08.1🎓 A/L විභාග ප්රශ්නඅ.පො.ස. (උ.පෙළ) පසුගිය විභාග — 2025 (2025)
1. මන්නාරම, කල්පිටිය හා පෝක් සමුද්ර සන්ධිය ආශ්රිත නොගැඹුරු මුහුදු පතුලේ වැඩෙන මුහුදු තෘණ පෙත් (Seagrass beds — උදා: Halophila, Thalassia) පිළිබඳ නිවැරදි ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: මෙම සමුද්ර ජීවී කාණ්ඩ දෙක කිසිදා පටලවා ගන්න එපා: මුහුදු පැළෑටි (Seaweeds — Sargassum, Ulva, Gracilaria) යනු මුල්, කඳ, පත්ර හෝ සනාල පටක නොමැති ප්රොටිස්ටා රාජධානියේ මහේක්ෂීය ඇල්ගී වේ. නමුත් මන්නාරම් බොක්ක, කල්පිටිය හා යාපනය කලපු ආශ්රිත නොගැඹුරු වැලි/මඩ මුහුදු පතුලේ වැඩෙන මුහුදු තෘණ (Seagrasses — උදා: Halophila, Thalassia, Enhalus) යනු සම්පූර්ණයෙන්ම මුහුදු ජලයේ ගිලී ජීවත් වීමට අනුවර්තනය වූ සැබෑ මුල්, තිරස් රයිසෝම, ශෛලම/ප්ලෝයම සනාල පටක සහ ජලය තුළ පරාගණය වන පුෂ්ප හා බීජ දරන ඒකබීජපත්රී සපුෂ්ප ශාක (Angiosperms) වේ! වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව සිටින මුහුදු ඌරා (Dugong) සහ කොළ කැස්බෑවා මුහුදු තෘණ පෙත් මත යැපේ. 08.1🏛️ පළාත් වාර විභාගදකුණු පළාත් අවසන් වාර පරීක්ෂණය — 2024 (2024)
2. ශ්රී ලංකාවේ ඉහළම ආවේණික ශාක හා සත්ත්ව ප්රතිශතයක් (Endemism) වාර්තා වන භෞමික බියෝමය / පරිසර පද්ධතිය කුමක්ද?
විවරණය: මුහුදු මට්ටමේ සිට 900 m දක්වා තෙත් කලාපයේ පිහිටි සිංහරාජය, කන්නෙලිය හා නාකියාදෙණිය වැනි නිවර්තන පහතරට තෙත් සදාහරිත වැසි වනාන්තර තුළ වසර පුරා 2,000–5,000 mm ඉහළ වර්ෂාපතනයක්, ~27 °C ඒකාකාරී උණුසුමක් සහ ස්තර 5ක සංකීර්ණ සිරස් ස්තරීභවනයක් පවතී. මෙම පාරිසරික ස්ථායිතාව හා පැහැදිලි පාරිසරික නිකේතන බහුලතාව නිසා ශ්රී ලංකාවේ ඒකදේශීය කාෂ්ඨීය ශාකවලින් (හොර, දූන්, බෙරලිය ඇතුළු Dipterocarpaceae කුලය) සහ ඒකදේශීය උභයජීවීන්, උරගයන් හා පක්ෂීන්ගෙන් ඉහළම ප්රතිශතයක් එහි වාසය කරයි. කටු පඳුරු, සැවානා, ලවණ වගුරු හා වැලි කඳු යන පරිසරවල නියඟය හෝ අධික ලවණතාව නිසා විශේෂ විවිධත්වය හා ආවේණිකත්වය සාපේක්ෂව බෙහෙවින් අඩුය. 08.1🎓 A/L විභාග ප්රශ්නඅ.පො.ස. (උ.පෙළ) පසුගිය විභාග ආකෘතිය (2024)
3. නයිට්රජන් චක්රයේදී පසෙහි ඇති ඇමෝනියම් අයන (NH4+) පළමුව නයිට්රයිට (NO2−) බවටත්, දෙවනුව නයිට්රේට (NO3−) බවටත් ඔක්සිකරණය කරන රසායනික ස්වයංපෝෂී බැක්ටීරියා යුගලය පිළිවෙළින් කුමක්ද?
