05.9🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රරාජකීය විද්යාලය — කොළඹ පෙරහුරු විභාගය (2024) (2024)
1. මානව පරිණත ශුක්රාණුවක ව්යූහය සහ එහි කොටස්වල කෘත්ය පිළිබඳ අසත්ය ප්රකාශය තෝරන්න.
විවරණය: 5 වන වරණය (index 4) පැහැදිලිවම අසත්ය වේ! ශුක්රාණුවේ මැද කොටසේ සර්පිලාකාරව පිහිටි මයිටොකොන්ඩ්රියා මගින් කශිකාව (වලිගය) චලනය කිරීමට අවශ්ය ATP ශක්තිය නිපදවීම සඳහා භාවිත කරන ප්රධානතම ශ්වසන උපස්තරය වන්නේ 'ශුක්ර ආශයිකා' (Seminal vesicles — ශුක්ර තරලයෙන් ~60%ක් සාදන) මගින් ස්රාවය කරන 'ෆ්රක්ටෝස්' (Fructose) සීනිය මිස පුරඃස්ථ ග්රන්ථියේ ග්ලයිකෝජන් නොවේ! අනෙක් ප්රකාශ හතරම සත්ය වේ: ශුක්රාණු හිසේ ඒකගුණ (n) න්යෂ්ටියට ඉදිරියෙන් පිහිටි 'අග්රදේහය' (Acrosome — ගොල්ගි උපකරණයෙන් තැනුණු විශේෂිත ලයිසොසෝමයකි) තුළ ඩිම්බයේ කිරීටක සෛල හා පාරදෘශ්ය කලාපය විනිවිද යාමට අවශ්ය හයලූරොනිඩේස් සහ ට්රිප්සින් වැනි ජලවිච්ඡේදක එන්සයිම අඩංගු වේ! 05.9🏛️ පළාත් වාර විභාගදකුණු පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
2. මානව ශුක්රාණු ජනනය (Spermatogenesis) සහ ඩිම්බ ජනනය / අණ්ඩෝද්භවය (Oogenesis) අතර පවතින වෙනස්කමක් නොවන්නේ පහත සඳහන් කවරක්ද?
විවරණය: 4 වන වරණය (index 3) සම්පූර්ණයෙන්ම අසත්ය වන නිසා නිවැරදි පිළිතුර එයයි! මානව ශුක්රාණු ජනනය (Spermatogenesis) සහ අණ්ඩෝද්භවය / ඩිම්බ ජනනය (Oogenesis) යන ක්රියාවලි දෙකේදීම ද්විගුණ (2n = 46) ප්රාථමික ජන්මාණු මව් සෛල 'ඌනන විභාජනයට' (Meiosis I හා Meiosis II) ලක් වී ඒකගුණ (n = 23) ජන්මාණු නිපදවනවා—එය ක්රියාවලි දෙකටම පොදු මූලික සමානකමක් මිස වෙනස්කමක් නොවේ! අනෙක් වරණ හතරම සැබෑ වෙනස්කම් වේ: ශුක්රාණු ජනනයෙන් සමාන සක්රිය ශුක්රාණු 4ක් තැනෙන නමුත් අණ්ඩෝද්භවයේ අසමාන සෛල ප්ලාස්ම විභාජනයෙන් ධ්රැවීය දේහ සෑදී එක් විශාල පෝෂක-බහුල ඩිම්බයක් පමණක් සෑදීම, අණ්ඩෝද්භවයේ දිගු විරාම පැවතීම සහ ආර්තවහරණයේදී අණ්ඩෝද්භවය නතර වීමයි. 05.9🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රවිශාඛා විද්යාලය — කොළඹ පෙරහුරු විභාගය (2024) (2024)
3. මානව ස්ත්රී ප්රජනක පද්ධතියේ පැලෝපීය නාලය (Oviduct) තුළ අචල ද්විතීයික අණ්ඩ සෛලය හෝ මුල් කලලය ගර්භාෂය දෙසට ගමන් කරවීම සඳහා දායක වන ව්යූහමය ලක්ෂණ මොනවාද?
