04.1🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2025) (2025)
1. පරිණත කාෂ්ඨීය ද්විබීජපත්රී කඳක 'අරටුව' (Heartwood) සහ 'එලය' (Sapwood) සංසන්දනය කරන විට නිවැරදි ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: කාෂ්ඨීය කඳක ද්විතීයික වර්ධනයේ වැදගත්ම සංසන්දනයක්! අරටුව (Heartwood) සහ එලය (Sapwood) යන දෙකම සනාල කැම්බියමෙන් ඇතුළතට නිපදවූ 'ද්විතීයික ශෛලමයයි'. කඳ මැද තියෙන පැරණි ද්විතීයික ශෛලම ස්තරවල (අරටුවේ) රෙසින, තෙල්, ගම් හා ටැනින් වැනි කාබනික සංයෝග තැන්පත් වෙලා ටයිලෝස (Tyloses) මගින් වාහිනී අවහිර වෙන නිසා ජල පරිවහනය සිදු නොවුණත්, තද පැහැති අරටුව කඳට දැඩි යාන්ත්රික ශක්තිය හා දිලීර/කෘමි හානිවලට ප්රතිරෝධය දෙනවා. සක්රිය ජල හා ඛනිජ පරිවහනය කරන්නේ පිටතින් ඇති ලා පැහැති 'එලය' නිසා ගසක මැද බෙනයක් සෑදුණත් එලය හා ෆ්ලෝයමය නිරුපද්රිත නම් ගස ජීවත් වෙනවා! 04.1🏛️ පළාත් වාර විභාගබස්නාහිර පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
2. ශාක පටකවල හමුවන පහත සඳහන් සෛල ආකාර සලකන්න:
(අ) පෙනේර නළ ඒකක
(ආ) සහචර සෛල
(ඉ) ශෛලම වාහිනී ඒකක
(ඊ) උපල සෛල (Sclereids)
ක්රියාකාරී පරිණත අවධියේදී සජීවී සෛල ප්ලාස්මයක් සහිත නමුත් න්යෂ්ටියක් රහිත සෛල ආකාරය සහ සජීවී න්යෂ්ටියක් සහිතව එයට පරිවෘත්තීය සහාය සපයන සෛල ආකාරය පිළිවෙළින් දැක්වෙන්නේ,
විවරණය: ප්රශ්නයේ 'පිළිවෙළින්' කියන වචනය හරියටම අල්ලගන්න! පෙනේර නළ ඒකක (අ) පරිණත වූ විට සජීවී වුණත් ෆ්ලෝයම යුෂය පහසුවෙන් ගලා යාමට එහි න්යෂ්ටිය, රයිබොසෝම, තානප්ලාස්ටය (රික්තක පටලය) සහ සැකිලි කොටස් ඉවත් වෙනවා. එයට අවශ්ය ATP හා ප්රෝටීන ප්ලාස්මබන්ධ හරහා හදලා දෙන්නේ න්යෂ්ටිය සහ රයිබොසෝම බහුලව තියෙන සහචර සෛලයයි (ආ). ශෛලම වාහිනී (ඉ) සහ උපල සෛල (ඊ) පරිණත වූ විට සම්පූර්ණයෙන්ම මළ සෛල වේ. 04.1🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රරාජකීය විද්යාලය — කොළඹ පෙරහුරු විභාගය (2024) (2024)
3. පෙයාර්ස් ගෙඩියේ මාංසල කොටසේ රළු කැටිතිමය ස්වභාවයට මෙන්ම බීජාවරණ සහ පොල් කටුව වැනි ව්යූහවල තද බවටද හේතු වන ශාක සෛල විශේෂය පිළිබඳ නිවැරදි ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: දෘඪස්තර (Sclerenchyma) පටකයේ මළ සෛල වර්ග දෙක හොඳින් වෙන් කරගන්න: (1) දෘඪස්තර තන්තු (Fibers) — දිගැටි, සිහින්, දෙකෙළවර උල් වූ මිටි වශයෙන් පිහිටන යාන්ත්රික සෛල (කංසා හා හණ කෙඳි වැනි); (2) උපල සෛල (Sclereids) — කෙටි, අක්රමවත් හෝ කොටාකාර හැඩැති, ලිග්නීන් අධිකව තැන්පත් වූ ඉතා ඝන ද්විතීයික බිත්ති සහිත පරිණතියේදී මළ සෛලයි. පෙයාර්ස් මදයේ රළු කැටිති ස්වභාවය (ගල් සෛල / Stone cells) සහ බීජාවරණ හා පොල් කටුවල දැඩි බව ඇති කරන්නේ මේ උපල සෛල මිස සජීවී ස්ථූලකෝණාස්තර හෝ වල්ක සෛල නොවේ! 04.1🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රවිශාඛා විද්යාලය — කොළඹ පෙරහුරු විභාගය (2024) (2024)
4. ද්විබීජපත්රී ප්රාථමික කඳක හරස්කඩක් ඒකබීජපත්රී ප්රාථමික කඳක හරස්කඩකින් නිවැරදිව වෙන් කර හඳුනාගත හැකි ලක්ෂණය කුමක්ද?
