05.2🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2025) (2025)
1. විටමින් වර්ග, ඒවායේ ජල-ද්රාව්ය / මේද-ද්රාව්ය ස්වභාවය සහ ඒවායේ ඌනතා රෝග ලක්ෂණ නිවැරදිව ගළපා ඇති වරණය කුමක්ද?
විවරණය: මේද-ද්රාව්ය විටමින් 4 කෙටියෙන් 'ADEK' ලෙස මතක තියාගන්න (අනෙක් B සංකීර්ණය හා C ජල-ද්රාව්යයි!).
• විටමින් A → දෘෂ්ටි වර්ණක (රෙටිනාල්) සංඝටකය; ඌනතාව = රාත්රී අන්ධතාව, සම කොරපොතු වීම.
• විටමින් D → Ca2+ හා පොස්ෆේට් අවශෝෂණය; ඌනතාව = රිකට්සියාව (ළමුන්) හා ඔස්ටියෝමැලේසියාව (වැඩිහිටියන්).
• විටමින් K → රුධිර කැටි ගැසීමේ සාධක සංශ්ලේෂණය; ඌනතාව = ලේ කැටි ගැසීම ප්රමාද වීම.
• විටමින් C (ඇස්කෝබික් අම්ලය) → කොලැජන් සංශ්ලේෂණය හා ප්රතිඔක්සිකාරක; ඌනතාව = ස්කර්වි (Scurvy).
• B1 (තයමින්) → බෙරිබෙරි; B3 (නයසින්) → පෙලග්රා; B9 (ෆෝලික් අම්ලය) → කලල ස්නායු නාල ආබාධ (Spina bifida)! 05.2🎓 A/L විභාග ප්රශ්නඅ.පො.ස. (උ.පෙළ) පසුගිය විභාග ආකෘතිය (2024)
2. මිනිස් ආහාර ජීර්ණ පද්ධතියේ ග්රහණිය තුළදී අග්න්යාශයික අක්රිය "ට්රිප්සිනෝජන්" එන්සයිමය සක්රිය "ට්රිප්සින්" බවට පරිවර්තනය කරන බුරුසු දාර එන්සයිමය කුමක්ද?
විවරණය: ප්රෝටීන ජීර්ණය කරන ප්රබල එන්සයිම අග්න්යාශ සෛල තුළදීම සක්රිය වුවහොත් අග්න්යාශ පටකයම ස්වයං-ජීර්ණය වී විනාශ වන නිසා අග්න්යාශයෙන් ඒවා ස්රාවය කරන්නේ ට්රිප්සිනෝජන්, කයිමොට්රිප්සිනෝජන් හා ප්රෝකාබොක්සිපෙප්ටිඩේස් වැනි අක්රිය පූර්ව-එන්සයිම ලෙසයි. අග්න්යාශයික යුෂය ග්රහණියේ කුහරයට පැමිණි පසු ග්රහණි බිත්තියේ බුරුසු දාර අපිච්ඡදයෙන් ස්රාවය වන එන්ටරොකයිනේස් (එන්ටරොපෙප්ටිඩේස් / Enterokinase) එන්සයිමය මගින් ට්රිප්සිනෝජන් අණුවෙන් කුඩා පෙප්ටයිඩ කොටසක් කපා එය සක්රිය ට්රිප්සින් (Trypsin) බවට පත් කරන අතර, ඉන්පසු එම ට්රිප්සින් මගින් සෙසු අක්රිය ප්රෝටියේසද දාමයක් ලෙස සක්රිය කරවනවා! පෙප්සින් ආමාශයේ ආම්ලික මාධ්යයේ (HCl මගින් පෙප්සිනෝජන් සක්රිය වී) ක්රියා කරන අතර ඇමයිලේස් පිෂ්ඨය ජීර්ණය කරයි. 05.2🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රරාජකීය විද්යාලය — කොළඹ වාර පරීක්ෂණය (2024) (2024)
3. ආමාශ කුහරය තුළදී පාර්ශ්වික සෛල මගින් HCl ස්රාවය කළ විට අක්රිය පෙප්සිනොජන් මුලින්ම සක්රිය පෙප්සින් බවට පත් වන අතර, සෑදුණු පෙප්සින් මගින් තව තවත් පෙප්සිනොජන් අණු වේගයෙන් පෙප්සින් බවට සක්රිය කරයි. මෙම යාන්ත්රණය නිදසුනක් වන්නේ කුමකටද?
