04.4🎓 A/L විභාග ප්රශ්නඅ.පො.ස. (උ.පෙළ) පසුගිය විභාග ආකෘතිය (2025)
1. සපුෂ්ප ශාකයක පරිණත භ්රෑණ කෝෂය (ගැහැනු ජන්මාණු ශාකය / Embryo sac) තුළ සාමාන්යයෙන් අඩංගු සෛල සංඛ්යාව සහ න්යෂ්ටි සංඛ්යාව පිළිවෙළින් කීයද?
විවරණය: සපුෂ්ප ශාකයක ඩිම්බය තුළ සක්රිය ඒකගුණ මහාබීජාණුව (n) අනූනන විභාජන තුනකට භාජනය වීමෙන් ඒකගුණ න්යෂ්ටි 8ක් සෑදෙන අතර, සෛල බිත්ති සංවිධානය වීමෙන් පරිණත භ්රෑණ කෝෂය (ගැහැනු ජන්මාණු ශාකය) තුළ සෛල 7ක් සහ න්යෂ්ටි 8ක් නිර්මාණය වෙනවා! එහි නිශ්චිත සැකැස්ම හොඳින් මතක තබාගන්න: අණ්ඩද්වාර කෙළවරේ ඩිම්බ සෛලය (1) සහ සහායක සෛල (2) ලෙස සෛල 3ක් (න්යෂ්ටි 3ක්) ද, ප්රතිවිරුද්ධ කෙළවරේ ප්රතිධ්රැව සෛල (3) (න්යෂ්ටි 3ක්) ද, මැද පිහිටි විශාල මධ්ය සෛලය (1) තුළ ධ්රැවීය න්යෂ්ටි 2ක් ද පිහිටන නිසා මුළු සෛල ගණන = 1 + 2 + 3 + 1 = 7 ක් වන අතර මුළු න්යෂ්ටි ගණන = 8 කි! මධ්ය සෛලයේ න්යෂ්ටි දෙකක් තිබීම නිසා 'සෛල 8ක්' යන වරණය වැරදියි. 04.4🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රරාජකීය විද්යාලය — කොළඹ පෙරහුරු විභාගය (2024) (2024)
2. ශාක පෝෂණයේදී හරිතප්රද (Chlorophyll) අණුවේ මධ්යම පෝෆිරින් වළල්ලෙහි සංඝටකයක් වන මූලද්රව්යය සහ ප්රභාසංශ්ලේෂණයේ ජල ප්රභාවිච්ඡේදනයට (Photolysis of water) සෘජුවම අවශ්ය අංශුමාත්ර මූලද්රව්ය යුගලය පිළිවෙළින් දැක්වෙන්නේ කුමන වරණයේද?
විවරණය: ගොඩක් අය හරිතප්රද අණුව මැද යකඩ (Fe) තියෙනවා කියලා හිමොග්ලොබින් එක්ක පටලවා ගන්නවා! හරිතප්රද අණුවේ සංඝටක වන්නේ C, H, O, N සහ 'මැග්නීසියම් (Mg)' (Fe හරිතප්රද අණුවේ කොටසක් නොවුණත් හරිතප්රද සංශ්ලේෂණයට උත්ප්රේරක ලෙස අවශ්යයි). ඒ වගේම PS II හි ජල අණු බිඳ O2 නිදහස් කරන ප්රභාවිච්ඡේදනයට අත්යවශ්ය අංශුමාත්ර මූලද්රව්ය යුගලය වන්නේ 'ක්ලෝරීන් (Cl)' සහ 'මැංගනීස් (Mn)' ය! 04.4🏛️ පළාත් වාර විභාගමධ්යම පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
3. ශාකවල විශේෂ පෝෂණ ආකාර සහ ඊට අදාළ නිදසුන් නිවැරදිව ගළපා ඇති වරණය කුමක්ද?
