09🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රරාජකීය විද්යාලය — අවසාන වාර පරීක්ෂණය (2025)
1. යෝගට් නිෂ්පාදනයේදී කිරිවල ලැක්ටෝස් සීනි ලැක්ටික් අම්ලය බවට පැසවීමෙන් කේසීන් ප්රෝටීන කැටි ගස්වන ආරම්භක බැක්ටීරියා රෝපණ (Starter culture) යුගලය කුමක්ද?
විවරණය: කාර්මික යෝගට් නිෂ්පාදනයේදී පැස්චරීකරණය කර ~42–45 °C දක්වා සිසිල් කළ කිරිවලට ආරම්භක රෝපණය (Starter culture) ලෙස එක් කරන්නේ Lactobacillus bulgaricus සහ Streptococcus thermophilus යන ලැක්ටික් අම්ල බැක්ටීරියා දෙවර්ගයේ සහජීවී මිශ්රණයයි! මෙම බැක්ටීරියා කිරිවල ඇති ලැක්ටෝස් සීනි නිර්වායු පැසවීමෙන් ලැක්ටික් අම්ලය බවට පත් කර pH අගය ~4.5 දක්වා පහත හෙළන විට කිරිවල ද්රාව්ය කේසීන් (Casein) ප්රෝටීනය දුස්වාභාවීකරණය වී ඝන යෝගට් කැටිය සෑදෙන අතර ඇසිටැල්ඩිහයිඩ් මගින් යෝගට්වල ලාක්ෂණික රසය හා සුවඳ ලබා දෙනවා. Saccharomyces cerevisiae හා Acetobacter aceti මධ්යසාර හා විනාකිරි සෑදීමටත්, Aspergillus niger හා Penicillium සිට්රික් අම්ලය හා පෙනිසිලින් නිෂ්පාදනයටත් යොදාගන්නා අතර Clostridium හා Salmonella රෝගකාරක බැක්ටීරියා වේ. 09🎓 A/L විභාග ප්රශ්නඅ.පො.ස. (උ.පෙළ) පසුගිය විභාග — 2025 (2025)
2. පෙනිසිලින් (Penicillin) සහ ඇම්පිසිලින් ප්රතිජීවක මගින් මිනිසාගේ දෛහික සෛලවලට හානි නොකර බැක්ටීරියා මරා දමන නමුත්, නියුමෝනියා වර්ගයක් ඇති කරන මයිකොප්ලාස්මා (Mycoplasma — Mollicutes) බැක්ටීරියාවට එරෙහිව පෙනිසිලින් සම්පූර්ණයෙන්ම අකාර්යක්ෂම වන්නේ ඇයි?
විවරණය: ප්රතිජීවකවල ඉලක්කගත ක්රියාකාරිත්වය සහ බැක්ටීරියා ව්යූහය එකට යා කරන විශිෂ්ට ප්රශ්නයකි! පෙනිසිලින් (Penicillin) සහ ඇම්පිසිලින් යන ප්රතිජීවක බැක්ටීරියා විනාශ කරන්නේ බැක්ටීරියා සෛල බිත්තියේ පෙප්ටිඩොග්ලයිකෑන් හරස්-බන්ධන සංශ්ලේෂණය නිෂේධනය කිරීම මගිනි (මිනිස් සෛලවල පෙප්ටිඩොග්ලයිකෑන් බිත්ති නොමැති නිසා මිනිස් සෛලවලට හානි නොවේ). නමුත් 'ඇවිදින නියුමෝනියාව' (Walking pneumonia) ඇති කරන මයිකොප්ලාස්මා (Mycoplasma pneumoniae — Mollicutes කාණ්ඩය) යනු ස්වාභාවිකවම සෛල බිත්තියක් කිසිසේත් නොමැති කුඩාම නිදහස්වාසී බැක්ටීරියා කාණ්ඩයයි! ඉලක්ක කරන පෙප්ටිඩොග්ලයිකෑන් බිත්තියක් නොමැති නිසා Mycoplasma පෙනිසිලින්වලට සම්පූර්ණයෙන් සංවේදී නොවන අතර, ඒ සඳහා 70S රයිබොසෝම ඉලක්ක කරන ටෙට්රාසයික්ලින් හෝ එරිත්රොමයිසින් ලබා දිය යුතුය. 09🎓 A/L විභාග ප්රශ්නඅ.පො.ස. (උ.පෙළ) පසුගිය විභාග ආකෘතිය (2024)
3. පෙනිසිලින් (Penicillin) ප්රතිජීවකය මිනිස් සෛලවලට හානි නොකර බැක්ටීරියා පමණක් විනාශ කරන ආකාරය සහ Mycoplasma එයට ප්රතිරෝධී වීමට හේතුව කුමක්ද?
