05.6🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රවිශාඛා විද්යාලය — පෙරහුරු පරීක්ෂණය (2025)
1. මානව මොළයේ කොටස් හා ඒවායේ ප්රධාන කෘත්යයන් පිළිබඳ පහත යුගල සලකන්න: (අ) හයිපොතැලමස — දේහ උෂ්ණත්වය, පිපාසය හා පිටියුටරිය යාමනය කිරීම. (ආ) අනුමස්තිෂ්කය — සිරුරේ සමතුලිතතාව, ඉරියව් හා සියුම් පේශි සමායෝජනය. (ඉ) සුෂුම්නා ශීර්ෂකය — හෘද ස්පන්දනය හා ශ්වසන ශීඝ්රතාව පාලනය. මෙයින් නිවැරදි වන්නේ,
විවරණය: මිනිස් මොළයේ ප්රධාන කොටස් තුනෙහිම කෘත්යයන් ඉතාම නිවැරදිව දක්වා තිබෙනවා: (අ) නිවැරදියි — පූර්ව මොළයේ හයිපොතැලමස මගින් දේහ උෂ්ණත්ව යාමන මධ්යස්ථානය, කුසගින්න/පිපාසය, ආස්රැති විධානය, ජෛව රිද්ම සහ නිදහස් කිරීමේ/නිෂේධක හෝමෝන හරහා පිටියුටරි ග්රන්ථිය පාලනය කරමින් ප්රධාන සමස්ථිතික මධ්යස්ථානය ලෙස ක්රියා කරයි. (ආ) නිවැරදියි — අපර මොළයේ අනුමස්තිෂ්කය (Cerebellum) ඇතුළත කනෙන් හා පේශි/සන්ධි ප්රතිග්රාහකවලින් තොරතුරු ලබාගෙන සිරුරේ සමතුලිතතාව, ඉරියව්ව හා සියුම් ඉච්ඡානුග පේශි චලන සමායෝජනය කරයි. (ඉ) නිවැරදියි — මොළ කඳේ පහළම පිහිටි සුෂුම්නා ශීර්ෂකය (Medulla oblongata) හෘද ස්පන්දන ශීඝ්රතාව, රුධිර වාහිනී විෂ්කම්භය (රුධිර පීඩනය), ශ්වසන රිද්මය මෙන්ම ගිලීම හා වමනය වැනි අත්යවශ්ය අනිච්ඡානුග ක්රියා පාලනය කරයි! 05.6🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රරාජකීය විද්යාලය — අවසාන වාර පරීක්ෂණය (2024)
2. ස්නායු තන්තුවක ක්රියා විභවයක (Action potential) "විධ්රැවීකරණ කලාව" (Depolarization phase) ඇතිවීමට හේතු වන්නේ කුමක්ද?
විවරණය: නිශ්චල අවස්ථාවේදී නියුරෝන අක්සන පටලය ඇතුළත පිටතට සාපේක්ෂව −70 mV පමණ නිශ්චල පටල විභවයක පවතිනවා. උත්තේජයක් නිසා පටල විභවය දේහලීය විභවය (−55 mV පමණ) දක්වා ළඟා වූ සැණින් පටලයේ ඇති වෝල්ටීයතා-ද්වාර Na+ නාලිකා (Voltage-gated Na+ channels) ඉතා වේගයෙන් විවෘත වී පිටත ඉහළ සාන්ද්රණයකින් පැවති Na+ අයන විද්යුත්-රසායනික අනුක්රමණය ඔස්සේ අක්සන ප්ලාස්මය තුළට කඩා වැදීම නිසා පටල විභවය −70 mV සිට +30/+40 mV දක්වා ධන වන විධ්රැවීකරණ කලාව (Depolarization phase) හටගන්නවා! වෝල්ටීයතා-ද්වාර K+ නාලිකා විවෘත වී K+ පිටතට යෑමෙන් සිදුවන්නේ ඊළඟ ප්රතිධ්රැවීකරණ (Repolarization) කලාවයි; Cl− ඇතුළට ඒමෙන් අධිධ්රැවීකරණයක් ඇති වේ. 05.6🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2024) (2024)
3. රසායනික උපාගමයක් (Chemical synapse) හරහා ස්නායු ආවේගයක් සම්ප්රේෂණය වීමේදී පූර්ව-උපාගමික පටලයෙන් උපාගමික පැල්ම වෙත ස්නායු සම්ප්රේෂක (උදා: ඇසිටයිල්කෝලීන්) බහිඃසෛලිකතාවයෙන් නිදහස් කිරීම සෘජුවම ප්රේරණය කරන අයනය කුමක්ද?