විවරණය: ආහාර ජීරණය සහ සමස්ථිතික ප්රතිපෝෂණ යාන්ත්රණ එකට සම්බන්ධ කරන හරිම අපූරු ප්රශ්නයක්! ආමාශයික ග්රන්ථිවල ප්රධාන සෛල මගින් නිපදවන්නේ අක්රිය 'පෙප්සිනොජන්' වන අතර, පාර්ශ්වික සෛල මගින් ස්රාවය කරන HCl අම්ලය මගින් පළමුව පෙප්සිනොජන් අණුවේ කුඩා පොලිපෙප්ටයිඩ කොටසක් ඉවත් කර සක්රිය මධ්යස්ථානය නිරාවරණය කරමින් මුල්ම 'පෙප්සින්' අණු කිහිපය සාදනවා. ඉන්පසු එසේ සෑදුණු සක්රිය පෙප්සින් එන්සයිමය විසින්ම ඉතිරි පෙප්සිනොජන් අණු තව තවත් වේගයෙන් පෙප්සින් බවට කපා සක්රිය කරනවා—ක්රියාවලියේ ඵලය මගින්ම එම ක්රියාවලිය තවදුරටත් තීව්ර කර වේගවත් කරන නිසා මෙය 'ධන ප්රතිපෝෂී' (Positive feedback) යාන්ත්රණයකට කදිම නිදසුනකි! 05.2🏛️ පළාත් වාර විභාගදකුණු පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
4. අක්මාව මගින් නිපදවා පිත්තාශයේ ගබඩා කෙරෙන 'පිත' (Bile) පිළිබඳව නිවැරදි ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: විභාගයේ හැමදාම වරද්දන උගුල් දෙකක් මෙතන තියෙනවා: (1) පිත හදන්නේ 'අක්මාව' (Liver), ගබඩා කර සාන්ද්ර කරන්නේ 'පිත්තාශය' (Gallbladder)! (2) පිතේ 'කිසිම ජීරක එන්සයිමයක් නැත'! පිත් ලවණ (Bile salts) කරන්නේ සබන් වගේ ක්රියා කරලා ලොකු තෙල් බිංදු ඉතා කුඩා බිඳිතිවලට කඩන 'තෛලෝදකරණය' (යාන්ත්රික ජීරණයක්!) පමණයි—එතකොට අග්න්යාශයික ලයිපේස් එන්සයිමයට ඉක්මනින් ට්රයිග්ලිසරයිඩ රසායනිකව ජීරණය කරන්න පුළුවන් වෙනවා! 05.2🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2024) (2024)
5. ක්ෂුද්රාන්ත්රයේ අංගුලිකා (Villi) හරහා ජීරණයේ අන්ත ඵල අවශෝෂණය වීම සහ පරිවහනය වීම පිළිබඳ නිවැරදි ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: අංගුලිකාවේ මාර්ග දෙක හරියටම වෙන් කරගන්න! (1) ජල-ද්රාව්ය පෝෂක (ග්ලූකෝස්, ගැලැක්ටෝස්, ෆෲක්ටෝස් — ෆෲක්ටෝස් පහසුකම් සැලසූ විසරණයෙන්!, ඇමයිනෝ අම්ල, B හා C විටමින්) → රුධිර කේශනාලිකා → 'යකෘත් ප්රතිහාර ශිරාව' හරහා කෙළින්ම අක්මාවට (රුධිර ග්ලූකෝස් යාමනය හා විෂහරණය සඳහා!). (2) ලිපිඩ ඵල (මේද අම්ල + මොනොග්ලිසරයිඩ + A, D, E, K විටමින්) → අපිච්ඡද සෛලවල SER තුළ නැවත ට්රයිග්ලිසරයිඩ වී පොස්ෆොලිපිඩ/කොලෙස්ටරෝල්/ප්රෝටීන කබායක් සහිත ජල-ද්රාව්ය 'කයිලොමයික්රෝන' (Chylomicrons) සාදා බහිස්සෛලිකතාවෙන් පිටවී වසා කේශනාලිකාව ('පයෝවිනිය' / Lacteal) ඔස්සේ වසා පද්ධතිය හරහා ශිරා රුධිරයට එකතු වේ! 05.2🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රආනන්ද විද්යාලය — කොළඹ පෙරහුරු විභාගය (2024) (2024)
6. ආමාශයික හා ග්රහණි තුවාල (Gastritis & Peptic ulcers) ඇති වීමට ප්රධානතම ක්ෂුද්රජීවී හේතුව වන ආම්ලිකතාවයට ඔරොත්තු දෙන සර්පිලාකාර බැක්ටීරියාව කුමක්ද?
