03.3🏛️ පළාත් වාර විභාගදකුණු පළාත් අවසාන වාර පරීක්ෂණය (2025)
1. ද්විත්ව සංසේචනය (Double fertilization) සහ ඵලාවරණයක් තුළ ආවරණය වූ බීජ දැරීම යන අනන්ය ලක්ෂණ දෙකම පෙන්වන ශාක වංශය කුමක්ද?
විවරණය: ශාක රාජධානියේ වඩාත්ම දියුණු හා විවිධාංගීකරණය වූ Anthophyta (සපුෂ්ප ශාක / ආවෘත බීජක ශාක) වංශයට පමණක් අනන්ය වූ ප්රධාන ලක්ෂණ දෙක වන්නේ පුෂ්ප හා ඵල (ඩිම්බකෝෂය විකසනය වී සෑදෙන ඵලාවරණයකින් ආවරණය වූ බීජ) දැරීම සහ ද්විත්ව සංසේචනය (Double fertilization) සිදු කිරීමයි! පරාග නාලයෙන් නිදහස් වන එක් ශුක්ර න්යෂ්ටියක් (n) ඩිම්බ සෛලය (n) සමඟ එක්වී ද්විගුණ යුක්තාණුව (2n) සාදන අතර, දෙවන ශුක්ර න්යෂ්ටිය (n) ධ්රැවීය න්යෂ්ටි දෙක (n + n) සමඟ හාවී ත්රිගුණ භ්රෑණපෝෂය (3n) සාදයි. Cycadophyta හා Coniferophyta යනු ඵල හෝ ද්විත්ව සංසේචනය රහිත නග්න බීජ දරන විවෘත බීජක ශාක වන අතර Pterophyta බීජ රහිත සනාල මීවන ශාක වේ. 03.3🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2025) (2025)
2. භෞමික ශාක පරිණාමයේදී බ්රයෝෆයිටාවන්ගේ සිට මීවන ශාක හරහා සපුෂ්ප ශාක දක්වා ගමන් කරන විට ජීවන චක්රයේ පරම්පරා දෙකෙහි දක්නට ලැබෙන පැහැදිලි පරිණාමික ප්රවණතාව කුමක්ද?
විවරණය: භෞමික පරිසරයේ වියළීමෙන් හා හානිකර UV කිරණවලින් (2n ද්විගුණ සෛලවල එක් ජානයක විකෘතියක් අනෙක් ඇලීලයෙන් ආවරණය වන නිසාත්!) ආරක්ෂා වීම සඳහා ශාක පරිණාමයේදී: (1) Pogonatum හි n ජන්මාණු ශාකය ප්රමුඛයි → (2) Nephrolepis හි 2n බීජාණු ශාකය ප්රමුඛ වුවද n ප්රාක්තලසය තවමත් නිදැලිවාසී කුඩා පැළයකි → (3) Cycas/Anthophyta බීජ ශාකවල 2n බීජාණු ශාකය යෝධ ගසක් වන අතර n ජන්මාණු ශාකය (පරාග කණිකාව හා කලල මඩිය) අන්වීක්ෂීය සෛල කිහිපයකට ක්ෂීණ වී 2n පටක තුළ ආරක්ෂිතව යැපේ! 03.3🏛️ පළාත් වාර විභාගදකුණු පළාත් පෙරහුරු පරීක්ෂණය (2025) (2025)
3. ඒකබීජපත්රී ශාකයක් සහ ද්විබීජපත්රී ශාකයක් බාහිර හා අභ්යන්තර රූපීය ලක්ෂණ ඇසුරෙන් සංසන්දනය කිරීමේදී ද්විබීජපත්රී ශාකයකට පමණක් අදාළ ලක්ෂණ කට්ටලය කුමක්ද?
