05.8🏛️ පළාත් වාර විභාගබස්නාහිර පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
1. පූර්ව පිටියුටරියෙන් ස්රාවය වන හෝමෝන 6 ඒවායේ 'පෝෂී' (Tropic) හා 'පෝෂී නොවන' (Non-tropic) ක්රියාකාරිත්වය අනුව නිවැරදිව වර්ග කර ඇති වරණය කුමක්ද?
විවරණය: පූර්ව පිටියුටරියෙන් ස්රාවය වන හෝමෝන 6 ඒවායේ ඉලක්කය අනුව වර්ග කෙරෙන ආකාරය ඉතාම වැදගත්! වෙනත් අන්තරාසර්ග ග්රන්ථියක් ඉලක්ක කර එහි හෝමෝන ස්රාවය යාමනය කරන හෝමෝන 'පෝෂී හෝමෝන' (Tropic hormones) ලෙස හැඳින්වේ: TSH (තයිරොයිඩ් ග්රන්ථිය), ACTH (අධිවෘක්ක බාහිකය), FSH හා LH (වෘෂණ හා ඩිම්බකෝෂ) යන 4ම පෝෂී හෝමෝන පමණක් වේ. 'ප්රොලැක්ටින්' (PRL) ඉලක්ක කරන්නේ අන්තරාසර්ග නොවන ස්තන (ක්ෂීර) ග්රන්ථි නිසා එය 'පෝෂී නොවන' (Non-tropic) හෝමෝනයකි. පූර්ව පිටියුටරියෙන් වැඩිම ප්රමාණයකින් නිපදවෙන 'වර්ධක හෝමෝනය' (GH) අක්මාව උත්තේජනය කර ඉන්සියුලින්-සමාන වර්ධක සාධක (IGFs) ස්රාවය කරවීම නිසා පෝෂී ලෙසත්, සෘජුවම අස්ථි, කාටිලේජ හා පේශි මත ක්රියා කිරීම නිසා පෝෂී නොවන ලෙසත් ද්විත්ව ක්රියාකාරිත්වයක් පෙන්වයි! 05.8🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රරාජකීය විද්යාලය — කොළඹ පෙරහුරු විභාගය (2024) (2024)
2. මිනිසාගේ උරෝස්ථියේ ඉහළ කොටසට පිටුපසින් පිහිටි ග්රන්ථිය හා මොළය තුළ පිහිටි කුඩා ග්රන්ථිය මගින් ස්රාවය කරන හෝමෝන සහ ඒවායේ ප්රධාන කෘත්යයන් පිළිවෙළින් දැක්වෙන වරණය කුමක්ද?
විවරණය: ග්රන්ථි දෙකේ පිහිටීමයි කෘත්යයයි හරියටම ගළපමු:
1. 'තයිමස් ග්රන්ථිය' (Thymus — උරෝස්ථියේ ඉහළ කොටසට පිටුපසින්): 'තයිමොසින්' (Thymosin) ස්රාවය කරමින් T වසා සෛල (T lymphocytes) විකසනය හා පරිණතිය උත්තේජනය කරයි.
2. 'කේතු දේහය' (Pineal gland — මොළය තුළ): 'මෙලටොනින්' (Melatonin) ස්රාවය කරමින් නින්ද-අවදි චක්රය ඇතුළු ජෛව රිද්ම යාමනය කරන අතර වැඩිවිය පැමිණීමට පෙර ලිංගික අවයව වර්ධනය/පරිණතිය නිෂේධනය කරයි! 05.8🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රවිශාඛා විද්යාලය — කොළඹ පෙරහුරු විභාගය (2024) (2024)
3. අධිවෘක්ක බාහිකයෙන් ස්රාවය වන ප්රධාන මිනරලොකෝර්ටිකොයිඩ් හෝමෝනය වන 'ඇල්ඩොස්ටෙරෝන්' (Aldosterone) හි ඉලක්ක ස්ථානය, ක්රියාව සහ එහි ස්රාවය උත්තේජනය වන අවස්ථාව නිවැරදිව දැක්වෙන්නේ කවර වරණයෙහිද?