විවරණය: නයිට්රජන් චක්රයේ නයිට්රීකරණ (Nitrification) ක්රියාවලිය හොඳින් වාතනය වූ පසෙහි වෙසෙන ස්වායු රසායනික ස්වයංපෝෂී බැක්ටීරියා කාණ්ඩ දෙකක් මගින් පියවර දෙකකින් සිදු කෙරෙනවා — මෙහි 'පිළිවෙළින්' යන වචනය ගැන විශේෂයෙන් සැලකිලිමත් වන්න! පළමු පියවරේදී Nitrosomonas බැක්ටීරියාව මගින් ඇමෝනියම් අයන (NH4+) නයිට්රයිට් අයන (NO2−) බවට ඔක්සිකරණය කරන අතර, දෙවන පියවරේදී Nitrobacter බැක්ටීරියාව මගින් එම නයිට්රයිට් තවදුරටත් ශාකවලට පහසුවෙන් අවශෝෂණය කළ හැකි නයිට්රේට් අයන (NO3−) බවට ඔක්සිකරණය කරයි! Rhizobium හා Azotobacter වායුගෝලීය N2 තිර කරන බැක්ටීරියා වන අතර, Pseudomonas හා Thiobacillus නිර්වායු පසෙහි NO3− නැවත N2 බවට හරවන නයිට්රජන්හාරක බැක්ටීරියා වේ. 08.1🏛️ පළාත් වාර විභාගබස්නාහිර පළාත් අවසාන වාර පරීක්ෂණය (2024)
4. හෝර්ටන් තැන්න හා නකල්ස් (උස > 1500 m) වැනි ශ්රී ලංකාවේ නිවර්තන කඳුකර (වලාකුළු) වනාන්තරවල ලාක්ෂණික ලක්ෂණ පිළිබඳ පහත ප්රකාශ සලකන්න: (අ) තද සුළං නිසා ඇඹරුණු කඳන් හා කුඩ හැඩැති කුරු වියනක් පැවතීම. (ආ) කීන, දඹ සහ මහ රත්මල් වැනි ශාක හා Usnea ලයිකන බහුල වීම. (ඉ) මැයි සිට අගෝස්තු දක්වා දැඩි නියං කාලයක් පැවතීම. මෙයින් නිවැරදි වන්නේ,
විවරණය: මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර 1500ට වඩා ඉහළින් පිහිටි හෝර්ටන් තැන්න, පිදුරුතලාගල, හක්ගල හා නකල්ස් ඉහළ කලාපවල හමුවන නිවර්තන කඳුකර (වලාකුළු) වනාන්තර පිළිබඳ ප්රකාශ විමසමු: (අ) නිවැරදියි — අඩු උෂ්ණත්වය (~16 °C), නිරන්තර මීදුම හා තද සුළං නිසා ගස් මිටි වී ඇඹරුණු කඳන් හා අතු සහිත තනි ස්තරයක කුඩ හැඩැති කුරු වියනක් සාදයි. (ආ) නිවැරදියි — කීන, දඹ, වල් සපු හා මහ රත්මල් වැනි ශාකද අතු මත එල්ලෙන Usnea (රැවුල් ලයිකන), පාසි හා උඩවැඩියා අපිශාකද ඉතා බහුල වේ. (ඉ) වැරදියි! කඳුකර වලාකුළු වනාන්තරවලට වසර පුරාම වර්ෂාපතනය (>2000 mm) හා වලාකුළු තෙතමනය ලැබෙන අතර නියං කාලයක් නොමැත; මැයි–අගෝස්තු දැඩි නියං කාලය ලාක්ෂණික වන්නේ වියළි මිශ්ර සදාහරිත (මෝසම්) වනාන්තරවලටයි! 08.1🎓 A/L විභාග ප්රශ්නඅ.පො.ස. (උ.පෙළ) පසුගිය විභාග — 2024 (2024)
5. ශ්රී ලංකාවේ භූමි ප්රමාණයෙන් විශාලතම ප්රදේශයක් ආවරණය කරන ස්වාභාවික වනාන්තර පරිසර පද්ධතිය සහ එහි හමුවන දර්ශීය ප්රමුඛ ශාක විශේෂ නිවැරදිව දැක්වෙන වරණය කුමක්ද?
