04.5🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2025) (2025)
1. ජලයෙන් යට වූ (ගංවතුර / Waterlogged) පසකදී ශාක මුල්වලට O2 ඌනතාවක් ඇති වූ විට මූල බාහිකයේ ඇතැම් සෛල ක්රමලේඛිත සෛල මරණයට (Apoptosis) ලක් කර මුල්වලට O2 ගෙන යාම සඳහා වායු නළ (Aerenchyma / වාතස්තර) නිර්මාණය කිරීම උත්තේජනය කරන හෝමෝනය කුමක්ද?
විවරණය: අජීවී ආතතියකට ශාක දක්වන ඉතාම බුද්ධිමත් ව්යූහමය අනුවර්තනයක් මේක! පස ගංවතුරෙන් හෝ අධික ජලයෙන් යට වූ විට (Waterlogging) පාංශු වාත අවකාශ ජලයෙන් පිරී මුල්වල ස්වායු ශ්වසනයට O2 හිඟ වෙනවා (Hypoxia). එම O2 ඌනතාව නිසා බඩඉරිඟු හා තෙත්බිම් ශාකවල මුල් තුළ 'එතිලීන්' (Ethylene) හෝමෝන සංශ්ලේෂණය ඉහළ යනවා. එම එතිලීන් මගින් මූල බාහිකයේ තෝරාගත් මෘදුස්තර සෛල ක්රමලේඛිත සෛල මරණයට (Apoptosis / එන්සයිමීය ස්වයං-විනාශයට) ලක් කර දිගු අඛණ්ඩ 'වාතස්තර නළ' (Aerenchyma / Air tubes) නිර්මාණය කරන නිසා ජලයෙන් ඉහළ ප්රරෝහයේ සිට මුල්වලට O2 විසරණය වීමට මඟ සැලසෙනවා! 04.5🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2024) (2024)
2. ශාක වර්ධක යාමක (Plant hormones) සහ ඒවායේ ප්රධාන කායික විද්යාත්මක කෘත්යයන් පිළිබඳ නිවැරදි සංයෝජනය තෝරන්න.
විවරණය: ශාක වර්ධක යාමක (හෝමෝන) පහේ ප්රධාන කායික කෘත්යයන් නිවැරදිව සංසන්දනය කර බලමු: වැඩෙන මුල්වල සංශ්ලේෂණය වී ඉහළට ගමන් කරන සයිටොකයිනින (Cytokinin) මගින් ඔක්සින සමඟ එක්ව සෛල විභාජනය (සෛල ප්ලාස්ම විභාජනය) උත්තේජනය කිරීම, පාර්ශ්වික අංකුර වර්ධනය ප්රවර්ධනය කිරීම සහ ප්රෝටීන/ක්ලෝරොෆිල් බිඳවැටීම වළක්වමින් පත්ර වයස්ගත වීම (Senescence) ප්රමාද කිරීම සිදු කරන බැවින් 5 වන වරණය 100%ක් නිවැරදියි! අනෙක් වරණ හතරේම කෘත්ය මාරු කර ඇත: (1) කඳේ පර්ව දික්වීම හා බීජ ප්රරෝහණයේදී α-ඇමයිලේස් නිපදවීම උත්තේජනය කරන්නේ ගිබරෙලින මිස ABA නොවේ; (2) බීජ සුප්තතාව හා නියඟයේදී පූටිකා වැසීම කරන්නේ ABA මිස ගිබරෙලින නොවේ; (3) එතිලීන් ඵල ඉදීම හා පත්ර පතනය උත්තේජනය කරයි; (4) ඔක්සින අග්රස්ථ ප්රමුඛතාව පවත්වාගනිමින් පාර්ශ්වික අංකුර නිෂේධනය කරයි. 04.5🏛️ පළාත් වාර විභාගබස්නාහිර පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
3. බීජ පැළයක් තිරස් අතට තැබූ විට මුල පහළටත් (ධන ගුරුත්වාවර්තනය) ප්රරෝහය ඉහළටත් (ඍණ ගුරුත්වාවර්තනය) වක්ර වේ. මුලෙහි ගුරුත්වය සංජානනය කරන ව්යූහය සහ මුල පහළට නැමීමට හේතුව කුමක්ද?
