10🏛️ පළාත් වාර විභාගබස්නාහිර පළාත් අවසාන වාර පරීක්ෂණය (2025)
1. කලලය සහ වැදෑමහ ඇතුළු අතිරේක කලල පටල යන සියලුම ව්යූහ ගොඩනගමින් සම්පූර්ණ නව ජීවියෙකු බවට විකසනය විය හැකි ඉහළම විභේදන ශක්යතාව සහිත සෛල හඳුන්වන්නේ කෙසේද?
විවරණය: ප්රාථමික සෛල (Stem cells) ඒවායේ විභේදන ශක්යතා පරාසය අනුව ඉහළ සිට පහළට පූර්ණ ශක්ය (Totipotent) → බහුවිධ ශක්ය (Pluripotent) → බහු ශක්ය (Multipotent) → ඒක ශක්ය (Unipotent) ලෙස පෙළගැස්වෙනවා. කලලයේ සියලුම පටක පමණක් නොව වැදෑමහ සහ කෝරියම ඇතුළු අතිරේක කලල පටලද ගොඩනගමින් තනිවම සම්පූර්ණ නව ජීවියෙකු බවට විකසනය වීමේ ඉහළම හැකියාව ඇත්තේ පූර්ණ ශක්ය (Totipotent) සෛලවලට පමණයි — ක්ෂීරපායීන් තුළ සංසේචිත යුක්තාණුව සහ මුල්ම බෙදීම් කිහිපයෙන් සෑදෙන මොරුලා සෛල මීට නිදසුන් වේ! බ්ලාස්ටොකෝෂ්ඨයේ ICM කලල සෛල බහුවිධ ශක්ය (වැදෑමහ සෑදිය නොහැක) වන අතර, රුධිර සෛල පමණක් තනන රතු ඇටමිදුළු සෛල බහු ශක්ය ද එක් සෛල වර්ගයක් පමණක් තනන සෛල ඒක ශක්ය ද වේ. 10🎓 A/L විභාග ප්රශ්නඅ.පො.ස. (උ.පෙළ) පසුගිය විභාග — 2025 (2025)
2. බීජ තවාන්වල (Plant nurseries) අධික තෙතමනය, දුර්වල ජලවහනය, අධික පැළ තදබදය සහ අඩු හිරු එළිය පවතින විට Pythium, Fusarium හා Rhizoctonia වැනි පාංශු දිලීර මගින් ළපටි බීජ පැළවල කඳ පාමුල කුණු වී පැළ කඩා වැටෙන ප්රධානතම තවාන් රෝගය කුමක්ද?
විවරණය: එළවළු හා උද්යාන බෝග පැළ තවාන් (Plant nurseries) පවත්වා ගැනීමේදී ගොවීන් මුහුණ දෙන ප්රධානතම හා විනාශකාරීම දිලීර/ඌමයිසීට් රෝගය වන්නේ දියමලන් කෑමයි (Damping-off disease)! තවාන් පාත්තියේ ජලවහනය දුර්වල වී අධික ජලය රැඳීම, බීජ ඉතා ළඟින් අධික තදබදයකින් වැපිරීම, අධික සෙවණ හා දුර්වල වාතාශ්රය ඇති විට පසේ වෙසෙන Pythium, Phytophthora, Fusarium සහ Rhizoctonia වැනි ව්යාධිජනකයන් ළපටි බීජ පැළවල පොළොව මට්ටමේ කඳ පාමුල ආසාදනය කර පටක දිය වී කුණු වීමෙන් පැළ පාත්ති පිටින්ම කඩා වැටී මිය යයි. තවාන් මාධ්යය කලින් පිළිස්සීමෙන්/සූර්ය තාපයෙන් ජීවාණුහරණය කිරීම, උස් පාත්ති මගින් හොඳ ජලවහනයක් සැලසීම, බීජ දිලීරනාශකවලින් පිරියම් කිරීම හා ප්රමාණවත් හිරු එළිය ලබා දීමෙන් මෙය වළක්වා ගත හැක. 10🏛️ පළාත් වාර විභාගබස්නාහිර පළාත් අවසන් වාර පරීක්ෂණය — 2024 (2024)
3. ඩෙංගු රෝග කාරක වෛරසය (Dengue virus) මිනිසාට සම්ප්රේෂණය කරන ප්රධාන හා ද්විතීයික වාහක මදුරු විශේෂ යුගලය කුමක්ද?
