02.6🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2025) (2025)
1. මයිටොකොන්ඩ්රියා ඇතුළත පටලයේ පිහිටි ඉලෙක්ට්රෝන පරිවහන දාමයේ (ETC) සංරචක අතුරින් "ප්රෝටීනයක් නොවන" කුඩා ජලභීතික (ලිපිඩ-ද්රාව්ය) ජංගම ඉලෙක්ට්රෝන වාහකය කුමක්ද?
විවරණය: මයිටොකොන්ඩ්රියා ඇතුළත පටලයේ (ක්රිස්ටේවල) ගිලී පවතින ඉලෙක්ට්රෝන පරිවහන දාමයේ (ETC) සංඝටකවල රසායනික ස්වභාවය පිළිබඳ ඉතාම තියුණු විභාග ප්රශ්නයක්! ETC හි පිහිටි විශාල බහුප්රෝටීන සංකීර්ණ හතරම (සංකීර්ණ I සිට IV දක්වා), ෆ්ලේවොප්රෝටීන (FMN), යකඩ-සල්ෆර් (Fe-S) ප්රෝටීන, සියලුම සයිටොක්රෝම (Cyt b, c1, c, a, a3 — හීම් කාණ්ඩ සහිත ප්රෝටීන) මෙන්ම ATP සින්තේස්ද ප්රෝටීන වේ. ඉලෙක්ට්රෝන පරිවහන දාමයේ ඇති "ප්රෝටීනයක් නොවන එකම සංරචකය" වන්නේ ඇතුළත පටලයේ පොස්ෆොලිපිඩ ද්විස්තරයේ ජලභීතික මැද කලාපය තුළ තනිව එහා මෙහා ගමන් කරමින් සංකීර්ණ I හා II සිට සංකීර්ණ III වෙත ඉලෙක්ට්රෝන ගෙන යන කුඩා ලිපිඩ-ද්රාව්ය කාබනික අණුවක් වන "යුබික්විනෝන්" (Ubiquinone / සහඑන්සයිම Q) ය! 02.6🏛️ පළාත් වාර විභාගදකුණු පළාත් පෙරහුරු පරීක්ෂණය (2025) (2025)
2. ස්වායු ශ්වසනයේ කුමන පියවරවලදී කාබොක්සිල්හරණය (Decarboxylation) මගින් CO2 වායුව නිදහස් වීම සිදු වේද?
විවරණය: කාබන් 6ක ග්ලූකෝස් (C6H12O6) අණුවේ කාබන් පරමාණු 6ට වෙන දේ ගණන් කරලා බලන්න: ග්ලයිකොලිසිය අවසානයේ 3C පයිරුවේට් අණු 2ක් හැදෙන නිසා (2 × 3C = 6C) ග්ලයිකොලිසියේදී එකම CO2 අණුවක්වත් පිටවෙන්නේ නෑ! ඉන්පසු මයිටොකොන්ඩ්රියා පූරකයේදී: (1) පයිරුවේට් ඔක්සිකරණයේදී 2 CO2 ක්ද, (2) සිට්රික් අම්ල චක්රයේ වට 2කදී 4 CO2 ක්ද (එකතුව 6 CO2!) නිදහස් වේ. ETC හිදී කාබන් කිසිවක් ඉතිරිව නැත! 02.6🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රදේවි බාලිකා විද්යාලය — කොළඹ වාර පරීක්ෂණය (2025) (2025)
3. ග්ලයිකොලිසිය (Glycolysis) පිළිබඳව පහත දැක්වෙන ප්රකාශ සලකා බලන්න:
(අ) එය ප්රාග්න්යෂ්ටික හා සූන්යෂ්ටික සියලුම සෛලවල සයිටොසෝලයේ සිදුවන අතර O2 පැවතීම හෝ නොපැවතීම මත රඳා නොපවතී.
(ආ) එක් ග්ලූකෝස් අණුවක් සඳහා ශක්ති ආයෝජන කලාවේදී 2 ATP වැය වන අතර ශක්ති අස්වනු කලාවේදී 4 ATP හා 2 NADH නිපදවී 2 ATP ක ශුද්ධ ලාභයක් ලැබේ.
