# වර්ගජ ශ්‍රිත සහ ත්‍රිගෝණමිතික සර්වසාම්‍ය (Quadratic Functions & Trigonometric Identities)

- **Platform:** [Homeschool.lk](https://homeschool.lk/)
- **Canonical URL:** https://homeschool.lk/grade-12/combined-maths/quadratic-functions-and-trigonometric-identities/
- **Curriculum Alignment:** National Institute of Education (NIE) Sri Lanka — Grade 12, සංයුක්ත ගණිතය (Combined Mathematics), Unit 2
- **Exam Weight:** A/L සංයුක්ත ගණිතය I පත්‍රයේ කෙටි ප්‍රශ්න 3–4ක් සහ B කොටසේ පූර්ණ රචනා ප්‍රශ්න 2ක් (ලකුණු 22–25%)
- **Official Textbook Reference:** https://nie.lk/selesyll

## කෙටි සාරාංශය / Quick Syllabus Definition (Sinhala & English)
ශුද්ධ ගණිතයේ මූලික පදනමක් වන f(x) = ax² + bx + c (a ≠ 0) වර්ගජ ශ්‍රිතයේ මූලවල ස්වභාවය විවේචකය Δ = b² − 4ac මඟින් තීරණය වන අතර α + β = −b/a හා αβ = c/a මඟින් සමමිතික මූල ප්‍රකාශන ගොඩනැඟේ. සංයුක්ත කෝණ, ද්විගුණ කෝණ හා R cos(θ − α) ත්‍රිගෝණමිතික සර්වසාම්‍ය සාධනය සහ සාධාරණ විසඳුම් සෙවීම මෙහිදී ආවරණය වේ.

*English Summary:* Pure Mathematics foundations covering the quadratic discriminant Δ = b² − 4ac, Vieta’s symmetric root relations, sign-definiteness of quadratic expressions, and compound-angle, double-angle, factor, and auxiliary-angle trigonometric identities.

## පාඩම් සටහන (Study Notes)
### 1. වර්ගජ ශ්‍රිතයේ පූර්ණ වර්ග ආකාරය, ශීර්ෂය සහ විවේචකය (Δ)

`a, b, c ∈ ℝ` සහ `a ≠ 0` වන **f(x) = ax² + bx + c** වර්ගජ ශ්‍රිතය වර්ග පූර්ණයෙන් පහත ආකාරයට ලිවිය හැක:

`f(x) = a [ (x + b/(2a))² − (b² − 4ac) / (4a²) ]`

මෙහි **Δ = b² − 4ac** රාශිය **විවේචකය (Discriminant)** ලෙස හැඳින්වෙන අතර පරාවලයේ හැරුම් ලක්ෂ්‍යය (ශීර්ෂය) `(−b/(2a), −Δ/(4a))` ද සමමිතික අක්ෂය `x = −b/(2a)` ද වේ.

  - **Δ > 0:** තාත්වික හා ප්‍රභින්න මූල දෙකක් (*α ≠ β*) පවතී. (Δ පූර්ණ වර්ගයක් හා *a, b, c ∈ ℚ* නම් මූල පරිමේය වේ.)

  - **Δ = 0:** තාත්වික හා සමපාත මූල දෙකක් (*α = β = −b/(2a)*) පවතී; *x*-අක්ෂය පරාවලයට ස්පර්ශකයක් වේ.

  - **Δ < 0:** තාත්වික මූල නොමැත. මෙවිට **a > 0 හා Δ < 0** නම් සියලු *x ∈ ℝ* සඳහා **f(x) > 0 (ධන නිශ්චිත / Positive definite)** වන අතර **a < 0 හා Δ < 0** නම් සියලු *x ∈ ℝ* සඳහා **f(x) < 0 (සෘණ නිශ්චිත)** වේ.

