07.2🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රරාජකීය විද්යාලය — අවසාන වාර පරීක්ෂණය (2025)
1. ප්රතිසංයෝජිත DNA තාක්ෂණයේදී භාවිත කරන ක්ලෝනකරණ වාහකයක (Cloning vector — උදා: ප්ලාස්මිඩයක) අනිවාර්යයෙන්ම තිබිය යුතු ලක්ෂණ සලකන්න: (අ) ප්රතිවලිත සම්භව ස්ථානයක් (ori) තිබීම. (ආ) ප්රතිජීවක ප්රතිරෝධී ජානයක් වැනි වරණීය සලකුණු ජානයක් (Selectable marker) තිබීම. (ඉ) සීමා එන්සයිම හඳුනාගැනීමේ ස්ථාන පිහිටීම. මෙයින් නිවැරදි වන්නේ,
විවරණය: ප්රතිසංයෝජිත DNA තාක්ෂණයේදී බාහිර ජානයක් ධාරක සෛලයක් තුළට රැගෙන ගොස් පිටපත් කරවීමට යොදාගන්නා ක්ලෝනකරණ වාහකයක (උදා: ප්ලාස්මිඩයක) අත්යවශ්ය මූලික ලක්ෂණ තුනම මෙහි නිවැරදිව දක්වා තිබෙනවා: (අ) ප්රතිවලිත සම්භව ස්ථානයක් (ori) — ධාරක බැක්ටීරියාවේ වර්ණදේහයෙන් ස්වාධීනව ප්ලාස්මිඩයේ පිටපත් ගණනාවක් ස්වයං-ප්රතිවලිත කරගැනීමට අත්යවශ්යයි; (ආ) වරණීය සලකුණු ජානයක් (Selectable marker) — ඇම්පිසිලින් වැනි ප්රතිජීවක ප්රතිරෝධී ජානයක් හෝ lacZ ජානය මගින් ප්ලාස්මිඩය ඇතුළු වූ (පරිණාමනය වූ) සෛල හා ප්රතිසංයෝජිත ක්ලෝන පහසුවෙන් හඳුනා ගැනීමට උපකාරී වේ; (ඉ) සීමා එන්සයිම හඳුනාගැනීමේ (බහු-ක්ලෝනකරණ) ස්ථාන — ප්ලාස්මිඩය කැබලි නොවී එක් ස්ථානයකින් විවෘත කර බාහිර DNA ඛණ්ඩය ඇතුළු කිරීමට අනිවාර්ය වේ! 07.2🎓 A/L විභාග ප්රශ්නඅ.පො.ස. (උ.පෙළ) පසුගිය විභාග — 2025 (2025)
2. අධිකරණ වෛද්ය විද්යාවේදී සහ මාපියභාවය තහවුරු කිරීමේ පරීක්ෂණවලදී (Paternity testing) නවීන DNA ඇඟිලි සලකුණු (DNA Fingerprinting / Profiling) තාක්ෂණය සඳහා විශ්ලේෂණය කරනු ලබන්නේ මානව ජිනෝමයේ කවර කලාපද?