(ඉ) ග්ලයිකොලිසිය තුළදී CO2 අණු 2ක් නිදහස් වේ.
ඉහත ප්රකාශ අතුරින් නිවැරදි වන්නේ,
විවරණය: නැවතත් (ඉ) උගුලෙන් ප්රවේශම් වන්න! ග්ලයිකොලිසියේදී C6 ග්ලූකෝස් → 2 × C3 පයිරුවේට් බවට පත්වන නිසා එකම CO2 අණුවක්වත් පිට නොවේ! (අ) ග්ලයිකොලිසිය පරිණාමිකව පැරණිතම පථයයි (වායුගෝලයේ O2 ඇතිවීමටත් පෙර බැක්ටීරියාවල සයිටොසෝලයේ පරිණාමය වූ නිසා O2 හෝ පටලමය ඉන්ද්රියිකා අවශ්ය නැත!). (ආ) 2 ATP වැය වී 4 ATP සෑදෙන නිසා ශුද්ධ 2 ATP + 2 NADH ලැබේ. එබැවින් (අ) සහ (ආ) පමණක් නිවැරදියි! 02.6🏛️ පළාත් වාර විභාගදකුණු පළාත් අවසාන වාර පරීක්ෂණය (2024)
4. ප්රභාසංශ්ලේෂණයේ ආලෝක ප්රතික්රියාවේ "චක්රීය නොවන ප්රභාපොස්ෆොරයිලීකරණය" (Non-cyclic photophosphorylation) මගින් නිපදවෙන ඵල තුන මොනවාද?
විවරණය: හරිතලවයේ තයිලකොයිඩ පටලය මත සිදුවන ආලෝක ප්රතික්රියාවේ චක්රීය නොවන (රේඛීය) ප්රභාපොස්ෆොරයිලීකරණය සඳහා ප්රභාපද්ධති II (P680) සහ ප්රභාපද්ධති I (P700) යන දෙකම සහභාගී වෙනවා. මෙහිදී PS II හිදී ජලය ප්රභාවිච්ඡේදනය (H2O → 2H+ + ½O2 + 2e−) වීමෙන් අතුරුඵලයක් ලෙස O2 වායුව නිදහස් වන අතර, ඉලෙක්ට්රෝන පරිවහන දාමය හරහා ගමන් කිරීමේදී රසායනාස්රැතිකව ATP ද, අවසානයේ NADP+ රිඩක්ටේස් මගින් ඉලෙක්ට්රෝන ලබාගෙන NADPH ද නිපදවෙන බැවින් අවසන් ඵල තුන වන්නේ ATP, NADPH සහ O2 යි! (PS I පමණක් සහභාගී වන චක්රීය මාර්ගයෙන් නිපදවෙන්නේ ATP පමණි; NADH හා CO2 සෛලීය ශ්වසනයට අදාළ වන අතර ග්ලූකෝස් සෑදෙන්නේ කැල්වින් චක්රයේදීය). 02.6🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2024) (2024)
5. ස්වායු ශ්වසනයේ ග්ලයිකොලිසිය (Glycolysis) ක්රියාවලියේදී එක් ග්ලූකෝස් අණුවක් පයිරුවේට් අණු දෙකක් බවට පත්වන විට උපස්තර මට්ටමේ පොස්ෆොරයිලීකරණයෙන් ලැබෙන ශුද්ධ (Net) ATP සහ NADH අණු සංඛ්යාව පිළිවෙළින් කොපමණද?