විවරණය: ඇන්තොෆයිටා වංශයේ ද්විබීජපත්රී (Class Dicotyledoneae — උදා: වද, අඹ, රෝස, බෝංචි) සහ ඒකබීජපත්රී (Class Monocotyledoneae — උදා: වී, බඩඉරිඟු, පොල්, ලිලී) ශාක වෙන් කර හඳුනාගන්නා ප්රධාන රූපීය හා ව්යූහමය ලක්ෂණ හතම එක පෙළට සංසන්දනය කර බලමු! ද්විබීජපත්රී ශාකයකට පමණක් අදාළ ලක්ෂණ වන්නේ: (1) බීජ කලලයේ "බීජ පත්ර දෙකක්" පැවතීම, (2) කලල මූලයෙන් විකසනය වූ පැහැදිලි "මුදුන් මූල පද්ධතියක්" තිබීම, (3) පත්ර තලයේ අතු බෙදුණු "ජාලාභ නාරටි වින්යාසයක්" පැවතීම, (4) කඳේ හරස්කඩෙහි සනාල කලාප "වලයාකාරව" සැකසී ඇති අතර ශෛලම හා ෆ්ලෝයම අතර සනාල කැම්බියම පිහිටීම (ද්විතීයික වර්ධනය සහිත විවෘත සනාල කලාප), (5) පුෂ්ප කොටස් 4 හෝ 5 ගුණාකාර වීම, (6) පුෂ්පයේ මණිපත්ර හා දළ පත්ර පැහැදිලිව වෙන් වී තිබීම, සහ (7) පරාග කණිකාවේ "විවර 3ක්" පැවතීමයි! තන්තු මුල්, සමාන්තර නාරටි, විසිරුණු වැසුණු සනාල කලාප, ත්රි-අංක පුෂ්ප හා එක් විවරයක් සහිත පරාග යනු ඒකබීජපත්රී ලක්ෂණ වේ. 03.3🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රදේවි බාලිකා විද්යාලය — කොළඹ වාර පරීක්ෂණය (2025) (2025)
4. කේතුධර ශාක වංශයට (Phylum Coniferophyta — උදා: Pinus) අයත් ශාකවල දක්නට ලැබෙන ලාක්ෂණික රූපීය හා ප්රජනක ලක්ෂණ මොනවාද?
විවරණය: කේතුධර ශාක වංශයට (Phylum Coniferophyta — උදා: Pinus, ෆර්, සයිප්රස්, රෙඩ්වුඩ්) අයත් විවෘත බීජක ශාකවල රූපීය, පටකමය හා ප්රජනක ලක්ෂණ කට්ටලය හොඳින් වෙන් කර හඳුනාගන්න: (1) ශීත හෝ වියළි දේශගුණවල උත්ස්වේදන ජල හානිය අවම කිරීමට හැඩගැසුණු ඝන උච්චර්මයක් හා ගිලුණු පූටිකා සහිත සිහින් "ඉදිකටු හැඩැති පත්ර" (Needle-like leaves) හෝ කොරපොතු වැනි පත්ර දරන බොහෝවිට සදාහරිත විශාල කාෂ්ඨීය වෘක්ෂ වේ; (2) ද්විතීයික ශෛලමයේ වාහිනී ඒකක නොමැතිව "වාහකාභ" (Tracheids) පමණක් පවතින බැවින් ඒකාකාරී "මෘදු දැව" (Softwood) සාදයි; (3) Pinus "ඒකගෘහී" (Monoecious) වන අතර එකම ශාකයේ කුඩා පිරිමි (පරාග) කේතු සහ විශාල දැවමය ගැහැනු (ඩිම්බ) කේතු වෙන වෙනම දරයි; (4) සුළඟින් පරාගණය වන අතර Cycas හි මෙන් නොව කශිකා රහිත "අචල ශුක්රාණු" පරාග නළය මගින් සෘජුවම ඩිම්බය වෙත රැගෙන යයි! 03.3🏛️ පළාත් වාර විභාගබස්නාහිර පළාත් අවසන් වාර පරීක්ෂණය — 2024 (2024)
5. සනාල රහිත ශාකවල (Bryophyta) ජීවන චක්රයේ ප්රමුඛ සහ ස්වාධීන ප්රභාසංශ්ලේෂක පරම්පරාව කුමක්ද?