විවරණය: ඩිම්බ සෛලය හෝ යුක්තාණුව අචල (Non-motile) නිසා එයට තනිව පිහිනා යන්න බැහැ! ඩිම්බකෝෂයෙන් මෝචනය වන අණ්ඩ සෛලය පැලෝපීය නාලයේ පුනීලාකාර කෙළවරේ ඇති 'ප්රවේශිකා' (Fimbriae) මගින් නාලය තුළට අල්ලා ගත් පසු, නාලය ආස්තරණය කරන 'පක්ෂ්මධර ස්තම්භික අපිච්ඡදයේ' පක්ෂ්ම රිද්මයානුකූලව ගර්භාෂය දෙසට ගැසීමත්, නාල බිත්තියේ සිනිඳු පේශිවල ක්රමාකුංචන චලනත් මගින් එය ගර්භාෂය වෙත ගෙන යනවා! 05.9🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2024) (2024)
4. දින 28ක සාමාන්ය ආර්තව චක්රයක 15 වන දිනයේ සිට 28 වන දිනය දක්වා කාලසීමාව තුළ ඩිම්බකෝෂයේ සහ ගර්භාෂයේ පවතින අවධි සහ ප්රමුඛ හෝමෝන ක්රියාකාරිත්වය කුමක්ද?
විවරණය: ඩිම්බකෝෂ චක්රය හා ගර්භාෂයික චක්රය සමගාමීව යන හැටි බලන්න:
• දින 1–5: ස්යූනිකා අවධියේ ආරම්භය = ගර්භාෂයේ 'ආර්තව කලාව'.
• දින 6–14: ස්යූනිකා අවධිය = ගර්භාෂයේ 'ප්රගුණන කලාව' (ඊස්ට්රඩියෝල් මගින් එන්ඩොමෙට්රියම ඝන වේ).
• දින 15–28: ඩිම්බකෝෂයේ 'ලූටියල් අවධිය' = ගර්භාෂයේ 'ස්රාවීය කලාව'! LH බලපෑමෙන් සෑදුණු පීත දේහයෙන් ප්රොජෙස්ටෙරෝන් හා ඊස්ට්රඩියෝල් ස්රාවය කර එන්ඩොමෙට්රියමේ දඟර ධමනි හා ග්රන්ථි වර්ධනය කර පෝෂක ස්රාවය කරවන අතර, FSH හා LH මත ඍණ ප්රතිපෝෂණයක් යොදා ගැබ්ගැනීමට සූදානම් වන තුරු අලුත් ස්යූනිකා වැඩීම වළක්වනවා! 05.9🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රආනන්ද විද්යාලය — කොළඹ වාර පරීක්ෂණය (2024) (2024)
5. මානව ගර්භණී කාලය (සංසේචනයේ සිට සති 38 / අවසන් ඔසප් වීමේ සිට සති 40) බෙදෙන ත්රෛමාසික තුන තුළ සිදුවන ප්රධාන විකසන සිදුවීම් පිළිබඳ නිවැරදි ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: මානව ගර්භණී කාලය (සංසේචනයේ සිට සති 38ක් හෙවත් අවසන් ඔසප් වීමේ සිට සති 40ක්) බෙදෙන ත්රෛමාසික තුනෙහි ප්රධාන විකසන සන්ධිස්ථාන හරියටම මතක තබාගන්න: • '1 වන ත්රෛමාසිකය': සියලුම ප්රධාන අවයව මුලින්ම නිර්මාණය වන 'අවයව ජනනය' (Organogenesis) සිදුවන නිසා විකිරණ, මද්යසාර, ඖෂධ හා රුබෙල්ලා වැනි ආසාදනවලට කලලය අතිශයින්ම සංවේදී කාලයයි; 4 වන සතියේදී හෘද ස්පන්දනය ඇරඹෙන අතර 8 වන සතිය අවසානයේ මානව ස්වරූපය ගෙන 'භ්රෑණය' (Fetus) ලෙස හැඳින්වේ. • '2 වන ත්රෛමාසිකය': hCG මට්ටම පහත බැස ඩිම්බකෝෂයේ පීත දේහය පිරිහී යන අතර 'කලලබන්ධය' (Placenta) මගින්ම ගර්භණීභාවය පවත්වා ගැනීමට ප්රමාණවත් ප්රොජෙස්ටෙරෝන් ස්රාවය කරයි; මවට භ්රෑණ චලන දැනේ (~30 cm). • '3 වන ත්රෛමාසිකය': භ්රෑණය ශීඝ්රයෙන් බරින් හා දිගින් වැඩී ~50 cm හා 3–4 kg පමණ වේ! 05.9🏛️ පළාත් වාර විභාගසබරගමුව පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
6. මානව උපත් පාලන ක්රම (Contraceptive methods) සහ ඒවා ක්රියාත්මක වන නිවැරදි ජීව විද්යාත්මක යාන්ත්රණය ගළපා ඇති වරණය කුමක්ද?