විවරණය: තනි-දාම RNA ෆ්ලේවිවෛරසයක් (DEN 1–4) මගින් ඇති කරන ඩෙංගු රෝගය මිනිසාට සම්ප්රේෂණය කරන ශ්රී ලංකාවේ ප්රධාන වාහකයා Aedes aegypti ගැහැනු මදුරුවා වන අතර ද්විතීයික වාහකයා Aedes albopictus වේ. මොවුන් ටයර්, පොල්කටු, වැහි පීලි හා මල් බඳුන්වල රැඳෙන පිරිසිදු ජලයේ බිත්තර දමා දිවා කාලයේදී (විශේෂයෙන් උදෑසන හා සවස) දෂ්ට කරයි. අනෙක් වාහකයන් අතුරින් Culex quinquefasciatus නාගරික බරවා රෝගයද, Anopheles culicifacies මැලේරියාවද, Mansonia ග්රාමීය බරවා ප්රභේදයද, Culex tritaeniorhynchus ජැපනීස් එන්සෙෆලයිටිස්ද, Phlebotomus වැලි මැස්සා ලීෂ්මේනියාසිස් රෝගයද සම්ප්රේෂණය කරයි. 10🎓 A/L විභාග ප්රශ්නඅ.පො.ස. (උ.පෙළ) පසුගිය විභාග ආකෘතිය (2024)
4. ශාක පටක රෝපණය මගින් වෛරස ආසාදිත මව් ශාකයකින් වුවද 100%ක් "වෛරස-රහිත" (Virus-free) නිරෝගී පැළ ලබා ගැනීමට පිපිරුම (Explant) ලෙස වඩාත්ම සුදුසු වන්නේ කුමන කොටසද?
විවරණය: කෙසෙල්, අර්තාපල්, මඤ්ඤොක්කා හා උඩවැඩියා වැනි වර්ධක ප්රචාරණය කරන බෝගවල මව් ශාකය පද්ධතිමය වෛරස රෝගයකින් ආසාදනය වී තිබුණද, ශාක පටක රෝපණයේදී පිපිරුම (Explant) ලෙස ප්රරෝහ අග්රස්ථ විභාජකය (Shoot apical meristem — 0.1–0.5 mm කොටස) යොදා ගැනීමෙන් 100%ක් වෛරස-රහිත (Virus-free) නිරෝගී පැළ දහස් ගණනක් නිපදවා ගත හැකියි! ඊට විද්යාත්මක හේතු තුනක් බලපානවා: (1) අග්රස්ථ විභාජක කලාපයේ වෛරස පරිවහනය කරන සනාල පටක (ශෛලම හා ප්ලෝයම) විභේදනය වී නොමැති වීම, (2) වෛරස ගුණනයට වඩා විභාජක සෛල අනූනන විභාජනය වන වේගය ඉතා ඉහළ වීම, සහ (3) ඉහළ ඔක්සින හා පරිවෘත්තීය ක්රියාකාරිත්වය වෛරස ගුණනය නිෂේධනය කිරීමයි. මේරූ පත්ර නටුවේ හා සනාල පටකවල වෛරස බහුලව පවතින අතර පැරණි පොත්ත හා ශෛලම වාහිනී මෘත සෛල දරයි. 10🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රරාජකීය විද්යාලය — අවසාන වාර පරීක්ෂණය (2024)
5. ශ්රී ලංකාවේ ඩෙංගු සහ බරවා වාහක මදුරුවන්ගේ චර්යාව හා බෝවන ස්ථාන පිළිබඳ පහත ප්රකාශ සලකන්න: (අ) Aedes aegypti දිවා කාලයේ දෂ්ට කරන අතර කෘත්රිම භාජනවල පිරිසිදු ජලයේ බිත්තර දමයි. (ආ) Aedes බිත්තර වියළි තත්ත්ව යටතේ මාස කිහිපයක් ජීව්යව පැවතිය හැක. (ඉ) Culex quinquefasciatus කාබනික ද්රව්ය අධික අපිරිසිදු කාණු ජලයේ බෝවන අතර රාත්රී කාලයේ දෂ්ට කරයි. මෙයින් නිවැරදි වන්නේ,