විවරණය: 2005 නොබෙල් ත්යාගය දිනූ වෛද්ය සොයාගැනීම! ඉස්සර හැමෝම හිතුවේ ගැස්ට්රයිටිස් හා ආමාශ තුවාල හැදෙන්නේ මිරිස් කෑමෙන් හා මානසික ආතතියෙන් විතරයි කියලයි. හැබැයි ආමාශයේ pH 2 අම්ලය තුළ පවා යූරියේස් එන්සයිමය ආධාරයෙන් ජීවත් වෙමින් ආරක්ෂක ශ්ලේෂ්මල ස්තරයට හානි කර HCl/පෙප්සින්වලින් ආමාශ බිත්තිය තුවාල කරන ප්රධානම රෝගකාරකය 'Helicobacter pylori' බැක්ටීරියාවයි (ප්රතිජීවක මගින් සුව කළ හැක!). ඊට අමතරව ඇස්ප්රින්/NSAID වේදනානාශක, දුම්පානය, මද්යසාර හා නිසි වේලාවට ආහාර නොගැනීමද මෙය උග්ර කරයි. 05.2🏛️ පළාත් වාර විභාගවයඹ පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
7. මිනිසෙකුගේ 'මූලික පරිවෘත්තීය ශීඝ්රතාව' (Basal Metabolic Rate — BMR) යන්නෙන් නිවැරදිව අදහස් කරන්නේ කුමක්ද?
විවරණය: මිනිසෙකු වැනි අචලතාපී (Endothermic) සත්ත්වයෙකුගේ 'මූලික පරිවෘත්තීය ශීඝ්රතාව' (Basal Metabolic Rate — BMR) නිවැරදිව මැනීම සඳහා තෘප්ත විය යුතු සම්මත කොන්දේසි හතරම හොඳින් බලන්න: (1) ශාරීරිකව පූර්ණ විවේකයෙන් සිටින (At rest), (2) ආහාර ජීරණය හා අවශෝෂණය සිදු නොවන නිරාහාර අවස්ථාවේ (Fasting / Post-absorptive state), (3) කායික හෝ මානසික ආතතියෙන් තොර (Stress-free), සහ (4) වෙව්ලීම හෝ දහඩිය දැමීම සිදු නොවන සැපපහසු තාප-උදාසීන කාමර උෂ්ණත්වයකදී හුදෙක් හුස්ම ගැනීම, හෘද ස්පන්දනය හා සෛල නඩත්තුව වැනි මූලික ජීව ක්රියා සඳහා ඒකක කාලයකදී වැය කරන ශක්තියයි! වැඩිහිටි පිරිමියෙකුගේ BMR දිනකට ~1,600–1,800 kcal ද කාන්තාවකගේ ~1,300–1,500 kcal ද පමණ වේ. 05.2🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රරාහුල විද්යාලය — මාතර පෙරහුරු විභාගය (2024) (2024)
8. මිනිස් ආහාර මාර්ගයේ විවිධ කොටස්වලදී ප්රධාන ආහාර කාණ්ඩ හතරෙහි (කාබෝහයිඩ්රේට, ප්රෝටීන, ලිපිඩ සහ නියුක්ලෙයික් අම්ල) 'රසායනික ජීරණය පළමුවෙන්ම ආරම්භ වන' ස්ථාන පිළිවෙළින් නිවැරදිව දැක්වෙන්නේ කුමන වරණයේද?