විවරණය: ප්රතිජීවක ඖෂධවල වරණීය විෂ සහිත බව (Selective toxicity) පිළිබඳ විශිෂ්ටතම සායනික උදාහරණය පෙනිසිලින් ප්රතිජීවකයයි! පෙනිසිලින් ක්රියා කරන්නේ බැක්ටීරියා සෛල බිත්තියේ පෙප්ටිඩොග්ලයිකෑන් (Peptidoglycan) හරස් බන්ධන සංශ්ලේෂණය කරන එන්සයිමය නිෂේධනය කර බැක්ටීරියා සෛල බිත්තිය දුර්වල කොට ආස්රැතිකව සෛලය පුපුරුවා හැරීමෙනි. මිනිස් සුන්යෂ්ටික සෛල සතුව සෛල බිත්තියක් හෝ පෙප්ටිඩොග්ලයිකෑන් නොමැති නිසා මිනිස් සෛලවලට ඉන් කිසිදු හානියක් නොවන අතර, Mycoplasma (Mollicutes) යනු ස්වාභාවිකවම සෛල බිත්තියක් නොමැති කුඩාම බැක්ටීරියා ගණය බැවින් පෙනිසිලින්වලට ඉලක්ක කළ හැකි පෙප්ටිඩොග්ලයිකෑන් නොමැති වීමෙන් එය පෙනිසිලින්වලට ස්වාභාවිකවම ප්රතිරෝධී වේ! (Mycoplasma සතුව 70S රයිබොසෝම ඇති බැවින් ටෙට්රාසයික්ලින්/එරිත්රොමයිසින් ඊට ක්රියා කරයි). 09🏛️ පළාත් වාර විභාගබස්නාහිර පළාත් අවසාන වාර පරීක්ෂණය (2024)
4. බැක්ටීරියා භක්ෂක වෛරසයක (Bacteriophage) ප්රලයක චක්රයේ (Lytic cycle) පියවර පහ නිවැරදි අනුපිළිවෙළින් දැක්වෙන්නේ කවර වරණයේද?
විවරණය: බැක්ටීරියා භක්ෂක වෛරසයක් (උදා: T4 භක්ෂකයා) ධාරක බැක්ටීරියා සෛලය තුළ ගුණනය වී සෛලය පුපුරුවා හරින ප්රලයක චක්රය (Lytic cycle) අනුපිළිවෙළින් පියවර පහකින් සිදුවෙනවා: (1) ඇලීම (Attachment) — වලිග තන්තු මගින් බැක්ටීරියා සෛල බිත්තියේ විශේෂිත ප්රතිග්රාහක ස්ථානවලට සවි වීම; (2) විනිවිද යෑම (Penetration) — වලිග කොපුව සංකෝචනය වී ලයිසොසයිම මගින් සෛල බිත්තිය සිදුරු කර වෛරස DNA පමණක් සෛල ප්ලාස්මයට විදීම (ප්රෝටීන කවචය පිටත ඉතිරි වේ); (3) ජෛවසංශ්ලේෂණය (Biosynthesis) — ධාරක DNA බිඳ හෙළා වෛරස DNA හා කැප්සිඩ ප්රෝටීන නිපදවීම; (4) පරිණත වීම / එකලස් වීම (Maturation) — නව භක්ෂක අංශු සකස් වීම; සහ (5) නිදහස් වීම (Release) — සෛල බිත්තිය ජීර්ණය වී (Lysis) අලුත් වෛරස පිටතට මුදාහැරීම! (ප්රෝෆේජය සෑදී ද්විඛණ්ඩනය වන්නේ දායක / Lysogenic චක්රයේදීය). 09🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රආනන්ද විද්යාලය — පෙරහුරු පරීක්ෂණය (2024)
5. ඝන කාබනික අපද්රව්ය හා සත්ත්ව මලද්රව්ය නිර්වායු ජීර්ණයට ලක් කර "ජීව වායුව" (Biogas — ප්රධාන වශයෙන් CH4 මීතේන්) නිපදවන අවසාන පියවර සිදු කරන ආකිබැක්ටීරියාව කුමක්ද?