විවරණය: සෛල ප්ලාස්ම පූරකයේ (Cytosol) ඔක්සිජන් පැවතියද නොපැවතියද සිදුවන ග්ලයිකොලිසිය (Glycolysis) ක්රියාවලිය ප්රධාන අදියර දෙකකින් යුක්තයි: පළමු 'ශක්ති ආයෝජන කලාපයේදී' එක් ග්ලූකෝස් (6C) අණුවක් සක්රිය කිරීමට ATP අණු 2ක් වැය වෙනවා. දෙවන 'ශක්ති අස්වනු කලාපයේදී' ත්රිකාබන් සීනි අණු දෙක පයිරුවේට් (3C) අණු දෙකක් බවට ඔක්සිකරණය වන විට උපස්තර මට්ටමේ පොස්ෆොරයිලීකරණයෙන් මුළු ATP අණු 4ක් නිපදවෙන අතර NAD+ අණු 2ක් ඔක්සිහරණය වී NADH අණු 2ක් (සහ H2O 2ක්) සෑදෙනවා. ප්රශ්නයේ අසා ඇත්තේ 'ශුද්ධ (Net) ලාභය' බැවින් නිපදවූ ATP 4න් වැය වූ ATP 2 අඩු කළ විට ශුද්ධ ATP 2ක් සහ NADH 2ක් ලැබේ! (ATP 4 යනු දළ නිෂ්පාදනය වන අතර ATP 32 සමස්ත ස්වායු ශ්වසනයේ ඵලයයි). 02.6🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2024) (2024)
6. සූන්යෂ්ටික සෛලයක ස්වායු ශ්වසනයේ (Aerobic respiration) ප්රධාන පියවර හතර, ඒවා සිදුවන නිවැරදි සෛලීය ස්ථාන සමඟ ගළපා ඇති වරණය කුමක්ද?
විවරණය: ස්වායු ශ්වසනයේ ස්ථාන 4 කටපාඩමින්ම මතක තියෙන්න ඕනේ! (1) ග්ලයිකොලිසිය — සයිටොසෝලය (සෛල ප්ලාස්මය) තුළ O2 නොමැතිව වුවද සිදු වේ; (2) පයිරුවේට් ඔක්සිකරණය (ඇසිටයිල් CoA සෑදීම) — මයිටොකොන්ඩ්රියා පූරකය (Matrix); (3) සිට්රික් අම්ල / ක්රෙබ්ස් චක්රය — මයිටොකොන්ඩ්රියා පූරකය; (4) ඔක්සිකාරක පොස්ෆොරයිලීකරණය (ETC + රසායනික ආස්රැතිය) — මයිටොකොන්ඩ්රියා ඇතුළත පටලය / ක්රිස්ටේ! 02.6🏛️ පළාත් වාර විභාගබස්නාහිර පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
7. මයිටොකොන්ඩ්රියමක සහ හරිතලවයක "රසායනික ආස්රැතිය" (Chemiosmosis) මගින් ATP සංශ්ලේෂණය වන විට H+ (ප්රෝටෝන) අයන පොම්ප කර රැස් කෙරෙන කුටීරය සහ ATP සින්තේස් හරහා H+ ආපසු විසරණය වන කලාපය නිවැරදිව සසඳා ඇති වරණය කුමක්ද?
විවරණය: ඉතාම උසස් මට්ටමේ සංසන්දන ප්රශ්නයක්! (1) මයිටොකොන්ඩ්රියමේදී ETC මගින් පූරකයේ සිට "අන්තර්පටල අවකාශය" (Intermembrane space — අඩු pH) තුළට H+ පොම්ප කරන අතර, ATP සින්තේස් හරහා ආපසු "පූරකය" (Matrix) තුළට H+ ගලා ඒමේදී පූරකයේදී ATP සෑදේ. (2) හරිතලවයේදී තයිලකොයිඩ පටලයේ සයිටොක්රෝම් සංකීර්ණය හා ජලයේ ප්රභාවිච්ඡේදනය මගින් "තයිලකොයිඩ අවකාශය" (Thylakoid space — අඩු pH) තුළ H+ රැස් වන අතර, ATP සින්තේස් හරහා "පංජරය" (Stroma — කැල්වින් චක්රයට ATP අවශ්ය තැන!) දෙසට H+ ගලා එයි! 02.6🏛️ පළාත් වාර විභාගමධ්යම පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
8. සීමාකාරී සාධක පිළිබඳ "බ්ලැක්මන්ගේ මූලධර්මය" (Blackman's principle of limiting factors) නිවැරදිව ප්රකාශ කෙරෙන්නේ කුමන වරණයෙන්ද?