විවරණය: මුල සහ කඳ ඔක්සිනවලට ප්රතිචාර දක්වන සංවේදීතා වෙනස තමයි මෙතන රහස! (1) ගුරුත්වය හඳුනාගන්නේ මූල තොප්පියේ විශේෂිත සෛලවල පතුලට ගුරුත්වයෙන් බැස තැන්පත් වන පිෂ්ටය පිරුණු ප්ලාස්ටිඩ හෙවත් 'තුලාශ්ම' (Statoliths) මගිනි. (2) තිරස් මුලේ හා කඳේ දෙකේම ඔක්සින 'යටි පැත්තේ' වැඩිපුර රැස් වෙනවා. කඳේදී ඒ ඔක්සින සාන්ද්රණය යටි පැත්ත දික් කරලා කඳ උඩට නමනවා; හැබැයි මූල සෛල ඔක්සිනවලට ඉතාම සංවේදී නිසා ඒ ඉහළ ඔක්සින සාන්ද්රණයෙන් මුලේ යටි පැත්තේ දික් වීම 'නිෂේධනය' වෙනවා—එවිට උඩු පැත්තේ සෛල දික් වී මුල පහළට නැමෙනවා! 04.5🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රවිශාඛා විද්යාලය — කොළඹ පෙරහුරු විභාගය (2024) (2024)
4. ධාන්ය වගාවක (උදා: වී හෝ තිරිඟු කෙතක — ඒකබීජපත්රී) වැඩෙන පළල් පත්ර සහිත ද්විබීජපත්රී වල් පැළෑටි පමණක් තෝරා විනාශ කිරීම සඳහා 'වරණීය වල්නාශකයක්' (Selective herbicide) ලෙස බහුලව භාවිත කරන කෘත්රිම ශාක වර්ධක යාමකය කුමක්ද?
විවරණය: කෘෂිකර්මාන්තයේ ශාක වර්ධක යාමක භාවිතයෙන් නිතරම අහන ප්රසිද්ධම ප්රශ්නයක්! 2,4-D (2,4-dichlorophenoxyacetic acid) කියන්නේ කෘත්රිමව සංශ්ලේෂණය කළ ඔක්සිනයක්. පළල් පත්ර සහිත ද්විබීජපත්රී වල් පැළෑටි, පටු සිරස් පත්ර සහිත ඒකබීජපත්රී ධාන්ය ශාකවලට (වී, තිරිඟු, බඩඉරිඟු හා තණකොළ) වඩා ඉහළ 2,4-D සාන්ද්රණවලට බෙහෙවින් සංවේදී වෙනවා. ඒ නිසා කෙතකට 2,4-D ඉසින ලද විට ඒකබීජපත්රී බෝග ශාකවලට හානියක් නොවී ද්විබීජපත්රී වල් පැළෑටි පමණක් පාලනයකින් තොර අසාමාන්ය හෝමෝනමය අධි-වර්ධනයකට හා විකෘති වීමකට ලක්ව මිය යනවා! 04.5🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2024) (2024)
5. සලාද (Lettuce) වැනි ආලෝක සංවේදී කුඩා බීජවල ප්රරෝහණය පාලනය කරන 'ෆයිටොක්රෝම්' (Phytochrome) ප්රකාශ ප්රතිග්රාහක පද්ධතිය පිළිබඳ නිවැරදි ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: ෆයිටොක්රෝම් ස්විචය (Pr ⇌ Pfr) මතක තියාගන්න ලේසිම විදිහ: Pr රතු ආලෝකය (Red, 660 nm) උරාගෙන 'සක්රිය Pfr' බවට හැරෙනවා → Pfr මගින් සලාද බීජ ප්රරෝහණය කරවනවා! Pfr ඈත-රතු ආලෝකය (Far-red, 730 nm) උරාගෙන (හෝ රාත්රී අඳුරේදී සෙමින්!) ආපසු අක්රිය Pr බවට හැරෙනවා. ආලෝක සැණෙලි කිහිපයක් දුන් විට ප්රතිඵලය තීරණය වන්නේ 'අවසානයටම ලබා දුන් ආලෝකය' මගින් පමණයි (අවසානයට Far-red දුන්නොත් පැළ වෙන්නේ නෑ; අවසානයට Red දුන්නොත් පැළ වෙනවා)! 04.5🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රආනන්ද විද්යාලය — කොළඹ වාර පරීක්ෂණය (2024) (2024)
