05.3🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රකොළඹ රාජකීය විද්යාලය — අවසන් වාර පරීක්ෂණය (2024) (2024)
1. මානව හෘද චක්රයේදී "පළමු හෘද ශබ්දය (Lubb)" ඇති වීමට සෘජුවම හේතු වන්නේ කුමක්ද?
විවරණය: තත්පර 0.8ක මානව හෘද චක්රයේදී කෝෂිකා බිත්ති හැකිලීම (කෝෂිකා ආකෝචනය / Ventricular systole — 0.3 s) ආරම්භ වන විට කෝෂිකා තුළ රුධිර පීඩනය ක්ෂණිකව ඉහළ යයි. එවිට රුධිරය ආපසු කර්ණිකා තුළට ගලා යෑම වැළැක්වීම සඳහා වම් ද්විතුණ්ඩ (Mitral) හා දකුණු ත්රිතුණ්ඩ (Tricuspid) යන කර්ණික-කෝෂිකා (AV) කපාට වේගයෙන් වැසෙන විට රුධිරය එම කපාට තුණ්ඩවල ගැටීමෙන් ඇතිවන කම්පනය පළමු හෘද ශබ්දය ("Lubb") ලෙස වෙදනළාවට ඇසේ. මහා ධමනි හා පුප්ඵුසීය අඩසඳ කපාට කෝෂිකා විස්තාරය ආරම්භයේදී වැසීමෙන් ඇති වන්නේ දෙවන හෘද ශබ්දය ("Dup") වන අතර SA ගැටයේ විද්යුත් ආවේගයෙන් ශබ්දයක් ජනනය නොවේ. 05.3🏛️ පළාත් වාර විභාගබස්නාහිර පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
2. මානව හෘදයේ කර්ණික-කෝෂ්ඨ කපාට (ත්රිතුණ්ඩ සහ ද්විතුණ්ඩ/මයිට්රල් කපාට) කෝෂ්ඨ ආකුංචනයේදී අධික පීඩනය නිසා කර්ණිකා දෙසට කණපිට පෙරළීම (Inversion) වළක්වනු ලබන්නේ කුමන ව්යූහ මගින්ද?
විවරණය: කුඩයක් තද හුළඟකට කණපිට පෙරළෙන එක නවත්වන කම්බි වගේම වැඩක් හෘදය ඇතුළෙත් වෙනවා! කෝෂ්ඨ ප්රබලව සංකෝචනය වන විට (කෝෂ්ඨ ආකුංචනයේදී) ත්රිතුණ්ඩ (දකුණු) හා ද්විතුණ්ඩ/මයිට්රල් (වම්) කපාට වැසෙනවා. ඒ අධික පීඩනයට කපාට පියන් කර්ණිකා තුළට කණපිට පෙරළී රුධිරය ආපසු කාන්දු වීම වළක්වන්නේ කෝෂ්ඨ ඇතුළත බිත්තියෙන් නෙරා ඇති 'පිටිකා පේශි' (Papillary muscles) සංකෝචනය වී 'කණ්ඩරා රජ්ජු' (Chordae tendineae) ඇද තබා ගැනීමෙනුයි! (සැලකිය යුතුයි: අඩසඳ කපාටවලට කණ්ඩරා රජ්ජු නැත). 05.3🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රරාජකීය විද්යාලය — කොළඹ පෙරහුරු විභාගය (2024) (2024)
3. වෙදනලාවකින් (Stethoscope) නිරෝගී පුද්ගලයෙකුගේ පපුවට සවන් දීමේදී ඇසෙන 'ලබ්–ඩබ්' (Lubb–dubb) යන හෘද ශබ්ද දෙක ඇති වීමට සෘජු හේතු පිළිවෙළින් මොනවාද?