විවරණය: කඳන් දෙකේ ප්රධානම වෙනස්කම් 3 මතක තියාගන්න: (1) ද්විබීජපත්රී ප්රාථමික කඳේ සනාල කලාප ලස්සනට වළල්ලක (වලයක) පිහිටනවා, ඒ නිසා පූරක පටකය පිටතින් 'බාහිකය' හා ඇතුළතින් 'මජ්ජාව' ලෙස පැහැදිලිව වෙන් වෙනවා (මජ්ජා කිරණ මගින් යා වේ), ඒ වගේම ශෛලමය හා ෆ්ලෝයමය අතර කැම්බියමක් තියෙනවා. (2) ඒකබීජපත්රී කඳේ සනාල කලාප පූරක පටකය පුරා විසිරී ඇති අතර කැම්බියමක් නැත; බාහිකය හා මජ්ජාව ලෙස විභේදනයක්ද නැත! 04.1🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2024) (2024)
5. කාෂ්ඨීය ද්විබීජපත්රී ශාක කඳක ද්විතීයික වර්ධනය ආරම්භ වීමේදී අඛණ්ඩ සනාල කැම්බියම් වලයක් (Vascular cambium ring) නිර්මාණය වන්නේ කවර පටක කොටස් එක් වීමෙන්ද?
විවරණය: ද්විබීජපත්රී කඳක ද්විතීයික වර්ධනය පටන් ගන්නා හැටි චිත්රයක් වගේ මවාගන්න: මුලින්ම එක එක සනාල කලාපය ඇතුළේ ප්රාථමික ශෛලමයයි ප්රාථමික ෆ්ලෝයමයයි මැද 'අන්තඃසනාල කැම්බියම' (Fascicular cambium) තියෙනවා. ඊට පස්සේ සනාල කලාප දෙකක් මැද තියෙන මජ්ජා කිරණවල මෘදුස්තර සෛල ආයෙත් විභාජක හැකියාව ලබාගෙන 'අන්තර්සනාල කැම්බියම' (Interfascicular cambium) හදනවා. මේ දෙක යා වුණාම තමයි සම්පූර්ණ සනාල කැම්බියම් වළල්ල හැදෙන්නේ! 04.1🏛️ පළාත් වාර විභාගමධ්යම පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
6. ද්විතීයික වර්ධනය සිදුවන කාෂ්ඨීය ද්විබීජපත්රී කඳක සනාල කැම්බියමේ ක්රියාකාරිත්වය පිළිබඳ නිවැරදි ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: හොඳට මතක තියාගන්න: සනාල කැම්බියමෙන් ඇතුළතට 'ද්විතීයික ශෛලමය' (දැවය/Wood) සහ පිටතට 'ද්විතීයික ෆ්ලෝයමය' හදනවා. ඊට අමතරව අරීයව (හරස් අතට) ද්විතීයික ශෛලමය හා ද්විතීයික ෆ්ලෝයමය අතර ජලය හා පෝෂක හුවමාරු කරන්නත් කාබෝහයිඩ්රේට ගබඩා කරන්නත් මෘදුස්තර සෛලවලින් හැදුණු 'සනාල කිරණ' (Vascular rays) නිපදවනවා. ද්විතීයික ෆ්ලෝයමයේ පැරණි පිටත ස්තර පොත්ත එක්ක ගැලවිලා යන නිසා කඳේ එකතු වෙන්නේ ද්විතීයික ශෛලමයයි! 04.1🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රධර්මරාජ විද්යාලය — මහනුවර පෙරහුරු විභාගය (2024) (2024)
7. 'දෘඪ දැව' (Hardwood) සහ 'මෘදු දැව' (Softwood) එකිනෙක සංසන්දනය කරන විට පටක විද්යාත්මකව නිවැරදි ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: දෘඪ දැව සහ මෘදු දැව අතර පවතින සැබෑ පටක විද්යාත්මක වෙනස හොඳින් තේරුම් ගන්න: පයින් (Pinus) වැනි කේතුධර විවෘත බීජක ශාකවල දැවය 'මෘදු දැව' (Softwood) ලෙස හැඳින්වෙන්නේ එහි ශෛලම වාහිනී ඒකක (Vessels) කොහෙත්ම නොමැතිව ප්රධාන වශයෙන් ඒකාකාරී වාහකාභවලින් (Tracheids) හැදිලා තියෙන නිසයි. තේක්ක, බුරුත, කොස් වැනි ද්විබීජපත්රී සපුෂ්ප ශාකවල දැවය 'දෘඪ දැව' (Hardwood) ලෙස හැඳින්වෙන්නේ එහි පළල් ශෛලම වාහිනී ඒකක, වාහකාභ සහ ඝන බිත්ති සහිත ශෛලම තන්තු බහුල නිසයි! (මෘදු දැව ශාකවලද අරටුව හා වර්ධක වළලු හොඳින් දක්නට ලැබේ). 