විවරණය: විභාගයේ හැමදාම මාරු කරලා අහන උදාහරණ 5ම මෙතන තියෙනවා! (1) Dendrobium (ඕකිඩ්/උඩවැඩියා) = ධාරක ගසෙන් කිසිවක් උරා නොගන්නා අපිශාකයකි (සහභෝජීතාව / Commensalism). (2) Cuscuta = හරිතප්රද රහිත 'පූර්ණ පරපෝෂිත' ශාකයකි (ධාරක ශෛලම හා ෆ්ලෝයම දෙකටම චූෂක යවයි). (3) Loranthus (පිළිල) = හරිතප්රද සහිත 'අර්ධ පරපෝෂිත' ශාකයකි (ධාරක ශෛලමයෙන් ජලය හා ඛනිජ පමණක් ගනී). (4) Nepenthes (බාඳුරා), Drosera, Utricularia = ප්රභාසංශ්ලේෂක ස්වයංපෝෂී ශාක වන අතර පසේ හිඟ 'නයිට්රජන් (හා ඛනිජ)' සපුරා ගැනීමට පමණක් කෘමීන් අල්ලයි! (5) Cycas කොරලොයිඩ් මුල්වල සිටින්නේ Anabaena / Nostoc සයනොබැක්ටීරියා මිසක් Rhizobium නෙවෙයි! 04.4🏛️ පළාත් වාර විභාගදකුණු පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
4. Nephrolepis (මීවන) සහ Selaginella යන බීජ රහිත සනාල ශාක දෙකෙහි ජීවන චක්ර සංසන්දනය කරන විට නිවැරදි වෙනස්කම කුමක්ද?
විවරණය: භෞමික ශාක පරිණාමයේ හැරවුම් ලක්ෂ්යය තමයි 'Selaginella'! (1) Nephrolepis 'සමබීජාණුකයි' (Homosporous) — එකම වර්ගයේ බීජාණුවලින් හරිතවත්, ස්වාධීන, ද්විලිංගික හෘදයාකාර ප්රාක්තැලසයක් (Prothallus) හැදෙනවා. (2) Selaginella 'විෂමබීජාණුකයි' (Heterosporous) — ක්ෂුද්රබීජාණුවලින් පුං ජන්මාණු ශාකයත් මහාබීජාණුවලින් ජායා ජන්මාණු ශාකයත් (ඒකලිංගික හා බීජාණු බිත්තිය තුළට සීමා වූ අන්තඃබීජාණුක ජන්මාණු ශාක!) සාදයි. හැබැයි දෙන්නගේම කෂිකාධර ශුක්රාණුවලට සංසේචනය සඳහා තවමත් බාහිර ජලය ඕන වෙනවා, බීජ හැදෙන්නෙත් නෑ! 04.4🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2024) (2024)
5. සපුෂ්ප ශාකවල ස්ව-පරාගණය (Self-pollination) වළක්වා පර-පරාගණය (Cross-pollination) ප්රවර්ධනය කිරීම සඳහා පරිණාමය වී ඇති ස්වාභාවික යාන්ත්රණයක් නොවන්නේ කුමක්ද?
විවරණය: පර-පරාගණයෙන් ප්රවේණික විචලනය වැඩි වෙන නිසා සපුෂ්ප ශාක ඒකලිංගිකතාව, පුංපූර්වතාව/ජායාපූර්වතාව (Dichogamy), විෂමකීලතාව (Heterostyly) සහ වඩාත්ම ප්රබල ජෛව-රසායනික යාන්ත්රණය වන 'ස්ව-අනුකූල නොවීම' (Self-incompatibility) යොදාගන්නවා. හැබැයි පුෂ්පය ඇරෙන්නේම නැතුව ඇතුළේම පරාගණය වීම (Cleistogamy) කියන්නේ 100%ක්ම ස්ව-පරාගණය තහවුරු කරන ක්රමයක් මිසක් පර-පරාගණ අනුවර්තනයක් නෙවෙයි! 04.4🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රආනන්ද විද්යාලය — කොළඹ පෙරහුරු විභාගය (2024) (2024)
6. සපුෂ්ප ශාකවල ද්විත්ව සංසේචනයෙන් පසුව ඩිම්බකෝෂයේ සහ ඩිම්බයේ විවිධ ව්යූහ විකසනය වන ආකාරය නිවැරදිව ගළපා ඇති වරණය කුමක්ද?
