🎬 DP වීඩියෝ
02 • විනාඩි 15 ක කියවීමක්

වර්ගජ ශ්‍රිත සහ ත්‍රිගෝණමිතික සර්වසාම්‍ය

Quadratic Functions & Trigonometric Identities
විෂය නිර්දේශ කෙටි සාරාංශය

ශුද්ධ ගණිතයේ මූලික පදනමක් වන f(x) = ax² + bx + c (a ≠ 0) වර්ගජ ශ්‍රිතයේ මූලවල ස්වභාවය විවේචකය Δ = b² − 4ac මඟින් තීරණය වන අතර α + β = −b/a හා αβ = c/a මඟින් සමමිතික මූල ප්‍රකාශන ගොඩනැඟේ. සංයුක්ත කෝණ, ද්විගුණ කෝණ හා R cos(θ − α) ත්‍රිගෝණමිතික සර්වසාම්‍ය සාධනය සහ සාධාරණ විසඳුම් සෙවීම මෙහිදී ආවරණය වේ.

වර්ගජ ශ්‍රිතයේ විවේචකය (Δ = b² − 4ac, a > 0) සහ ත්‍රිගෝණමිතික වෘත්ත පාද y = ax² + bx + c (a > 0) ප්‍රස්තාර අවස්ථා තුන x α β Δ > 0 තාත්වික ප්‍රභින්න මූල Δ = 0 සමපාත මූල (α = β) (−b/2a, −Δ/4a) Δ < 0 සැමවිටම f(x) > 0 ඒකක වෘත්තය හා ASTC ලකුණු I: All (+) II: Sin (+) III: Tan (+) IV: Cos (+) sin²θ + cos²θ = 1 | sin 2θ = 2 sinθ cosθ a cosθ + b sinθ = √(a²+b²) cos(θ − α)
රූප සටහන: වර්ගජ ශ්‍රිත සහ ත්‍රිගෝණමිතික සර්වසාම්‍ය (විශාල කර බැලීමට රූපය මත ක්ලික් කරන්න)

1. වර්ගජ ශ්‍රිතයේ පූර්ණ වර්ග ආකාරය, ශීර්ෂය සහ විවේචකය (Δ)

a, b, c ∈ ℝ සහ a ≠ 0 වන f(x) = ax² + bx + c වර්ගජ ශ්‍රිතය වර්ග පූර්ණයෙන් පහත ආකාරයට ලිවිය හැක:

f(x) = a [ (x + b/(2a))² − (b² − 4ac) / (4a²) ]

මෙහි Δ = b² − 4ac රාශිය විවේචකය (Discriminant) ලෙස හැඳින්වෙන අතර පරාවලයේ හැරුම් ලක්ෂ්‍යය (ශීර්ෂය) (−b/(2a), −Δ/(4a)) ද සමමිතික අක්ෂය x = −b/(2a) ද වේ.

  • Δ > 0: තාත්වික හා ප්‍රභින්න මූල දෙකක් (α ≠ β) පවතී. (Δ පූර්ණ වර්ගයක් හා a, b, c ∈ ℚ නම් මූල පරිමේය වේ.)
  • Δ = 0: තාත්වික හා සමපාත මූල දෙකක් (α = β = −b/(2a)) පවතී; x-අක්ෂය පරාවලයට ස්පර්ශකයක් වේ.
  • Δ < 0: තාත්වික මූල නොමැත. මෙවිට a > 0 හා Δ < 0 නම් සියලු x ∈ ℝ සඳහා f(x) > 0 (ධන නිශ්චිත / Positive definite) වන අතර a < 0 හා Δ < 0 නම් සියලු x ∈ ℝ සඳහා f(x) < 0 (සෘණ නිශ්චිත) වේ.

2. මූල හා සංගුණක අතර සම්බන්ධතා (Vieta’s Formulas)

ax² + bx + c = 0 සමීකරණයේ මූල α හා β නම්: α + β = −b / a සහ αβ = c / a වේ. නිතර අවශ්‍ය වන සමමිතික ප්‍රකාශන:

  • α² + β² = (α + β)² − 2αβ
  • (α − β)² = (α + β)² − 4αβ = Δ / a² ⇒ |α − β| = √Δ / |a|
  • α³ + β³ = (α + β)³ − 3αβ(α + β)

x හි a₁x² + b₁x + c₁ = 0 හා a₂x² + b₂x + c₂ = 0 සමීකරණ දෙකට එක් පොදු මූලයක් පැවතීමට අවශ්‍යතාවය: (c₁a₂ − c₂a₁)² = (a₁b₂ − a₂b₁)(b₁c₂ − b₂c₁) වේ.

3. ත්‍රිගෝණමිතික සර්වසාම්‍ය, ද්විගුණ කෝණ හා R cos(θ − α) ආකාරය

සර්වසාම්‍ය කාණ්ඩය මූලික සූත්‍ර (A/L ශුද්ධ ගණිතය I පත්‍රය)
පයිතගරස් සර්වසාම්‍ය sin²θ + cos²θ = 1,   1 + tan²θ = sec²θ,   1 + cot²θ = cosec²θ
සංයුක්ත කෝණ සූත්‍ර sin(A ± B) = sin A cos B ± cos A sin B
cos(A ± B) = cos A cos B ∓ sin A sin B
tan(A ± B) = (tan A ± tan B) / (1 ∓ tan A tan B)
ද්විගුණ කෝණ හා t = tan(θ/2) sin 2A = 2 sin A cos A = 2t / (1 + t²)
cos 2A = cos²A − sin²A = 2cos²A − 1 = 1 − 2sin²A = (1 − t²) / (1 + t²)
tan 2A = 2 tan A / (1 − tan²A)
සාධක සූත්‍ර (Factor Formulas) sin C + sin D = 2 sin((C+D)/2) cos((C−D)/2)
cos C − cos D = −2 sin((C+D)/2) sin((C−D)/2)
සහායක කෝණ ආකාරය a cos θ + b sin θ = R cos(θ − α); මෙහි R = √(a² + b²), cos α = a/R, sin α = b/R.
එබැවින් උපරිම අගය +√(a² + b²) ද අවම අගය −√(a² + b²) ද වේ.
සාධාරණ විසඳුම් (n ∈ ℤ) sin θ = sin α ⇒ θ = nπ + (−1)ⁿ α;   cos θ = cos α ⇒ θ = 2nπ ± α;   tan θ = tan α ⇒ θ = nπ + α
විභාග ඉඟිය: සියලු තාත්වික x සඳහා (k − 2)x² + 2kx + (k + 3) > 0 වීමට k හි පරාසය සෙවීමේදී කොන්දේසි දෙකම පරීක්ෂා කිරීමට අමතක නොකරන්න: (1) x² හි සංගුණකය k − 2 > 0 ⇒ k > 2 සහ (2) Δ < 0 ⇒ 4k² − 4(k − 2)(k + 3) < 0 ⇒ 4k² − 4(k² + k − 6) < 0 ⇒ −4k + 24 < 0 ⇒ k > 6. ඡේදනය ගත් විට k > 6 වේ (එමෙන්ම k = 2 ආදේශ කළ විට රේඛීය 4x + 5 > 0 සියලු x ට සත්‍ය නොවන බව වෙනම පෙන්විය යුතුය!).