විවරණය: රසායනික උපාගමයක් හරහා ආවේගයක් සම්ප්රේෂණය වීමේ යාන්ත්රණයේදී විද්යුත් සංඥාවක් රසායනික සංඥාවක් බවට හරවන ප්රධානතම අයනය වන්නේ කැල්සියම් අයනයයි (Ca2+)! ක්රියා විභවය පූර්ව-උපාගමික නියුරෝනයේ අක්සන අන්ත බල්බය වෙත පැමිණ පටලය විධ්රැවණය කළ සැණින් පූර්ව-උපාගමික පටලයේ පිහිටි වෝල්ටීයතා-ද්වාර Ca2+ නාලිකා විවෘත වී බාහිර තරලයේ ඉහළ සාන්ද්රණයෙන් පවතින Ca2+ අයන අන්ත බල්බය තුළට ගලා එනවා. මෙලෙස ඇතුළු වන Ca2+ අයන මගින් ඇසිටයිල්කෝලීන් වැනි ස්නායු සම්ප්රේෂක අඩංගු උපාගමික ආශයිකා පූර්ව-උපාගමික ප්ලාස්ම පටලය සමඟ විලයනය කරවා බහිඃසෛලිකතාවයෙන් (Exocytosis) උපාගමික පැල්ම තුළට මුදාහැරීම සෘජුවම ප්රේරණය කරයි! (K+, Cl− හා Na+ පටල විභව වෙනස්වීම්වලට මිස ආශයිකා විලයනයට ක්රියා නොකරයි). 05.6🏛️ පළාත් වාර විභාගබස්නාහිර පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
4. මිනිස් මොළය සහ සුෂුම්නාව (CNS) වටා පිහිටි ආරක්ෂක 'මෙනින්ජ පටල' (Meninges) තුන පිටත සිට ඇතුළතට පිහිටන නිවැරදි අනුපිළිවෙළ සහ 'මස්තිෂ්ක-සුෂුම්නා තරලය' (Cerebrospinal fluid / CSF) පිහිටන ස්ථාන හා කෘත්යය කුමක්ද?
විවරණය: මෙනින්ජ පටල 3 පිටත (හිස්කබල/කශේරුව පැත්තේ) සිට ඇතුළතට (ස්නායු පටකය පැත්තට): (1) වරාශිකාව (Dura mater — ශක්තිමත්ම ඝන පිටත පටලය), (2) ජාලාකාර පටලය (Arachnoid mater — මකුළු දැලක් වැනි මැද පටලය), (3) මෘද්වී (Pia mater — මොළයේ හා සුෂුම්නාවේ මතුපිටටම ඇලී රුධිර වාහිනී සපයන තුනී ඇතුළත පටලය). 'ජාලාකාර පටලය හා මෘද්වී අතර' (Subarachnoid space) මෙන්ම මොළයේ කුහර (කෝෂ්ඨ 4) හා සුෂුම්නාවේ මධ්ය නාලය තුළ පවතින CSF තරලය මොළය දියර කොට්ටයක් මත පාවෙමින් කම්පනවලින් ආරක්ෂා කරයි! 05.6🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රරාජකීය විද්යාලය — කොළඹ පෙරහුරු විභාගය (2024) (2024)
5. මිනිස් මස්තිෂ්කයේ (Cerebrum) ව්යූහමය සංවිධානය පිළිබඳ නිවැරදි ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: මොළය vs සුෂුම්නාව අළු/සුදු ද්රව්ය පිහිටීම මාරු කරගන්න එපා!