විවරණය: 1905 දී ෆෙඩ්රික් බ්ලැක්මන් ඉදිරිපත් කළ මූලධර්මය: සාධක ගණනාවක් මත රඳා පවතින ප්රභාසංශ්ලේෂණය වැනි ක්රියාවලියක ශීඝ්රතාව තීරණය/සීමා කරනු ලබන්නේ එම මොහොතේදී "අවම අගයට ආසන්නතමව පවතින සාධකය" (The factor nearest to its minimum value) මගිනි! උදා: සාමාන්ය දීප්තිමත් දහවලකදී ආලෝකය ප්රමාණවත් වුවද වායුගෝලීය CO2 සාන්ද්රණය (0.03%–0.04%) අඩු නිසා CO2 ප්රධාන සීමාකාරී සාධකය ලෙස ක්රියා කරයි. 02.6🏛️ පළාත් වාර විභාගසබරගමුව පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
9. අවුඩස් උපකරණය (Audus microburette) භාවිතයෙන් Hydrilla ජලජ ශාකයේ ප්රභාසංශ්ලේෂණ ශීඝ්රතාව නිර්ණය කිරීමේ පරීක්ෂණයේදී ජලයට 0.01% NaHCO3 එක් කිරීමේ සහ ලාම්පුව හා ශාකය අතර ජල බීකරයක් (තාප පලිහක්) තැබීමේ අරමුණු පිළිවෙළින් මොනවාද?
විවරණය: අවුඩස් ක්ෂුද්ර බියුරෙට්ටුව (Audus apparatus) මගින් Hydrilla ශාකයේ ප්රභාසංශ්ලේෂණ ශීඝ්රතාව නිර්ණය කිරීමේදී පාලිත විචල්ය නිසි ලෙස පවත්වා ගැනීම සඳහා මෙම පියවර දෙක යොදා ගැනේ: (1) ජලයට තනුක (0.01%–0.2%) සෝඩියම් හයිඩ්රජන් කාබනේට් (NaHCO3) ද්රාවණයක් එක් කරන්නේ ජලයේ ස්වාභාවිකව දියවී ඇති CO2 ප්රමාණය ඉතා අඩු නිසා ප්රභාසංශ්ලේෂණයට CO2 සීමාකාරී සාධකයක් නොවන පරිදි ප්රමාණවත් ද්රාවිත CO2 (HCO3-) සැපයීමටයි (එසේම විවිධ NaHCO3 සාන්ද්රණ යෙදීමෙන් CO2 සාන්ද්රණයේ බලපෑමද සෙවිය හැක); (2) විදුලි ලාම්පුව හා ශාකය අතර විනිවිද පෙනෙන ජල බීකරයක් (තාප පලිහක්) තබන්නේ ලාම්පුව ළං කර ආලෝක තීව්රතාව වැඩි කරන විට බල්බයෙන් පිටවන අධෝරක්ත තාපය අවශෝෂණය කර ජලයේ "උෂ්ණත්වය නියතව" තබා ගැනීමටයි! 02.6🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රරාජකීය විද්යාලය — කොළඹ වාර පරීක්ෂණය (2024) (2024)
10. කැල්වින් චක්රයේ (Calvin cycle) අනුක්රමික අවධි තුන සහ එහි පළමු ස්ථායී ඵලය නිවැරදිව දැක්වෙන වරණය කුමක්ද?