විවරණය: අධික රුධිර වහනයකදී හෝ දැඩි විජලනයකදී රුධිර පරිමාව හා රුධිර පීඩනය අඩු වන විට වකුගඩුව මගින් රෙනින්–ඇන්ජියොටෙන්සින් II යාන්ත්රණය හරහා අධිවෘක්ක බාහිකය උත්තේජනය කර 'ඇල්ඩොස්ටෙරෝන්' නිදහස් කරවනවා. එය වෘක්කාණුවේ විදුර නාලිකා මත ක්රියා කර Na+ හා ජලය රුධිරයට ප්රතිශෝෂණය කරමින් K+ මුත්ර සමඟ බහිස්ස්රාවය කර රුධිර පරිමාවත් රුධිර පීඩනයත් යථා තත්ත්වයට ගෙන එනවා! 05.8🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2024) (2024)
4. මිනිස් දේහයේ ක්රියාත්මක වන 'ධන ප්රතිපෝෂී යන්ත්රණයක්' (Positive feedback mechanism) සඳහා නිවැරදිම උදාහරණය පහත සඳහන් කවරක්ද?
විවරණය: දේහ සමස්ථිතියේදී යම් විචල්යයක සිදුවන වෙනස ආපසු හරවා ස්ථායී අගයක පවත්වා ගන්නා යාන්ත්රණ (රුධිර ග්ලූකෝස්, දේහ උෂ්ණත්වය හා ADH මගින් ආස්රැති විධානය වැනි) සියල්ලම 'ඍණ ප්රතිපෝෂණ' (Negative feedback) වේ! ඊට ප්රතිවිරුද්ධව ප්රතිචාරය මගින්ම ආරම්භක උත්තේජය තව තවත් තීව්ර කරමින් ක්රියාවලිය නිශ්චිත අවසානයක් කරා වේගවත් කරන 'ධන ප්රතිපෝෂණ' (Positive feedback) සඳහා මිනිස් දේහයේ ප්රධානම උදාහරණ දෙකම 'ඔක්සිටොසින්' හෝමෝනය හා බැඳී පවතී: (1) ක්ෂීරණයේදී ළදරුවා මවගේ තන පුඩුව උරා බීමේ ස්නායු උත්තේජයෙන් හයිපොතැලමස හරහා අපර පිටියුටරියෙන් ඔක්සිටොසින් නිදහස් වී ස්තන ග්රන්ථිවලින් තව තවත් කිරි විසර්ජනය වීම, සහ (2) දරු ප්රසූතියේදී ළදරු හිසෙන් ගැබ්ගෙල ඇදීම → ඔක්සිටොසින් වැඩි වීම → ගර්භාෂ සංකෝචන තවත් ප්රබල වීමයි! 05.8🏛️ පළාත් වාර විභාගමධ්යම පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
5. සායනයකට පැමිණි කාන්තාවකට දේහ බර අසාමාන්ය ලෙස වැඩි වීම, අලස බව (Lethargy), සීතලට ඔරොත්තු නොදීම, වියළි සිසිල් සම සහ මලබද්ධය ඇති බවත් ඇයගේ බෙල්ලේ ගලගණ්ඩයක් (Goitre) වර්ධනය වී ඇති බවත් නිරීක්ෂණය විය. මෙම තත්ත්වය සහ ඊට හේතු විය හැකි සාධකය කුමක්ද?
විවරණය: අධිතයිරොයිඩතාව (Hyper) සහ මන්ද තයිරොයිඩතාව (Hypo) දෙකේම ගලගණ්ඩය ඇති විය හැකි වුණත් අනෙක් හැම ලක්ෂණයක්ම හරියටම ප්රතිවිරුද්ධයි!
• මන්ද තයිරොයිඩතාව (Hypothyroidism — අයඩින් ඌනතාව නිසා T3/T4 අඩු වූ විට TSH දිගටම ස්රාවය වී ගලගණ්ඩය සෑදේ): BMR අඩු වේ → බර වැඩි වේ, අලස බව, වියළි සිසිල් සම, මලබද්ධය.