විවරණය: උපත් පාලන ක්රමවල විභාග උගුල් ටික හරියටම ලිහාගමු!
• ගිලින පෙති (කෘත්රිම ඊස්ට්රජන් + ප්රොජෙස්ටින්): GnRH, FSH හා LH නිෂේධනය කර 'ඩිම්බ මෝචනය' වළක්වයි.
• Depo-Provera එන්නත (මාස 3කට වරක් දෙන කෘත්රිම ප්රොජෙස්ටින්): ගැබ්ගෙල ශ්ලේෂ්මල ඝන කර ශුක්රාණු ඇතුළු වීම වළක්වන අතර එන්ඩොමෙට්රියම තුනී කර අධිරෝපණයද වළක්වයි.
• IUD (ලූපය): සංසේචනය හා අධිරෝපණය යන දෙකටම බාධා කරයි.
• Vasectomy (ශුක්ර නාල කැපීම) සහ LRT (පැලෝපීය නාල බැඳීම): ජන්මාණු පරිවහනය පමණක් අවහිර කරයි — ජන්මාණු ජනනය හෝ ලිංගික හෝමෝන (ටෙස්ටොස්ටෙරෝන්/ඊස්ට්රජන්) රුධිරයට ස්රාවය වීම කිසිසේත්ම නතර නොවේ! 05.9🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රමහමායා බාලිකා විද්යාලය — මහනුවර පෙරහුරු විභාගය (2024) (2024)
7. බැක්ටීරියා මගින් බෝවන ලිංගාශ්රිත ආසාදන (STIs) දෙකක් වන 'ගොනෝරියාව' සහ 'සිෆිලිස්' පිළිබඳ නිවැරදි තොරතුරු ඇතුළත් වරණය කුමක්ද?
විවරණය: STI වගුවෙන් අහන ප්රධානම MCQ උගුල් දෙක හරියටම මතක තියාගන්න:
1. 'ගොනෝරියාව': රෝග කාරකය Neisseria gonorrhoeae (බැක්ටීරියාවකි) → මුත්ර දැවිල්ල, ශිෂ්ණයෙන් කහ පැහැ සැරව පිටවීම, කාන්තාවන්ගේ බොහෝ විට රෝග ලක්ෂණ නොපෙන්වා පැලෝපීය නාලවලට පැතිරී නාල අවහිර වීමෙන් නිසරුභාවය ඇති වේ.