6. සමහර ද්විවාර්ෂික හා සීත කලාපීය ශාකවල (උදා: ශීත තිරිඟු, කැරට්, ගෝවා) පුෂ්ප හටගැනීම ප්රේරණය කිරීම සඳහා දිගු කාලීන අඩු උෂ්ණත්ව (ශීත) ප්රතිකාරයකට භාජනය වීමේ අවශ්යතාව හඳුන්වන්නේ කුමන නමකින්ද?
විවරණය: ශාක පුෂ්ප හටගැනීම පාලනය කරන පාරිසරික උත්තේජ දෙක වෙන් කර හඳුනාගන්න: රාත්රී කාලයේ දිග (දිවා-රාත්රී කාල සීමාව) මත පුෂ්ප හටගැනීම පාලනය වීම 'ප්රකාශ ආවර්තිතාව' (Photoperiodism) වන අතර, පුෂ්ප හටගැනීම ප්රේරණය කිරීම සඳහා ශාකයක්/අග්රස්ථ විභාජකයක් හෝ පෙඟවූ බීජ සති කිහිපයක් අඩු උෂ්ණත්ව (ශීත) ප්රතිකාරයකට භාජනය වීමේ අවශ්යතාව 'වසන්තීකරණය' (Vernalization) නම් වේ! ශීත තිරිඟු, කැරට් හා ගෝවා වැනි ශාක මැද ශීත සෘතුවේදී අකාලයේ මල් පිපී හිමෙන් විනාශ වීම වළක්වා ඊළඟ වසන්ත/ගිම්හාන සමයේදී සාර්ථකව මල් හා බීජ නිපදවීම මෙමගින් තහවුරු කරනවා. 04.5🏛️ පළාත් වාර විභාගවයඹ පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
7. අධික උෂ්ණත්ව ආතතිය (Heat stress) සහ අධික ශීත ආතතිය (Cold/Chilling stress) හමුවේ ශාක සෛල තම ව්යූහමය හා කෘත්යමය අඛණ්ඩතාව ආරක්ෂා කරගන්නේ පිළිවෙළින් කවර ජෛව රසායනික ප්රතිචාර මගින්ද?
විවරණය: උෂ්ණත්ව ආතති දෙකේම රහස එක තැනකින් බලාගන්න! (1) අධික තාපයේදී (Heat stress >40 °C) ප්රෝටීන හා එන්සයිම දිග හැරී කැටි ගැසීම (Denaturation) වළක්වන්න ශාක සෛල චැපරෝන් ලෙස ක්රියා කරන 'තාප කම්පන ප්රෝටීන' (Heat-shock proteins / HSPs) නිපදවනවා. (2) අධික සීතලේදී ප්ලාස්ම පටල ගල් ගැසී තරලමය බව නැති වෙන නිසා ද්විත්ව බන්ධන සහිත 'අසංතෘප්ත මේද අම්ල' ප්රතිශතය වැඩි කර පටල තරලතාව රකින අතර, සයිටොසෝලයේ සුක්රෝස්/ද්රාව්ය වැඩි කර සෛල ප්ලාස්මයේ අයිස් ස්ඵටික සෑදීම වළක්වනවා! 04.5🏛️ පළාත් වාර විභාගසබරගමුව පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
8. ලවණ ආතතිය (Salt stress) සහිත කරදිය/කඩොලාන පරිසරවල වැඩෙන ලවණ ශාක (Halophytes) පසේ අධික NaCl නිසා ඇති වන අඩු පාංශු ජල විභවය ජය ගනිමින් ජලය අවශෝෂණය කරගැනීමට හා විෂ වීම වැළැක්වීමට දක්වන අනුවර්තනය කුමක්ද?