විවරණය: වෛද්ය ශිෂ්යයෙකුටත් A/L සිසුවෙකුටත් මූලිකම දැනුම! හෘද කපාට 'විවෘත වීමේදී' සාමාන්යයෙන් කිසිම ශබ්දයක් ඇති වෙන්නේ නෑ; හෘද ශබ්ද ඇති වන්නේ කපාට 'වැසීමේදී' රුධිර ප්රවාහය ඒවායේ වැදී ආපසු පිනීම (Recoil) නිසයි! පළමු හඬ ('ලබ්' — මඳක් දිගු, පහත් ස්වරයකින් යුත්) ඇති වන්නේ කෝෂ්ඨ ආකුංචනය ආරම්භයේදී ද්විතුණ්ඩ හා ත්රිතුණ්ඩ (AV) කපාට වැසීමෙනි. දෙවන හඬ ('ඩබ්' — කෙටි, තියුණු) ඇති වන්නේ කෝෂ්ඨ ඉහිල් වීම ආරම්භයේදී මහා ධමනි හා පුප්ඵුසීය 'අඩසඳ කපාට' වැසීමෙනි. (කපාට දෝෂයක් නිසා ලේ ආපසු කාන්දු වන විට 'හෘද මිමිනුමක් / Heart murmur' හෙවත් 'හිස්' ශබ්දයක් ඇසේ). 05.3🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රවිශාඛා විද්යාලය — කොළඹ පෙරහුරු විභාගය (2024) (2024)
4. මිනිසාගේ SA ගැටය මගින් ස්වාධීනව රිද්මය පිහිටුවනු ලැබුවද, ශාරීරික අවශ්යතා අනුව හෘද ස්පන්දන වේගය යාමනය කරන ස්නායුමය හා රසායනික සාධක පිළිබඳ 'වැරදි' ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: 5 වන වරණයේ අනුවේගී හා ප්රත්යනුවේගී ක්රියා සම්පූර්ණයෙන්ම මාරු කරලා! සුෂුම්නා ශීර්ෂකයේ (Medulla oblongata) හෘත්-වාහිනී පාලන මධ්යස්ථානයේ සිට SA ගැටයට ස්වයංසාධක ස්නායු දෙකක් එනවා: (1) අනුවේගී ස්නායුව (Accelerator / Sympathetic) = වේගය වැඩි කරන ඇක්සලරේටරය වගේ; (2) ප්රත්යනුවේගී ස්නායුව (සංචාරක ස්නායුව / Vagus nerve) = වේගය අඩු කරන තිරිංගය (Brake) වගේ! ඊට අමතරව එපිනෙෆ්රින්, තයිරොක්සින්, දේහ උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම සහ රුධිර pH අඩු වීම (CO2 වැඩි වීම) මගින්ද හෘද ස්පන්දන වේගය ඉහළ නංවයි. 05.3🏛️ පළාත් වාර විභාගදකුණු පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
5. පරිණත මානව රතු රුධිරාණු (Erythrocytes) කාර්යක්ෂම ඔක්සිජන් පරිවහනය සඳහා දක්වන ව්යූහමය හා පරිවෘත්තීය අනුවර්තන පිළිබඳ 'නිවැරදි නොවන' ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: රතු රුධිරාණුවල සාමාන්ය ආයු කාලය දින 7–10ක් නෙවෙයි, දින 120ක් (මාස 4ක් පමණ)! (දින 7–10ක් ජීවත් වෙන්නේ රුධිර පට්ටිකායි!). දින 120කට පසු ගෙවී ගිය රතු රුධිරාණු 'අක්මාවේ සහ ප්ලීහාවේ' (Liver & Spleen) සිටින මහාභක්ෂාණු මගින් බිඳ හෙළයි; එහිදී හිමොග්ලොබින්හි යකඩ (Fe) නැවත භාවිතයට ගන්නා අතර හීම් කොටස බිලිරුබින් (පිත් වර්ණක) බවට පත් කෙරේ. අනෙක් වරණ 4ම රතු රුධිරාණුවේ සුපිරිම අනුවර්තන 4යි! 05.3🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රදේවි බාලිකා විද්යාලය — කොළඹ පෙරහුරු විභාගය (2024) (2024)
6. හදිසි අනතුරකට ලක් වූ රෝගියෙකුගේ රුධිර ගණය 'AB-' (AB Rh-negative) වේ. රුධිර පාරවිලයනයේදී (Blood transfusion) දායකයාගේ රතු රුධිරාණු ප්රතිග්රාහකයාගේ ප්ලාස්ම ප්රතිදේහ මගින් ශ්ලේෂණය නොවන පරිදි ඔහුට ආරක්ෂිතව ලබා දිය හැකි රතු රුධිරාණු අයත් රුධිර ගණ කවරේද?