විවරණය: ගොම, සත්ත්ව මලද්රව්ය, කෘෂිකාර්මික අපද්රව්ය හා නාගරික රොන්මඩ ඔක්සිජන් රහිත සංවෘත ටැංකියක් (ජීර්ණකයක්) තුළ ක්ෂුද්රජීවී කාණ්ඩ කිහිපයක් මගින් අදියරෙන් අදියර වියෝජනය කර පුනර්ජනනීය ඉන්ධනයක් වන ජීව වායුව (Biogas — ~50–70% CH4 මීතේන් සහ CO2) නිපදවනු ලබනවා. මුල් පියවරවලදී නිර්වායු බැක්ටීරියා මගින් බහුඅවයවික ජලවිච්ඡේදනය කර කාබනික අම්ල, ඇසිටේට්, H2 හා CO2 සාදන අතර, අවසාන තීරණාත්මක පියවරේදී අනිවාර්ය නිර්වායු ආකියා කාණ්ඩයට අයත් Methanobacterium (මෙතනොජනික ආකියා / Methanogens) මගින් එම CO2, H2 හා ඇසිටේට් මීතේන් වායුව (CH4) බවට ඔක්සිහරණය කරයි! Nitrosomonas, Acetobacter සහ Thiobacillus යන තුනම ඔක්සිජන් අවශ්ය ස්වායු බැක්ටීරියා වන අතර මීතේන් නිපදවන්නේ නැත. 09🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2024) (2024)
6. ප්රෝටීන කවචයක් (Capsid) රහිතව, කෙටි වෘත්තාකාර තනි දාම RNA අණුවකින් පමණක් සමන්විත වන අතර ශාකවල පමණක් රෝග ඇති කරන ආසාදක කාරකය (උදා: පොල් ගස්වල කැඩැංග්-කැඩැංග් රෝගය, අර්තාපල් ස්පින්ඩල් ටියුබර් රෝගය) කුමක්ද?
විවරණය: වෛරසවලටත් වඩා සරල ව්යූහයක් දරන අසෛලීය ආසාදක කාරක දෙක වන වයිරොයිඩ (Viroids) සහ ප්රියෝන (Prions) කිසිවිටෙක පටලවා ගන්න එපා! වයිරොයිඩ (Viroids) යනු ප්රෝටීන කවචයක් (Capsid) හෝ ලිපිඩ ආවරණයක් කිසිසේත්ම නොමැති, නියුක්ලියෝටයිඩ සිය ගණනක නග්න කුඩා වෘත්තාකාර තනි-දාම RNA අණුවකින් පමණක් සමන්විත කාරක වන අතර ඒවා කිසිදු ප්රෝටීනයක් කේතනය නොකළද ධාරක ශාක එන්සයිම මගින් ගුණනය වී ශාකවල පමණක් රෝග ඇති කරයි (උදා: පොල් ගස්වල මාරාන්තික කැඩැංග්-කැඩැංග් රෝගය සහ අර්තාපල් ස්පින්ඩල් ටියුබර් රෝගය)! අනෙක් වරණ සැලකුවොත්: ප්රියෝන යනු DNA/RNA රහිත ආසාදක ප්රෝටීන පමණක් වන අතර ක්ෂීරපායී මොළ රෝග ඇති කරයි; රෙට්රොවෛරස (HIV) හා බැක්ටීරියාභක්ෂක ප්රෝටීන කවච සහිත සම්පූර්ණ වෛරස වන අතර Mycoplasma සෛල බිත්ති රහිත බැක්ටීරියාවකි. 09🎓 A/L විභාග ප්රශ්නඅ.පො.ස. (උ.පෙළ) පසුගිය විභාග — 2024 (2024)
7. Gram වර්ණ ගැන්වීමේදී Gram-සෘණ (Gram −) බැක්ටීරියා මද්යසාරයෙන් අවර්ණ වී ප්රතිවර්ණකය (Safranin) මගින් රෝස/රතු පැහැයෙන් වර්ණ ගැන්වීමටත්, පෙනිසිලින් වැනි ප්රතිජීවකවලට වැඩි ප්රතිරෝධයක් දැක්වීමටත් හේතු වන එහි සෛල ආවරණයේ ව්යූහමය ලක්ෂණය කුමක්ද?