විවරණය: ලවණ පසක ලොකුම ප්රශ්න දෙකයි: (1) පසේ Ψw හොඳටම ඍණ නිසා සාමාන්ය ශාක මුල්වලින් පසට ආපසු ජලය ඇදී ගොස් මැලවෙනවා; (2) අධික Na+ විෂ සහිතයි! ලවණ ශාක (Halophytes — කඩොලාන ආදිය) ප්රෝලීන්/බීටේන් වැනි විෂ නොවන 'ගැළපෙන කාබනික ද්රාව්ය' (Compatible solutes) සයිටොසෝලයේ රැස් කරමින් හෝ රික්තක තුළ ලවණ කොටු කරමින් පසටත් වඩා ඍණ Ψw අගයක් පවත්වාගෙන ජලය ඇදගන්නා අතර, පත්රවල ලවණ ග්රන්ථි (Salt glands) මගින් අතිරික්ත ලවණ පිට කරනවා! 04.5🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රධර්මරාජ විද්යාලය — මහනුවර වාර පරීක්ෂණය (2024) (2024)
9. ශාකභක්ෂක දළඹුවෙකු ශාක පත්රයක් සපා කන විට තුවාල වූ පත්රයෙන් නිපදවී ශාකය පුරා ගමන් කරමින් කෘමියාගේ ආහාර ජීරණ එන්සයිම අවහිර කරන 'ප්රෝටිනේස් නිෂේධක' (Proteinase inhibitors) නිපදවීම උත්තේජනය කරන ප්රධාන සංඥා අණුව කුමක්ද?
විවරණය: ශාකභක්ෂක කෘමීන්ට එරෙහිව ශාක දක්වන විස්මිත රසායනික ආරක්ෂක යාන්ත්රණයක්! දළඹුවෙකු පත්රයක් සපා කන විට තුවාල වූ පටකයෙන් 'ජැස්මොනේට්' (Jasmonates / ජැස්මොනික් අම්ලය) නමැති සංඥා අණුව නිපදවී ශාකය පුරාම පැතිර යමින් 'ප්රෝටිනේස් නිෂේධක' (Proteinase inhibitors) වැනි ආරක්ෂක ප්රෝටීන නිපදවීම උත්තේජනය කරනවා—දළඹුවා එම පත්ර ආහාරයට ගත් විට උගේ ආහාර මාර්ගයේ ප්රෝටීන ජීරක එන්සයිම අවහිර වී වර්ධනය අඩාල වී මිය යනවා! ඊට අමතරව තුවාල වූ පත්රවලින් වාෂ්පශීලී ආකර්ෂක සංයෝග නිදහස් කර දළඹුවාගේ සිරුර තුළ බිත්තර දමන පරපෝෂී දෙබරුන්ව (Parasitoid wasps) කැඳවා ගැනීමටද ශාකය සමත් වෙනවා! 04.5🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රරාහුල විද්යාලය — මාතර පෙරහුරු විභාගය (2024) (2024)
10. තීරණාත්මක රාත්රී කාලය පැය 10ක් වන කෙටි දින (දිගු රාත්රී) ශාකයක් පැය 12ක අඳුරු කාලයකට හා පැය 12ක ආලෝක කාලයකට ලක් කළ නමුත්, පැය 12ක රාත්රිය මැදදී පහත ආලෝක සැණෙලි සංකලනය ලබා දෙන ලදී:
රතු ආලෝකය (660 nm) → ඈත-රතු ආලෝකය (730 nm) → රතු ආලෝකය (660 nm).