විවරණය: සායනික රුධිර පාරවිලයන ගැටලුවක් විසඳන නිවැරදිම ක්රමය බලන්න: (1) ABO පැත්තෙන් රෝගියා 'AB' නිසා ඔහුගේ ප්ලාස්මාවේ Anti-a හෝ Anti-b ප්රතිදේහ නැහැ—ඒ නිසා AB, A, B හා O යන හතරම ABO අතින් ගැළපෙනවා. (2) හැබැයි Rh පැත්තෙන් රෝගියා 'Rh-' නිසා ඔහුට Rh+ රුධිරය දුන්නොත් Anti-Rh ප්රතිදේහ සෑදී සංවේදීකරණය හා ශ්ලේෂණ අවදානම ඇති වෙනවා! ඒ නිසා AB- රෝගියෙකුට ලබා දිය හැක්කේ Rh- රුධිර ගණ හතර (AB-, A-, B-, O-) පමණයි! (සැබෑ සර්ව දායක රතු රුධිරාණු ගණය 'O-' වන අතර සැබෑ සර්ව ප්රතිග්රාහක ගණය 'AB+' වේ!). 05.3🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රමහමායා බාලිකා විද්යාලය — මහනුවර වාර පරීක්ෂණය (2024) (2024)
7. මිනිසාගේ අන්ත්රයෙන් අවශෝෂණය කර ගත් ග්ලූකෝස් අණුවක් මොළයේ නියුරෝනයක් කරා ගමන් කිරීමේදී පසු කරන ව්යූහවල නිවැරදි අනුපිළිවෙළ කුමක්ද?
විවරණය: සංසරණ මාර්ග (Tracing blood pathway) ප්රශ්නවලදී උගුල් දෙකක් තියෙනවා: (1) ක්ෂුද්රාන්ත්රයෙන් උරාගන්නා ජල-ද්රාව්ය පෝෂක (ග්ලූකෝස්, ඇමයිනෝ අම්ල) කෙළින්ම අධර මහා ශිරාවට යන්නේ නෑ! ඒවා මුලින්ම 'යකෘත් ප්රතිහාර ශිරාව' (Hepatic portal vein) ඔස්සේ 'අක්මාව' හරහා ගොස්, ඉන්පසු 'යකෘත් ශිරාව' (Hepatic vein) හරහා 'අධර මහා ශිරාවට' එකතු වෙනවා. (2) දකුණු හෘදයට ආවට පස්සේ කෙළින්ම වම් හෘදයට පනින්න බෑ—අනිවාර්යයෙන්ම පුප්ඵුසීය ධමනිය → පෙණහැලි → පුප්ඵුසීය ශිරා ඔස්සේ වම් හෘදයට පැමිණ මහා ධමනිය හා ශීර්ෂ ධමනි (Carotid arteries) හරහා මොළයට යා යුතුයි! 05.3🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2023) (2023)
8. විවේකී නිරෝගී වැඩිහිටියෙකුගේ මිනිත්තුවකට හෘද ස්පන්දන වාර ගණන 75ක් වන විට තනි හෘත් චක්රයක (Cardiac cycle) කාලය තත්පර 0.8කි. එම තත්පර 0.8 තුළ සිදු වන අවධි තුන, ඒවායේ කාලසීමා සහ කපාටවල තත්ත්වය නිවැරදිව දැක්වෙන වරණය කුමක්ද?
විවරණය: 0.4 s + 0.1 s + 0.3 s = 0.8 s හෘත් චක්රය ඇඟිලි තුඩුවල තියාගන්න!
