02.3🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2025) (2025)
1. ආලෝක අන්වීක්ෂය (Light microscope) සහ ඉලෙක්ට්රෝන අන්වීක්ෂ (SEM හා TEM) පිළිබඳව පහත දැක්වෙන ප්රකාශ අතුරින් නිවැරදි ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: අන්වීක්ෂ තාක්ෂණයේ මූලික භෞතික සීමාවන් හා ලක්ෂණ පරීක්ෂා කරමු: දෘශ්ය ආලෝකයේ තරංග ආයාමය මත ආලෝක අන්වීක්ෂයේ උපරිම විභේදන බලය (ළඟින් පිහිටි ලක්ෂ්ය දෙකක් වෙන් කර දැකිය හැකි අවම දුර) 0.2 μm (200 nm) පමණ වන අතර, පියවි මිනිස් ඇසේ විභේදන සීමාව වන 0.1 mm (100 μm) මෙන් එය 500 ගුණයකින් උසස් බැවින් පළමු වරණය 100%ක් නිවැරදියි! අනෙක් වරණ හතරම වැරදි වන්නේ ඇයි? (2) විභේදන සීමාව ඉක්මවා විශාලනය වැඩි කළ විට රූපය බොඳ වනවා මිස විභේදන බලය අසීමිතව වැඩි නොවේ; (3) SEM හා TEM යන ඉලෙක්ට්රෝන අන්වීක්ෂ දෙකෙහිම වීදුරු කාච වෙනුවට යොදාගන්නේ විද්යුත් චුම්බක කාච ය; (4) බැර ලෝහ (රන්, ඊයම්, යුරේනියම්) වර්ණක හා රික්තක භාවිත කරන්නේ ඉලෙක්ට්රෝන අන්වීක්ෂවලදී බැවින් (5) සජීවී සෛල නිරීක්ෂණය කළ නොහැකි අතර TEM අභ්යන්තර හරස්කඩ (2D) ද SEM බාහිර ත්රිමාණ (3D) පෘෂ්ඨයද කළු-සුදු ලෙස පෙන්වයි. 02.3🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2025) (2025)
2. සූන්යෂ්ටික සෛලයක "සෛල සැකිල්ල" (Cytoskeleton) තනන තන්තු වර්ග තුන සහ ඒවායේ ප්රෝටීන උපඒකක හා කෘත්ය පිළිබඳව නිවැරදි ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: සෛල සැකිල්ලේ තුන්දෙනා හරියටම වෙන් කරගන්න: (1) ක්ෂුද්රනාලිකා (ඝනකමම, කුහරමය) = ටියුබියුලින් ප්රෝටීන → තර්කු තන්තු, සෙන්ට්රියෝල (9×3 + 0) සහ සූන්යෂ්ටික පක්ෂ්ම/කශිකා (9+2 රටාව; බැක්ටීරියා කශිකාවල 9+2 නැත, ඒවා ෆ්ලැජෙලින් ප්රෝටීනයකි!). (2) ක්ෂුද්රසූත්රිකා (සිහින්ම) = ඇක්ටින් → පේශි සංකෝචනය, ඇමීබාභ ව්යාජපාද, ප්ලාස්ම ප්රවාහය, විදලන ඇලිය. (3) අතරමැදි සූත්රිකා = කෙරටින් පවුලේ තන්තුමය ප්රෝටීන → න්යෂ්ටිය රඳවා තැබීම හා න්යෂ්ටික තලාව තැනීම! 02.3🏛️ පළාත් වාර විභාගදකුණු පළාත් පෙරහුරු පරීක්ෂණය (2025) (2025)
3. ස්රාවී ප්රෝටීනයක් (උදා: අග්න්යාශයික සෛලයක නිපදවෙන ඉන්සියුලින් හෝ ජීර්ණ එන්සයිමයක්) සංශ්ලේෂණය වූ තැන සිට සෛලයෙන් පිටතට මුදා හැරීම දක්වා ගමන් කරන නිවැරදි අනුපිළිවෙළ කුමක්ද?