මෙම ශාකයේ පුෂ්ප හටගැනීම පිළිබඳ නිවැරදි නිගමනය කුමක්ද?
විවරණය: විභාගයේ සුපිරිම ෆයිටොක්රෝම් + ප්රකාශ ආවර්තිතා ගණන! බලන්න: කෙටි දින (දිගු රාත්රී) ශාකයකට මල් පිපෙන්න පැය 10කට වැඩි 'අඛණ්ඩ' අඳුරක් ඕනේ. පැය 12 රාත්රිය මැද Red → Far-red → Red සැණෙලි 3 දුන්නම 'අන්තිමටම වැටුණේ Red (660 nm)'! Red ආලෝකයෙන් Pr → Pfr බවට හැරෙන නිසා ශාකය තේරුම් ගන්නේ රාත්රිය මැදින් කැඩුණා (පැය 6 + පැය 6 කෙටි රාත්රී දෙකක් ලැබුණා) කියලයි. ඒ නිසා පැය 10 තීරණාත්මක අඛණ්ඩ අඳුර නොලැබී මල් පිපීම වැළැක්වෙනවා! (එම ප්රතිකාරයම දිගු දින ශාකයකට දුන්නොත් මල් පිපෙනවා!) 04.5🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රරාජකීය විද්යාලය — කොළඹ වාර පරීක්ෂණය (2023) (2023)
11. ශාක පටක රෝපණ මාධ්යයක (Tissue culture) විභේදනය නොවූ කැලසයකින් (Callus) මුල් හා ප්රරෝහ හටගැනීම පාලනය කරන ඔක්සින : සයිටොකයිනින් අනුපාතය පිළිබඳ නිවැරදි ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: පටක රෝපණ (Unit 4 හා Unit 10 දෙකේම!) අනිවාර්ය විභාග නීතිය: මතක තියාගන්න ලේසි ක්රමය — 'ඔක්සින = මුල් (Rooting hormone — අතු කැබලි මුල් අද්දවන්න IBA/NAA දානවා නේද!), සයිටොකයිනින් = ප්රරෝහ/අංකුර'! ඒ නිසා කැලසයකට ඔක්සින වැඩිපුර හා සයිටොකයිනින් අඩුවෙන් දැම්මොත් 'මුල්' හැදෙනවා; සයිටොකයිනින් වැඩිපුර හා ඔක්සින අඩුවෙන් දැම්මොත් 'ප්රරෝහ/අංකුර' හැදෙනවා; දෙකම මධ්යස්ථ සමතුලිත මට්ටමක තිබ්බොත් විභේදනය නොවී කැලසය ලෙසම වර්ධනය වෙනවා! 04.5🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2023) (2023)
12. ගිබරලින (Gibberellins — උදා: GA3) මගින් ඉටු කරන කායික විද්යාත්මක කෘත්ය සහ කෘෂිකාර්මික යෙදීම්වලට අයත් නොවන්නේ පහත සඳහන් කවරක්ද?
විවරණය: වෘද්ධතාව (වයස්ගත වීම), ඵල ඉදීම හා පත්ර/ඵල ඡේදනය (හැලීම) වේගවත් කරන්නේ 'එතිලීන්' මිසක් කිසිසේත්ම ගිබරලින නෙවෙයි! ගිබරලිනවල සුපිරි වැඩ 4 මතක තියාගන්න: (1) සෛල දික් වීම හා සෛල බෙදීම යන දෙකම උත්තේජනය කර කඳ දික් කිරීම හා ගෝවා වැනි Rosette ශාකවල Bolting (පුෂ්ප දණ්ඩ දික් වීම); (2) මිදි ගෙඩි විශාල කිරීම හා පොකුරු නටුව දික් කිරීම; (3) උක් අස්වැන්න වැඩි කිරීම; (4) ABA ට ප්රතිවිරුද්ධව බීජ සුප්තතාව බිඳ ප්රරෝහණය උත්තේජනය කිරීම!