1) සම්පූර්ණ හෘත් විස්තාරණය (0.4 s): කර්ණිකා හා කෝෂ්ඨ සියල්ල ඉහිල්ය; AV කපාට විවෘතව ඇති අතර අඩසඳ කපාට වැසී ඇත; මහා ශිරා හා පුප්ඵුසීය ශිරාවලින් එන රුධිරයෙන් ~70%–80%ක් පමණ අක්රියවම කෝෂ්ඨ තුළට ගලා යයි.
2) කර්ණික ආකුංචනය (0.1 s): SA ගැටය ක්රියාත්මක වී කර්ණිකා සංකෝචනය වේ (කෝෂ්ඨ තවමත් ඉහිල්ය; AV කපාට විවෘතයි); ඉතිරි රුධිරය කෝෂ්ඨවලට පොම්ප කෙරේ.
3) කෝෂ්ඨ ආකුංචනය (0.3 s): කෝෂ්ඨ ප්රබලව සංකෝචනය වන විට පීඩනය ඉහළ ගොස් AV කපාට වැසේ ('ලබ් / Lubb' හඬ!) සහ අඩසඳ කපාට විවෘත වී මහා ධමනිවලට රුධිරය විදිනු ලබයි. අවසානයේ කෝෂ්ඨ ඉහිල් වන විට අඩසඳ කපාට වැසී 'ඩබ් / Dubb' හඬ ඇති වේ! 05.3🏛️ පළාත් වාර විභාගමධ්යම පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2023) (2023)
9. ක්රීඩකයෙකු ව්යායාම කරන අවස්ථාවකදී ඔහුගේ හෘද ස්පන්දන වේගය මිනිත්තුවකට වාර 120ක් වූ අතර, එක් කෝෂ්ඨ සංකෝචනයකදී වම් කෝෂ්ඨයෙන් පොම්ප කරන රුධිර පරිමාව (පහර පරිමාව / Stroke volume) 100 mL විය. එම අවස්ථාවේදී ඔහුගේ 'හෘද ප්රතිදානය' (Cardiac output) කොපමණද?
විවරණය: හෘද ප්රතිදානය (Cardiac Output) සූත්රය හරිම සරලයි: හෘද ප්රතිදානය = හෘද ස්පන්දන වේගය (මිනිත්තුවකට වාර ගණන) × පහර පරිමාව (Stroke volume — එක් කෝෂ්ඨ සංකෝචනයකදී වම් කෝෂ්ඨයෙන් මහා ධමනියට පොම්ප කරන රුධිර පරිමාව). මෙහිදී 120 min-1 × 100 mL = 12,000 mL min-1 = 12.0 L min-1! (විවේකී වැඩිහිටියෙකුගේ සාමාන්ය අගය: ~72 min-1 × ~70 mL ≈ 5 L min-1; දැඩි ව්යායාමයේදී මෙය 5 ගුණයකින් පමණ වැඩි විය හැකියි!). 05.3🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රආනන්ද විද්යාලය — කොළඹ වාර පරීක්ෂණය (2023) (2023)
10. මිනිස් වසා පද්ධතිය (Lymphatic system) මගින් ඉටු කරනු ලබන කෘත්යයක් 'නොවන්නේ' පහත සඳහන් කවරක්ද?
විවරණය: වසා තරලයේ (Lymph) රතු රුධිරාණු හෝ හිමොග්ලොබින් නැහැ! ඒ නිසා එය අවර්ණ/ලා කහ පැහැති තරලයක් වන අතර O2 පරිවහනය කරන්නේ නැහැ. වසා පද්ධතියේ සුපිරි කාර්යයන් 3 තමයි: (1) පටක ඉදිමීම (Oedema / බරවා රෝගයේදී වසා නාල අවහිර වූ විට මෙන්) වළක්වමින් අතිරික්ත අන්තර්සෛලීය තරලය ආපසු රුධිරයට ගෙන ඒම, (2) පයෝවිනි මගින් මේදය හා A, D, E, K විටමින් අවශෝෂණය කිරීම, සහ (3) වසා ගැටිති තුළ සුදු රුධිරාණු මගින් ප්රතිශක්තිකරණ ආරක්ෂාව සැපයීම! 05.3🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2023) (2023)
11. ABO රුධිර ගණ පද්ධතියට අනුව 'O' රුධිර ගණය සහිත පුද්ගලයෙකුගේ රතු රුධිරාණු ප්ලාස්ම පටලය මතුපිට ඇති ප්රතිදේහජනක (ශ්ලේෂජනක / Agglutinogens) සහ රුධිර ප්ලාස්මාවේ ඇති ප්රතිදේහ (ශ්ලේෂ / Agglutinins) පිළිවෙළින් කවරේද?