විවරණය: සපුෂ්ප ශාකවල ද්විත්ව සංසේචනයෙන් පසු සිදුවන විකසන ගැළපීම් 5 නිවැරදිව මතක තියාගන්න: (1) සංසේචිත අණ්ඩ සෛලය (2n යුක්තාණුව) → ද්විගුණ කලලය (Embryo) බවටත්, (2) ප්රාථමික භ්රෑණපෝෂ න්යෂ්ටිය (3n) → පෝෂක ගබඩා කරන ත්රිගුණ භ්රෑණපෝෂය (Endosperm) බවටත් විකසනය වේ; (3) සම්පූර්ණ ඩිම්බය (Ovule) → බීජය (Seed) බවටත්, (4) ඩිම්බයේ අධ්යාවරණ (Integuments) → ආරක්ෂක බීජාවරණය (Seed coat) බවටත් පත් වේ; (5) සම්පූර්ණ ඩිම්බකෝෂය (Ovary) → ඵලය (Fruit) බවටත් ඩිම්බකෝෂ බිත්තිය → ඵලාවරණය (Pericarp) බවටත් විකසනය වේ! සහායක සෛල හා ප්රතිධ්රැව සෛල සංසේචනයෙන් පසු පිරිහී යයි. 04.4🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රධර්මරාජ විද්යාලය — මහනුවර පෙරහුරු විභාගය (2024) (2024)
7. වියළි බීජයක් ප්රරෝහණය (Seed germination) වීම ආරම්භයේදී සිදුවන කායික විද්යාත්මක ක්රියාවලිවල නිවැරදි අනුපිළිවෙළ කුමක්ද?
විවරණය: බීජ ප්රරෝහණයේ පියවර 4 හරියටම පෙළගස්වන්න: (1) වියළි බීජයේ ඉතා පහළ ජල විභවය නිසා 'අපානය' (Imbibition) මගින් ජලය උරාගෙන බීජය ඉදිමී බීජාවරණය පුපුරයි; (2) ජලය නිසා කලලය සජලනය වී එන්සයිම සක්රිය වන අතර ගිබරලින් (GA) ස්රාවය වී ඇලියුරෝන ස්තරයෙන් α-ඇමයිලේස් හා ප්රෝටියේස් නිපදවයි; (3) සංචිත පිෂ්ටය/ප්රෝටීන ජලවිච්ඡේදනය වී ස්වායු ශ්වසනයෙන් ATP හා නව සෛල තැනේ; (4) ජලය උරා ගැනීමට හා සවි වීමට සැමවිටම පළමුවෙන්ම 'කලල මූලය' (Radicle) පිටතට එන අතර පසුව කලල ප්රරෝහය මතුවේ! 04.4🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රදේවි බාලිකා විද්යාලය — කොළඹ පෙරහුරු විභාගය (2024) (2024)
8. සපුෂ්ප ශාකවල පරාග කණිකාව (Pollen grain — පුං ජන්මාණු ශාකය) සහ එහි විකසනය පිළිබඳ නිවැරදි ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: පරාග විකසනයේ සෛල දෙක මාරු කරගන්න එපා! (1) 2n ක්ෂුද්රබීජාණු මාතෘ සෛලය ඌනනයෙන් n ක්ෂුද්රබීජාණු චතුෂ්කයක් හදනවා. (2) ඒකගුණ ක්ෂුද්රබීජාණුව අනූනනයෙන් බෙදිලා 'නළ සෛලය' (Tube cell — පරාග නළය සාදයි!) සහ 'ජනක සෛලය' (Generative cell — අනූනනයෙන් බෙදී කෂිකා රහිත නිශ්චල පුංජන්මාණු 2ක් සාදයි!) බිහි කරනවා. පිටත බිත්තිය (Exine) අතිශය ප්රතිරෝධී 'ස්පොරොපොලෙනින්' (Sporopollenin) වලින් හැදිලා තියෙනවා! 04.4🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රමහමායා බාලිකා විද්යාලය — මහනුවර පෙරහුරු විභාගය (2024) (2024)
9. සුළඟ මගින් පරාගණය වන පුෂ්ප (Anemophilous flowers — උදා: තෘණ/වී/බඩඉරිඟු) කෘමීන් මගින් පරාගණය වන පුෂ්පවලින් වෙන් කර හඳුනාගත හැකි ලක්ෂණ මොනවාද?