විවරණය: ඕනෑම මිනිසුන් දෙදෙනෙකුගේ ප්රෝටීන කේතනය කරන ජාන (එක්සෝන, rRNA හා හිස්ටෝන ජාන) 99.9%ක්ම එක සමාන බැවින් පුද්ගල අනන්යතාව වෙන් කිරීමට ඒවා ප්රයෝජනවත් නොවේ. ඒ වෙනුවට නවීන DNA ඇඟිලි සලකුණුකරණය (DNA Fingerprinting / Profiling) පදනම් වන්නේ මානව ජිනෝමයේ කේතනය නොවන DNA ප්රදේශවල පිහිටි කෙටි අනුයාත පුනරාවර්තන (STR — Short Tandem Repeats) මතයි! භෂ්ම යුගල 2–5කින් යුත් මෙම කෙටි ඒකක (උදා: AGAT) එක පෙළට පුනරාවර්තනය වන වාර ගණන (එක් අයෙකුගේ 7 වරක්, තවත් අයෙකුගේ 15 වරක් ලෙස) බහුරූපී වේ; PCR මගින් STR පථ කිහිපයක් වර්ධනය කර ජෙල් විද්යුතාගමනයෙන් විශ්ලේෂණය කළ විට (සම නිවුන් දරුවන් හැර) සෑම පුද්ගලයෙකුටම අනන්ය පටි රටාවක් ලැබේ. 07.2🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රවිශාඛා විද්යාලය — පෙරහුරු පරීක්ෂණය (2024)
3. තනි ද්විත්ව දාම DNA අණුවකින් ආරම්භ කර PCR යන්ත්රයක් තුළ සම්පූර්ණ තාප චක්ර 5ක් (5 cycles) අවසානයේදී සෑදෙන මුළු ද්විත්ව දාම DNA අණු සංඛ්යාව කීයද?
විවරණය: පොලිමරේස් දාම ප්රතික්රියාවේ (PCR) සෑම තාප චක්රයක් (දුස්වාභාවීකරණය → මූලික ඈඳීම → Taq දික්වීම) අවසානයේදීම පවතින සෑම ද්විත්ව දාම DNA අණුවක්ම අච්චුවක් ලෙස ක්රියා කර හරියටම දෙගුණ (×2) වන ඝාතීය වර්ධනයක් (2n) පෙන්වනවා! තනි (1) ද්විත්ව දාම DNA අණුවකින් ආරම්භ කළ විට: 1 වන චක්රයෙන් පසු 21 = 2ක්ද, 2 වන චක්රයෙන් පසු 22 = 4ක්ද, 3 වන චක්රයෙන් පසු 23 = 8ක්ද, 4 වන චක්රයෙන් පසු 24 = 16ක්ද, 5 වන චක්රය (n = 5) අවසානයේදී 25 = 32ක්ද ලෙස මුළු ද්විත්ව දාම DNA අණු 32ක් නිපදවෙනවා! 10 ලැබෙන්නේ 2 × 5 ලෙස වරදවා ගුණ කිරීමෙන් වන අතර, 16 යනු 4 වන චක්රයේ ඵලයත් 64 යනු 6 වන චක්රයේ (26) ඵලයත් වේ. 07.2🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2024) (2024)
4. ඇගරෝස් ජෙල් විද්යුත් විච්ඡේදනය (Agarose gel electrophoresis) මගින් DNA ඛණ්ඩ වෙන් කිරීමේදී DNA ඛණ්ඩ චලනය වන දිශාව සහ වැඩිම දුරක් වේගයෙන් ගමන් කරන ඛණ්ඩ පිළිබඳ නිවැරදි ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: ඇගරෝස් ජෙල් විද්යුත් විච්ඡේදනය (Agarose gel electrophoresis) මගින් සීමා එන්සයිමවලින් කැපූ හෝ PCR මගින් වර්ධනය කළ DNA ඛණ්ඩ ඒවායේ දිග (භෂ්ම යුගල ගණන) අනුව වෙන් කරගනු ලබනවා. සෑම DNA අණුවකම කොඳුඇට පෙළෙහි ඇති පොස්ෆේට් කාණ්ඩ (PO43−) නිසා DNA ස්වාභාවිකවම ඍණ (−) ආරෝපිතයි! එබැවින් සෘණ ඉලෙක්ට්රෝඩය (කැතෝඩය) පැත්තේ කූපවලට DNA දමා විදුලිය සැපයූ විට සියලුම DNA ඛණ්ඩ ධන ඉලෙක්ට්රෝඩය (ඇනෝඩය) දෙසට ආකර්ෂණය වී ගමන් කරනවා. එහිදී ඇගරෝස් පොලිසැකරයිඩ තන්තු දැලිසේ සිදුරු අතරින් දිගු (විශාල) DNA ඛණ්ඩ සෙමින් ගමන් කර කූප අසල රැඳෙන අතර, කුඩාම (කෙටිම) DNA ඛණ්ඩ අවම ප්රතිරෝධයකින් වැඩිම වේගයෙන් වැඩිම දුරක් ඇනෝඩය දෙසට ගමන් කරයි! (එතීඩියම් බ්රෝමයිඩ් යනු UV ආලෝකය යටතේ DNA පටි තැඹිලි පැහැයෙන් දිස්කරවන ප්රතිදීප්ත ඩයි වර්ගයයි). 