02.4🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රරාජකීය විද්යාලය — අවසාන වාර පරීක්ෂණය (2025)
1. සෛල විභාජනයේ කවර කලාවේදී සමජාත වර්ණදේහ යුගල (යුගල 23) එකිනෙකට යුගලනය වී (උපාගමනය / Synapsis) ත්යාග්ම (Chiasmata) හරහා අවතරණය සිදු කරයිද?
විවරණය: ලිංගිකව ප්රජනනය කරන ජීවීන් තුළ ප්රවේණික ප්රභේදනය ඇති කරන අතිශය වැදගත් සිදුවීම වන්නේ ඌනන විභාජනය I හි ප්රාක්කලාව I (Prophase I) තුළදී මවගෙන් හා පියාගෙන් ලැබුණු සමජාත වර්ණදේහ යුගල (මිනිසාගේ යුගල 23) දිග අතට නිවැරදිව එකිනෙකට යුගලනය වී (උපාගමනය / Synapsis) වර්ණදේහාංශ 4කින් යුත් චතුඃක (Tetrads / Bivalents) සෑදීමයි. එහිදී සහෝදර නොවන වර්ණදේහාංශ එකිනෙක හරහා වැටෙන ත්යාග්ම (Chiasmata) ස්ථානවලදී DNA කොටස් හුවමාරු කරගන්නා අවතරණය (Crossing over) මගින් නව ප්රතිසංයෝජිත වර්ණදේහ බිහි වෙනවා! අනූනන ප්රාක්කලාවේදී උපාගමනය හෝ අවතරණය සිදු නොවේ; වියෝගකලාව I හිදී සමජාත වර්ණදේහ වෙන් වන අතර යෝගකලාව II හිදී තනි වර්ණදේහ සමක තලයේ පෙළගැසේ. 02.4🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2025) (2025)
2. ද්විගුණ වර්ණදේහ සංඛ්යාව 2n = 16ක් සහ G1 කලාවේදී DNA ස්කන්ධය X ඒකකයක් වන සත්ත්ව ප්රජනක මාතෘ සෛලයක් ඌනන විභාජනයට භාජනය වන විට, "යෝග කලාව I" (Metaphase I) සහ "ඌනනය II අවසානයේ සෑදෙන ජන්මාණුවක්" තුළ පවතින වර්ණදේහ ගණන හා DNA ප්රමාණය පිළිවෙළින් කොපමණද?
විවරණය: වර්ණදේහ සංඛ්යාව (සෙන්ට්රොමියර ගණනින් තීරණය වන) සහ DNA ප්රමාණය පියවරෙන් පියවර නිරවුල්ව ගණනය කරමු! G1 කලාවේදී මාතෘ සෛලයේ: වර්ණදේහ = 2n = 16, DNA ස්කන්ධය = X. S කලාවේදී DNA ප්රතිවලිත වීමෙන් DNA ප්රමාණය 2X දක්වා දෙගුණ වුවද සහෝදර වර්ණදේහාංශ තවමත් එකම සෙන්ට්රොමියරයෙන් බැඳී ඇති නිසා වර්ණදේහ සංඛ්යාව 16ම පවතී → එබැවින් "යෝග කලාව I" දී වර්ණදේහ = 16 (සමජාතීය යුගල / ද්විසංයුජ 8ක් ලෙස යෝග තලයේ පෙළගැසී ඇත), DNA = 2X! ඌනනය I අවසානයේ සමජාතීය වර්ණදේහ වෙන්වී එක් සෛලයක වර්ණදේහ = 8 හා DNA = X බවට පත් වන අතර, "ඌනනය II අවසානයේ" සහෝදර වර්ණදේහාංශද වෙන්වී සෑදෙන ඒකගුණ ජන්මාණුවක වර්ණදේහ = n = 8 සහ DNA = 0.5X වේ! 02.4🏛️ පළාත් වාර විභාගදකුණු පළාත් පෙරහුරු පරීක්ෂණය (2025) (2025)
3. විද්යාගාරයේදී අනූනන විභාජනයේ සහ ඌනන විභාජනයේ විවිධ අවධි ආලෝක අන්වීක්ෂයෙන් නිරීක්ෂණය කිරීම සඳහා වඩාත්ම යෝග්ය ශාක නිදර්ශක යුගලය පිළිවෙළින් කුමක්ද?