විවරණය: කැල්වින් චක්රයේ පියවර 3 සහ අණු නාමකරණය: (1) කාබන් තිර කිරීම: 5C රිබියුලෝස් බිස්පොස්ෆේට් (RuBP) + CO2 → RuBisCO මගින් ක්ෂණිකව බිඳී යන අස්ථායී 6C අතරමැදියක් හරහා කාබන් 3ක පළමු ස්ථායී ඵලය වන "3-පොස්ෆොග්ලිසරේට්" (3-PGA) අණු 2ක් සාදයි! (2) ඔක්සිහරණය: ATP හා NADPH මගින් 1,3-බිස්පොස්ෆොග්ලිසරේට් හරහා G3P සෑදේ (කැල්වින් චක්රයේ සෘජු කාබෝහයිඩ්රේට ඵලය ග්ලූකෝස් නොව G3P ය!). (3) RuBP ප්රතිජනනය. 02.6🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රආනන්ද විද්යාලය — කොළඹ වාර පරීක්ෂණය (2024) (2024)
11. C4 ශාකවල කලාප කොපු සෛලයේදී මැලේට් (4C) කාබොක්සිල්හරණය වීමෙන් CO2 නිදහස් කළ පසු ඉතිරි වන "පයිරුවේට්" (3C) අණුවට සිදු වන්නේ කුමක්ද?
විවරණය: C4 ප්රභාසංශ්ලේෂණ පථයේදී C3 පථයට සාපේක්ෂව එක් CO2 අණුවකට අමතර ATP වැය වන නිශ්චිත පියවර මෙයයි! C4 ශාකයේ පත්ර මධ්ය සෛලයේදී PEP (3C) + HCO3- එක්වී සෑදුණු ඔක්සැලෝඇසිටේට් (4C) → මැලේට් (4C) බවට පත්වී ප්ලාස්මබන්ධ හරහා කලාප කොපු සෛලයට ගමන් කරයි. කලාප කොපු සෛලය තුළදී මැලේට් කාබොක්සිල්හරණය වී CO2 (RuBisCO හරහා කැල්වින් චක්රයට ඇතුළු වීමට) සහ කාබන් 3ක "පයිරුවේට්" (Pyruvate — 3C) නිදහස් කරයි. එම පයිරුවේට් අණුව ප්ලාස්මබන්ධ හරහා නැවත පත්ර මධ්ය සෛලය වෙත ගමන් කර, "ATP ශක්තිය වැය කරමින්" (පයිරුවේට් ෆොස්ෆේට් ඩයිකයිනේස් මගින්) නැවත CO2 ප්රතිග්රාහකයා වන PEP (පොස්ෆොඑනෝල් පයිරුවේට් — 3C) බවට ප්රතිජනනය වී චක්රය අඛණ්ඩව පවත්වා ගනී! 02.6🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රධර්මරාජ විද්යාලය — මහනුවර වාර පරීක්ෂණය (2024) (2024)
12. කාර්යක්ෂම ප්රභාසංශ්ලේෂණයක් හා වායු හුවමාරුවක් සඳහා දර්ශීය මධ්යශාකී ද්විබීජපත්රී ශාක පත්රයක දැකිය හැකි ව්යූහමය අනුවර්තනයක් නොවන්නේ කුමක්ද?
විවරණය: (5) වන ප්රකාශය පැහැදිලිවම අසත්ය වන නිසා නිවැරදි පිළිතුර එයයි! දර්ශීය මධ්යශාකී ද්විබීජපත්රී ශාක පත්රයක පත්ර තලය පුරාම ඉතා ඝනව අතු බෙදුණු "ජාලාභ නාරටි වින්යාසයක්" (ශෛලම හා ෆ්ලෝයම සනාල කලාප ජාලයක්) පිහිටා ඇත්තේ ප්රභාසංශ්ලේෂණය කරන සෑම පත්ර මධ්ය සෛලයකටම ඉතා කෙටි විසරණ දුරකින් අඛණ්ඩව ජලය හා Mg2+/NO3- වැනි ඛනිජ අයන සැපයීමටත්, නිපදවූ ප්රභාසංශ්ලේෂක සීනි (සුක්රෝස්) ඉක්මනින් අපනයනය කිරීමට හා පත්ර තලය හිරු එළියට දිගහැර රඳවා තැබීමටත්ය! පළමු ප්රකාශ හතරම (පුළුල් තුනී පත්ර තලය, පාරදෘශ්ය උඩු අපිචර්මය, හරිතලව බහුල උල් මෘදුස්තරය හා වායු අවකාශ සහිත සවිවර මෘදුස්තරය) සැබෑ ප්රභාසංශ්ලේෂක අනුවර්තන වේ.