07.2🎓 A/L විභාග ප්රශ්නඅ.පො.ස. (උ.පෙළ) පසුගිය විභාග — 2024 (2024)
5. මානව ඉන්සියුලින් ජානය Escherichia coli බැක්ටීරියාවක් තුළ ක්ලෝන කර ක්රියාකාරී ඉන්සියුලින් හෝමෝනය නිපදවා ගැනීමේදී, මානව වර්ණදේහ DNA කෙළින්ම ලබා ගන්නවා වෙනුවට අග්න්යාශයික β-සෛලවල පරිණත mRNA වලින් අනුපූරක DNA (cDNA) සංශ්ලේෂණය කර ගැනීමට ප්රධානතම හේතුව කුමක්ද?
විවරණය: විභාගයේ සුප්රසිද්ධම ප්රශ්නයකි! මානව න්යෂ්ටියේ ඇති ඉන්සියුලින් ජානය තුළ කේතනය නොකරන ඉන්ට්රෝන (Introns) පවතී. E. coli වැනි ප්රාග්න්යෂ්ටිකයන් සතුව ස්ප්ලයිසියෝසෝම නොමැති නිසා ඉන්ට්රෝන ඉවත් කළ නොහැක! එබැවින් දැනටමත් ඉන්ට්රෝන ඉවත් වූ පරිණත mRNA ගෙන ප්රතිවර්ත්ය ට්රාන්ස්ක්රිප්ටේස් (Reverse transcriptase) මගින් ඉන්ට්රෝන-රහිත cDNA සාදා ප්ලාස්මිඩයට ඇතුළු කරයි. 07.2🏛️ පළාත් වාර විභාගබස්නාහිර පළාත් අවසන් වාර පරීක්ෂණය — 2024 (2024)
6. පහත දැක්වෙන DNA ඛණ්ඩ අනුපිළිවෙළවල් අතුරින් EcoRI වැනි II ආකාරයේ සීමා එන්ඩොනියුක්ලියේස් එන්සයිමයක් මගින් හඳුනාගන්නා පැලින්ඩ්රෝමික (Palindromic) අනුක්රමයක් නිවැරදිව නිරූපණය කරන්නේ කුමක්ද?
විවරණය: EcoRI, BamHI හා HindIII වැනි II ආකාරයේ සීමා එන්ඩොනියුක්ලියේස් එන්සයිම මගින් හඳුනාගන්නේ භෂ්ම යුගල 4–8කින් යුත් පැලින්ඩ්රෝමික (Palindromic) DNA අනුක්රම වේ. DNA පැලින්ඩ්රෝමයක් යනු ප්රතිසමාන්තර දාම දෙකම එකම 5' → 3' දිශාවට කියවන විට හරියටම එකම භෂ්ම අනුපිළිවෙළ ලැබෙන කලාපයකි! තෙවන වරණය පරීක්ෂා කරන්න: ඉහළ දාමය 5' → 3' කියවූ විට 5'–G A A T T C–3' වන අතර, පහළ අනුපූරක දාමයද 5' → 3' (දකුණේ සිට වමට!) කියවූ විට 5'–G A A T T C–3' ම ලැබේ! EcoRI එන්සයිමය දාම දෙකෙහිම G සහ A අතරින් අසමමිතිකව කපා 5'–AATT–3' ඇලෙනසුලු අන්ත (Sticky ends) නිපදවයි (අනෙක් වරණ හතරෙහිම දාම දෙක 5'→3' කියවූ විට සමාන නොවේ). 07.2🏛️ පළාත් වාර විභාගදකුණු පළාත් අවසන් වාර පරීක්ෂණය — 2024 (2024)
7. ඒකබීජපත්රී බෝග ශාක (උදා: වී, බඩඉරිඟු, තිරිඟු) ස්වාභාවිකව Agrobacterium tumefaciens ආසාදනයට එතරම් සංවේදී නොවන බැවින්, එම ශාක සෛල තුළට සෘජුවම බාහිර DNA ඇතුළු කිරීම සඳහා බහුලව භාවිත කරන භෞතික ක්රමවේදය කුමක්ද?