• අධිතයිරොයිඩතාව (Hyperthyroidism — T3/T4 වැඩි වීම): BMR වැඩි වේ → හොඳට කෑවත් බර අඩු වේ, දහඩියෙන් තෙත් උණුසුම් සම, පාචනය, නොසන්සුන් බව හා ඇස් ඉදිරියට නෙරා ඒම (Exophthalmos)! 05.8🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රමලියදේව විද්යාලය — කුරුණෑගල පෙරහුරු විභාගය (2024) (2024)
6. මිනිස් අක්මාව තුළ සංචිත කෙරෙන පෝෂක, විටමින් සහ ඛනිජ ලවණ කාණ්ඩය නිවැරදිව දැක්වෙන්නේ පහත කවර වරණයෙහිද?
විවරණය: විටමින් ගබඩා වීම ගැන උසස් පෙළ බහුවරණ ප්රශ්නවලදී නිතරම අහන ප්රසිද්ධම ව්යතිරේකය මෙතන තියෙනවා! සාමාන්යයෙන් විටමින් C සහ B සංකීර්ණයේ බොහෝ ජලද්රාවී විටමින් ශරීරයේ ගබඩා නොවී අතිරික්තය මූත්රා සමඟ පිටව ගියත්, රතු රුධිරාණු ජනනයට අත්යවශ්ය 'විටමින් B12' නමැති ජලද්රාවී විටමිනය මිනිස් අක්මාව තුළ සැලකිය යුතු ප්රමාණයකින් සංචිත කෙරෙනවා! ඒ අනුව මිනිස් අක්මාව තුළ සංචිත කෙරෙන ප්රධාන ද්රව්ය වන්නේ ග්ලයිකෝජන් (ප්රධාන කාබෝහයිඩ්රේට සංචිතය), මේදය, මේදද්රාවී විටමින් හතරම (විටමින් A, D, E සහ K), ජලද්රාවී විටමින් B12 සහ යකඩ (Fe — ෆෙරිටින් ලෙස) හා තඹ (Cu) වැනි ඛනිජ අයනයි! (සක්රිය කැල්සිට්රයෝල් හෝමෝනය හා ඉරිත්රොපොයිටින් ප්රධානව වකුගඩුවලට අදාළ වේ). 05.8🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රසාන්ත තෝමස් විද්යාලය — ගල්කිස්ස පෙරහුරු විභාගය (2024) (2024)
7. පහත සඳහන් හෝමෝන යුගල අතුරින් එකම කායික පරාමිතියක් කෙරෙහි එකිනෙකට 'ප්රතිවිරුද්ධව' (Antagonistically) ක්රියා නොකරන හෝමෝන යුගලය කුමක්ද?
විවරණය: සුපිරිම තර්කානුකූල ප්රශ්නයක්! ඉන්සියුලින් (ග්ලූකෝස් අඩු කරයි) vs ග්ලූකගන් (ග්ලූකෝස් වැඩි කරයි), කැල්සිටෝනින් (Ca2+ අඩු කරයි) vs PTH (Ca2+ වැඩි කරයි), PRH vs PIH සහ GHRH vs GHRIH යන හතරම ප්රතිවිරුද්ධ යුගල! හැබැයි 'ග්ලූකගන්' සහ 'ඇඩ්රිනලින්' යන දෙකම අක්මාවේ ග්ලයිකෝජන් බිඳ හෙළා රුධිර ග්ලූකෝස් මට්ටම 'ඉහළ නංවන' සහයෝගී (Synergistic) හෝමෝන දෙකක් මිස ප්රතිවිරුද්ධ හෝමෝන නොවේ! 05.8📘 ආදර්ශ ප්රශ්නආදර්ශ විභාග ප්රශ්න පත්රය (2024) (2024)
8. පූර්ව පිටියුටරි ග්රන්ථියේ පිළිකාවක් හේතුවෙන් වැඩිහිටි පුද්ගලයෙකුගේ රුධිරයට ACTH හෝමෝනය අධික ලෙස ස්රාවය වුවහොත් සෘජුවම ඉහළ යන හෝමෝනය සහ එහි පරිවෘත්තීය ප්රතිඵලය කුමක්ද?