විවරණය: Gram (+) බැක්ටීරියාවල (උදා: Staphylococcus, Bacillus) ඝන පෙප්ටිඩොග්ලයිකෑන් ස්තරයක් ඇති නිසා Crystal Violet–Iodine සංකීර්ණය රඳවාගෙන දම් පැහැ වේ. Gram (−) බැක්ටීරියාවල (උදා: E. coli, Salmonella) තුනී පෙප්ටිඩොග්ලයිකෑන් ස්තරයට පිටතින් ලිපොපොලිසැකරයිඩ (LPS) පිටත පටලයක් ඇති නිසා මද්යසාරයෙන් ලිපිඩ දියවී CV-I සේදී ගොස් Safranin වලින් රෝස පැහැ වන අතර පෙනිසිලින් ඇතුළු වීමද අවහිර කරයි! 09🏛️ පළාත් වාර විභාගබස්නාහිර පළාත් අවසන් වාර පරීක්ෂණය — 2024 (2024)
8. මිනිසාගේ විවිධ අවයව පද්ධති ආශ්රිතව හටගන්නා ආසාදන රෝග සහ ඒවායේ රෝගකාරක ක්ෂුද්රජීවීන් නිවැරදිව ගළපා ඇති වරණය කුමක්ද?
විවරණය: මිනිසාගේ විවිධ අවයව පද්ධති ආශ්රිතව වැළඳෙන ප්රධාන ආසාදන රෝග සහ ඒවායේ නිශ්චිත රෝගකාරක ක්ෂුද්රජීවීන් නිවැරදිව ගළපා මතක තබා ගන්න: (1) මී උණ (Leptospirosis) — ආසාදිත මීයන්ගේ/ගවයන්ගේ මුත්රා මිශ්ර කුඹුරු හෝ ගංවතුර ජලයේ සිට සමේ සීරීම් තුවාල/ශ්ලේෂ්මල හරහා ඇතුළු වී වකුගඩු හා අක්මාව අකර්මණ්ය කරන Leptospira interrogans නම් සර්පිලාකාර (Spirochete) බැක්ටීරියාවයි (වෛරසයක් නොවේ — එනිසා Doxycycline ප්රතිජීවකය ක්රියා කරයි!); (2) ක්ෂය රෝගය (ශ්වසන පද්ධතිය) — Mycobacterium tuberculosis බැක්ටීරියාව; (3) පිටගැස්ම (ස්නායු පද්ධතිය) — ගැඹුරු නිර්වායු තුවාලවල වැඩෙන Clostridium tetani බැක්ටීරියාව! (කොලරාව = Vibrio cholerae, ටයිෆොයිඩ් = Salmonella typhi, සිෆිලිස් = Treponema pallidum, ගොනෝරියාව = Neisseria gonorrhoeae). 09🏛️ පළාත් වාර විභාගදකුණු පළාත් අවසන් වාර පරීක්ෂණය — 2024 (2024)
9. විද්යාගාරයේදී දිලීර වගා කිරීම සඳහා අර්තාපල් ඩෙක්ස්ට්රෝස් ඒගාර් (PDA) මාධ්යයත්, බැක්ටීරියා වගා කිරීම සඳහා පෝෂ්ය ඒගාර් (Nutrient Agar — NA) මාධ්යයත් වඩාත් යෝග්ය වීමට හේතුව කුමක්ද?