විවරණය: විද්යාගාරයේදී සෛල විභාජන අවධි ආලෝක අන්වීක්ෂයෙන් නිරීක්ෂණය කිරීම සඳහා තෝරාගත යුත්තේ අදාළ විභාජනය ඉතා සක්රියව සිදුවන පටක කලාපයි! "අනූනන විභාජනයේ" (Mitosis) අවධි නිරීක්ෂණය කිරීමට වේගයෙන් බෙදෙන අග්රස්ථ විභාජක සෛල බහුල "ලූනු මූලාග්රය" (Onion root tip — තලා සැකසූ වර්ණ ගැන්වූ කදාව) වඩාත්ම යෝග්ය වන අතර, "ඌනන විභාජනයේ" (Meiosis) විවිධ අවධි නිරීක්ෂණය කිරීමට ද්විගුණ පරාග මාතෘ සෛල (2n) ඌනනයෙන් ඒකගුණ ක්ෂුද්ර බීජාණු (n) සාදන "Tradescantia (රෝහියෝ) පුෂ්ප අංකුරවල තරුණ පරාගධානි" වඩාත්ම යෝග්ය වේ! (ලූනු අපිචර්මයේ, පත්ර මධ්යයේ හා ශෛලමයේ පවතින්නේ විභාජනය නොවන පරිණත සෛල බැවින් අනෙක් වරණ නුසුදුසු වේ). 02.4🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රදේවි බාලිකා විද්යාලය — කොළඹ වාර පරීක්ෂණය (2025) (2025)
4. ප්ලාස්ම පටලයේ ගිලී ඇති පටල ප්රෝටීන මගින් ඉටු කරන ප්රධාන කෘත්ය 6ට අයත් නොවන්නේ පහත කවරක්ද?
විවරණය: ප්ලාස්ම පටලයේ ගිලී ඇති පටල ප්රෝටීන මගින් ඉටු කරන ප්රධාන කෘත්ය 6 නිවැරදිව මතක තබාගන්න: (1) වරණීය ද්රව්ය පරිවහනය (නාලිකා හා වාහක ප්රෝටීන), (2) එන්සයිමීය ක්රියාකාරිත්වය, (3) බාහිර රසායනික පණිවිඩ (හෝමෝන) හඳුනාගෙන ඇතුළතට යවන සංඥා සම්ප්රේෂණය (Signal transduction), (4) ග්ලයිකොප්රෝටීන ලෙස සෛල-සෛල හඳුනා ගැනීම, (5) යාබද සෛල එකිනෙක බැඳ තබන අන්තර්-සෛලීය සන්ධි (තද සන්ධි, හිදැස් සන්ධි) තැනීම, සහ (6) සෛල සැකිල්ලේ ක්ෂුද්රසූත්රිකා හා බහිස්සෛලීය පූරකය (ECM) වෙත ඇමිණීමෙන් සෛල හැඩය රැක ගැනීමයි! mRNA මත ඇමයිනෝ අම්ල පොලිපෙප්ටයිඩ බවට පරිවර්තනය කරන rRNA උත්ප්රේරණය සිදුවන්නේ "රයිබොසෝම" මත මිස ප්ලාස්ම පටල ප්රෝටීන මගින් නොවේ! 02.4🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රරිච්මන්ඩ් විද්යාලය — ගාල්ල වාර පරීක්ෂණය (2025) (2025)
5. අනූනන විභාජනය (Mitosis) මගින් ජීවීන් තුළ ඉටු කරන ජීව විද්යාත්මක කාර්යභාරයන්ට අයත් නොවන්නේ කුමක්ද?