විවරණය: ශ්රී ලංකාවේ ප්රධාන මදුරු වාහකයන් දෙදෙනාගේ ජීව විද්යාත්මක හා චර්යාමය වෙනස්කම් තුනම මෙහි 100%ක් නිවැරදිව දක්වා තිබෙනවා: (අ) නිවැරදියි — ප්රධාන ඩෙංගු වාහක Aedes aegypti (සහ Aedes albopictus) උදෑසන හා සවස් කාලය ඇතුළු දිවා කාලයේ මිනිසුන්ට දෂ්ට කරන අතර ඉවතලන ටයර්, පොල්කටු, වැහි පීලි හා මල් බඳුන්වල රැඳෙන පිරිසිදු ජලයේ බිත්තර දමයි. (ආ) නිවැරදියි — Aedes බිත්තර වෙන වෙනම තෙත් බිත්ති මත දමන අතර වියළීමට ඔරොත්තු දෙමින් මාස ගණනාවක් ජීව්යව පැවතී නැවත වැසි ජලය ලැබුණු සැණින් පුපුරා කීටයන් බිහි කරයි. (ඉ) නිවැරදියි — ප්රධාන බරවා වාහක Culex quinquefasciatus කාබනික ද්රව්ය අධික අපිරිසිදු කාණු හා වැසිකිළි වළවල්වල බිත්තර පහුරු (Egg rafts) ලෙස බිත්තර දමන අතර ප්රධාන වශයෙන් රාත්රී කාලයේ දෂ්ට කරයි! 10🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රආනන්ද විද්යාලය — පෙරහුරු පරීක්ෂණය (2024)
6. මානව ජිනෝම ව්යාපෘතියේ (Human Genome Project — HGP) ප්රධාන සොයාගැනීම් හා යෙදීම් පිළිබඳ නිවැරදි ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: 2003 වසරේදී සම්පූර්ණ කරන ලද ජාත්යන්තර මානව ජිනෝම ව්යාපෘතිය (Human Genome Project — HGP) මගින් මිනිසාගේ ඒකගුණ (n = 23) වර්ණදේහ කට්ටලයේ අඩංගු නියුක්ලියෝටයිඩ භෂ්ම යුගල බිලියන ~3ක (3 × 109 bp) සම්පූර්ණ අනුපිළිවෙළ නිර්ණය කර සියලුම ජාන සිතියම්ගත කරනු ලැබුවා! එහි විස්මිතම සොයාගැනීම වූයේ මිනිස් ජිනෝමයේ ප්රෝටීන කේතනය කරන ජාන ඇත්තේ ~20,000–25,000ක් පමණක් වන අතර එය මුළු DNA ප්රමාණයෙන් ~1.5%ක් පමණක් බවයි (ඉතිරි ~98.5% ඉන්ට්රෝන, යාමක අනුක්රම හා පුනරාවර්තන කේතනය නොවන DNA වේ!). මෙම දැනුම ප්රවේණික රෝග කල්තියා හඳුනාගැනීමට, පිළිකා ජාන ඉලක්කගත ඖෂධ නිපදවීමට, ජාන චිකිත්සාවට හා මානව පරිණාමීය අධ්යයනයන්ට සෘජුවම යොදාගැනේ. 10🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2024) (2024)