විවරණය: විභාගයේ සුලභම උගුලක්! ශ්රී ලංකාවේ වැඩිම ඒකදේශීයත්වය හා ජෛව විවිධත්වය ඇත්තේ තෙත් පහතරට වැසි වනාන්තරවල (සිංහරාජය) වුවද, දිවයිනේ විශාලතම භූමි ප්රමාණයක් පුරා ව්යාප්තව ඇති වනාන්තර වර්ගය වන්නේ වියළි කලාපයේ (විල්පත්තු, යාල, වස්ගමුව) පිහිටි නිවර්තන වියළි මිශ්ර සදාහරිත වනාන්තරයි (පළු, වීර, කළුවර සදාහරිත ශාක සහ බුරුත, මිල්ල පතනශීලී ශාක මිශ්රව වැඩේ)! 08.1🏛️ පළාත් වාර විභාගබස්නාහිර පළාත් අවසන් වාර පරීක්ෂණය — 2024 (2024)
6. ශ්රී ලංකාවේ වෙරළබඩ පිහිටි ගංමෝය (Estuaries — උදා: මාදු ගඟ, බෙන්තොට ගඟ, කලා ඔය මෝය) සහ කලපු (Lagoons — උදා: මීගමුව, රේකව, මඩකලපුව) අතර ප්රධාන භූ-රූපීය වෙනස කුමක්ද?
විවරණය: ශ්රී ලංකාවේ වෙරළබඩ කිවුල් දිය (Brackish water — මිරිදිය හා කරදිය මිශ්ර වන) තෙත්බිම් දෙවර්ගයක් වන ගංමෝය (Estuaries) සහ කලපු (Lagoons) අතර ප්රධාන භූ-රූපීය වෙනස හොඳින් වෙන් කර ගන්න: ගංමෝය (උදා: මාදු ගඟ, බෙන්තොට ගඟ, කැලණි ගඟ හා කලා ඔය මෝය) යනු ගංගාවක් හෝ ඇළක් මුහුදට ස්ථිරව හා සෘජුවම විවෘතව ගලා බසින අර්ධ-වැසුණු ගංගා මුඛයකි. ඊට වෙනස්ව කලපුව (උදා: මීගමුව, මඩකලපුව, පුත්තලම හා රේකව කලපු) යනු වෙරළට සමාන්තරව පිහිටි වැලි වැටියකින් (Sandbar), බාධක දූපතකින් හෝ කොරල් වැටියකින් මහ මුහුදෙන් බොහෝ දුරට වෙන් වූ, පටු හෝ සෘතුමය මෝයකින් පමණක් මුහුදට සම්බන්ධ වන නොගැඹුරු වෙරළබඩ ජල කඳකි (දෙවර්ගයම කඩොලාන හා ඉස්සන්/මසුන් සඳහා ඉතා පෝෂණීය වේ). 08.1🏛️ පළාත් වාර විභාගදකුණු පළාත් අවසන් වාර පරීක්ෂණය — 2024 (2024)
7. සිංහරාජය වැනි නිවර්තන තෙත් වැසි වනාන්තරවල ඉතා ඉහළ ජෛව ස්කන්ධයක් හා ශාක විවිධත්වයක් පැවතුණද, එහි පෘෂ්ඨීය පසෙහි (Topsoil) ඛනිජ පෝෂක හා හියුමස් සංචිතය සාපේක්ෂව දුප්පත් වීමට හේතුව කුමක්ද?
විවරණය: බැලූ බැල්මට විරුද්ධාභාසයක් සේ පෙනුණද පරිසර විද්යාවේ ඉතාම වැදගත් සංකල්පයකි! සිංහරාජය වැනි නිවර්තන තෙත් වැසි වනාන්තරයක දැවැන්ත ශාක ජෛව ස්කන්ධයක් පැවතුණද එහි මතුපිට පස (Topsoil) සාපේක්ෂව තුනී සහ ඛනිජ පෝෂකවලින් දුප්පත් වේ. ඊට හේතු දෙකකි: (1) වසර පුරා පවතින ඉහළ උෂ්ණත්වය (~27°C) හා අධික ආර්ද්රතාව නිසා බිමට වැටෙන කොළ රොඩු හා මළ සිරුරු දිලීර/බැක්ටීරියා මගින් අධිවේගයෙන් වියෝජනය වන අතර නිදහස් වන පෝෂක පසේ ගබඩා වීමට පෙරම ගස්වල නොගැඹුරු මතුපිට මුල් හා මයිකොරයිසා මගින් ක්ෂණිකව උරා ගැනේ; (2) >2,000 mm අධික වර්ෂාව නිසා ඉතිරි ද්රාව්ය ඛනිජ අයන පසෙන් පහළට සේදී යයි (Leaching). එනම් පෝෂකවලින් වැඩිම කොටස පවතින්නේ ජීවී වෘක්ෂලතා තුළය! 08.1🏛️ පළාත් වාර විභාගමධ්යම පළාත් පෙරහුරු විභාගය — 2024 (2024)
8. එක් විශාල නුග ගසක් (Ficus) මත යැපෙන දහස් ගණනක් ශාකභක්ෂක කෘමීන් සහ එම කෘමීන් ආහාරයට ගන්නා කුඩා කුරුල්ලන් කිහිප දෙනෙකුගෙන් සමන්විත ආහාර දාමයක සංඛ්යා පිරමීඩයේ (Pyramid of numbers) හැඩය කුමක්ද?