### 2. මූල හා සංගුණක අතර සම්බන්ධතා (Vieta’s Formulas)

`ax² + bx + c = 0` සමීකරණයේ මූල *α* හා *β* නම්: **α + β = −b / a** සහ **αβ = c / a** වේ. නිතර අවශ්‍ය වන සමමිතික ප්‍රකාශන:

  - `α² + β² = (α + β)² − 2αβ`

  - `(α − β)² = (α + β)² − 4αβ = Δ / a²` ⇒ `|α − β| = √Δ / |a|`

  - `α³ + β³ = (α + β)³ − 3αβ(α + β)`

*x* හි `a₁x² + b₁x + c₁ = 0` හා `a₂x² + b₂x + c₂ = 0` සමීකරණ දෙකට **එක් පොදු මූලයක්** පැවතීමට අවශ්‍යතාවය: `(c₁a₂ − c₂a₁)² = (a₁b₂ − a₂b₁)(b₁c₂ − b₂c₁)` වේ.

### 3. ත්‍රිගෝණමිතික සර්වසාම්‍ය, ද්විගුණ කෝණ හා R cos(θ − α) ආකාරය

  | 
    
      සර්වසාම්‍ය කාණ්ඩය 
      | මූලික සූත්‍ර (A/L ශුද්ධ ගණිතය I පත්‍රය) 
    

  
  
    
      | පයිතගරස් සර්වසාම්‍ය 
      | `sin²θ + cos²θ = 1`,   `1 + tan²θ = sec²θ`,   `1 + cot²θ = cosec²θ` 
    

    
      | සංයුක්ත කෝණ සූත්‍ර 
      | `sin(A ± B) = sin A cos B ± cos A sin B``cos(A ± B) = cos A cos B ∓ sin A sin B``tan(A ± B) = (tan A ± tan B) / (1 ∓ tan A tan B)` 
    

    
      | ද්විගුණ කෝණ හා *t = tan(θ/2)* 
      | `sin 2A = 2 sin A cos A = 2t / (1 + t²)``cos 2A = cos²A − sin²A = 2cos²A − 1 = 1 − 2sin²A = (1 − t²) / (1 + t²)``tan 2A = 2 tan A / (1 − tan²A)` 
    

    
      | සාධක සූත්‍ර (Factor Formulas) 
      | `sin C + sin D = 2 sin((C+D)/2) cos((C−D)/2)``cos C − cos D = −2 sin((C+D)/2) sin((C−D)/2)` 
    

    
      | සහායක කෝණ ආකාරය 
      | `a cos θ + b sin θ = R cos(θ − α)`; මෙහි `R = √(a² + b²)`, `cos α = a/R`, `sin α = b/R`.එබැවින් උපරිම අගය `+√(a² + b²)` ද අවම අගය `−√(a² + b²)` ද වේ. 
    

    
      | සාධාරණ විසඳුම් (*n ∈ ℤ*) 
      | `sin θ = sin α ⇒ θ = nπ + (−1)ⁿ α`;   `cos θ = cos α ⇒ θ = 2nπ ± α`;   `tan θ = tan α ⇒ θ = nπ + α` 
    

  

  **විභාග ඉඟිය:** සියලු තාත්වික *x* සඳහා `(k − 2)x² + 2kx + (k + 3) > 0` වීමට *k* හි පරාසය සෙවීමේදී කොන්දේසි **දෙකම** පරීක්ෂා කිරීමට අමතක නොකරන්න: (1) `x²` හි සංගුණකය `k − 2 > 0 ⇒ k > 2` සහ (2) `Δ < 0 ⇒ 4k² − 4(k − 2)(k + 3) < 0 ⇒ 4k² − 4(k² + k − 6) < 0 ⇒ −4k + 24 < 0 ⇒ k > 6`. ඡේදනය ගත් විට **k > 6** වේ (එමෙන්ම `k = 2` ආදේශ කළ විට රේඛීය `4x + 5 > 0` සියලු *x* ට සත්‍ය නොවන බව වෙනම පෙන්විය යුතුය!).