විවරණය: ක්ෂුද්ර ජීව විද්යාගාරයේ බහුලවම භාවිත වන අර්ධ-කෘත්රිම ඝන රෝපණ මාධ්ය දෙක වන පෝෂ්ය ඒගාර් (NA) සහ අර්තාපල් ඩෙක්ස්ට්රෝස් ඒගාර් (PDA) අතර සංයුතිමය හා pH වෙනස හොඳින් තේරුම් ගන්න: (1) NA (Nutrient Agar) තුළ පෙප්ටෝන්, හරක් මස් නිස්සාරකය (Beef extract), NaCl හා ඒගාර් අඩංගු වන අතර එහි pH අගය උදාසීන (~7.0–7.2) මට්ටමේ පවතින බැවින් පොදුවේ බැක්ටීරියා වේගයෙන් වර්ධනය වීමට ඉතාම හිතකරය; (2) PDA (Potato Dextrose Agar) තුළ අර්තාපල් නිස්සාරකය, ඉහළ සීනි (ඩෙක්ස්ට්රෝස් / ග්ලූකෝස්) ප්රමාණයක් හා ඒගාර් අඩංගු වන අතර එහි සුළු ආම්ලික pH අගය (~5.6) මගින් බැක්ටීරියා තරගය මැඬපවත්වා යීස්ට් හා පුස් වැනි දිලීර වර්ධනය ප්රවර්ධනය කරයි! (මාධ්ය දෙකම ඝනීකරණය කරන්නේ ඒගාර් මගින් වන අතර 121°C Autoclave හි ජීවාණුහරණය කෙරේ). 09🏛️ පළාත් වාර විභාගමධ්යම පළාත් පෙරහුරු විභාගය — 2024 (2024)
10. කාබනික අපද්රව්ය, සත්ත්ව ගොම සහ අපජල රොන්මඩ ඔක්සිජන් රහිත (නිර්වායු) ජීර්කයක් තුළ ක්ෂුද්රජීවීන් මගින් වියෝජනය කරවීමෙන් නිපදවා ගන්නා ජීව වායුවේ (Biogas) ප්රධාන දහනශීලී සංඝටකය සහ එය නිපදවන අවසාන පියවරේ ක්ෂුද්රජීවියා කවරේද?
විවරණය: සත්ත්ව ගොම, කෘෂි අවශේෂ, ජලජ වල් පැළෑටි හා අපජල රොන්මඩ වාතය ඇතුළු නොවන සංවෘත නිර්වායු ජීර්කයක් (Anaerobic digester) තුළ ක්ෂුද්රජීවී කාණ්ඩ කිහිපයක අනුක්රමික ක්රියාකාරිත්වයෙන් වියෝජනය කර පුනර්ජනනීය ඉන්ධනයක් වන ජීව වායුව (Biogas) නිපදවා ගැනේ: (1) පළමුව ජලවිච්ඡේදක හා අම්ලකාරක නිර්වායු බැක්ටීරියා මගින් සංකීර්ණ සෙලියුලෝස්, ප්රෝටීන හා ලිපිඩ කාබනික අම්ල (ඇසිටේට්), CO2 හා H2 බවට බිඳ හෙළයි; (2) අවසාන පියවරේදී අනිවාර්ය නිර්වායු මෙතනොජනක ආකියාවන් (Methanobacterium, Methanococcus) මගින් CO2 ඔක්සිහරණය කර හා ඇසිටේට් බිඳ දමා 50%–70%ක් දහනශීලී මීතේන් (CH4) (සහ 30%–40% CO2 හා සුළු H2S/N2) අඩංගු ජීව වායුව නිපදවන අතර ඉතිරි දිරූ රොන්මඩ උසස් කාබනික පොහොරක් ලෙස භාවිත වේ. 09🏛️ පළාත් වාර විභාගවයඹ පළාත් පෙරහුරු විභාගය — 2024 (2024)
11. සර්ප දෂ්ටනයකදී ප්රතිවිෂ (Antivenom) ලබා දීම හෝ ගැඹුරු තුවාලයක් වූ විගස පිටගැස්මට එරෙහිව නිමි ප්රතිදේහ (Tetanus antitoxin / TIG) එන්නත් කිරීම මගින් ලැබෙන ප්රතිශක්ති වර්ගය කුමක්ද?