7. ජීව විද්යාවේ නව්ය තාක්ෂණයන් වන නැනෝ තාක්ෂණය (Nanotechnology) සහ මූලික සෛල (Stem cells) පිළිබඳ පහත ප්රකාශ අතුරින් නිවැරදි ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: නැනෝ තාක්ෂණය, මූලික සෛල හා මානව ජිනෝමය පිළිබඳ වරණ පහේම කරුණු පරීක්ෂා කර බලමු: නැනෝ ද්රව්ය 1–100 nm පරිමාණයේ පවතින අතර නිරෝගී සෛලවලට හානි නොකර පිළිකා සෛල වෙත පමණක් ඉලක්කගතව ඖෂධ බෙදාහැරීමට, ජෛව සංවේදකවලට හා ප්රතිබැක්ටීරියා ආලේපනවලට යොදාගත හැකියි; එමෙන්ම මූලික සෛල (Stem cells) යනු අනූනන විභාජනයෙන් ස්වයං-අලුත්වැඩියා (Self-renewal) වෙමින් විශේෂිත පටක සෛල බවට විභේදනය විය හැකි අවිභේදිත සෛල බැවින් 5 වන වරණය 100%ක් නිවැරදියි! අනෙක් වරණ වැරදි වන්නේ ඇයි? (1) නැනෝ පරිමාණය 1–100 nm මිස μm නොවේ; (2) පෙකණි වැලේ රුධිරය රුධිරජනක මූලික සෛලවලින් ඉතා පොහොසත් ප්රභවයකි; (3) මිනිස් ජිනෝමයේ ප්රෝටීන කේතනය කරන ජාන ඇත්තේ ~20,000–25,000ක් පමණි; (4) වැඩිහිටි ඇටමිදුළු මූලික සෛල බහු ශක්ය (Multipotent) පමණක් වන අතර කලල මූලික සෛල ඊට වඩා පුළුල් බහුවිධ ශක්ය (Pluripotent) වේ. 10🎓 A/L විභාග ප්රශ්නඅ.පො.ස. (උ.පෙළ) පසුගිය විභාග — 2024 (2024)
8. ශාක පටක රෝපණ (ක්ෂුද්ර ප්රචාරණ / Micropropagation) තාක්ෂණයේදී රෝගී මව් ශාකයකින් වුවද 100%ක්ම වෛරස-රහිත (Virus-free) නිරෝගී පැළ ලබා ගැනීම සඳහා පිපිරුම (Explant) ලෙස වඩාත්ම යෝග්ය වන්නේ ශාකයේ කවර කොටසද?
විවරණය: ශාක වෛරස ආසාදනය වූ මව් ශාකයකින් (උදා: වෛරස ආසාදිත අර්තාපල්, කෙසෙල්, පැපොල් හෝ ඕකිඩ්) සාමාන්ය දඬු හෝ මොරෙයියන් ගෙන සිටුවුවහොත් ඒ සියලුම නව පැළවලටද වෛරසය උරුම වේ; මන්ද ශාක වෛරස ප්රධාන වශයෙන් ප්ලෝයම සනාල පටක හා ප්ලාස්මබන්ධ (Plasmodesmata) ඔස්සේ ශාකය පුරා ගමන් කරන බැවිනි. නමුත් ශාකයේ ඉතාම කුඩා ප්රරෝහ අග්රස්ථ විභාජක ගෝලාර්ධයෙහි (Shoot apical meristem dome — 0.1–0.5 mm) තවමත් ශෛලම හෝ ප්ලෝයම සනාල පටක විභේදනය වී නොමැති අතර, එහි සෛලවල අධිවේගී අනූනන විභාජන වේගය හා ඉහළ පරිවෘත්තීය ක්රියාකාරිත්වය හමුවේ වෛරසවලට එහි ගුණනය විය නොහැක! එබැවින් අග්රස්ථ විභාජක රෝපණය (Meristem culture) මගින් 100%ක්ම වෛරස-රහිත නිරෝගී ක්ලෝන පැළ ලබා ගත හැක. 10🏛️ පළාත් වාර විභාගබස්නාහිර පළාත් අවසන් වාර පරීක්ෂණය — 2024 (2024)
9. නිවසේ හෝ වාණිජ මට්ටමින් විසිතුරු මත්ස්ය ජලාලයක් (Aquarium) නඩත්තු කිරීමේදී මසුන්ගේ සෞඛ්යය හා ජලයේ ගුණාත්මකභාවය රැක ගැනීම සඳහා අනුගමනය කළ යුතු නිවැරදි පිළිවෙතක් වන්නේ කුමක්ද?