විවරණය: මුළු ශාක රාජධානියෙන්ම ඒකගුණ (n) ජන්මාණු ශාක පරම්පරාව (Gametophyte) ප්රමුඛ, දිගුකාලීන සහ ස්වාධීන ප්රභාසංශ්ලේෂක අවධිය වන්නේ සනාල රහිත බ්රයෝෆයිටා (Bryophyta — උදා: Marchantia, Pogonatum) වංශයේ පමණි! එය මූලාභ (Rhizoids) මගින් උපස්තරයට සවි වී ආහාර නිපදවන අතර, ද්විගුණ (2n) බීජාණු ශාකය (පාදය, වෘන්තය හා ප්රාවරය සහිත) ජන්මාණු ශාකයටම සවි වී ජලය හා පෝෂණය සඳහා ඒ මත යැපේ. සනාල ශාක (Pteridophyta, විවෘතබීජක හා ආවෘතබීජක) සියල්ලේම ප්රමුඛ වන්නේ 2n බීජාණු ශාකයයි; ප්රාක්තැලසයේද සනාල පටක නොමැති අතර, 3n භෲණපෝෂය ආවෘතබීජකයන්ටත් කේතු විවෘතබීජකයන්ටත් පමණක් ආවේණික වේ. 03.3🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2024) (2024)
6. ඇන්තොෆයිටා වංශයේ "ඒකබීජපත්රී" (Class Monocotyledoneae) සහ "ද්විබීජපත්රී" (Class Dicotyledoneae) ශාක වෙන් කර හඳුනා ගැනීමේදී "පරාග කණිකාවේ විවර ගණන" සහ "පුෂ්ප කොටස් සංඛ්යාව" පිළිවෙළින් කෙසේ වෙනස් වේද?
විවරණය: ඇන්තොෆයිටා වංශයේ ප්රධාන වර්ග දෙක වන "ඒකබීජපත්රී" (Monocotyledoneae — තෘණ, වී, පොල්, ඕකිඩ්, ලිලී) සහ "ද්විබීජපත්රී" (Dicotyledoneae / Eudicots — වද, රෝස, අඹ, බෝංචි) වෙන් කරන රූපීය ලක්ෂණ අතර බොහෝ සිසුන්ට අමතක වන ඉතාම තීරණාත්මක ලක්ෂණය "පරාග කණිකාවේ විවර (සිදුරු/ඇලි) සංඛ්යාව" යි! මතක තබාගැනීම හරිම පහසුයි: "ඒක"බීජපත්රී ශාකවල කලලයේ එක් බීජ පත්රයක් ඇතිවා සේම පරාග කණිකාවේ බාහිර බිත්තියේ ඇත්තේද "තනි විවරයක්" (1 pore / Monosulcate) පමණි; එමෙන්ම පුෂ්ප කොටස් 3හි ගුණාකාර (ත්රි-අංක) වන අතර බොහෝවිට මණිපත්ර හා දළ පත්ර එකිනෙක වෙන් නොවූ "පරිපුෂ්පයක්" (Perianth) ලෙස පවතී. ඊට ප්රතිවිරුද්ධව ද්විබීජපත්රී ශාකවල පරාග කණිකාවේ "විවර 3ක්" (3 pores / Tricolpate) පවතින අතර පුෂ්ප කොටස් 4 හෝ 5 ගුණාකාර වී මණිපත්ර හා දළ පත්ර පැහැදිලිව විභේදනය වී පවතී! 03.3🏛️ පළාත් වාර විභාගබස්නාහිර පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