විවරණය: අනුවර්තී (පරිචිත) ප්රතිශක්තිය ලැබෙන ආකාර හතර එකිනෙකින් පැහැදිලිව වෙන් කර හඳුනා ගන්න: (1) ස්වාභාවික සක්රිය — සැබෑ රෝග ආසාදනයකින් පසු තමන්ගේම B/T සෛල මගින් ප්රතිදේහ හා මතක සෛල තැනීම; (2) කෘත්රිම සක්රිය — BCG/MMR/Toxoid වැනි එන්නතක් (Vaccine) ලබා දී තමන්ගේම සිරුර ලවා ප්රතිදේහ හා දිගුකාලීන මතක සෛල නිපදවා ගැනීම; (3) ස්වාභාවික අක්රිය — මවගේ වැදෑමහ හරහා කලලයට IgG හා මව්කිරි (කොලොස්ට්රම්) හරහා බිළිඳාට IgA ලැබීම; (4) කෘත්රිමව අත්පත් කරගත් අක්රිය ප්රතිශක්තිය (Artificially acquired passive immunity) — සර්ප දෂ්ටනයකදී (Antivenom), ජලභීතිකා සැකයකදී හෝ ගැඹුරු පිටගැස්ම තුවාලයකදී (Tetanus antitoxin / TIG) වෙනත් ජීවියෙකු තුළ කලින් නිපදවූ නිමි ප්රතිදේහ (Pre-formed antibodies) සෘජුව එන්නත් කර ක්ෂණික නමුත් කෙටි කාලීන ආරක්ෂාවක් ලබා දීමයි (මෙහිදී මතක සෛල නොසෑදේ!). 09🏛️ පළාත් වාර විභාගසබරගමුව පළාත් පෙරහුරු විභාගය — 2024 (2024)
12. පොල් ලෙලිවලින් කොහු කෙඳි වෙන් කර ගැනීමේ පොල් ලෙලි පල් කිරීමේ (Retting of coir) ක්රියාවලියේදී ක්ෂුද්රජීවීන් විසින් ජීර්ණය කර ඉවත් කරනු ලබන ශාක බදාම සංඝටකය කුමක්ද?
විවරණය: ශ්රී ලංකාවේ සාම්ප්රදායික කොහු කර්මාන්තයේ මෙන්ම හණ/හණ කෙඳි (Jute/Flax) නිෂ්පාදනයේදීද සිදු කරන පොල් ලෙලි පල් කිරීම (Retting of coir) යනු කාර්මික ක්ෂුද්රජීවී එන්සයිම ක්රියාවලියකි. පොල් ලෙල්ලේ ඇති ශක්තිමත් දෘඪස්තර කොහු කෙඳි (සෙලියුලෝස් හා ලිග්නින් බහුල) එකිනෙකට හා මෘදුස්තර පටකවලට අලවා බැඳ තබන 'ශාක බදාමය' වන්නේ මැද සූත්රිකාවේ (Middle lamella) අඩංගු පෙක්ටින් (Pectin) පොලිසැකරයිඩයයි. පොල් ලෙලි මාස කිහිපයක් නිශ්චල ජල වළවල්/කලපු ජලයේ ගිල්වා තැබූ විට නිර්වායු හා වෛකල්පික බැක්ටීරියා (උදා: Clostridium, Bacillus) විසින් ස්රාවය කරන පෙක්ටිනේස් (Pectinase) එන්සයිම මගින් කොහු කෙඳිවලට හානි නොකර පෙක්ටින් තෝරා බේරා ජීර්ණය කර ඉවත් කිරීමෙන් පිරිසිදු කොහු කෙඳි පහසුවෙන් ගලවා ගත හැක.