විවරණය: විදේශීය DNA ධාරක සෛල තුළට ඇතුළු කිරීමේ ක්රමවේද ධාරක ජීවියා අනුව තෝරා ගැනේ: ද්විබීජපත්රී ශාක සඳහා Agrobacterium tumefaciens හි Ti ප්ලාස්මිඩය ස්වාභාවිකව ඉතා කාර්යක්ෂම වුවද, වී, බඩඉරිඟු හා තිරිඟු වැනි ඒකබීජපත්රී ධාන්ය බෝග බොහොමයක් Agrobacterium ආසාදනයට ස්වාභාවිකව ප්රතිරෝධී වේ. එබැවින් ඒකබීජපත්රී ශාක සෛලවල ඝන සෙලියුලෝස් සෛල බිත්තිය හරහා සෘජුවම DNA ඇතුළු කිරීමට ජාන තුවක්කුව (Gene gun / Biolistics) භාවිත කෙරේ — එහිදී අපේක්ෂිත DNA ආලේප කළ රසායනිකව අක්රිය රන් (Au) හෝ ටංස්ටන් (W) ක්ෂුද්ර අංශු අධි පීඩනයක් යටතේ ඉලක්ක ශාක පටක/කැලස තුළට විදිනු ලැබේ. 07.2🏛️ පළාත් වාර විභාගමධ්යම පළාත් පෙරහුරු විභාගය — 2024 (2024)
8. DNA නිස්සාරණයේදී බැක්ටීරියා සෛල, ශාක සෛල සහ දිලීර සෛල යන තුන් වර්ගයේ සෛල බිත්ති එන්සයිමීයව ජීර්ණය කර බිඳ හෙළීම සඳහා යොදා ගත යුතු එන්සයිම පිළිවෙළින් මොනවාද?
විවරණය: සෛලයකින් DNA නිස්සාරණය කිරීමට පෙර ප්ලාස්ම පටලයට පිටතින් ඇති දැඩි සෛල බිත්තිය එහි රසායනික සංයුතියට ගැළපෙන විශේෂිත ජලවිච්ඡේදක එන්සයිමය මගින් බිඳ දැමිය යුතුය: (1) බැක්ටීරියා (ඉයුබැක්ටීරියා) සෛල බිත්තිය තැනී ඇත්තේ පෙප්ටිඩොග්ලයිකෑන්වලින් බැවින් එය ජීර්ණය කිරීමට ලයිසොසයිම් (Lysozyme) යොදා ගනී; (2) ශාක සෛල බිත්තිය ප්රධාන වශයෙන් සෙලියුලෝස් තන්තුවලින් තැනී ඇති බැවින් සෙලියුලේස් (Cellulase) (හා පෙක්ටිනේස්) යොදා ගනී; (3) දිලීර සෛල බිත්තිය කයිටින් බහුඅවයවිකයෙන් තැනී ඇති බැවින් කයිටිනේස් (Chitinase) එන්සයිමය යොදා ගනී! (සත්ත්ව සෛලවල සෛල බිත්තියක් නොමැති නිසා ක්ෂාලක/SDS පමණක් ප්රමාණවත් වේ). 07.2🏛️ පළාත් වාර විභාගවයඹ පළාත් පෙරහුරු විභාගය — 2024 (2024)
9. පොලිමරේස් දාම ප්රතික්රියා (PCR) නළයකට එක් කළ යුතු ප්රතික්රියක සංඝටක කට්ටලය නිවැරදිව දැක්වෙන වරණය කුමක්ද?