විවරණය: සුළඟ කියන්නේ අජීවී පරාගණ කාරකයක් නිසා සුළඟ ආකර්ෂණය කරගන්න දීප්තිමත් පාටවත්, සුවඳවත්, මල් පැණිවත් කොහෙත්ම අවශ්ය නෑ! ඒ නිසා තෘණ, වී හා බඩඉරිඟු වැනි සුළඟින් පරාගණය වන (Anemophilous) ශාක ශක්තිය අපතේ නොයවා කුඩා, අප්රකට, සුවඳ හා මධු රහිත පුෂ්ප දරන අතර, සුළං ධාරාවට පහසුවෙන් පරාග මුදා හැරීමට පුෂ්පයෙන් පිටතට එල්ලෙන දිගු සූත්රිකා සහිත රේණුත්, සුළඟේ පාවී එන පරාග දැලකින් මෙන් ග්රහණය කරගැනීමට 'විශාල පිහාටුමය කලංකත්' (Feathery stigma), වියළි සැහැල්ලු සිනිඳු පරාග විශාල සංඛ්යාවකුත් නිපදවනවා! ඇලෙනසුලු බර පරාග හා සුවඳවත් දල පත්ර කෘමි පරාගණයේ ලක්ෂණ වේ. 04.4🏛️ පළාත් වාර විභාගඋතුරු මැද පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
10. වී කුඹුරුවල ස්වාභාවික කොළ පොහොරක් ලෙස භාවිත කරන Azolla ජලජ මීවන ශාකය මගින් පසට නයිට්රජන් එකතු වන්නේ කවර සහජීවී සම්බන්ධතාවක් මගින්ද?
විවරණය: ශ්රී ලංකාවේ තිරසර කෘෂිකර්මයටත් ශාක පෝෂණයටත් අතිශය වැදගත් ජෛව පොහොර උදාහරණයක් මේක! කුඹුරු ජලය මත පාවෙමින් වැඩෙන කුඩා ජලජ පර්ණාංග (මීවන) ශාකයක් වන Azolla හි පත්ර තුළ ඇති අභ්යන්තර කුහරවල 'Anabaena azollae' නම් සූත්රිකාමය සයනොබැක්ටීරියාව අන්යෝන්යාධාර සහජීවීව ජීවත් වෙනවා. එම සයනොබැක්ටීරියාව සතු ඝන බිත්ති සහිත ඔක්සිජන්-රහිත 'හෙටරොසිස්ට' (Heterocysts) සෛල තුළ නයිට්රොජිනේස් එන්සයිමය ආධාරයෙන් වායුගෝලීය N2 වායුව NH3 බවට තිර කර ශාකයට හා කුඹුරු පසට ලබා දෙන අතර, Rhizobium සහජීවී වන්නේ රනිල මූල ගැටිති සමඟයි! 04.4🏛️ පළාත් වාර විභාගදකුණු පළාත් අවසාන වාර පරීක්ෂණය (2023)
11. ශාක පෝෂණයේදී ක්ලෝරොෆිල් අණුවේ පෝෆිරින් වළල්ලේ මධ්යම පරමාණුව ලෙස ක්රියා කරන බැවින් ඌන වූ විට පැරණි පත්රවල නාරටි අතර හරිතක්ෂය (Interveinal chlorosis) ඇති කරන මහා මූලද්රව්යය කුමක්ද?
