🎬 DP වීඩියෝ
05 • විනාඩි 16 ක කියවීමක්

ත්‍රිගෝණමිතිය සහ වෘත්ත ප්‍රමේයයන් — sin/cos/tan අනුපාත, ආරෝහණ කෝණ හා වෘත්ත චතුරස්‍ර

Trigonometry & Circle Theorems
විෂය නිර්දේශ කෙටි සාරාංශය

සෘජුකෝණී ත්‍රිකෝණයක sin, cos, tan අනුපාත, 30°/45°/60° විශේෂ කෝණ අගයන්, ආරෝහණ හා අවරෝහණ කෝණ ගැටලු සහ O/L II පත්‍රයේ ජ්‍යාමිතිය සඳහා අත්‍යවශ්‍ය වෘත්තයේ කේන්ද්‍ර කෝණ, එකම ඛණ්ඩයේ කෝණ, අර්ධ වෘත්ත කෝණ හා වෘත්ත චතුරස්‍ර ප්‍රමේයයන් මෙහිදී සම්පිණ්ඩනය කෙරේ.

සෘජුකෝණී ත්‍රිකෝණයේ ත්‍රිගෝණමිතික අනුපාත සහ වෘත්ත කෝණ ප්‍රමේයය 1. sin θ, cos θ සහ tan θ අර්ථ දැක්වීම θ බද්ධ පාදය (Adj) සම්මුඛ (Opp) කර්ණය (Hyp) sin θ = සම්මුඛ / කර්ණය cos θ = බද්ධ / කර්ණය tan θ = සම්මුඛ / බද්ධ sin 30° = 1/2 | tan 45° = 1 | cos 60° = 1/2 2. කේන්ද්‍රයේ කෝණය = 2 × පරිධියේ කෝණය O C (x°) A B 2x° • ∠AOB = 2 ∠ACB • එකම ඛණ්ඩයේ කෝණ සමාන වේ • අර්ධ වෘත්තයේ කෝණය = 90° • වෘත්ත චතුරස්‍රයේ සම්මුඛ කෝණ පරිපූරක වේ (ඓක්‍යය = 180°) • බාහිර කෝණය = අභ්‍යන්තර සම්මුඛ කෝණය
රූප සටහන: ත්‍රිගෝණමිතිය සහ වෘත්ත ප්‍රමේයයන් — sin/cos/tan අනුපාත, ආරෝහණ කෝණ හා වෘත්ත චතුරස්‍ර (විශාල කර බැලීමට රූපය මත ක්ලික් කරන්න)

1. ත්‍රිගෝණමිතික අනුපාත, විශේෂ කෝණ වගුව සහ ආරෝහණ / අවරෝහණ කෝණ

සෘජුකෝණී ත්‍රිකෝණයක සෘජු කෝණයට ඉදිරියෙන් පිහිටි දිගම පාදය කර්ණය (Hypotenuse) වන අතර තෝරාගත් සුළු කෝණයකට (θ) ඉදිරියෙන් ඇති පාදය සම්මුඛ පාදය ද, කෝණයට යාබදව ඇති අනෙක් පාදය බද්ධ පාදය ද වේ.

ත්‍රිගෝණමිතික අනුපාතය සූත්‍රය 30° 45° 60°
සයින් (sin θ) සම්මුඛ පාදය / කර්ණය 1 / 2 (0.5) 1 / √2 (√2 / 2) √3 / 2 (0.8660)
කොසයින් (cos θ) බද්ධ පාදය / කර්ණය √3 / 2 (0.8660) 1 / √2 (√2 / 2) 1 / 2 (0.5)
ටැන්ජන් (tan θ) සම්මුඛ පාදය / බද්ධ පාදය 1 / √3 (0.5774) 1 √3 (1.732)
  • ආරෝහණ කෝණය (Angle of Elevation): නිරීක්ෂකයාගේ ඇස් මට්ටමේ තිරස් රේඛාවේ සිට ඉහළින් පිහිටි වස්තුවක් දෙස බලන දෘෂ්ටි රේඛාවට ඇති කෝණය.
  • අවරෝහණ කෝණය (Angle of Depression): නිරීක්ෂකයාගේ ඇස් මට්ටමේ තිරස් රේඛාවේ සිට පහළින් පිහිටි වස්තුවක් දෙස බලන දෘෂ්ටි රේඛාවට ඇති කෝණය (සිරස් කුලුන සමඟ සාදන කෝණය අවරෝහණ කෝණය ලෙස වරදවා නොගන්න! ඒකාන්තර කෝණ අනුව අවරෝහණ කෝණය පහළ සිට බලන ආරෝහණ කෝණයට සමාන වේ).