විවරණය: විද්යාගාරයේ PCR තාප චක්රකය (Thermal cycler) තුළට දමන ප්රතික්රියා නළයක අනිවාර්යයෙන්ම තිබිය යුතු සංඝටක 5 සහ ඒවායේ කාර්යයන් බලන්න: (1) වර්ධනය කළ යුතු ඉලක්ක කලාපය දරන අච්චු DNA (Template DNA); (2) ඉලක්ක කලාපයේ දෙකෙළවර 3' අන්තවලට අනුපූරකව බැඳී 3'-OH කෙළවර සපයන කෘත්රිම තනි-දාම ඉදිරි හා පසුපස DNA මූලික යුගලය (Forward & Reverse DNA primers); (3) නව DNA දාම තැනීමේ ගොඩනැගුම් ඒකක වන dNTP වර්ග හතර (dATP, dGTP, dCTP, dTTP); (4) 95°C තාපයට ඔරොත්තු දෙන Taq DNA පොලිමරේස් එන්සයිමය; සහ (5) Taq එන්සයිමයේ උත්ප්රේරක ක්රියාකාරිත්වයට අත්යවශ්ය Mg2+ සහසාධක අයන සහිත ස්වාරක්ෂක (Buffer) ද්රාවණයයි! (ddNTP යොදන්නේ DNA අනුක්රමණයේදී පමණි). 07.2🏛️ පළාත් වාර විභාගසබරගමුව පළාත් පෙරහුරු විභාගය — 2024 (2024)
10. බැක්ටීරියා සෛල ශීත කළ කැල්සියම් ක්ලෝරයිඩ් (CaCl2) ද්රාවණයක ගිල්වා කෙටි තාප කම්පනයකට (Heat shock — 42°C) හෝ විද්යුත් සිදුරුකරණයට (Electroporation) ලක් කර බාහිර පරිසරයේ ඇති නග්න ප්රතිසංයෝජිත ප්ලාස්මිඩ DNA සෛලය තුළට ඇතුළු කරවීම හඳුන්වනුයේ,
විවරණය: ජාන තාක්ෂණයේදී බැක්ටීරියා සෛල තුළට DNA ඇතුළු වන යාන්ත්රණ තුනේ නම් එකිනෙක පටලවා ගන්න එපා! (1) පරිණාමනය (Transformation) = බාහිර ද්රාවණයේ පවතින නග්න DNA හෝ ප්රතිසංයෝජිත ප්ලාස්මිඩයක් (ශීත කළ CaCl2 + 42°C තාප කම්පනය හෝ Electroporation ආධාරයෙන් පාරගම්යතාව වැඩි කළ) නිපුණ බැක්ටීරියා සෛලයක් තුළට සෘජුවම ලබා ගැනීමයි; (2) පාරනයනය (Transduction) = බැක්ටීරියා භක්ෂක වෛරසයක් (Bacteriophage) මාධ්ය කරගෙන බැක්ටීරියාව තුළට DNA ඇතුළු කිරීමයි; (3) සංයුග්මනය (Conjugation) = සජීවී බැක්ටීරියා දෙකක් අතර ලිංගික පිලයි (Sex pilus) නාලයක් හරහා සෘජුව ප්ලාස්මිඩ හුවමාරු වීමයි (පරිවර්තනය / Translation යනු mRNA මගින් ප්රෝටීන සෑදීමයි!). 07.2🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රකොළඹ රාජකීය විද්යාලය — අවසන් වාර පරීක්ෂණය (2024) (2024)
11. ප්ලාස්මිඩ වාහකයක lacZ ජානය (β-ගැලැක්ටොසයිඩේස් එන්සයිමය කේතනය කරන) තුළ පිහිටි සීමා ස්ථානයක් කපා බාහිර DNA ඛණ්ඩයක් බද්ධ කළ පසු, ඇම්පිසිලින් හා X-gal අඩංගු මාධ්යයක බැක්ටීරියා වගා කරන ලදී. ප්රතිසංයෝජිත ප්ලාස්මිඩය සාර්ථකව දරන බැක්ටීරියා ඝනාවාස හඳුනා ගන්නේ කෙසේද?