• මස්තිෂ්කයේ (සහ අනුමස්තිෂ්කයේ): 'පිටත අළු ද්රව්යය' (මස්තිෂ්ක බාහිකය — නැමුම්/සංවලිත නිසා පෘෂ්ඨ වර්ගඵලය ඉතා වැඩියි) සහ 'ඇතුළත ශ්වේත ද්රව්යය' (ගැඹුරින් අළු ද්රව්ය පොකුරු වන 'පාදස්ථ න්යෂ්ටි / Basal nuclei' ඇත — චලන සැලසුම් හා ඉගෙනීමට වැදගත්).
• සුෂුම්නාවේ: 'පිටත ශ්වේත ද්රව්යය' සහ 'ඇතුළත සමනල හැඩැති අළු ද්රව්යය'!
වම් හා දකුණු මස්තිෂ්ක අර්ධගෝල දෙක යා කරන පාලම 'කෝපස් කැලෝසම' (Corpus callosum) වන අතර, වම් අර්ධගෝලය සිරුරේ 'දකුණු පස' ද දකුණු අර්ධගෝලය සිරුරේ 'වම් පස' ද පාලනය කරයි! 05.6🏛️ පළාත් වාර විභාගමධ්යම පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
6. මානව පර්යන්ත ස්නායු පද්ධතියේ (PNS) ව්යූහමය සංඝටක සහ එහි අපවාහී (චාලක) අංශයේ බෙදීම් දෙක වන 'දෛහික ස්නායු පද්ධතිය' (Somatic nervous system) හා 'ස්වයංසාධක ස්නායු පද්ධතිය' (Autonomic nervous system) පිළිබඳ නිවැරදි ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: සංඛ්යා දෙක මාරු කරගන්න එපා: හිස්කබල් (කපාල / Cranial) ස්නායු = 'යුගල 12යි' (මොළයෙන් ඇරඹී ප්රධානව හිස හා ගෙලට යයි; සංචාරක ස්නායුව / Vagus nerve උරස හා උදරය දක්වාම යයි!); සුෂුම්නා (Spinal) ස්නායු = 'යුගල 31යි'! PNS හි අභිවාහී අංශය CNS වෙත සංවේද ගෙන එන අතර, අපවාහී (චාලක) අංශය කොටස් දෙකකට බෙදේ: (1) දෛහික පද්ධතිය → කංකාල පේශි, (2) ස්වයංසාධක පද්ධතිය (අනුවේගී + ප්රත්යනුවේගී) → සිනිඳු පේශි, හෘත් පේශි හා ග්රන්ථි! 05.6🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රආනන්ද විද්යාලය — කොළඹ පෙරහුරු විභාගය (2024) (2024)
7. ස්නායු පටකයේ නියුරෝනවලට ආධාරය, පෝෂණය හා පරිවරණය සපයන 'නියුරොග්ලියා' (ග්ලියා සෛල / Glial cells) වර්ග සහ ඒවායේ නිවැරදි කෘත්යයන් ගළපා ඇති වරණය කුමක්ද?
විවරණය: CNS හා PNS දෙකේ මයලින් කොපු හදන ග්ලියා සෛල දෙක කවදාවත් මාරු කරගන්න එපා!
• PNS හි මයලින් කොපු = 'ෂ්වාන් සෛල' (Schwann cells).
• CNS (මොළය හා සුෂුම්නාව) හි මයලින් කොපු = 'ඔලිගොඩෙන්ඩ්රොසයිට' (Oligodendrocytes).
• තාරකා සෛල (Astrocytes): මොළයේ රුධිර කේශනාලිකාවල තද සන්ධි ඇති කරවමින් 'රුධිර-මොළ බාධකය' (BBB) තනා මොළයේ රසායනික පරිසරය ආරක්ෂා කරයි.
• ක්ෂුද්රග්ලියා (Microglia): CNS තුළ විෂබීජ හා සුන්බුන් ගිල දමන මහාභක්ෂාණු වේ.