2. 'සිෆිලිස්': රෝග කාරකය Treponema pallidum (සර්පිලාකාර බැක්ටීරියාවකි) → මුල් අවධියේ ලිංගික ප්රදේශයේ/තොල්වල 'වේදනා රහිත වණ' (Painless ulcers) ඇති වේ! (අධික වේදනාකාරී කැසිල්ලක් සහිත දියබිබිලි/වණ හැදෙන්නේ Herpes simplex වෛරසයෙන් බෝවන ලිංගාශ්රිත හර්පිස්වලදීය!). 05.9🏛️ පළාත් වාර විභාගවයඹ පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
8. වෛරස මගින් බෝවන ලිංගාශ්රිත ආසාදන වන ලිංගාශ්රිත හර්පිස් (Genital herpes) සහ ඒඩ්ස් (AIDS) පිළිබඳ අසත්ය ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: 4 වන ප්රකාශය (index 3) සම්පූර්ණයෙන්ම අසත්ය වේ! පෙනිසිලින් වැනි 'ප්රතිජීවක' (Antibiotics) ඖෂධ ක්රියාත්මක වන්නේ බැක්ටීරියා සෛල බිත්ති හෝ 70S රයිබොසෝම ඉලක්ක කරමින් බැවින් ගොනෝරියාව (Neisseria gonorrhoeae) සහ සිෆිලිස් (Treponema pallidum) වැනි බැක්ටීරියාමය ලිංගාශ්රිත රෝග පමණක් ප්රතිජීවකවලින් සුව කළ හැකිය. නමුත් ලිංගාශ්රිත හර්පිස් ඇති කරන Herpes simplex සහ ඒඩ්ස් ඇති කරන HIV යන දෙකම අසෛලීය 'වෛරස' බැවින් ප්රතිජීවකවලින් ඒවාට කිසිදු බලපෑමක් සිදු නොවේ! ප්රතිවෛරස (Antiviral / Antiretroviral) ඖෂධ මගින් රෝග ලක්ෂණ හා වෛරස ගුණනය පාලනය කර ආයු කාලය දීර්ඝ කළ හැකි වුවද මෙම වෛරස ආසාදන දෙකම සිරුරෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම තුරන් කර නිට්ටාවට සුව කළ නොහැකිය. 05.9🏛️ පළාත් වාර විභාගදකුණු පළාත් අවසාන වාර පරීක්ෂණය (2023)
9. කාන්තාවකගේ ආර්තව චක්රයේ 14 වන දිනය ආසන්නයේදී ග්රාෆීය සූනිකාව පුපුරා "ඩිම්බ මෝචනය" (Ovulation) සිදු වීම සෘජුවම ප්රේරණය කරන හෝමෝන ඉහළ යෑම කුමක්ද?
විවරණය: දින 28ක සාමාන්ය මානව ආර්තව චක්රයේ සූනිකා කලාව අවසානයේදී පරිණත වන ග්රාෆීය සූනිකාව මගින් ඉහළ සාන්ද්රණයකින් ඊස්ට්රඩයෝල් (ඊස්ට්රජන්) හෝමෝනය ස්රාවය කරනවා. මෙම ඉහළ ඊස්ට්රජන් මට්ටම හයිපොතැලමස හා පූර්ව පිටියුටරිය මත ධන ප්රතිපෝෂණයක් ඇති කිරීම නිසා 13–14 වන දිනවලදී පූර්ව පිටියුටරියෙන් ලූටිනීකාරක හෝමෝනයේ තියුණු උච්චයක් (LH surge) රුධිරයට නිදහස් වේ! මෙම LH උච්චය මගින් ග්රාෆීය සූනිකා බිත්තිය පුපුරවා ද්විතීයික අණ්ඩාණු සෛලය පැලෝපීය නාලය වෙත මුදාහරින ඩිම්බ මෝචනය (Ovulation) සෘජුවම ප්රේරණය කරන අතර ඉතිරි සූනිකා පටකය පීත දේහය (Corpus luteum) බවට හරවයි. ප්රොජෙස්ටරෝන් ඉහළ යන්නේ ඩිම්බ මෝචනයෙන් පසුව ලූටියල් කලාවේදී වන අතර ඔක්සිටොසින් ප්රසූතියට හා කිරි විදීමට දායක වේ. 05.9🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2023) (2023)
10. මිනිසාගේ ගැබ්ගැනීමක මුල් සති කිහිපය තුළදී පීත දේහය පිරිහී යාම වළක්වා, එමගින් ප්රොජෙස්ටරෝන් හා ඊස්ට්රජන් අඛණ්ඩව ස්රාවය කරවමින් ගර්භාශයේ එන්ඩොමෙට්රියම පවත්වා ගන්නා හෝමෝනය සහ එය ස්රාවය කරන ව්යූහය කුමක්ද?