විවරණය: ගොල්ගි උපකරණයේ ධ්රැවීයතාව (cis vs trans) ගැන හොඳටම සැලකිලිමත් වෙන්න! ස්රාවී ප්රෝටීන (බොහෝවිට ග්ලයිකොප්රෝටීන) රළු ER මත බැඳුණු 80S රයිබොසෝමවලින් තැනී ER කුහරය තුළදී නැමී කාබෝහයිඩ්රේට බැඳේ → පරිවහන ආශයිකා මගින් ER දෙසට යොමු වූ ගොල්ගිහි "ලබන මුහුණත" (cis face) වෙත ඇතුළු වේ → ගොල්ගි මඩි තුළ විකරණය හා තේරීම සිදු වී "යවන මුහුණතින්" (trans face) ස්රාවී ආශයිකා ලෙස අංකුර දමා ප්ලාස්ම පටලය හා විලයනය වේ! 02.3🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රආනන්ද විද්යාලය — කොළඹ වාර පරීක්ෂණය (2025) (2025)
4. පරිණත ශාක සෛලයක "මධ්ය රික්තකය" (Central vacuole) සහ එය වටා ඇති "තානප්ලාස්ටය" (Tonoplast) මගින් ඉටු කරන කෘත්යවලට අයත් වන්නේ කවරක්ද?
(අ) ජලය අවශෝෂණය කර ශූනතා පීඩනය ඇති කිරීමෙන් සෛල විශාල වීමෙන් ශාක වර්ධනයට හා ශාකසාර සන්ධාරණයට දායක වීම
(ආ) K+, Cl- වැනි අකාබනික අයන, ජලය, පරිවෘත්තීය අතුරුඵල සහ ඇන්තොසයනින් වැනි ජලද්රාව්ය වර්ණක සෛල යුෂය (Cell sap) තුළ ගබඩා කිරීම
(ඉ) ශාක භක්ෂක සතුන්ට විෂ සහිත හෝ අප්රසන්න ද්විතීයික පරිවෘත්තීය සංයෝග ගබඩා කර ආරක්ෂාව සැලසීම
විවරණය: පරිණත ශාක සෛලයක පරිමාවෙන් 80%ක් හෝ ඊටත් වැඩි කොටසක් අත්පත් කරගන්නා "මධ්ය රික්තකය" (Central vacuole) වටා ඇති වරණීය පාරගම්ය තනි පටලය "තානප්ලාස්ටය" (Tonoplast) නම් වන අතර, ඒ තුළ ඇති ද්රාවණය "සෛල යුෂය" (Cell sap — සයිටොසෝලයට වඩා සංයුතියෙන් වෙනස්) ලෙස හැඳින්වේ. (අ) ආස්රැතියෙන් ජලය උරාගෙන ශූනතා පීඩනය ගොඩනැගීමෙන් ශාකසාර කොටස්වලට සන්ධාරණය සැපයීම හා නව සෛල ප්ලාස්මය තැනීමේ අධික ශක්ති වැයකින් තොරව සෛල විශාල කර ශාක වර්ධනය සිදු කිරීම, (ආ) K+, Cl- වැනි අකාබනික අයන, අතුරුඵල හා පුෂ්ප වර්ණ ගන්වන ජලද්රාව්ය නිල්/රතු "ඇන්තොසයනින්" වර්ණක ගබඩා කිරීම, සහ (ඉ) ශාක භක්ෂකයන්ට විෂ/අප්රසන්න සංයෝග ගබඩා කර ආරක්ෂාව සැලසීම යන තුනම 100%ක් නිවැරදියි! 02.3🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රසිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක විද්යාලය — කොළඹ වාර පරීක්ෂණය (2025) (2025)
5. සූන්යෂ්ටික න්යෂ්ටියේ "න්යෂ්ටි ආවරණය" (Nuclear envelope) පිළිබඳව පහත ප්රකාශ අතුරින් සාවද්ය (වැරදි) ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: සාවද්ය (වැරදි) ප්රකාශය වන්නේ (4) වන වරණයයි! ඇයි? සූන්යෂ්ටික න්යෂ්ටි ආවරණයේ ඇතුළත පටලයට ඇතුළතින් ආස්තරණය වී න්යෂ්ටියේ ගෝලාකාර හැඩය යාන්ත්රිකව ස්ථාවරව පවත්වා ගන්නා දැලක් වැනි "න්යෂ්ටික තලාව" (Nuclear lamina) සෑදී ඇත්තේ සෛල සැකිල්ලේ "අතරමැදි සූත්රිකා" (Intermediate filaments — ලැමින් ප්රෝටීන තන්තු) වලින් මිසක් කාබෝහයිඩ්රේටමය සෙලියුලෝස් තන්තුවලින් නෙවෙයි! අනෙක් ප්රකාශ හතරම 100%ක් නිවැරදියි: න්යෂ්ටි ආවරණය 20–40 nm අවකාශයක් සහිත පොස්ෆොලිපිඩ ද්විස්තර පටල දෙකකින් යුක්ත වන අතර, පිටත පටලය රළු ER සමඟ අඛණ්ඩ වී රයිබොසෝම දරන අතර න්යෂ්ටි ජිද්ර සංකීර්ණ මගින් mRNA හා ප්රෝටීන ගමනාගමනය පාලනය කරයි. 02.3🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රආනන්ද විද්යාලය — පෙරහුරු පරීක්ෂණය (2024)