විවරණය: ප්රතිසංයෝජිත ප්ලාස්මිඩ තෝරා ගැනීමේ නිල්–සුදු ඝනාවාස පරීක්ෂාව (Blue-white colony screening) ක්රියා කරන ආකාරය ඉතාම තාර්කිකය: පළමුව මාධ්යයේ ඇති ඇම්පිසිලින් ප්රතිජීවකය මගින් ප්ලාස්මිඩය කිසිසේත්ම ඇතුළු නොවූ සාමාන්ය බැක්ටීරියා සියල්ල මරා දමයි. ඉතිරි වන ප්ලාස්මිඩ-දරන බැක්ටීරියා දෙවර්ගයකි: (1) බාහිර DNA ඛණ්ඩය ඇතුළු නොවී ප්ලාස්මිඩය තනිවම නැවත වැසුණු බැක්ටීරියාවල lacZ ජානය නොකැඩී සක්රියව පවතින නිසා β-ගැලැක්ටොසයිඩේස් එන්සයිමය නිපදවා X-gal උපස්තරය නිල් පැහැති සංයෝගයක් බවට පත් කරයි (නිල් ඝනාවාස = ප්රතිසංයෝජිත නොවේ); (2) බාහිර DNA ඛණ්ඩය lacZ ජානය මැදට බද්ධ වූ විට lacZ ජානය බිඳී අක්රිය වන නිසා (ඇතුළත් කිරීමේ අක්රියකරණය / Insertional inactivation) X-gal බිඳ හෙළිය නොහැකිව ප්රතිසංයෝජිත ඝනාවාස සුදු පැහැයෙන් දිස් වේ! 07.2🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රකොළඹ විශාඛා විද්යාලය — පෙරහුරු පරීක්ෂණය (2024) (2024)
12. සදර්න් බ්ලොටින් (Southern blotting) පරීක්ෂණයක ප්රධාන පියවර නිවැරදි කාලානුරූපී අනුපිළිවෙළට පෙළගස්වා ඇති වරණය කුමක්ද?
විවරණය: එඩ්වින් සදර්න් විසින් හඳුන්වා දුන් සදර්න් බ්ලොටින් (Southern blotting) ශිල්පීය ක්රමයේ අනුපිළිවෙළ නිවැරදිව තේරුම් ගන්න: (1) පරීක්ෂා කළ යුතු ජිනෝමික DNA සීමා එන්ඩොනියුක්ලියේස් එන්සයිමවලින් නිශ්චිත ඛණ්ඩවලට කැපීම → (2) ඇගරෝස් ජෙල් විද්යුතාගමනය මගින් එම ඛණ්ඩ දිග අනුව වෙන් කිරීම → (3) ලේබල් කළ තනි-දාම ඒෂණයට යුගල විය හැකි පරිදි ජෙල් එක ක්ෂාරීය (NaOH) ද්රාවණයක ගිල්වා ද්විත්ව-දාම DNA තනි දාම බවට දුස්වාභාවීකරණය කර කේශාකර්ෂණයෙන් නයිට්රොසෙලියුලෝස් හෝ නයිලෝන් පටලයක් මතට මාරු කිරීම (Blotting) → (4) 32P විකිරණශීලී (හෝ ප්රතිදීප්ත) DNA ඒෂණය (Probe) සමඟ දෙමුහුම්කරණය → (5) වැඩිපුර ඒෂණ සෝදා හැර X-කිරණ පටලයක් තබා ස්වයංවිකිරණ රේඛනයෙන් (Autoradiography) අදාළ DNA පටිය දෘශ්යමාන කර ගැනීම!