7. Nephrolepis (මීවන) ශාකයේ ජන්මාණු ශාකය (ප්රාක්තලසය / Prothallus) පිළිබඳව නිවැරදි ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: Nephrolepis (මීවන — වංශය Pterophyta) ශාකයේ ජීවන චක්රයෙහි බ්රයෝෆයිටාවන්ට හා බීජ ශාකවලට සාපේක්ෂව දක්නට ලැබෙන සුවිශේෂීම ලක්ෂණය නම් ජන්මාණු ශාකය සහ බීජාණු ශාකය යන පරම්පරා දෙකම හරිතප්රද සහිතව "ස්වයංපෝෂීව සහ එකිනෙකාගෙන් ස්වාධීනව නිදැලිවාසීව" ජීවත් වීමයි! (සංසේචනයෙන් අලුතින් සෑදුණු ළපටි බීජාණු ශාක කලලය පමණක් තම පළමු මුල හා පත්රය සෑදෙන තෙක් ඉතා කෙටි කාලයකට ප්රාක්තලසය මත යැපේ). සමබීජාණුක ඒකගුණ (n) බීජාණුවක් තෙත් සෙවණ සහිත පස මත ප්රරෝහණය වීමෙන් සෑදෙන ජන්මාණු ශාකය හෙවත් "ප්රාක්තලසය" (Prothallus) යනු සනාල පටක, සැබෑ මුල් හා උච්චර්මය රහිත කුඩා, පැතලි, හෘදයාකාර, කොළ පැහැති තලසයකි. එහි යටි (උදරීය) පෘෂ්ඨයේ උපස්තරයට සවිවීමට ඒකසෛලික "මූලාභ" (Rhizoids) මෙන්ම අණ්ඩාණුධානි (ගැහැනු) සහ පුංජන්මාණුධානි (පිරිමි) යන දෙවර්ගයම එකම තලසයේ (ද්විලිංගික / ඒකගෘහී ලෙස) පිහිටන අතර සංසේචනයට කශිකාධර චල ශුක්රාණුවලට බාහිර ජල පටලයක් අත්යවශ්ය වේ! 03.3🏛️ පළාත් වාර විභාගමධ්යම පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
8. බීජ ශාකවලට වියළි ගොඩබිම් පරිසරවල පවා බාහිර ජල පටලයකින් තොරව ලිංගික සංසේචනය සාර්ථකව සිදු කර ගැනීමට ඉඩ සැලසූ ප්රධාන පරිණාමික නවෝත්පාදනය කුමක්ද?
විවරණය: බ්රයෝෆයිටා සහ බීජ රහිත සනාල ශාක (මීවන, Selaginella) තෙත් සෙවණැලි පරිසරවලට සීමා වීමට ප්රධානම හේතුව කශිකාධර ශුක්රාණුවලට පිහිනීමට බාහිර ජලය අත්යවශ්ය වීමයි! බීජ ශාකවල ක්ෂුද්ර බීජාණුවෙන් සෑදෙන පිරිමි ජන්මාණු ශාකය "පරාග කණිකාවක්" ලෙස වාතය හෝ සතුන් හරහා ගමන් කර, "පරාග නළයක්" මගින් ඩිම්බය තුළ ඇති ඩිම්බ සෛලය වෙත ශුක්රාණු සෘජුවම ලබා දෙන නිසා සංසේචනයට බාහිර ජලය අවශ්ය වීමෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම නිදහස් විය! 03.3🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රරාජකීය විද්යාලය — කොළඹ වාර පරීක්ෂණය (2024) (2024)
9. ශාක බීජාණු බිත්තිවල සහ පරාග කණිකාවල බාහිර බිත්තියෙහි අඩංගු වන, ජෛව ලෝකයේ හමුවන වඩාත්ම කල්පවත්නා හා රසායනික/වියළීම් හානිවලට ප්රතිරෝධී කාබනික බහුඅවයවිකය කුමක්ද?