6. සිනිඳු අන්තඃප්ලාස්මීය ජාලිකාවේ (SER) කෘත්යයන් පිළිබඳ පහත ප්රකාශ සලකන්න: (අ) පොස්ෆොලිපිඩ හා ස්ටෙරොයිඩ හෝමෝන සංශ්ලේෂණය කිරීම. (ආ) අක්මා සෛල තුළ ඖෂධ හා විෂ ද්රව්ය නිර්විෂීකරණය කිරීම. (ඉ) Ca2+ අයන ගබඩා කිරීම. මෙයින් නිවැරදි වන්නේ,
විවරණය: පිටත පෘෂ්ඨයේ රයිබොසෝම නොමැති නාලාකාර පටල ජාලයක් වන සිනිඳු අන්තඃප්ලාස්මීය ජාලිකාව (SER) සුන්යෂ්ටික සෛල තුළ ප්රධාන පරිවෘත්තීය කෘත්යයන් රැසක් ඉටු කරනවා: (අ) නිවැරදියි — පටල පොස්ෆොලිපිඩ, මේද හා අධිවෘක්ක/ප්රජනක ග්රන්ථිවල ස්ටෙරොයිඩ හෝමෝන සංශ්ලේෂණය කරන්නේ SER මගිනි; (ආ) නිවැරදියි — අක්මා සෛලවල බහුල SER එන්සයිම මගින් ඖෂධ, මධ්යසාර හා පරිවෘත්තීය විෂ ද්රව්ය හයිඩ්රොක්සයිල් කාණ්ඩ (-OH) එක් කර ජල-ද්රාව්ය බවට හරවා නිර්විෂීකරණය කරයි; (ඉ) නිවැරදියි — පේශි සෛලවල සාකොප්ලාස්මීය ජාලිකාව ලෙස හැඩගැසුණු SER මගින් Ca2+ අයන ගබඩා කර සංකෝචනය සඳහා නිදහස් කරන අතර කාබෝහයිඩ්රේට පරිවෘත්තියටද දායක වේ! 02.3🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2024) (2024)
7. "සිනිඳු අන්තඃප්ලාස්මීය ජාලිකාවේ" (Smooth Endoplasmic Reticulum — SER) ප්රධාන කෘත්යවලට අයත් වන්නේ පහත කවරක්ද?
(අ) පොස්ෆොලිපිඩ සහ ස්ටෙරොයිඩ (ලිංගික හෝමෝන ඇතුළු) ලිපිඩ සංශ්ලේෂණය
(ආ) අක්මා සෛල තුළ ඖෂධ සහ මද්යසාර වැනි විෂ ද්රව්ය නිර්විෂීකරණය (Detoxification)
(ඉ) පේශි සෛල තුළ කැල්සියම් අයන (Ca2+) ගබඩා කර තබා ගැනීම සහ කාබෝහයිඩ්රේට පරිවෘත්තිය
විවරණය: "සිනිඳු අන්තඃප්ලාස්මීය ජාලිකාව" (Smooth ER — SER) සතු ප්රධාන කෘත්ය හතරම මෙම ප්රශ්නයෙන් කදිමට ආවරණය වෙනවා! SER පටලයේ පිටත පෘෂ්ඨයේ බැඳුණු රයිබොසෝම නොමැති නිසා එය ප්රෝටීන සංශ්ලේෂණය සිදු කරන්නේ නැහැ (ස්රාවී හා පටල ප්රෝටීන තැනීම රළු ER හි කාර්යයකි). ඒ වෙනුවට SER තුළ පවතින එන්සයිම මගින්: (1) තෙල්, නව පටල පොස්ෆොලිපිඩ සහ ස්ටෙරොයිඩ හෝමෝන සංශ්ලේෂණය (එනිසා ඩිම්බකෝෂ, වෘෂණ හා අධිවෘක්ක බාහික සෛලවල SER බහුලයි!), (2) කාබෝහයිඩ්රේට පරිවෘත්තිය (අක්මා සෛලවල ග්ලයිකෝජන් ග්ලූකෝස් බවට හැරවීම), (3) ඖෂධ හා මද්යසාරවලට –OH කාණ්ඩ එක් කර ජලද්රාව්ය කරන නිර්විෂීකරණය සහ (4) පේශි සෛලවල සාකොප්ලාස්මීය ජාලිකාව ලෙස Ca2+ අයන ගබඩා කර මුදා හැරීම සිදු කරයි! 02.3🏛️ පළාත් වාර විභාගබස්නාහිර පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
8. සංයුක්ත ආලෝක අන්වීක්ෂයක උපනෙතෙහි විශාලනය ×10 වන අතර අධිබල අවනෙතෙහි විශාලනය ×40 වේ. විද්යාගාරයේදී ලූනු අපිචර්මීය තාවකාලික කදාවක් පිළියෙල කර නිරීක්ෂණය කිරීමේ නිවැරදි ක්රියා පිළිවෙළ සහ මුළු විශාලනය කුමක්ද?