• එපෙන්ඩයිමල් සෛල: මොළ කෝෂ්ඨ හා සුෂුම්නා මධ්ය නාලය ආස්තරණය කරමින් පක්ෂ්ම මගින් CSF චලනය කරවයි! 05.6🏛️ පළාත් වාර විභාගවයඹ පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
8. නියුරෝන අක්සනයක් දිගේ ක්රියා විභවයක් සන්නයනය වන වේගය (Conduction speed) වැඩි කරන ප්රධාන ව්යූහමය අනුවර්තන දෙක සහ 'පැන පැන යන සන්නයනය' (Saltatory conduction) පිළිබඳ නිවැරදි ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: වතුර බටයක් මහත් වෙනකොට ප්රතිරෝධය අඩු වෙනවා වගේ අක්සනයේ 'විෂ්කම්භය වැඩි වෙනකොට' අභ්යන්තර ප්රතිරෝධය අඩු වී ආවේග වේගය වැඩි වෙනවා (දැල්ලන් වැනි අපෘෂ්ඨවංශීන්ගේ උපක්රමය!). හැබැයි පෘෂ්ඨවංශීන්ගේ මිලියන ගණන් අක්සන තුනීව තබාගෙනම ඊටත් වඩා වේගවත් කරන සුපිරිම පරිණාමීය නිර්මාණය තමයි ලිපිඩමය 'මයලින් කොපුව' (Myelin sheath)! මයලින් කොපුව පරිවාරකයක් නිසා මුළු පටලය දිගේම ක්රියා විභව හදන්න ඕනෙ නෑ—හිදැස් වන 'රැන්වියර් ගැටවල' (Nodes of Ranvier) විතරක් ක්රියා විභව ජනනය වෙමින් ගැටයෙන් ගැටයට විද්යුත් ධාරාව පැන පැන යයි (Saltatory conduction — වේගවත් මෙන්ම ATP ඉතිරි කරයි!). 05.6🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රදේවි බාලිකා විද්යාලය — කොළඹ පෙරහුරු විභාගය (2024) (2024)
9. රසායනික උපාගමයක් හරහා ආවේග සම්ප්රේෂණය සැමවිටම 'එක් දිශාවකට පමණක්' (Unidirectional) සිදු වීමට හේතුව කුමක්ද සහ කෘමිනාශකයක් (ඕගනොෆොස්ෆේට්) හෝ ස්නායු විෂ වායුවක් මගින් උපාගම පැල්මේ ඇති 'ඇසිටයිල්කෝලීන්එස්ටරේස්' (Acetylcholinesterase) එන්සයිමය නිෂේධනය කළ විට කුමක් සිදු වේද?
විවරණය: විශිෂ්ට යෙදවුම් ප්රශ්නයක්! (1) උපාගමයේ ඒකදිශාමය බව: පණිවිඩ පැකට් (උපාගම ආශයිකා) තියෙන්නේ පූර්ව-උපාගම බල්බයේ විතරයි; ඒවා අල්ලගන්න ප්රතිග්රාහක තියෙන්නේ පසු-උපාගම පටලයේ විතරයි—ඒ නිසා ආවේගයට කවදාවත් ආපස්සට පනින්න බෑ! (2) එක පණිවිඩයක් දුන්නට පස්සේ ඊළඟ පණිවිඩයට ඉඩ දෙන්න උපාගම පැල්මෙන් ස්නායු සම්ප්රේෂකය ක්ෂණිකව ඉවත් කළ යුතුයි (එන්සයිමීය ජලවිච්ඡේදනයෙන්, නැවත පූර්ව-උපාගම අන්තයට අවශෝෂණය කිරීමෙන් හෝ විසරණයෙන්). ඇසිටයිල්කෝලීන් බිඳ හෙළන 'ඇසිටයිල්කෝලීන්එස්ටරේස්' අවහිර වුණොත් හුස්ම ගන්නා පේශි දිගටම සංකෝචනය වී හිර වී මරණය පවා සිදු විය හැකියි! 05.6🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රරිච්මන්ඩ් විද්යාලය — ගාල්ල පෙරහුරු විභාගය (2024) (2024)
