්බියක දිග දෙගුණ කර හරස්කඩ වර්ගඵලය අඩක් කළහොත් එහි ප්‍රතිරෝධයට කුමක් සිදු වේද?
- [ ] (1) නොවෙනස්ව පවතී
- [ ] (2) දෙගුණ වේ
- [✓] (3) හතර ගුණයකින් වැඩි වේ
- [ ] (4) හතරෙන් පංගුවක් වේ
> **පැහැදිලි කිරීම:** R ∝ l/A බැවින් දිග 2 ගුණයක් කිරීමෙන් ප්‍රතිරෝධය 2 ගුණයක් ද, හරස්කඩ වර්ගඵලය ½ කිරීමෙන් තවත් 2 ගුණයක් ද වී මුළු ප්‍රතිරෝධය 4 ගුණයකින් වැඩි වේ.

### MCQ 3: 12 Ω බැගින් වූ සර්වසම ප්‍රතිරෝධක තුනක් එකිනෙකට සමාන්තරගතව සම්බන්ධ කළ විට ලැබෙන සමක ප්‍රතිරෝධය කොපමණද?
- [ ] (1) 36 Ω
- [ ] (2) 12 Ω
- [✓] (3) 4 Ω
- [ ] (4) 0.25 Ω
> **පැහැදිලි කිරීම:** 1/R = 1/12 + 1/12 + 1/12 = 3/12 = 1/4 ⇒ R = 4 Ω.

### MCQ 4: 1 kWh (එක් වාණිජ විදුලි ඒකකයක්) ජූල් (J) වලින් කොපමණ ශක්ති ප්‍රමාණයකට සමාන වේද?
- [ ] (1) 1000 J
- [ ] (2) 3600 J
- [ ] (3) 3.6 × 10⁵ J
- [✓] (4) 3.6 × 10⁶ J
> **පැහැදිලි කිරීම:** 1 kWh = 1000 W × 3600 s = 3,600,000 J = 3.6 × 10⁶ J.

### MCQ 5: 12 V බැටරියකට සම්බන්ධ කර ඇති ප්‍රධාන ලාම්පුවක් තුළින් 2 A ධාරාවක් තත්පර 10ක් ගලා යන විට එහි ජවය (P) සහ වැය වූ මුළු විද්‍යුත් ශක්තිය (E) පිළිවෙළින් කොපමණද?
- [ ] (1) 6 W සහ 60 J
- [✓] (2) 24 W සහ 240 J
- [ ] (3) 24 W සහ 2.4 J
- [ ] (4) 144 W සහ 240 J
> **පැහැදිලි කිරීම:** ජවය P = V × I = 12 × 2 = 24 W; වැය වූ ශක්තිය E = P × t = 24 W × 10 s = 240 J.

### MCQ 6: විදුලි තාපන උපකරණවල (විදුලි කේතල, ඉස්තිරික්ක) තාපන දඟර තැනීම සඳහා නික්‍රෝම් (Nichrome) මිශ්‍ර ලෝහය තෝරා ගැනීමට ප්‍රධාන හේතුව කුමක්ද?
- [ ] (1) අඩු ප්‍රතිරෝධයක් හා අඩු ද්‍රවංකයක් පැවතීම
- [✓] (2) ඉහළ ප්‍රතිරෝධකතාවක් හා ඉහළ ද්‍රවංකයක් පැවතීම සහ රත් වූ විට ඔක්සිකරණය නොවීම
- [ ] (3) අර්ධ සන්නායකයක් ලෙස එක් දිශාවකට පමණක් ධාරාව ගැලීම
- [ ] (4) විලයක කම්බියක් ලෙස ඉක්මනින් දිය වී පරිපථය විසන්ධි කිරීම
> **පැහැදිලි කිරීම:** I²Rt අනුව වැඩි තාපයක් නිපදවීමට ඉහළ ප්‍රතිරෝධයක් ද, දිය නොවී රක්ත තප්තව පැවතීමට ඉහළ ද්‍රවංකයක් ද නික්‍රෝම් සතුව ඇත (අඩු ද්‍රවංකය අවශ්‍ය වන්නේ ඊයම්-ටින් විලයක කම්බිවලටයි!).