විවරණය: සංයුක්ත ආලෝක අන්වීක්ෂය භාවිතයේ සහ තාවකාලික තෙත් කදා පිළියෙල කිරීමේ මූලික විද්යාගාර නීති තුනම නිවැරදිව ගළපමු: (1) මුළු විශාලනය = උපනෙත් කාචයේ විශාලනය × අවනෙත් කාචයේ විශාලනය = 10 × 40 = ×400 වේ (10 + 40 = 50 ලෙස එකතු කිරීම වැරදිය!). (2) ලූනු අපිචර්ම සිවිය ජල බින්දුව මත තුනීව දිගහැර, නැංවුම් කටුවක ආධාරයෙන් වැසුම් පෙත්ත ~45° කෝණයකින් සෙමින් පහත් කරන්නේ කදාව තුළ "වායු බුබුළු" සිර වීම වැළැක්වීමටයි. (3) සැමවිටම නිරීක්ෂණය ආරම්භ කරන්නේ "අවබල අවනෙතින්" වන අතර, අධිබල අවනෙතට (×40) මාරු කළ පසු කදාව හා කාචය ගැටී බිඳී යාම වැළැක්වීමට දළ සීරුමාරුව භාවිත නොකර "සියුම් සීරුමාරුව පමණක්" භාවිත කළ යුතුය! 02.3🏛️ පළාත් වාර විභාගමධ්යම පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
9. ශාක සෛලවල පමණක් හමුවන "ලව" (Plastids) වර්ග තුන සහ ඒවායේ කෘත්ය නිවැරදිව දක්වා ඇති වරණය කුමක්ද?
විවරණය: ද්විත්ව පටලමය ලව (Plastids) වර්ග 3 මතක තබාගන්න: (1) හරිතලව (Chloroplasts) — ක්ලෝරොෆිල් හා කැරොටිනොයිඩ දරමින් ප්රභාසංශ්ලේෂණය කරයි. (2) වර්ණලව (Chromoplasts) — කැරොටිනොයිඩ (කහ/තැඹිලි/රතු) වර්ණක දරමින් පුෂ්ප හා ඉදුණු ඵලවලට වර්ණය ලබා දේ (සටහන: ජලද්රාව්ය නිල්/දම් ඇන්තොසයනින් වර්ණකය ඇත්තේ වර්ණලවවල නොව සෛල රික්තක යුෂයේය!). (3) අවර්ණලව (Leucoplasts) — වර්ණක රහිත සංචිත ලව වේ (උදා: අර්තාපල් ආකන්ධවල පිෂ්ටය රැස් කරන ඇමයිලොප්ලාස්ට). 02.3🏛️ පළාත් වාර විභාගඋතුරු මැද පළාත් වාර පරීක්ෂණය (2024) (2024)
10. ප්රාග්න්යෂ්ටික සෛලයක සහ සූන්යෂ්ටික සෛලයක ලක්ෂණ සංසන්දනය කිරීමේදී දෙවර්ගයේම පොදුවේ දැකිය හැකි සෛලීය සංරචක මොනවාද?