04.1🏛️ පළාත් වාර විභාගසබරගමුව පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
8. ද්විබීජපත්රී ශාක මුලක ද්විතීයික වර්ධනය සිදුවන ආකාරය පිළිබඳ නිවැරදි ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: ද්විබීජපත්රී කඳේ හා මුලේ ද්විතීයික වර්ධනය අතර වෙනස විභාගයට අහනම තැනක්! මුලේ මැද තරුවක හැඩැති ප්රාථමික ශෛලම බාහු අතර ප්රාථමික ෆ්ලෝයමය පිහිටන නිසා, ෆ්ලෝයමයට ඇතුළතින් හා ප්රෝටොශෛලම බාහුවලට පිටතින් (පරිචක්රයෙන්) හැදෙන සනාල කැම්බියම මුලින්ම 'තරංගාකාර' (Wavy) හැඩයක් ගන්නවා; පසුව ශෛලමය වැඩිපුර සෑදීමෙන් රවුම් වෙනවා. ඒ වගේම මුලේ වල්ක කැම්බියම හැදෙන්නේ 'පරිචක්රයෙන්' නිසා ඊට පිටතින් තියෙන අන්තශ්චර්මය, බාහිකය හා අපිචර්මය ගැලවිලා ඉවත් වෙනවා! 04.1🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රදේවි බාලිකා විද්යාලය — කොළඹ පෙරහුරු විභාගය (2024) (2024)
9. ශාකවල මෘදුස්තර සෛල (Parenchyma cells) පිළිබඳව පහත සඳහන් ප්රකාශ අතුරින් අසත්ය ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: මෙහි අසත්ය ප්රකාශය 4 වෙනි වරණයයි! පෙනේර නළ ඒකක හා ශෛලම වාහිනී ඒකක කියන්නේ සංකීර්ණ සනාල පටකවලට අයත් අධික ලෙස විශේෂණය වූ පරිවහන සෛල මිසක් නවීකරණය වූ මෘදුස්තර සෛල නෙවෙයි (ශෛලම මෘදුස්තර හා ෆ්ලෝයම මෘදුස්තර ඊට අමතරව වෙනම පවතී). අනෙක් කරුණු හතරම මෘදුස්තර සෛලවල වැදගත්ම ජෛව විද්යාත්මක ලක්ෂණ වේ: තුනී නම්යශීලී ප්රාථමික බිත්ති පමණක් දැරීම, විශාල මධ්ය රික්තකයක් සහිතව ප්රභාසංශ්ලේෂණය හා සංචය සිදු කිරීම, වායු හුවමාරුවට අන්තර්සෛලීය අවකාශ දැරීම සහ තුවාල සුව වීමේදී හා පටක රෝපණයේදී නැවත විභාජනය වී සම්පූර්ණ ශාකයක් බිහි කිරීමේ පූර්ණශක්යතාව! 04.1🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2023) (2023)
10. ආලෝක අන්වීක්ෂය යටතේ නිරීක්ෂණය කරන ලද ශාක අවයවයක හරස්කඩක පහත ලක්ෂණ දක්නට ලැබුණි:
• පැහැදිලි අන්තශ්චර්මයක් හා පරිචක්රයක් සහිත මධ්ය සනාල සිලින්ඩරයක් පැවතීම
• සනාල සිලින්ඩරය මධ්යයේ මෘදුස්තරමය මජ්ජා හරයක් (Pith core) පිහිටීම
• ශෛලම හා ෆ්ලෝයම ගොනු විශාල සංඛ්යාවක් (බහුඅරීය) ඒකාන්තරව වළල්ලක පිහිටීම
මෙම අන්වීක්ෂීය හරස්කඩ ලබාගෙන ඇත්තේ කුමන ශාක කොටසකින්ද?