## ව්‍යුහගත ප්‍රශ්න හා ලකුණු දීමේ පටිපාටිය (Structured Q&A Marking Scheme)
### Q1: ax² + bx + c = 0 (a ≠ 0) වර්ගජ සමීකරණයේ මූල α හා β වේ. (i) α + β හා αβ අගයන් a, b, c ඇසුරෙන් ලියා α² + β² සහ α³ + β³ සඳහා ප්‍රකාශන ලබා ගන්න. (ii) මූල (α / β) සහ (β / α) වන්නා වූ x හි වර්ගජ සමීකරණය ac x² − (b² − 2ac)x + ac = 0 බව සාධනය කරන්න.
**පිළිතුරු / ලකුණු කරුණු:** මූල හා සංගුණක සම්බන්ධතා: α + β = −b/a සහ αβ = c/a.; α² + β² = (α + β)² − 2αβ = (−b/a)² − 2(c/a) = (b² − 2ac) / a².; α³ + β³ = (α + β)³ − 3αβ(α + β) = −b³/a³ − 3(c/a)(−b/a) = (3abc − b³) / a³.; නව සමීකරණයේ මූලවල ඓක්‍යය S = α/β + β/α = (α² + β²)/(αβ) = [(b² − 2ac)/a²] / (c/a) = (b² − 2ac)/(ac) (මෙහි c ≠ 0).; නව මූලවල ගුණිතය P = (α/β)(β/α) = 1. එබැවින් x² − Sx + P = 0 ⇒ x² − [(b² − 2ac)/(ac)]x + 1 = 0 ⇒ ac x² − (b² − 2ac)x + ac = 0 වේ.

### Q2: f(θ) = 3 cos θ + 4 sin θ ප්‍රකාශනය R > 0 හා 0 < α < π/2 වන පරිදි R cos(θ − α) ආකාරයෙන් ලියා, (i) f(θ) හි උපරිම හා අවම අගයන් සොයන්න. (ii) 3 cos θ + 4 sin θ = 5/2 සමීකරණයේ සාධාරණ විසඳුම α ඇසුරෙන් ලියන්න.
**පිළිතුරු / ලකුණු කරුණු:** R cos(θ − α) = R cos θ cos α + R sin θ sin α සමඟ සංගුණක සැසඳීමෙන් R cos α = 3 සහ R sin α = 4 ලැබේ.; වර්ග කර එකතු කිරීමෙන් R = √(3² + 4²) = √25 = 5 සහ tan α = 4/3 (මෙහි α = tan⁻¹(4/3), 0 < α < π/2).; −1 ≤ cos(θ − α) ≤ 1 බැවින් f(θ) හි උපරිම අගය +5 (θ = α විට) සහ අවම අගය −5 වේ.; 5 cos(θ − α) = 5/2 ⇒ cos(θ − α) = 1/2 = cos(π/3).; කෝසයිනයේ සාධාරණ විසඳුම යෙදීමෙන්: θ − α = 2nπ ± π/3 ⇒ θ = 2nπ + tan⁻¹(4/3) ± π/3 (මෙහි n ∈ ℤ).


## බහුවරණ ප්‍රශ්න (Practice MCQs)
### MCQ 1: සියලු තාත්වික x අගයන් සඳහා x² − 2(m − 1)x + (m + 5) > 0 වීමට තෘප්ත විය යුතු m හි අගය පරාසය කුමක්ද?
- [✓] (1) −1 < m < 4
- [ ] (2) m < −1 හෝ m > 4
- [ ] (3) −4 < m < 1
- [ ] (4) m > 4 පමණි
> **පැහැදිලි කිරීම:** x² සංගුණකය 1 > 0 බැවින් සැමවිටම ධන වීමට Δ < 0 විය යුතුය: 4(m − 1)² − 4(m + 5) < 0 ⇒ m² − 2m + 1 − m − 5 < 0 ⇒ m² − 3m − 4 < 0 ⇒ (m − 4)(m + 1) < 0 ⇒ −1 < m < 4.

### MCQ 2: 2x² − 6x + 3 = 0 වර්ගජ සමීකරණයේ මූල α සහ β නම්, (α² + β²) හි අගය කොපමණද?
- [ ] (1) 3
- [✓] (2) 6
- [ ] (3) 15/2
- [ ] (4) 9
> **පැහැදිලි කිරීම:** α + β = −(−6)/2 = 3 සහ αβ = 3/2 වේ. එවිට α² + β² = (α + β)² − 2αβ = 3² − 2(3/2) = 9 − 3 = 6 වේ.