විවරණය: මිහිමත වෙසෙන ඕනෑම සජීවී සෛලයකටම — එනම් බැක්ටීරියා හා ආකියා වැනි ප්රාග්න්යෂ්ටික සෛලයකට වේවා, ප්රොටිස්ටා, දිලීර, ශාක හා සත්ත්ව වැනි සූන්යෂ්ටික සෛලයකට වේවා — පොදුවේ දැකිය හැකි මූලික සෛලීය සංරචක හතරක් තිබෙනවා: (1) සෛලය වටා පිහිටි වරණීය පාරගම්ය පොස්ෆොලිපිඩ "ප්ලාස්ම පටලය", (2) ජල්ලිමය අර්ධ-තරල මාධ්යය වන "සයිටොසෝලය", (3) ජාන රැගෙන යන "DNA වර්ණදේහ" (ප්රාග්න්යෂ්ටිකයන්ගේ නියුක්ලියොයිඩයේ වෘත්තාකාර DNA, සූන්යෂ්ටිකයන්ගේ න්යෂ්ටිය තුළ රේඛීය DNA), සහ (4) ප්රෝටීන සංශ්ලේෂණය කරන පටල-රහිත "රයිබොසෝම" (ප්රාග්න්යෂ්ටිකයන්ගේ 70S හා සූන්යෂ්ටික සයිටොසෝලයේ 80S)! න්යෂ්ටි ආවරණය, මයිටොකොන්ඩ්රියා, ER, ගොල්ගි හා සෛල බිත්තිය සියලු සෛලවලට පොදු නොවේ. 02.3🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රරාජකීය විද්යාලය — කොළඹ වාර පරීක්ෂණය (2024) (2024)
11. සෛලයක පරිමාවට සාපේක්ෂව පෘෂ්ඨික වර්ගඵල අනුපාතය (Surface area-to-volume ratio) ඉහළව පවත්වා ගැනීම සඳහා බොහෝ පරිවෘත්තීයව සක්රිය සෛල ප්රමාණයෙන් ඉතා කුඩා (අන්වීක්ෂීය) වීමට හේතුව කුමක්ද?
විවරණය: සෛලයක් අරය r වන ගෝලයක් ලෙස සැලකුවොත් එහි පරිමාව (පරිවෘත්තීය අවශ්යතාව) r3 ට සමානුපාතිකව වේගයෙන් ඉහළ යද්දී ප්ලාස්ම පටල වර්ගඵලය (හුවමාරු පෘෂ්ඨය) වැඩි වන්නේ r2 ට සමානුපාතිකව සෙමිනි! එවිට විශාල තනි සෛලයක පෘෂ්ඨික වර්ගඵල/පරිමා අනුපාතය පහළ බසින නිසා O2 හා පෝෂක ඇතුළට ගැනීමත් අපද්රව්ය පිට කිරීමත් ප්රමාණවත් නොවේ. විශාල ජීවීන් එක් යෝධ සෛලයකින් නොසෑදී කුඩා සෛල ට්රිලියන ගණනකින් සෑදී ඇත්තේත්, අන්ත්ර අපිච්ඡද සෛලවල ක්ෂුද්ර අංගුලිකා (Microvilli) ඇත්තේත් මේ නිසාමයි! 02.3🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රමහමායා බාලිකා විද්යාලය — මහනුවර වාර පරීක්ෂණය (2024) (2024)
12. ශාක සෛලයක පිටත සිට ඇතුළත (සෛල ප්ලාස්මය) දෙසට ගමන් කරන විට ද්විතීයික ඝනවීම් සහිත යාබද ශාක සෛල දෙකක් අතර ස්තර හමුවන නිවැරදි අනුපිළිවෙළ කුමක්ද?
විවරණය: ශාක සෛල බිත්තිය තැන්පත් වන අනුපිළිවෙළ රූපමයව හිතේ ඇඳගන්න! සෛල විභාජනයේදී මුලින්ම යාබද සෛල දෙක අතර පෙක්ටීන් බහුල "මධ්ය සූස්තරය" (Middle lamella) හැදෙනවා; ඊට ඇතුළතින් තරුණ සෛලය තුනී නම්යශීලී "ප්රාථමික සෛල බිත්තිය" තැන්පත් කරනවා. සෛලය වර්ධනය නතර වූ පසු ද්විතීයික බිත්තියක් හැදෙනවා නම් එය තැන්පත් වන්නේ ප්රාථමික බිත්තියට ඇතුළතින් — එනම් "ප්රාථමික බිත්තිය සහ ප්ලාස්ම පටලය අතර" (ලිග්නින් සහිත ස්තර කිහිපයක් ලෙස) ය! එබැවින් පිටත සිට ඇතුළතට: මධ්ය සූස්තරය → ප්රාථමික බිත්තිය → ද්විතීයික බිත්තිය → ප්ලාස්ම පටලය.