විවරණය: (4) වන වරණයේ සඳහන් වන "මාතෘ සෛලයේ ද්විගුණ (2n) වර්ණදේහ සංඛ්යාව අඩකින් අඩු කර අර්ධගුණ (n) ප්රභේදන සහිත ජන්මාණු නිපදවීම" යනු ලිංගික ප්රජනනයට දායක වන "ඌනන විභාජනයේ" (Meiosis) කාර්යභාරය මිස අනූනන විභාජනයේ කාර්යයක් නොවේ! අනූනන විභාජනයේදී මාතෘ සෛලයට ප්රවේණිකව 100%ක් සර්වසම දුහිතෘ සෛල නිපදවන බැවින්: (1) යුක්තාණුවේ සිට බහුසෛලික දේහයේ වර්ධනය හා විකසනය, (2) ගෙවී ගිය සමේ/රුධිර/ආන්ත්රික සෛල ප්රතිස්ථාපනය හා පටක පුනර්ජනනය, (3) Hydra අංකුර දැමීම හා ශාක අතු/පටක රෝපණය වැනි අලිංගික ප්රජනනය, සහ (5) ප්රතිශක්ති ප්රතිචාරයේදී වසා සෛල ක්ලෝන ලෙස ගුණනය වීම යන සියල්ල අනූනනය මගින් ඉටු කෙරේ! 02.4🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2024) (2024)
6. ඌනන විභාජනයේ "ප්රාක් කලාව I" (Prophase I) තුළදී පමණක් සිදු වන, එහෙත් අනූනනයේදී හෝ ප්රාක් කලාව II හිදී කිසිසේත් සිදු නොවන සුවිශේෂී ක්රියාවලි මොනවාද?
(අ) සමජාතීය වර්ණදේහ දිග් අතට යුගලනය වී (උපාගමය / Synapsis) උපාගම පට සංකීර්ණය මගින් බැඳී ද්විසංයුජ / චතුර්ක (Bivalents / Tetrads) සෑදීම
(ආ) සමජාතීය වර්ණදේහවල සහෝදර-නොවන වර්ණදේහාංශ (Non-sister chromatids) අතර කයස්මා (Chiasmata) ස්ථානවලදී අවතරණය (Crossing over) සිදුවී DNA ඛණ්ඩ හුවමාරු වීම
(ඉ) සෙන්ට්රොමියර බෙදී සහෝදර වර්ණදේහාංශ ප්රතිවිරුද්ධ ධ්රැව කරා වෙන් වී ගමන් කිරීම
විවරණය: (ඉ) ප්රකාශය හොඳටම කියවන්න! ප්රාක් කලාව I දී හෝ වියෝග කලාව I දීවත් සෙන්ට්රොමියරවල කොහෙසින් බැම්ම බිඳී "සහෝදර වර්ණදේහාංශ" වෙන් වන්නේ නැහැ (සහෝදර වර්ණදේහාංශ වෙන් වන්නේ වියෝග කලාව II සහ අනූනන වියෝග කලාවේදී පමණයි!). ප්රාක් කලාව I ට අනන්ය වන්නේ (අ) උපාගමය හා උපාගම පට සංකීර්ණය (Synaptonemal complex) මගින් චතුර්ක සෑදීම සහ (ආ) සහෝදර-නොවන වර්ණදේහාංශ අතර කයස්මාවලදී අවතරණය සිදුවීමයි! 02.4🏛️ පළාත් වාර විභාගබස්නාහිර පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
7. ප්ලාස්ම පටලයේ පිටත පෘෂ්ඨයේ පිහිටන "ග්ලයිකොප්රෝටීන" (Glycoproteins) සහ "ග්ලයිකොලිපිඩ" (Glycolipids) වල කෙටි අතු බෙදුණු කාබෝහයිඩ්රේට දාමවල ප්රධානතම කෘත්යය කුමක්ද?