10. ස්නායු හා මානසික ආබාධ වන 'භින්නෝන්මාදය' (Schizophrenia), 'විෂාදය' (Depression), 'අපස්මාරය' (Epilepsy) සහ 'මෙනින්ජයිටිස්' (Meningitis) පිළිබඳ නිවැරදි ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: ස්නායු හා මානසික ආබාධ හතරෙහි නිවැරදි සායනික ලක්ෂණ එකවරම පැහැදිලි කරගනිමු: (1) 'භින්නෝන්මාදය' (Schizophrenia): යථාර්ථය සහ මනඃකල්පිතය වෙන් කර හඳුනාගත නොහැකි වන දරුණු මානසික ආබාධයකි; සැබැවින් නොඇසෙන කටහඬවල් ඇසීම වැනි මායාවන් (Hallucinations) සහ අසත්ය දැඩි මිථ්යා විශ්වාස (Delusions) ඇති වන අතර මොළයේ ඩොපමීන් ප්රතිග්රාහක අවහිර කරන ඖෂධ මගින් පාලනය කෙරේ. (2) 'විෂාදය' (Depression — මහා විෂාද ආබාධය හා ද්විධ්රැව ආබාධය): දැඩි දුක, උනන්දුව නැතිවීම හා නින්ද/ආහාර රුචිය වෙනස් වීම පෙන්වන අතර සෙරොටොනින් වැනි ජෛවීය ඇමයින මට්ටම ඉහළ නංවන ඖෂධ භාවිත කෙරේ. (3) 'අපස්මාරය' (Epilepsy): මොළයේ නියුරෝනවල හදිසි අසාමාන්ය අධි-සංඛ්යාත විද්යුත් ආවේග පිපිරීම් නිසා වලිප්පු/සිහිමඳවීම් ඇති වේ. (4) 'මෙනින්ජයිටිස්': බැක්ටීරියා/වෛරස ආසාදන නිසා මෙනින්ජ පටල ප්රදාහයට ලක්වීමයි! 05.6🏛️ පළාත් වාර විභාගදකුණු පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2023) (2023)
11. පෙර මොළයට අයත් 'තැලමස' (Thalamus) සහ 'එපිතැලමස' (Epithalamus) මගින් ඉටු කරනු ලබන ප්රධාන කෘත්යයන් පිළිවෙළින් කවරේද?
විවරණය: තැලමස හරියට මස්තිෂ්ක බාහිකයේ 'ප්රධාන තැපැල් තේරීම් කාර්යාලය' වගේ! සංවේදී ඉන්ද්රියවලින් එන සංවේදී තොරතුරු (ඇස්, කන්, සම ආදියෙන්) මස්තිෂ්කයේ අදාළ ඛණ්ඩිකාවට යවන්න කලින් තෝරා වර්ග කරන්නෙත්, මස්තිෂ්කයෙන් පිටවන චාලක තොරතුරු යොමු කරන්නෙත් තැලමසයි. එපිතැලමසට 'කේතුක ග්රන්ථිය' (Pineal gland — අඳුරේදී මෙලටොනින් ස්රාවය කර ජෛව රිද්ම/නින්ද යාමනය කරයි) සහ කෝෂ්ඨ තුළට CSF නිපදවන රුධිර කේශනාලිකා ජාලය (Choroid plexus) අයත් වේ! 05.6🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2023) (2023)
12. මොළ කඳට අයත් 'මැද මොළය' (Midbrain), 'වැරෝලි සේතුව' (Pons Varolii) සහ 'සුෂුම්නා ශීර්ෂකය' (Medulla oblongata) මගින් ඉටු කරන කෘත්යයන් පිළිබඳ නිවැරදි ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: බෙල්ලේ පහළට/කොඳු ඇට පෙළේ ඉහළට දරුණු පහරක් වැදුණොත් ක්ෂණික මරණය සිදු විය හැක්කේ ඇයි? 'සුෂුම්නා ශීර්ෂකය' (Medulla oblongata) තුළ ජීවිතය රඳා පවතින හුස්ම ගැනීමේ මධ්යස්ථානය හා හෘත්-වාහිනී මධ්යස්ථානය පිහිටා ඇති නිසයි! ඊට අමතරව ගිලීම, වමනය, කැස්ස, කිවිසුම් යාම පාලනය කරන්නෙත්, වම් මස්තිෂ්කයේ සිට එන අක්සන දකුණු පැත්තට මාරු වෙන්නෙත් (Crossing over) සුෂුම්නා ශීර්ෂකයේදීයි. 'මැද මොළය' හදිසි ශබ්දයක් ඇසුණු විට හිස හැරවීම හා චලනය වන වස්තුවක් දෙස ඇස් යොමු කිරීම වැනි 'ශ්රවණ හා දෘෂ්ටි ප්රතීක' පාලනය කරයි!