විවරණය: ජලජ හරිත ඇල්ගී පූර්වජයන්ගෙන් පරිණාමය වූ භෞමික ශාකවලට ගොඩබිම වියළි වාතය හරහා තම ප්රජනක ඒකක විසුරුවා හැරීමට හැකි වූයේ බීජාණුධානි තුළ නිපදවන බීජාණුවල (Spores) සහ බීජ ශාකවල පරාග කණිකාවල බාහිර බිත්තියෙහි (Exine) "ස්පොරොපොලෙනින්" (Sporopollenin) නමැති සුවිශේෂී කාබනික බහුඅවයවිකය තැන්පත් වී තිබීම නිසයි! ස්පොරොපොලෙනින් යනු ජීව ලෝකයේ මෙතෙක් හමුවී ඇති වඩාත්ම කල්පවත්නා සහ රසායනික හායනයට, එන්සයිම ජීර්ණයට, දැඩි වියළීමට (විජලනයට), යාන්ත්රික හානිවලට හා සූර්ය පාරජම්බුල (UV) විකිරණවලට ඔරොත්තු දෙන දැඩි ආරක්ෂක බහුඅවයවිකය වේ. වසර මිලියන 470කට වඩා පැරණි අවසාදිත පාෂාණ ස්තර තුළ පවා ආදි භෞමික ශාකවල බීජාණු හා පරාග කණිකා පොසිල නොනැසී සුරැකී පවතින්නේ මෙම ස්පොරොපොලෙනින් බිත්තිය නිසාය! (කයිටීන් දිලීරවලත්, පෙප්ටිඩොග්ලයිකෑන් බැක්ටීරියාවලත්, පෙක්ටීන් ප්රාථමික ශාක බිත්තිවලත් අඩංගු වේ). 03.3🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රආනන්ද විද්යාලය — කොළඹ වාර පරීක්ෂණය (2024) (2024)
10. Pogonatum ශාකයේ සිට Selaginella හරහා Cycas සහ සපුෂ්ප ශාක දක්වා යන විට "ගැහැනු ජන්මාණුධානිය (අණ්ඩාණුධානිය / Archegonium)" පැවතීම පිළිබඳව නිවැරදි ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: භෞමික ශාක පරිණාමය දිගේ ඉහළට යන විට ජන්මාණු ශාක පරම්පරාව ක්රමයෙන් ක්ෂීණ (කුඩා හා සරල) වී යන ආකාරය "අණ්ඩාණුධානිය" (Archegonium — තනි ඩිම්බ සෛලයක් ආරක්ෂා කරන ප්ලාස්කු හැඩැති බහුසෛලික ගැහැනු ජන්මාණුධානිය) ඇසුරෙන් ඉතාම ලස්සනට නිරීක්ෂණය කළ හැකියි! විනාල ශාක (Marchantia, Pogonatum, Anthoceros), බීජ රහිත සනාල ශාක (Selaginella, Lycopodium, Nephrolepis) සහ Cycas හා Pinus වැනි බොහෝ විවෘත බීජක ශාකවල ගැහැනු ජන්මාණු ශාකය තුළ තවමත් පැහැදිලි "අණ්ඩාණුධානි" පිහිටා තිබෙනවා. නමුත් ආවෘත බීජක හෙවත් සපුෂ්ප ශාකවලදී (වංශය Anthophyta) ඩිම්බය තුළ ඇති ගැහැනු ජන්මාණු ශාකය වන "කලල මඩිය" (Embryo sac) න්යෂ්ටි 8ක් සහිත සෛල 7ක් දක්වා (ඩිම්බ සෛලය 1 + සහායක සෛල 2 + ප්රතිධ්රැව සෛල 3 + ධ්රැවීය න්යෂ්ටි 2ක් සහිත මධ්ය සෛලය 1) අතිශයින්ම ක්ෂීණ වී ඇති බැවින් සපුෂ්ප ශාකවල අණ්ඩාණුධානි සම්පූර්ණයෙන්ම අහිමි වී ඇත! 03.3🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රමලියදේව විද්යාලය — කුරුණෑගල වාර පරීක්ෂණය (2024) (2024)
11. පහත සඳහන් ශාක වංශ අතුරින් සියලුම සාමාජිකයන් 100%ක්ම "විෂමබීජාණුක" (Heterosporous) වන ශාක වංශ පමණක් අඩංගු වරණය කුමක්ද?