විවරණය: පූර්ව පිටියුටරි ග්රන්ථියෙන් ස්රාවය වන 'ACTH' (Adrenocorticotropic hormone / අධිවෘක්ක බාහික පෝෂී හෝමෝනය) ඉලක්ක කරන්නේ අධිවෘක්ක ග්රන්ථියේ 'බාහිකය' (Adrenal cortex) පමණයි! (අධිවෘක්ක මජ්ජාවෙන් ඇඩ්රිනලින් ස්රාවය වන්නේ අනුවේගී ස්නායු ආවේග මගින් මිස ACTH මගින් නොවේ!). එබැවින් පිටියුටරි පිළිකාවක් නිසා ACTH අධිකව ස්රාවය වූ විට අධිවෘක්ක බාහිකය අධි-උත්තේජනය වී එහි ප්රධාන ග්ලූකොකෝර්ටිකොයිඩ් හෝමෝනය වන 'කෝටිසෝල්' (Cortisol) රුධිරයට අධිකව ස්රාවය වෙනවා. කෝටිසෝල් මගින් කංකාල පේශි ප්රෝටීන හා මේද පටක බිඳ හෙළා ඇමයිනෝ අම්ල හා ග්ලිසරෝල් අක්මාව තුළදී ග්ලූකෝස් බවට පරිවර්තනය කරවමින් රුධිර ග්ලූකෝස් මට්ටම ඉහළ නංවන අතර ප්රතිශක්ති හා ප්රදාහ ප්රතිචාරද මර්දනය කරයි! 05.8🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2023) (2023)
9. නිරෝගී මිනිසෙකුගේ රුධිරයේ කැල්සියම් අයන (Ca2+) සාන්ද්රණය සමස්ථිතික මට්ටමට වඩා පහළ වැටුණු විට ක්රියාත්මක වන හෝමෝනය සහ එමගින් ඇති කරන ප්රතිචාර මොනවාද?
විවරණය: රුධිර Ca2+ යාමනය කරන ප්රතිවිරුද්ධ හෝමෝන යුගලය 'කැල්සිටෝනින්' සහ 'PTH' (පැරාතයිරොයිඩ් හෝමෝනය) යි — මේ දෙකම පිටියුටරියේ TSH වලින් පාලනය වෙන්නේ නෑ, කෙළින්ම රුධිර Ca2+ මට්ටමටයි සංවේදී වෙන්නේ! රුධිර Ca2+ අඩු වූ විට තයිරොයිඩ් අපර පෘෂ්ඨයේ ගිලී ඇති පැරාතයිරොයිඩ් ග්රන්ථි 4 මගින් PTH නිදහස් කර: (1) වෘක්ක නාලිකාවල Ca2+ ප්රතිශෝෂණය වැඩි කරයි, (2) ක්ෂුද්රාන්ත්රයෙන් Ca2+ අවශෝෂණය (සක්රිය විටමින් D හරහා) වැඩි කරයි, (3) අස්ථි බිඳ හෙළා Ca2+ රුධිරයට නිදහස් කරයි! 05.8🏛️ පළාත් වාර විභාගදකුණු පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2023) (2023)
10. තයිරොයිඩ් ග්රන්ථියෙන් ස්රාවය වන T3 (ට්රයිඅයඩොතයිරොනින්) සහ T4 (තයිරොක්සින්) හෝමෝනවල කෘත්යයක් නොවන්නේ පහත සඳහන් කවරක්ද?