විවරණය: ප්ලාස්ම පටලයේ බාහිර (බහිස්සෛලීය) පෘෂ්ඨයේ පමණක් අසමමිතිකව පිහිටා ඇති කෙටි, අතු බෙදුණු කාබෝහයිඩ්රේට දාම (සාමාන්යයෙන් මොනොසැකරයිඩ ඒකක 15ට අඩු ඔලිගොසැකරයිඩ) පටල ලිපිඩවලට සහසංයුජව බැඳී "ග්ලයිකොලිපිඩ" ද පටල ප්රෝටීනවලට බැඳී "ග්ලයිකොප්රෝටීන" ද සාදනවා. මෙම පටල කාබෝහයිඩ්රේට සෛලයේ අනන්යතා හැඳුනුම්පත (Molecular ID tag) මෙන් ක්රියා කරමින් එක් සෛලයකට තවත් සෛලයක් හඳුනා ගැනීමේ "සෛල-සෛල හඳුනා ගැනීම" (Cell-cell recognition) ඉටු කරයි — කලල විකසනයේදී සමාන සෛල පටක ලෙස වර්ග කිරීම, ප්රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය මගින් ආගන්තුක සෛල ප්රතික්ෂේප කිරීම සහ මානව A, B, AB හා O රුධිර ගණ වෙනස් වීම යන සියල්ලටම පදනම් වන්නේ මෙම කාබෝහයිඩ්රේට දාමවල වෙනස්කම්ය! 02.4🏛️ පළාත් වාර විභාගමධ්යම පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
8. පරිණත මිනිස් ස්නායු සෛල (නියුරෝන) සහ කංකාල පේශි සෛල තවදුරටත් විභාජනය නොවී දිගුකාලීනව පවතින්නේ සෛල චක්රයේ කුමන අවධියට ඇතුළු වීම නිසාද?
විවරණය: සෛල චක්රයේ වඩාත්ම තීරණාත්මක පරීක්ෂුම් ලක්ෂ්යය වන්නේ G1 පරීක්ෂුම් ලක්ෂ්යයයි ("සීමා ලක්ෂ්යය"). එහිදී ඉදිරියට යාමේ සංඥාව නොලැබෙන සෛල චක්රයෙන් ඉවත් වී විභාජනය නොවන "G0 කලාවට" ඇතුළු වේ. පරිණත නියුරෝන හා කංකාල පේශි සෛල ජීවිත කාලය පුරාම G0 හි රැඳෙන අතර, අක්මා සෛල වැනි සෛල තුවාලයක් වූ විට වර්ධක සාධක හමුවේ G0 සිට ආපසු G1 වෙත කැඳවිය හැකිය! 02.4🏛️ පළාත් වාර විභාගසබරගමුව පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
9. ලිංගිකව ප්රජනනය කරන ජීවීන්ගේ ජනිතයන් අතර ප්රවේණික ප්රභේදන (Genetic variations) ඇති කිරීමට සෘජුවම දායක වන යාන්ත්රණ තුන කවරේද?
විවරණය: ලිංගිකව ප්රජනනය කරන ජීවීන්ගේ දෙමව්පියන්ගෙන් හා එකිනෙකාගෙන් වෙනස් ජනිතයන් බිහි කරමින් පරිණාමයට අමුද්රව්ය සපයන ප්රවේණික ප්රභේදන (Genetic variations) ඇති කිරීමේ ප්රධාන යාන්ත්රණ තුන මෙහි දැක්වේ: (1) ප්රාක් කලාව I දී මාතෘ හා පීතෘ සමජාතීය වර්ණදේහවල සහෝදර-නොවන වර්ණදේහාංශ අතර කයස්මාවලදී DNA කොටස් හුවමාරු වන "අවතරණය" (Crossing over) මගින් නව ප්රතිසංයෝජිත වර්ණදේහ සෑදීම, (2) යෝග කලාව I දී සමජාතීය වර්ණදේහ යුගල යෝග තලයේ අහඹු ලෙස දිශානත වීමෙන් සිදුවන "ස්වාධීන සංරචනය" (මිනිසාගේ 223 ≈ මිලියන 8.4ක සංයෝජන!), සහ (3) මිලියන ගණනක් ජන්මාණු අතුරින් ඕනෑම ශුක්රාණුවක් හා ඩිම්බයක් "අහඹු ලෙස සංසේචනය වීම" යි! 02.4🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රරාජකීය විද්යාලය — කොළඹ වාර පරීක්ෂණය (2024) (2024)