විවරණය: විභාගයේදී ඉතාම සියුම්ව පරීක්ෂා කරන "සමබීජාණුකතාව" (Homospory) සහ "විෂමබීජාණුකතාව" (Heterospory — ගැහැනු ජන්මාණු ශාකය සාදන මහා බීජාණු සහ පිරිමි ජන්මාණු ශාකය සාදන ක්ෂුද්ර බීජාණු ලෙස බීජාණු දෙවර්ගයක් නිපදවීම) පිළිබඳ නීතිය නිවැරදිව මතක තබාගන්න! සියලුම විනාල ශාක වංශ තුනම (Hepatophyta, Bryophyta, Anthocerophyta) 100%ක්ම සමබීජාණුක වේ. බීජ රහිත සනාල ශාක දෙස බැලුවහොත්: ලයිකොෆයිටා (Lycophyta) වංශයේ Selaginella විෂමබීජාණුක වුවද Lycopodium සමබීජාණුක වේ; එමෙන්ම ටෙරොෆයිටා (Pterophyta) වංශයේ බහුතරය (Nephrolepis ඇතුළුව) සමබීජාණුක වන අතර ජලජ මීවන කිහිපයක් පමණක් විෂමබීජාණුක වේ — එබැවින් Lycophyta හෝ Pterophyta වංශවල "සියලුම සාමාජිකයන්" විෂමබීජාණුක නැත! නමුත් විවෘත බීජක වංශ තුන (Cycadophyta, Gnetophyta, Coniferophyta) සහ ආවෘත බීජක වංශය (Anthophyta) යන "බීජ ශාක වංශ හතරේම සියලුම සාමාජිකයන්" කිසිදු ව්යතිරේකයකින් තොරව 100%ක්ම විෂමබීජාණුක වේ! 03.3📘 ආදර්ශ ප්රශ්නආදර්ශ විභාග ප්රශ්න පත්රය (2024) (2024)
12. Marchantia, Nephrolepis, Cycas සහ Hibiscus (වද) යන ශාක හතරටම පොදුවේ දක්නට ලැබෙන ලක්ෂණය කුමක්ද?
විවරණය: දී ඇති ශාක හතර නියෝජනය කරන ප්රධාන කාණ්ඩ හතර දෙස හොඳින් බලන්න: Marchantia යනු විනාල (අක්මා) ශාකයකි; Nephrolepis යනු බීජ රහිත සනාල ශාකයකි; Cycas යනු විවෘත බීජක ශාකයකි; Hibiscus (වද) යනු ආවෘත බීජක සපුෂ්ප ශාකයකි. මෙහි Marchantia ඇතුළත් වී තිබෙන නිසා සනාල ශාකවලට හෝ බීජ ශාකවලට පමණක් සීමා වූ ලක්ෂණ කිසිවක් හතරටම පොදු වන්නේ නැහැ — එනම් Marchantia සතුව ලිග්නිභවනය වූ ශෛලම/ෆ්ලෝයම සනාල පටක නැත (1 වැරදිය), බීජ හෝ පරාග නළ නැත (2 වැරදිය), ප්රමුඛ අවධිය ඒකගුණ ජන්මාණු ශාකය මිස 2n බීජාණු ශාකය නොවේ (3 වැරදිය), පුෂ්ප හා ඵල හටගන්නේ Hibiscus හි පමණි (5 වැරදිය)! එබැවින් ප්ලාන්ටේ රාජධානියේ සියලුම භෞමික ශාකවලට (Embryophytes) පොදු මූලික ලක්ෂණ වන "මාතෘ ජන්මාණු ශාක පටක තුළ රැඳී පෝෂණය ලබන බහුසෛලික යැපෙන කලලයක් දැරීම, විෂමරූපී පරම්පරා ප්රත්යවර්තනය, අග්රස්ථ විභාජක, ස්පොරොපොලෙනින් සහිත බීජාණු බිත්ති හා සෙලියුලෝස් සෛල බිත්ති දැරීම" (4) පමණක් හතරටම පොදු වේ!