විවරණය: හරිත ශාකවල ප්රභාසංශ්ලේෂක වර්ණකය වන ක්ලෝරොෆිල් අණුවේ පෝෆිරින් වළල්ල මධ්යයේ පිහිටන අත්යවශ්ය ලෝහ පරමාණුව මැග්නීසියම් (Mg2+) මහා මූලද්රව්යයයි (එමෙන්ම එය Rubisco ඇතුළු එන්සයිම රැසක සක්රියකාරකයකි). මැග්නීසියම් යනු ප්ලෝයමය ඔස්සේ පහසුවෙන් ගමන් කළ හැකි සංචල (Mobile) මූලද්රව්යයක් බැවින් පසෙහි Mg ඌන වූ විට පැරණි පත්රවල ක්ලෝරොෆිල් බිඳ හෙළා Mg අයන ළපටි වැඩෙන දලු වෙත ප්රවාහනය කෙරෙන නිසා පැරණි (මේරූ) පත්රවල නාරටි අතර කහ පැහැ ගැන්වීම (Interveinal chlorosis) මුලින්ම දිස් වෙනවා! කැල්සියම් (Ca) සහ බෝරෝන් (B) නිශ්චල මූලද්රව්ය බැවින් ඒවායේ ඌනතා ලක්ෂණ මුලින්ම මතුවන්නේ ළපටි පත්ර හා අග්රස්ථ අංකුරවල වන අතර තඹ (Cu) අංශුමාත්ර මූලද්රව්යයකි. 04.4🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2023) (2023)
12. සපුෂ්ප ශාකවල (Anthophyta) ද්විත්ව සංසේචනය (Double fertilization) සිදුවීමේදී පරාග නළය මගින් භ්රෑණ කෝෂය වෙත නිදහස් කරන පුං ජන්මාණු දෙකෙහි නිවැරදි ඉරණම කුමක්ද?
විවරණය: Anthophyta (සපුෂ්ප ශාක) වංශයට පමණක් ආවේණික වූ ද්විත්ව සංසේචනයේදී (Double fertilization) පරාග නළය අණ්ඩද්වාරය හරහා සහායක සෛලයක් තුළට පැමිණ නිශ්චල ඒකගුණ පුං ජන්මාණු (ශුක්ර න්යෂ්ටි) දෙකක් භ්රෑණ කෝෂය වෙත නිදහස් කරනවා: (1) ඉන් එක් පුං ජන්මාණුවක් (n) ඩිම්බ සෛලය (n) සමඟ සංයෝජනය වී (සින්ගැමිය) ද්විගුණ යුක්තාණුව (2n) සාදන අතර එය අනූනනයෙන් නව බීජාණු ශාකයේ කලලය බවට විකසනය වේ; (2) දෙවන පුං ජන්මාණුව (n) විශාල මධ්ය සෛලයේ ඇති ධ්රැවීය න්යෂ්ටි දෙක (n + n) සමඟ ත්රිත්ව විලයනය වී ත්රිගුණ (3n) ප්රාථමික භ්රෑණපෝෂ න්යෂ්ටිය සාදන අතර එය වැඩෙන කලලයට ආහාර සපයන පෝෂක පටකය වන භ්රෑණපෝෂය බවට විකසනය වේ! (ඩිම්බාවරණ සංසේචනයකින් තොරව බීජාවරණය බවට හැරෙන අතර සහායක හා ප්රතිධ්රැව සෛල පිරිහී යයි).