### MCQ 3: 5 cos θ − 12 sin θ + 4 ප්‍රකාශනයට ගත හැකි උපරිම සහ අවම අගයන් පිළිවෙළින් මොනවාද?
- [ ] (1) 13 සහ −13
- [✓] (2) 17 සහ −9
- [ ] (3) 9 සහ −17
- [ ] (4) 17 සහ −13
> **පැහැදිලි කිරීම:** 5 cos θ − 12 sin θ හි විස්තාරය R = √(5² + (−12)²) = √169 = 13 වේ. එබැවින් එම කොටස [−13, +13] අතර විචලනය වන අතර 4 එකතු කළ විට උපරිමය 13 + 4 = 17 සහ අවමය −13 + 4 = −9 වේ.

### MCQ 4: A + B = π/4 (45°) වන ඕනෑම A, B කෝණ යුගලක් සඳහා (1 + tan A)(1 + tan B) හි අගය කොපමණද?
- [ ] (1) 1
- [ ] (2) √2
- [✓] (3) 2
- [ ] (4) tan A tan B
> **පැහැදිලි කිරීම:** tan(A + B) = tan(π/4) = 1 ⇒ (tan A + tan B)/(1 − tan A tan B) = 1 ⇒ tan A + tan B + tan A tan B = 1. දෙපසටම 1 එකතු කිරීමෙන් 1 + tan A + tan B + tan A tan B = (1 + tan A)(1 + tan B) = 2 ලැබේ.

### MCQ 5: tan(θ/2) = 1/2 වන විට sin θ සහ cos θ හි අගයන් පිළිවෙළින් මොනවාද?
- [✓] (1) 4/5 සහ 3/5
- [ ] (2) 3/5 සහ 4/5
- [ ] (3) 4/5 සහ −3/5
- [ ] (4) 2/5 සහ 1/5
> **පැහැදිලි කිරීම:** t = tan(θ/2) = 1/2 විට sin θ = 2t/(1 + t²) = 1 / (1 + 1/4) = 4/5 සහ cos θ = (1 − t²)/(1 + t²) = (3/4)/(5/4) = 3/5 වේ.

### MCQ 6: x ∈ ℝ වන විට f(x) = −2x² + 8x − 5 වර්ගජ ශ්‍රිතයේ උපරිම අගය සහ එය ලැබෙන x අගය පිළිවෙළින් මොනවාද?
- [✓] (1) 3 සහ x = 2
- [ ] (2) −5 සහ x = 0
- [ ] (3) 11 සහ x = −2
- [ ] (4) 3 සහ x = −2
> **පැහැදිලි කිරීම:** f(x) = −2(x² − 4x) − 5 = −2[(x − 2)² − 4] − 5 = 3 − 2(x − 2)². (x − 2)² ≥ 0 බැවින් උපරිම අගය 3 වන අතර එය x = 2 හිදී ලැබේ.

### MCQ 7: (sin 75° − sin 15°) / (cos 75° + cos 15°) ප්‍රකාශනය සුළු කළ විට ලැබෙන නිවැරදි අගය කුමක්ද?
- [ ] (1) 1
- [✓] (2) 1 / √3
- [ ] (3) √3
- [ ] (4) √3 / 2
> **පැහැදිලි කිරීම:** සාධක සූත්‍රවලින්: ලවය = 2 cos 45° sin 30°, හරය = 2 cos 45° cos 30°. බෙදූ විට tan 30° = 1 / √3 ලැබේ.

### MCQ 8: cos 2θ = cos θ සමීකරණයේ [0, 2π) ප්‍රාන්තරය තුළ පවතින සියලු විසඳුම් කුලකය කුමක්ද?
- [ ] (1) {0, π}
- [✓] (2) {0, 2π/3, 4π/3}
- [ ] (3) {0, π/3, 5π/3}
- [ ] (4) {π/3, π, 5π/3}
> **පැහැදිලි කිරීම:** 2cos²θ − 1 = cos θ ⇒ 2cos²θ − cos θ − 1 = 0 ⇒ (2cos θ + 1)(cos θ − 1) = 0 ⇒ cos θ = 1 (θ = 0) හෝ cos θ = −1/2 (θ = 2π/3, 4π/3).