විවරණය: මිනිස් ආහාර මාර්ගය දිගේ ප්රධාන ආහාර කාණ්ඩ හතරෙහි රසායනික ජීරණය 'පළමුවරට ආරම්භ වන' ස්ථාන සහ 'අවසන් වන' ස්ථානය කිසිවිටෙක පටලවා ගන්න එපා! • කාබෝහයිඩ්රේට ජීරණය ඇරඹෙන්නේ → මුඛ කුහරයේදී (ඛේට ඇමයිලේස් මගින්; ආමාශයේ pH 2 දී එය අක්රිය වී නැවත ග්රහණියේදී අග්න්යාශයික ඇමයිලේස් මගින් ක්රියාත්මක වේ). • ප්රෝටීන ජීරණය ඇරඹෙන්නේ → ආමාශයේදී (පෙප්සින් එන්සයිමය මගින්). • ලිපිඩ ජීරණය සහ නියුක්ලෙයික් අම්ල (DNA/RNA) ජීරණය යන දෙකම මුලින්ම ඇරඹෙන්නේ → ක්ෂුද්රාන්ත්රයේ ග්රහණිය තුළදීය (පිළිවෙළින් අග්න්යාශයික ලයිපේස් හා අග්න්යාශයික නියුක්ලියේස් මගින්)! එසේම ආහාර කාණ්ඩ හතරේම රසායනික ජීරණය සම්පූර්ණයෙන්ම අවසන් වන්නේ ක්ෂුද්රාන්ත්රයේදීය! 05.2🏛️ පළාත් වාර විභාගඋතුරු මැද පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
9. දිගු කාලයක් තිස්සේ ආහාරයෙන් ලැබෙන ශක්තිය (කැලරි ප්රමාණය) දේහයේ පරිවෘත්තීය අවශ්යතාවට වඩා අඩු වූ විට ('මන්දපෝෂණය / Undernourishment') මිනිස් සිරුර සිය ශක්ති අවශ්යතාව සපුරා ගැනීම සඳහා තමන්ගේම සංචිත අණු බිඳ හෙළන නිවැරදි අනුපිළිවෙළ කුමක්ද?
විවරණය: දිගු කාලීන කැලරි ඌනතාවකදී ('මන්දපෝෂණය' / Undernourishment) මිනිස් සිරුර තම ශක්ති අවශ්යතාව සපුරා ගැනීමට දේහ සංචිත අණු බිඳ හෙළන නිශ්චිත කායික අනුපිළිවෙළ ඉතාම වැදගත්! පුද්ගලයෙකු නිරාහාරව හෝ දැඩි කැලරි හිඟයකින් පෙළෙන විට ශරීරය පළමුවෙන්ම පැය 24ක් පමණ ඇතුළත අක්මාවේ හා කංකාල පේශිවල ගබඩා වී ඇති 'ග්ලයිකොජන්' ග්ලූකෝස් බවට බිඳ හෙළා භාවිත කරනවා; දෙවනුව සමට යටින් හා අවයව වටා ඇති මේද පටකයේ 'සංචිත මේදය' ඔක්සිකරණය කරනවා; එම සංචිත දෙකම අවසන් වූ පසු අවසාන පියවර ලෙස තමන්ගේම 'කංකාල පේශි හා රුධිර ප්ලාස්ම ප්රෝටීන' බිඳ හෙළන්න පටන් ගන්නා නිසා පේශි දිය වී ගොස් ප්රතිශක්තිය හා මොළයේ ක්රියාකාරිත්වය බරපතළ ලෙස අඩාල විය හැකියි! 05.2🏛️ පළාත් වාර විභාගබස්නාහිර පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2023) (2023)
10. වැඩිහිටි මිනිසෙකුගේ ස්ථිර දන්ත සූත්රය (Dental formula) සහ මුළු ස්ථිර දත් සංඛ්යාව නිවැරදිව දැක්වෙන්නේ කුමන වරණයේද?