විවරණය: ප්රවේශමෙන් කියවන්න! තයිරොයිඩ් ග්රන්ථියෙන් හෝමෝන තුනක් (T3, T4 සහ කැල්සිටෝනින්) ස්රාවය වුණාට, රුධිර Ca2+ මට්ටම පහත හෙළීම සිදු කරන්නේ 'කැල්සිටෝනින්' මගින් මිස අයඩින් අඩංගු T3 හෝ T4 හෝමෝන මගින් නොවේ! T3 හා T4 මගින් BMR හා තාප නිෂ්පාදනය, අස්ථි හා මොළයේ පරිණතිය, රුධිර පීඩනය, හෘද ස්පන්දනය, පේශි තානය හා ජීර්ණ/ප්රජනක කෘත්ය යාමනය කරයි. 05.8🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රආනන්ද විද්යාලය — කොළඹ වාර පරීක්ෂණය (2023) (2023)
11. මිනිස් දේහයේ උෂ්ණත්ව යාමනයේදී හයිපොතැලමසේ උෂ්ණත්ව පාලක මධ්යස්ථානය වෙත උෂ්ණත්ව තොරතුරු සපයන සංවේදක පිළිබඳ නිවැරදි ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: මිනිස් දේහයේ උෂ්ණත්ව යාමන මධ්යස්ථානය වන 'හයිපොතැලමස' හරියටම ද්විත්ව සංවේදක සහිත ස්මාර්ට් තාප පාලකයක් (Thermostat) මෙන් ක්රියා කරනවා! එක පැත්තකින් හයිපොතැලමස තුළම පිහිටි තාප සංවේදී ස්නායු සෛල මගින් මොළය හරහා ගලා යන රුධිරයේ උෂ්ණත්වය (එනම් දේහ අභ්යන්තර මධ්ය උෂ්ණත්වය) සෘජුවම හා අඛණ්ඩව නිරීක්ෂණය කරනවා; අනෙක් පැත්තෙන් සමෙහි චර්මයේ පිහිටි 'ක්රවුස් අන්ත බල්බ' (සිසිල් ප්රතිග්රාහක) සහ 'රෆිනි දේහාණු' (උණුසුම් ප්රතිග්රාහක) මගින් බාහිර පරිසරයේ සිදුවන උෂ්ණත්ව වෙනස්වීම් ක්ෂණිකව හඳුනාගෙන සංවේදී ස්නායු ඔස්සේ හයිපොතැලමස වෙත ආවේග යවමින් ස්වේද ග්රන්ථි, චර්මීය රුධිර වාහිනී හා කංකාල පේශි (වෙව්ලීම) නිසි පරිදි ක්රියාත්මක කරවනවා! 05.8🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2023) (2023)
12. මැරතන් ධාවකයෙකු ජලය පානය නොකර අධික ලෙස දහඩිය දමමින් දිවීම නිසා ඔහුගේ රුධිරයේ ආස්රැති මෞලිකතාව (Blood osmolarity) සාමාන්ය අගයට වඩා ඉහළ ගිය විට දේහයේ සිදුවන නිවැරදි ආස්රැති විධාන ප්රතිචාරය කුමක්ද?
විවරණය: දහඩිය දැමීමෙන් ජලය ඉවත් වූ විට රුධිර ප්ලාස්මාව සාන්ද්ර වී 'රුධිර ආස්රැති මෞලිකතාව' ඉහළ යනවා. එවිට හයිපොතැලමසේ ආස්රැති ප්රතිග්රාහක (Osmoreceptors) එය හඳුනාගෙන ද්විත්ව විසඳුමක් ක්රියාත්මක කරනවා: (1) ජලය පානය කරවීමට 'පිපාස මධ්යස්ථානය' උත්තේජනය කරයි; (2) අපර පිටියුටරියෙන් ADH නිදහස් කරවා වෘක්කාණුවේ 'විදුර සංවලිත නාලිකාව හා සංග්රාහක ප්රණාල' (DCT & Collecting ducts) වල ජල පාරගම්යතාව වැඩි කර ජලය රුධිරයට ප්රතිශෝෂණය කර ගනිමින් සාන්ද්ර මුත්ර ස්වල්පයක් පමණක් පිට කරයි!