2. අ.පො.ස. (සා.පෙළ) අනිවාර්ය වෘත්ත සහ ස්පර්ශක ප්‍රමේයයන් 6

  1. ජ්‍යායක ප්‍රමේයය: වෘත්තයක කේන්ද්‍රයේ සිට ජ්‍යායකට අඳිනු ලබන ලම්බකයෙන් එම ජ්‍යාය සමච්ඡේදනය (සමාන කොටස් දෙකකට බෙදීම) වේ; එහි විලෝමය ලෙස කේන්ද්‍රය හා ජ්‍යායේ මධ්‍ය ලක්ෂ්‍යය යා කරන රේඛාව ජ්‍යායට ලම්බක වේ.
  2. කේන්ද්‍ර කෝණ ප්‍රමේයය: වෘත්ත චාපයකින් කේන්ද්‍රයේ ආපාතනය කරන කෝණය, එම චාපයෙන්ම වෘත්තයේ ඉතිරි කොටසේ (පරිධියේ) ආපාතනය කරන කෝණය මෙන් දෙගුණයකි (∠AOB = 2∠ACB).
  3. එකම ඛණ්ඩයේ කෝණ: වෘත්තයක එකම වෘත්ත ඛණ්ඩයේ කෝණ එකිනෙකට සමාන වේ.
  4. අර්ධ වෘත්තයේ කෝණය: අර්ධ වෘත්තයක කෝණය (විෂ්කම්භයකින් පරිධියේ ආපාතනය කරන කෝණය) සෘජු කෝණයකි (90°).
  5. වෘත්ත චතුරස්‍ර ප්‍රමේයයන් දෙක: ශීර්ෂ හතරම එකම වෘත්ත පරිධියක් මත පිහිටි චතුරස්‍රයක (Cyclic Quadrilateral) සම්මුඛ කෝණ පරිපූරක වේ (එකතුව 180° කි); එමෙන්ම වෘත්ත චතුරස්‍රයක පාදයක් දික් කිරීමෙන් සෑදෙන බාහිර කෝණය එහි අභ්‍යන්තර සම්මුඛ කෝණයට සමාන වේ.
  6. ස්පර්ශක සහ ඒකාන්තර වෘත්ත ඛණ්ඩ ප්‍රමේයය: (අ) ස්පර්ශ ලක්ෂ්‍යයේදී අඳින අරය ස්පර්ශකයට ලම්බක (90°) වේ; (ආ) බාහිර ලක්ෂ්‍යයක සිට වෘත්තයට අඳින ස්පර්ශක දෙක දිගින් සමාන වේ; (ඇ) ස්පර්ශකයක් සහ ස්පර්ශ ලක්ෂ්‍යයෙන් අඳින ජ්‍යායක් අතර කෝණය ඒකාන්තර වෘත්ත ඛණ්ඩයේ කෝණයට සමාන වේ.
විභාග ඉඟිය (ජ්‍යාමිතිය සාධනයේ ලකුණු ලබා ගැනීම): O/L II පත්‍රයේ වෘත්ත ජ්‍යාමිතිය ගැටලුවකදී "කේන්ද්‍රය O යැයි දී ඇත්නම්" පළමුව සමාන අරයන් (OA = OB = OC) සලකුණු කර සමද්විපාද ත්‍රිකෝණ හඳුනා ගන්න; "විෂ්කම්භයක් දී ඇත්නම්" අර්ධ වෘත්තයේ 90° කෝණය වහාම රූපයේ ලකුණු කර හේතුව වරහන් තුළ ලියන්න!