විවරණය: සාමාන්ය තෘණබිමක නිෂ්පාදක තෘණ පැළ මිලියන ගණනක් සිටින නිසා සංඛ්යා පිරමීඩය උඩුකුරු වුවද, ප්රාථමික නිෂ්පාදකයා තනි විශාල ගසක් (උදා: එක් නුග Ficus ගසක්) වන ආහාර දාමයක 1 වන පෝෂී මට්ටමේ ජීවීන් සංඛ්යාව 1ක් පමණක් බැවින් පිරමීඩයේ පාදම අතිශයින් පටු වේ! එම තනි ගසේ පත්ර හා ඵල මත යැපෙන දෙවන පෝෂී මට්ටමේ ශාකභක්ෂක කෘමීන් දහස් ගණනක් සිටින නිසා දෙවන තීරුව ඉතා පළල් වන අතර, එම කෘමීන් ආහාරයට ගන්නා තෙවන පෝෂී මට්ටමේ කෘමිභක්ෂක කුරුල්ලන් ගණන කෘමීන්ට වඩා බෙහෙවින් අඩු නිසා ඉහළ තීරුව නැවත පටු වී තර්කු හැඩැති (Spindle-shaped) සංඛ්යා පිරමීඩයක් ලැබේ! (ශක්ති පිරමීඩය නම් මෙහිද උඩුකුරු වේ). 08.1🏛️ පළාත් වාර විභාගවයඹ පළාත් පෙරහුරු විභාගය — 2024 (2024)
9. ජලයෙන් යටවූ නිර්වායු (ඔක්සිජන් අඩු) වගුරු පසකදී නයිට්රේට් (NO3−) අයන නැවත වායුගෝලීය නයිට්රජන් වායුව (N2) බවට පත් කරමින් පසේ සරුබව අඩු කරන නයිට්රජන්හරණ (Denitrification) බැක්ටීරියාව කුමක්ද?
විවරණය: නයිට්රජන් චක්රයේ එක් එක් ක්ෂුද්රජීවියාගේ කාර්යය පැටලෙන්නේ නැතිව වෙන් කර ගන්න: Rhizobium (සහජීවී), Azotobacter (ස්වායු නිදහස්වාසී) සහ Nostoc (සයනොබැක්ටීරියා) යන තුනම වායුගෝලීය N2 තිර කර පසට නයිට්රජන් එක් කරයි; Nitrosomonas ස්වායුව NH4+ → NO2− බවට ඔක්සිකරණය කරයි. නමුත් ජලයෙන් යටවූ වාතාශ්රය දුර්වල (නිර්වායු) පසකදී Pseudomonas (සහ Thiobacillus denitrificans) වැනි නයිට්රජන්හරණ බැක්ටීරියා සිය නිර්වායු ශ්වසනයේදී O2 වෙනුවට අවසාන ඉලෙක්ට්රෝන ප්රතිග්රාහකයා ලෙස පසේ ඇති නයිට්රේට් (NO3−) භාවිත කර එය නැවත N2 වායුව බවට ඔක්සිහරණය කර වායුගෝලයට මුදා හරිමින් පසේ සරුබව අඩු කරයි! 08.1🏛️ පළාත් වාර විභාගසබරගමුව පළාත් පෙරහුරු විභාගය — 2024 (2024)
10. වර්තමානයේ ලෝකයේ තිරිඟු සහ බඩඉරිඟු නිෂ්පාදනය කරන කෘෂිකාර්මික බිම් බවට බහුලවම පරිවර්තනය වී ඇති, සීතල ශීත සෘතුවක් හා උණුසුම් ගිම්හානයක් සහිත ගස් රහිත ගැඹුරු සරු පසකින් යුත් ලෝක බියෝමය කුමක්ද?