විවරණය: විසිතුරු මත්ස්ය ජලාලයක් (Aquarium) විද්යාත්මකව නඩත්තු කිරීමේදී අනුගමනය කළ යුතු ප්රධාන කරුණු හතරම බලන්න: (1) දිනපතා මුළු ජලය 100%ක්ම මාරු නොකළ යුතුය (එසේ කළහොත් මසුන්ට කම්පනයක් ඇති වන අතර ටැංකියේ හිතකර නයිට්රීකාරක බැක්ටීරියා විනාශ වේ); ඒ වෙනුවට සතියකට හෝ සති දෙකකට වරක් පතුලේ එකතු වූ මලද්රව්ය හා ඉතිරි ආහාර සයිපන් නළයකින් ඉවත් කරමින් ජලයෙන් 20%–25%ක් පමණක් ඉවත් කර, පැය 24–48ක් තබා ක්ලෝරීන් ඉවත් කළ (Dechlorinated) ජලය පිරවිය යුතුය! (2) මසුන් විනාඩි කිහිපයකින් කා අවසන් කරන ප්රමාණයට පමණක් ආහාර දිය යුතු අතර වැඩිහිටි මසුන්ට සතියකට එක් දිනක් ආහාර නොදී තැබීමෙන් ආහාර මාර්ග අවහිරතා හා ඇමෝනියා (NH3) විෂවීම වැළකේ; (3) වාතන පොම්පය (Aerator) රාත්රියේදීද අනිවාර්යයෙන් ක්රියාත්මක විය යුතු අතර අලුත් මසුන් සති 1–2ක් නිරෝධායනය කළ යුතුය. 10🏛️ පළාත් වාර විභාගදකුණු පළාත් අවසන් වාර පරීක්ෂණය — 2024 (2024)
10. පරීක්ෂණ නළ තුළ (In vitro) පටක රෝපණයෙන් බිහි කළ කුඩා පැළ ක්ෂේත්රයේ සෘජුවම සිටුවීමට පෙර සෙවණ සහිත හරිතාගාරයක් තුළ දැඩි කිරීමේ / හුරු කිරීමේ (Acclimatization / Hardening) පියවරකට ලක් කිරීම අත්යවශ්ය වන්නේ ඇයි?
විවරණය: විද්යාගාරයේ පරීක්ෂණ නළ හෝ බෝතල් තුළ (In vitro) පටක රෝපණයෙන් වර්ධනය කරගත් කුඩා පැළ හැදී වැඩෙන්නේ ~100%ක් ඉහළ සාපේක්ෂ ආර්ද්රතාවක්, අඩු කෘත්රිම ආලෝක තීව්රතාවක්, නියත උෂ්ණත්වයක්, ක්ෂුද්රජීවීන්ගෙන් තොර පරිසරයක් සහ සුක්රෝස් සහිත පෝෂක මාධ්යයක් යටතේය. මේ නිසා එම පැළවල පත්ර මතුපිට ඉටිමය උච්චර්මය (Waxy cuticle) ඉතා තුනී වන අතර පූටිකා (Stomata) ජල හිඟයේදී ඉක්මනින් වැසීමට හුරු වී නොමැත; ප්රභාසංශ්ලේෂණ ධාරිතාවද අඩුය. එවැනි පැළ කෙළින්ම තද හිරු එළිය ඇති විවෘත ක්ෂේත්රයේ සිටුවුවහොත් අධික උත්ස්වේදනයෙන් පැය කිහිපයකින් මැලවී මිය යයි! එබැවින් ජීවාණුහරිත කොහුබත්/වැලි බඳුන්වල සිටුවා දැල් ගෘහ/හරිතාගාර තුළ ක්රමයෙන් ආර්ද්රතාව අඩු කරමින් හා ආලෝකය වැඩි කරමින් බාහිර පරිසරයට හුරු කරන දැඩි කිරීමේ (Hardening / Acclimatization) පියවර අත්යවශ්ය වේ. 10🏛️ පළාත් වාර විභාගමධ්යම පළාත් පෙරහුරු විභාගය — 2024 (2024)
11. මස් සහ මාළු කල් තබා ගැනීම සඳහා සාම්ප්රදායිකව භාවිත කරන දුම් ගැසීමේ (Smoking) ක්රියාවලියේදී ආහාර පරිරක්ෂණය සිදුවන්නේ කවර සාධක දෙකක ඒකාබද්ධ ක්රියාකාරිත්වයෙන්ද?