විවරණය: වැඩිහිටි මිනිසෙකුගේ උඩු හා යටි හනුවල එක් පාර්ශ්වික අර්ධයක (මුඛයේ කාර්තුවක) දත් වර්ග හතර පිහිටන නිවැරදි අනුපිළිවෙළ '2, 1, 2, 3' වේ: එනම් ආහාර කැපීමට කෘන්තක (i) 2/2, ඉරීමට රදනක (c) 1/1, පොඩි කිරීමට හා ඇඹරීමට පුරශ්චාර්වක (pm) 2/2 සහ චාර්වක (m) 3/3 බැගින් එක් පැත්තක උඩු හා යටි දත් 16ක්ද දෙපැත්තේම මුළු ස්ථිර දත් 32ක්ද පිහිටනවා! 2 වන වරණයේ දැක්වෙන 'i 2/2, c 1/1, pm 0/0, m 2/2 = 20' යනු කුඩා දරුවෙකුගේ කිරි දත් (තාවකාලික දන්ත) සූත්රය වන අතර කිරි දත්වල පුරශ්චාර්වක (pm) කොහෙත්ම නොමැති බව විශේෂයෙන් මතක තබාගන්න! 05.2🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2023) (2023)
11. මානව ආමාශයික ග්රන්ථිවල (Gastric glands) පිහිටි විශේෂිත සෛල ආකාර තුන සහ ඒවා මගින් ස්රාවය කරන ද්රව්ය නිවැරදිව ගළපා ඇති වරණය කුමක්ද?
විවරණය: ආමාශයික ග්රන්ථියේ සෛල 3 කවදාවත් මාරු කරගන්න එපා! (1) 'පාර්ශ්වික සෛල' (Parietal cells) දේවල් දෙකක් හදනවා: H+ සහ Cl- වෙන වෙනම ආමාශ කුහරයට පොම්ප කර සාදන 'HCl' (pH ~2 කරයි, විෂබීජ නසයි, පෙප්සිනොජන් සක්රිය කරයි) සහ ශේෂාන්ත්රයේදී විටමින් B12 අවශෝෂණයට අත්යවශ්ය 'නිසර්ග සාධකය' (Intrinsic factor — මේක නැතිවුණොත් ප්රණාශී රක්තහීනතාව හැදෙනවා!). (2) 'ප්රධාන සෛල' (Chief cells) අක්රිය 'පෙප්සිනොජන්' ස්රාවය කරයි (ආමාශ බිත්තිය ස්වයං-ජීරණය නොවීමට!). (3) 'ශ්ලේෂ්මල සෛල' ආරක්ෂක ශ්ලේෂ්මල පටලය ස්රාවය කරයි. 05.2🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රවිශාඛා විද්යාලය — කොළඹ වාර පරීක්ෂණය (2023) (2023)
12. මිනිසාගේ මහාන්ත්රය (Large intestine / Colon) සහ එහි වෙසෙන සහජීවී බැක්ටීරියා මගින් ඉටු කරන කෘත්යයන් පිළිබඳ නිවැරදි ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: මිනිස් ආහාර මාර්ගයේ ජල අවශෝෂණය හා මහාන්ත්රයේ කාර්යභාරය පිළිබඳ මේ කරුණු හොඳින් මතක තබාගන්න: ආහාර මාර්ගයට එක්වන ජලයෙන් වැඩිම කොටස (~80–90%) ක්ෂුද්රාන්ත්රයේදීම අවශෝෂණය වන අතර, ඉතිරි ජලය හා Na+/Cl- වැනි ඛනිජ අයන මහාන්ත්රයේදී (Colon) ප්රතිශෝෂණය කර අර්ධ-ඝන මල බවට පත් කරනවා (මහාන්ත්ර බිත්තියේ අංගුලිකා හෝ රසායනික ජීරක එන්සයිම ස්රාවයක් නැත!). ඒ වගේම මහාන්ත්රයේ අන්යෝන්යාධාර සහජීවීව වෙසෙන Escherichia coli ඇතුළු බැක්ටීරියා මගින් රුධිර කැටි ගැසීමට අත්යවශ්ය 'විටමින් K', බයොටින් සහ ෆෝලික් අම්ලය නිපදවා අපේ දේහයට ලබා දෙන අතර උණ්ඩුක පුච්ඡය වසා පටකවලින් පොහොසත් ප්රතිශක්තිකරණ කෘත්යයක් ඉටු කරයි!