විවරණය: උතුරු ඇමරිකාවේ 'ප්රෙයරීස්' (Prairies) සහ යුරේසියාවේ 'ස්ටෙප්ස්' (Steppes) ලෙස හැඳින්වෙන සෞම්ය කලාපීය තෘණබිම් (Temperate grasslands) බියෝමයේ ඉතා සීතල ශීත සෘතුවක් සහ උණුසුම් ගිම්හානයක් පවතී. සෘතුමය නියඟය, වරින් වර ඇතිවන ස්වාභාවික තෘණ ගිනි සහ බයිසන්/වල් අශ්වයන් වැනි විශාල ශාකභක්ෂක ක්ෂීරපායීන්ගේ උලා කෑම නිසා මෙහි දැවමය ගස් හා පඳුරු තහවුරු වීම වැළකී විවිධ උසින් යුත් තෘණ විශේෂ ප්රමුඛ වේ. වසර දහස් ගණනක් තෘණ මුල් දිරාපත් වීමෙන් ඉතා ගැඹුරු, හියුමස් හා ඛනිජවලින් අතිශයින් පොහොසත් කළු පසක් නිර්මාණය වී ඇති බැවින් අද මෙම බියෝමයෙන් වැඩි කොටසක් ලෝකයේ තිරිඟු හා බඩඉරිඟු වගා බිම් බවට පත්ව ඇත. 08.1🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රකොළඹ රාජකීය විද්යාලය — අවසන් වාර පරීක්ෂණය (2024) (2024)
11. සමකයට උතුරින් හා දකුණින් අක්ෂාංශ 30°N සහ 30°S ආසන්න කලාපවල (සහරා, අරාබි, කලහාරි, ඕස්ට්රේලියානු) මහා කාන්තාර බියෝම පිහිටීමට හේතු වන ප්රධාන දේශගුණික සංසිද්ධිය සහ එහි වාර්ෂික වර්ෂාපතන සීමාව කුමක්ද?
විවරණය: ගෝලීය වායු සංසරණ රටාවට අනුව සමකයේදී රත් වී වර්ෂාව ලබා දෙමින් ඉහළ නඟින වාතය උතුරු හා දකුණු අක්ෂාංශ 30° (30°N සහ 30°S) ආසන්නයේදී වියළි වායු ස්කන්ධ ලෙස නැවත පහළට බසිමින් අධි-පීඩන කලාප ඇති කරන නිසා සහරා, අරාබි, කලහාරි හා ඕස්ට්රේලියානු මහා කාන්තාර එම අක්ෂාංශ තීරුවල පිහිටයි. කාන්තාර බියෝමයේ ප්රධානතම නිර්ණායකය වන්නේ වාර්ෂික වර්ෂාපතනය 300 mm ට වඩා අඩු අතිශුෂ්ක තත්ත්වයයි! (සියලුම කාන්තාර දැඩි උෂ්ණත්වයෙන් යුක්ත නොවන අතර මධ්යම ආසියාවේ ගෝබි වැනි ශීත කාන්තාරද පවතී). CAM ප්රභාසංශ්ලේෂණය කරන පතොක්/Euphorbia වැනි මාංසල ශාක සහ ජල සංරක්ෂණ අනුවර්තන සහිත නිශාචර සර්පයන්, කටුස්සන් හා කෘන්තකයන් මෙහි වෙසේ. 08.1🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රකොළඹ විශාඛා විද්යාලය — පෙරහුරු පරීක්ෂණය (2024) (2024)
12. ශ්රී ලංකාවේ වෙරළබඩ වැලි කඳු (Sand dunes — උදා: යාල, හම්බන්තොට, මන්නාරම, කල්පිටිය) සහ මුහුදු වෙරළ මත වැලි ස්ථායිකරණය කරමින් බිම දිගේ පැතිර වැඩෙන දර්ශීය පුරෝගාමී ශාක යුගලය කුමක්ද?
විවරණය: යාල, හම්බන්තොට, මන්නාරම, කල්පිටිය හා ආරුගම්බේ වැනි වෙරළ තීරයන්හි තද මුහුදු සුළඟ මගින් වැලි අංශු ගොඩගැසීමෙන් නිර්මාණය වන වෙරළබඩ වැලි කඳු (Sand dunes) සහ මුහුදු වෙරළෙහි පස ඉතා ලිහිල්, ජලය නොරැඳෙන, ලවණ ඉසිලි හා අධික සූර්ය තාපයට නිරාවරණය වන කටුක පරිසරයකි. මෙම චලනය වන වැලි මත මුලින්ම ස්ථාපිත වී බිම දිගේ දිගු ධාවක (Stolons/Runners) සහ ගැඹුරු මුල් ජාල යවමින් වැලි කඳු ස්ථායිකරණය කරන දර්ශීය පුරෝගාමී ශාක යුගලය වන්නේ බිම් තඹුරු (Ipomoea pes-caprae) සහ මුහුදු තණ / රාවණා රැවුල (Spinifex littoreus) යි! (Rhizophora කඩොලානවලද Halophila මුහුදු ජලය යටද වැඩේ).