විවරණය: ශාක මුල් හා කඳන්වල අන්වීක්ෂීය හරස්කඩ වෙන් කර හඳුනා ගන්නා රන් නීති 3 මතක් කරගන්න: (1) පැහැදිලි අන්තශ්චර්මයක්, පරිචක්රයක් සහ ශෛලම හා ෆ්ලෝයම ඒකාන්තරව (අරීයව) පිහිටන්නේ 'ප්රාථමික මුලක' මිසක් කඳක නෙවෙයි (කඳේ සනාල කලාප තුළ ශෛලම හා ෆ්ලෝයම එකම අරයක පිහිටයි). (2) ද්විබීජපත්රී ප්රාථමික මුලේ මධ්යයේ තරුවක හැඩැති ශෛලමයක් ඇති නිසා මජ්ජාවක් නැත! (3) ඒකබීජපත්රී ප්රාථමික මුලේ මධ්යයේ පැහැදිලි මෘදුස්තරමය මජ්ජා හරයක් (Pith) ඇති අතර ඒ වටා බහුඅරීය ශෛලම හා ෆ්ලෝයම ගොනු රාශියක් ඒකාන්තරව වළල්ලක පිහිටනවා! 04.1🏛️ පළාත් වාර විභාගදකුණු පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2023) (2023)
11. ද්විබීජපත්රී ප්රාථමික මුලක පාර්ශ්වික මුල් (Lateral roots) හටගන්නා පටක ස්තරය සහ ඒවා සම්භවය වන ආකාරය නිවැරදිව දැක්වෙන වරණය තෝරන්න.
විවරණය: හැමදාම මාරු කරලා අහන තැනක්: 'මූලකේශ' කියන්නේ තනි අපිචර්මීය සෛලයක බාහිර නෙරුමක්. හැබැයි 'පාර්ශ්වික මුල්' (Lateral roots) කියන්නේ බහුසෛලික අවයවයක්—ඒවා හටගන්නේ මුලේ සනාල සිලින්ඩරයේ පිටතම ස්තරය වන 'පරිචක්රයෙන්' (Pericycle) ඇතුළත සිට අන්තර්ජන්යව (Endogenously) බාහිකය හා අපිචර්මය විදගෙන පිටතට වැඩීමෙනුයි. ඒ නිසා පාර්ශ්වික මුලේ සනාල පද්ධතිය ප්රධාන මුලේ සනාල සිලින්ඩරය සමඟ කෙළින්ම සම්බන්ධ වෙනවා! 04.1🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රආනන්ද විද්යාලය — කොළඹ වාර පරීක්ෂණය (2023) (2023)
12. පරිණත කාෂ්ඨීය කඳක පරිචර්මය (Periderm) සහ වාසිදුරු (Lenticels) පිළිබඳ පහත ප්රකාශ සලකන්න:
(අ) වල්ක කැම්බියම මගින් පිටත දෙසට නිපදවන වල්ක සෛල පරිණත වන විට බිත්තිවල සුබෙරීන් තැන්පත් වී මිය යයි.
(ආ) සුබෙරීන් සහිත වල්ක ස්තරය ජලයට මෙන්ම වායුවලටද අපාරගම්ය බැවින් කඳේ අභ්යන්තර සජීවී පටකවල වායු හුවමාරුව සඳහා ලිහිල්ව ඇසිරුණු සෛල සහිත වාසිදුරු පිහිටයි.
(ඉ) පැරණි වල්ක කැම්බියම ගැලවී යන විට ද්විතීයික ශෛලමයේ ගැඹුරු ස්තරවලින් නව වල්ක කැම්බියමක් හටගනී.
ඉහත ප්රකාශ අතුරින් නිවැරදි වන්නේ,
විවරණය: (අ) සහ (ආ) 100%ක්ම නිවැරදියි! වල්ක සෛලවල ඉටිමය 'සුබෙරීන්' (Suberin) තැන්පත් වෙලා මිය යන නිසා විජලනයෙන් හා රෝගකාරකවලින් කඳ ආරක්ෂා වෙනවා; ඒ එක්කම අන්තර්සෛලීය අවකාශ බහුල 'වාසිදුරු' (Lenticels) හරහා අභ්යන්තර සජීවී සෛලවලට O2/CO2 හුවමාරු කරගන්නවා. හැබැයි (ඉ) වැරදියි! මුල් බාහිකය ගැලවී ගිය පසු අලුත් වල්ක කැම්බියම හැදෙන්නේ 'ද්විතීයික ෆ්ලෝයමයේ' පැරණි පිටත ස්තරවලින් මිසක් ද්විතීයික ශෛලමයෙන් නෙවෙයි!