විවරණය: සංසේචනය සිදු නොවූ ආර්තව චක්රයකදී LH මට්ටම අඩු වීම නිසා පීත දේහය පිරිහී ප්රොජෙස්ටරෝන් පහත වැටීමෙන් එන්ඩොමෙට්රියම බිඳ වැටී ඔසප් වීම සිදුවෙනවා. නමුත් ගැබ්ගැනීමක් සිදුවී බ්ලාස්ටොකෝෂ්ඨය ගර්භාශ බිත්තියේ අධිරෝපණය වන විට, කලලයේ පිටත ස්තරය වන පෝෂබ්ලාස්ටය / කෝරියම (Trophoblast / Chorion) මගින් මානව කෝරියොනික ගොනැඩොට්රොපින් (hCG) හෝමෝනය මවගේ රුධිරයට ස්රාවය කරනවා! මෙම hCG හෝමෝනය LH හෝමෝනයට සමානව ක්රියා කරමින් ගර්භණීභාවයේ මුල් ත්රෛමාසිකය පුරා (වැදෑමහ සම්පූර්ණයෙන් හෝමෝන නිපදවීම අරඹන තුරු) මවගේ පීත දේහය පිරිහී යෑම වළක්වා ප්රොජෙස්ටරෝන් හා ඊස්ට්රජන් අඛණ්ඩව ස්රාවය කරවමින් ගර්භාශ එන්ඩොමෙට්රියම හා ගර්භණීභාවය ආරක්ෂා කරයි! (මුත්රා ගර්භණී පරීක්ෂාවෙන් හඳුනාගන්නේද මෙම hCG හෝමෝනයයි). 05.9🏛️ පළාත් වාර විභාගබස්නාහිර පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2023) (2023)
11. සතුන්ගේ ලිංගික හා අලිංගික ප්රජනන ක්රම පිළිබඳ පහත ප්රකාශ අතුරින් නිවැරදි වන්නේ කුමක්ද?
විවරණය: අලිංගික ප්රජනනය වාසිදායක වන්නේ 'ස්ථායි හා හිතකර' පරිසරවලදී පමණයි; වෙනස් වන පරිසරවලට ඔරොත්තු දීමට අවශ්ය ප්රවේණික ප්රභේදන ලබා දෙන්නේ ලිංගික ප්රජනනයයි! Hydra අංකුරණයෙන්ද, ස්පොන්ජීන්/සමහර ඇනෙලිඩාවන් කඩ කඩ වීම හා පුනර්ජනනයෙන්ද අලිංගිකව බෝ වෙනවා. ගැඩවිලා පුං හා ජායා ප්රජනක පද්ධති දෙකම දරන 'ද්විලිංගික' සතෙක් වන අතර භෞමික සතුන් (කෘමීන්, උරගයන්, පක්ෂීන්, ක්ෂීරපායීන්) ජන්මාණු වියළීමෙන් ආරක්ෂා කර ගැනීමට 'අභ්යන්තර සංසේචනය' පෙන්වයි. 05.9🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2023) (2023)
12. මානව ස්ත්රියකගේ අණ්ඩෝද්භවය (Oogenesis) ක්රියාවලියේදී 'උපත සිදුවන අවස්ථාවේදී' සහ 'ඩිම්බ මෝචනය (Ovulation) සිදුවන අවස්ථාවේදී' ඩිම්බ සෛල නැවතී (අත්හිටුවා) පවතින විභාජන අවධි පිළිවෙළින් කවරේද?
විවරණය: මේක A/L ජීව විද්යා ප්රශ්න පත්රයේ රන්ම රන් ප්රශ්නයක්! ගැහැනු දරුවෙකු ඉපදෙන්නට පෙර කලල අවධියේදීම අණ්ඩ මාතෘ සෛලවල අනූනන විභාජනය සම්පූර්ණයෙන්ම අවසන් වෙලා, ඒවා 'ප්රාථමික අණ්ඩ සෛල (2n)' බවට පත් වී 'ඌනනය I හි ප්රාක් කලාව I' (Prophase I) දී නතර වී පවතිනවා! වැඩිවියට පත් වූ පසු මසකට වරක් ඉන් එකක් ඌනනය I සම්පූර්ණ කර 'ද්විතීයික අණ්ඩ සෛලය (n)' බවට පත් වී 'ඌනනය II හි යෝග කලාව II' (Metaphase II) දී නැවත නතර වෙනවා — ඩිම්බ මෝචනයේදී පිටවන්නේ ඒ Metaphase II දී නැවතුණු ද්විතීයික අණ්ඩ සෛලයයි! (ශුක්රාණුවක් ඇතුළු වුණොත් විතරයි ඌනනය II සම්පූර්ණ වෙන්නේ!).