විවරණය: ABO රුධිර ගණ වගුව තත්පර 5න් මතක තබා ගැනීමේ රහස: රතු රුධිරාණුව මතුපිට තියෙන කාබෝහයිඩ්රේට ප්රතිදේහජනකය නමින්ම තමයි රුධිර ගණය හැදෙන්නේ!
• A ගණය = A ප්රතිදේහජනකය ඇත | ප්ලාස්මාවේ Anti-b ප්රතිදේහ ඇත.
• B ගණය = B ප්රතිදේහජනකය ඇත | ප්ලාස්මාවේ Anti-a ප්රතිදේහ ඇත.
• AB ගණය = A හා B ප්රතිදේහජනක දෙකම ඇත | ප්ලාස්මාවේ Anti-a හෝ Anti-b කිසිවක් නැත (සර්ව ප්රතිග්රාහකයා!).
• O ගණය = A හෝ B ප්රතිදේහජනක කිසිවක් නැත ('0' වගේ හිතන්න!) | ප්ලාස්මාවේ Anti-a හා Anti-b ප්රතිදේහ දෙකම ස්වාභාවිකව පවතී! (රතු රුධිරාණුවල ප්රතිදේහජනක නැති නිසා O රතු රුධිරාණු සර්ව දායක වේ). 05.3🏛️ පළාත් වාර විභාගවයඹ පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2023) (2023)
12. 'ධමනි සිහින් වීම / ධමනි කඨිනතාව' (Atherosclerosis) හේතුවෙන් ඇති වන හෘත්-වාහිනී ආබාධ වන 'හෘදයාබාධය' (Myocardial infarction), 'ඇන්ජයිනා' (Angina pectoris) සහ 'ආඝාතය' (Stroke) පිළිබඳ නිවැරදි ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: ධමනි කඨිනතාව (Atherosclerosis) හා බැඳුණු හෘත්-වාහිනී ආබාධවල වෛද්ය විද්යාත්මක පදනම එක බැල්මෙන් තේරුම් ගනිමු: අඩු ඝනත්ව ලිපොප්රෝටීන (LDL — 'අහිතකර' කොලෙස්ටරෝල්) ධමනිවල ඇතුළත බිත්තියේ තැන්පත් වී ප්රදාහකාරී තන්තුමය-මේද 'ඵලක' (Plaques) සාදමින් ධමනි කුහරය පටු කරන අතර, ඉහළ ඝනත්ව ලිපොප්රෝටීන (HDL) අතිරික්ත කොලෙස්ටරෝල් ඉවත් කිරීමට උපකාරී වේ. රුධිර වාහිනියක් තුළ සෑදුණු නිශ්චල රුධිර කැටිය 'ත්රොම්බසයක්' (Thrombus) වන අතර එය ගැලවී රුධිරය දිගේ ගසාගෙන යන විට 'එම්බොලසයක්' (Embolus) නම් වේ. කිරීටක ධමනි භාගිකව පටු වූ විට වෙහෙසෙද්දී ඇතිවන තාවකාලික පපුවේ වේදනාව 'ඇන්ජයිනා' වන අතර, කිරීටක ධමනියක් කැටියකින් සම්පූර්ණයෙන් අවහිර වී හෘද පේශි මිය යාම 'හෘදයාබාධය' ද මොළයේ ධමනියක් අවහිර වීම/පිපිරීමෙන් මොළ පටක මිය යාම 'ආඝාතය' (Stroke) ද වේ!