10. සූන්යෂ්ටික වර්ණදේහයක (Eukaryotic chromosome) DNA ඇසිරීම සහ ව්යූහය පිළිබඳව නිවැරදි ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: "සෙන්ට්රොමියරය" (වර්ණදේහයේ පටු වූ මැද/ඉඟටිය කලාපය), "කේන්ද්රදේහය / සෙන්ට්රොසෝමය" (ක්ෂුද්රනාලිකා සංවිධායක මධ්යස්ථානය) සහ "කයිනෙටොකෝරය" (සෙන්ට්රොමියරයේ පිහිටන තර්කු තන්තු බැඳෙන ප්රෝටීන ඵලකය) යන වචන 3 කිසිවිටෙක පටලවා ගන්න එපා! ඍණ ආරෝපිත DNA (පොස්ෆේට් නිසා) භාෂ්මික/ධන හිස්ටෝන ප්රෝටීන වටා එතී ක්රොමැටින් තනන අතර සහෝදර වර්ණදේහාංශ දෙක "කොහෙසින්" මැලියම් ප්රෝටීන මගින් බැඳී පවතී. 02.4🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රආනන්ද විද්යාලය — කොළඹ වාර පරීක්ෂණය (2024) (2024)
11. සෛල විභාජනය වෙමින් පවතින ශාක හෝ සත්ත්ව සෛලයක් අන්වීක්ෂයෙන් නිරීක්ෂණය කළ විට "සමජාතීය වර්ණදේහ යුගල (ද්විසංයුජ) යෝග තලයේ දෙපස පෙළගැසී ඇති ආකාරය" දිස් වේ නම් එම සෛලය පවතින්නේ කුමන විභාජන අවධියේද?
විවරණය: රූපසටහන් හඳුනාගැනීමේ විභාග රහස! අනූනනයේ යෝග කලාවේදී සහ යෝග කලාව II හිදී යෝග තලය මත පෙළගැසෙන්නේ "තනි වර්ණදේහ" (Single chromosomes lined up individually) වේ. නමුත් "සමජාතීය වර්ණදේහ යුගල වශයෙන් (Homologous pairs / Bivalents side-by-side)" යෝග තලය දෙපස පෙළගැසී, එක් එක් යුගලයේ එක් සාමාජිකයෙකු එක් ධ්රැවයකටත් අනෙකා ප්රතිවිරුද්ධ ධ්රැවයටත් සවි වී පවතින්නේ "ඌනනයේ යෝග කලාව I" (Metaphase I) හිදී පමණක්මය! 02.4🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රධර්මරාජ විද්යාලය — මහනුවර වාර පරීක්ෂණය (2024) (2024)
12. සාමාන්ය සත්ත්ව සෛල රෝපණ මාධ්යයක වර්ධනය කරන විට භාජනයේ පතුල තනි සෛල ස්තරයකින් සම්පූර්ණයෙන්ම වැසී ගිය විගස සෛල විභාජනය නතර වීමත්, විභාජනය වීමට ඝන උපස්තරයකට ඇලී සිටිය යුතු වීමත් හඳුන්වනු ලබන්නේ පිළිවෙළින් කුමන නම්වලින්ද (පිළිකා සෛලවලට අහිමි වන ගුණ දෙක)?
විවරණය: නිරෝගී සත්ත්ව සෛලවල විභාජනය පාලනය කරන බාහිර යාන්ත්රණ 2ක් තිබෙනවා: (1) තදින් පිරී ගිය විට වර්ධක සාධක හිඟ වී සෛල බෙදීම නතර වීම = "ඝනත්වය මත රඳා පවතින නිෂේධනය" (Density-dependent inhibition); (2) විභාජනය වීමට නම් රෝපණ දීසියක පතුලට හෝ ECM වෙත ඇලී සිටිය යුතු වීම = "උපස්තර ඇමිණුම් යැපීම" (Anchorage dependence). පිළිකා සෛල මේ නීති දෙකම කඩ කරමින් සෛල ගොඩවල් ලෙස එක මත එක බෙදේ!