විවරණය: මස් සහ මාළු (උදා: ශ්රී ලංකාවේ සාම්ප්රදායික උම්බලකඩ හා දුම් ගැසූ මස්/මාළු) කල් තබා ගැනීම සඳහා යොදා ගන්නා දුම් ගැසීමේ (Smoking) ක්රියාවලියේදී ආහාර පරිරක්ෂණ යාන්ත්රණ දෙකක් එකවර ක්රියාත්මක වේ: (1) තාපජ විජලනය (Drying / Dehydration) — දුම සමඟ ලැබෙන මධ්යස්ථ තාපය මගින් මස්/මාළු කැබලිවල මතුපිට හා අභ්යන්තර තෙතමනය වාෂ්ප කර ජල සක්රියතාව අඩු කිරීමෙන් ක්ෂුද්රජීවී වර්ධනය අඩාල කරයි; සහ (2) රසායනික ප්රතික්ෂුද්රජීවී හා ප්රතිඔක්සිකාරක ආවරණය — දැව (දර/ලී කුඩු) අසම්පූර්ණ දහනයෙන් නිකුත් වන දුමෙහි අඩංගු ෆීනෝලීය සංයෝග (Phenols), ෆෝමැල්ඩිහයිඩ්, ඇසිටික් වැනි කාබනික අම්ල හා ක්රියොසෝට් ආහාරයේ මතුපිට තැන්පත් වී බැක්ටීරියා/පුස් වර්ධනය මෙන්ම ලිපිඩ මුඩු වීමද වළක්වමින් විශේෂ සුවඳක් හා රසයක් එක් කරයි. 10🏛️ පළාත් වාර විභාගවයඹ පළාත් පෙරහුරු විභාගය — 2024 (2024)
12. ජලජීවී වගාව (Aquaculture) සඳහා තෝරා ගන්නා මත්ස්ය හෝ ජලජ ජීවී විශේෂයක් සතුව පැවතිය යුතු හිතකර ලක්ෂණයක් නොවන්නේ කුමක්ද?
විවරණය: මිරිදිය හෝ කිවුල් දිය වාණිජ ජලජීවී වගාව (Aquaculture — ආහාර මසුන් හා ඉස්සන් වගාව, උදා: තිලාපියා, ඉන්දීය/චීන කාප්, Penaeus monodon කළු කොටි ඉස්සා) ආර්ථිකව ලාභදායී වීම සඳහා තෝරා ගන්නා ජලජ ජීවී විශේෂයක් සතුව පැවතිය යුතු අත්යවශ්ය ගුණාංග හතරක් ඇත: (1) කෙටි කාලයකදී ඉහළ වර්ධන වේගයක් හා ඉහළ ආහාර පරිවර්තන කාර්යක්ෂමතාවක් පෙන්වීම, (2) ලාභදායී සැකසූ කෘත්රිම ආහාර (Pellet feeds) හා ශාකමය/සර්වභක්ෂක ආහාර පහසුවෙන් පිළිගැනීම, (3) පොකුණු/ටැංකි තුළ ඉහළ ගහන ඝනත්වයකට (High stocking density), සුලභ රෝගවලට සහ දියවූ O2 / උෂ්ණත්ව විචලනයන්ට හොඳින් ඔරොත්තු දීම, සහ (4) අභිජනනාගාර තුළ පහසුවෙන් පැටවුන් බෝ කර ගත හැකි වීමයි. එබැවින් දිගු වර්ධන කාලයක් ගත වීම හා සජීවී ගොදුරු පමණක් ඉල්ලීම වාණිජ වගාවට නුසුදුසු ලක්ෂණයකි!