02.2🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2025) (2025)
1. "නියුක්ලියෝසයිඩයක්" (Nucleoside) සහ "නියුක්ලියෝටයිඩයක්" (Nucleotide) අතර පවතින නිවැරදි රසායනික වෙනස කුමක්ද?
විවරණය: "නියුක්ලියෝසයිඩය" සහ "නියුක්ලියෝටයිඩය" යන රසායනික ව්යූහ දෙකෙහි නිවැරදි සංයුතිය කිසිවිටෙක පටලවා ගන්න එපා: (1) නියුක්ලියෝසයිඩය (Nucleoside) = පෙන්ටෝස සීනි අණුවක් (රයිබෝස් හෝ ඩිඔක්සිරයිබෝස්) + එහි 1' කාබන් පරමාණුවට බැඳුණු නයිට්රජනීය භෂ්මයක් (A, G, C, T හෝ U) පමණි — මෙහි කිසිදු පොස්ෆේට් කාණ්ඩයක් අඩංගු නොවේ! (නිදසුන: ඇඩිනීන් + රයිබෝස් = ඇඩිනොසීන් / Adenosine). (2) නියුක්ලියෝටයිඩය (Nucleotide) = නියුක්ලියෝසයිඩයක පෙන්ටෝස සීනි අණුවේ 5' කාබන් පරමාණුවට පොස්ෆේට් කාණ්ඩ 1ක්, 2ක් හෝ 3ක් බැඳීමෙන් සෑදෙන සම්පූර්ණ තැනුම් ඒකකයයි (නිදසුන්: AMP, ADP, ATP හා DNA/RNA තනන මොනොමර)! 02.2🏛️ පළාත් වාර විභාගදකුණු පළාත් පෙරහුරු පරීක්ෂණය (2025) (2025)
2. "ස්ටෙරොයිඩ" (Steroids) ලෙස වර්ග කෙරෙන ලිපිඩ කාණ්ඩය පිළිබඳව පහත ප්රකාශ සලකා බලන්න:
(අ) ඒවා එකිනෙකට බද්ධ වූ කාබන් මුදු 4කින් යුත් කාබන් සැකිල්ලකින් සමන්විත ජලභීතික සංයෝග වේ.
(ආ) කොලෙස්ටරෝල් සත්ත්ව සෛල ප්ලාස්ම පටලවල සංරචකයක් වන අතර ශාක සෛල පටලවල දක්නට නොලැබේ.
(ඉ) ඊස්ට්රජන්, ප්රොජෙස්ටරෝන්, ටෙස්ටොස්ටෙරෝන් සහ කෝටිසෝල් යන පෘෂ්ඨවංශී හෝමෝන කොලෙස්ටරෝල්වලින් සංශ්ලේෂණය වන ස්ටෙරොයිඩ වේ.
මෙම ප්රකාශ අතුරින් නිවැරදි වන්නේ,
විවරණය: (අ), (ආ) සහ (ඉ) යන ප්රකාශ තුනම 100%ක්ම නිවැරදියි! "ස්ටෙරොයිඩ" (Steroids) වල මේද අම්ල දාම හෝ එස්ටර බන්ධන අඩංගු නොවුණත් ඒවා ජලයේ අද්රාව්ය ජලභීතික කාබනික සංයෝග නිසා ලිපිඩ කාණ්ඩයටම වර්ග කෙරෙනවා. සියලුම ස්ටෙරොයිඩවල එකිනෙකට බද්ධ වූ කාබන් මුදු 4කින් යුත් සැකිල්ලක් පවතින අතර, "කොලෙස්ටරෝල්" යනු සත්ත්ව සෛල ප්ලාස්ම පටලවල තරලතාව යාමනය කරන අත්යවශ්ය සංඝටකයකි (ශාක හා ප්රාග්න්යෂ්ටික සෛල පටලවල කොලෙස්ටරෝල් නැත!). එමෙන්ම ඊස්ට්රජන්, ප්රොජෙස්ටරෝන් හා ටෙස්ටොස්ටෙරෝන් යන පෘෂ්ඨවංශී ලිංගික හෝමෝනත් කෝටිසෝල් හා ඇල්ඩොස්ටෙරෝන් යන අධිවෘක්ක බාහික හෝමෝනත් සිරුර තුළ සංශ්ලේෂණය වන්නේ කොලෙස්ටරෝල් පූර්වගාමියා කරගනිමිනි. 02.2🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රදේවි බාලිකා විද්යාලය — කොළඹ වාර පරීක්ෂණය (2025) (2025)
3. ද්විත්ව දාම DNA අණුවක පොලිනියුක්ලියෝටයිඩ දාම දෙක "ප්රතිසමාන්තර" (Antiparallel) ලෙස හැඳින්වීමෙන් අදහස් වන්නේ කුමක්ද?
විවරණය: වොට්සන් සහ ක්රික් ඉදිරිපත් කළ DNA ද්විත්ව හෙලික්ස ආකෘතියේ පොලිනියුක්ලියෝටයිඩ දාම දෙකෙහි දිශානතිය තීරණය වන්නේ ඩිඔක්සිරයිබෝස් සීනි අණුවේ කාබන් පරමාණු අංකනය මතයි: දාමයක එක් කෙළවරක 5' කාබන් පරමාණුවට බැඳුණු නිදහස් පොස්ෆේට් කාණ්ඩයක් (5' අන්තය) පවතින අතර අනෙක් කෙළවරේ 3' කාබන් පරමාණුවට බැඳුණු නිදහස් හයිඩ්රොක්සිල් (–OH) කාණ්ඩයක් (3' අන්තය) පවතී. දෙපසට වාහන ධාවනය වන මහා මාර්ගයක ප්රතිවිරුද්ධ මංතීරු දෙකක් මෙන්, එක් DNA දාමයක් 5' → 3' දිශාවට විහිදෙන විට අනුපූරක අනෙක් DNA දාමය ඊට ප්රතිවිරුද්ධ 3' → 5' දිශාවට විහිදීම "ප්රතිසමාන්තර" (Antiparallel) සැකැස්ම ලෙස හැඳින්වේ! (DNA දාම දෙකේම ඇත්තේ ඩිඔක්සිරයිබෝස් සීනි සහ A, T, G, C භෂ්ම මිශ්රණයක් වන අතර දාම දෙක බැඳෙන්නේ හයිඩ්රජන් බන්ධනවලිනි). 02.2🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රරිච්මන්ඩ් විද්යාලය — ගාල්ල වාර පරීක්ෂණය (2025) (2025)
4. දෑකැති සෛල රක්තහීනතාවයේදී (Sickle-cell anaemia) හිමොග්ලොබින් අණුවේ β-දාමයේ 6 වන ස්ථානයේ ඇති ජලකාමී ග්ලූටැමික් අම්ලය වෙනුවට ජලභීතික වැලීන් (Valine) නමැති තනි ඇමයිනෝ අම්ලයක් ආදේශ වීමෙන් පෙන්නුම් කරන ජෛව රසායනික මූලධර්මය කුමක්ද?
විවරණය: සායනික වෛද්ය විද්යාවේත් අණුක ජීව විද්යාවේත් ප්රෝටීන ව්යූහය හා කෘත්යය අතර සම්බන්ධතාව පෙන්වන වඩාත්ම ප්රසිද්ධ නිදසුන "දෑකැති සෛල රක්තහීනතාවය" (Sickle-cell anaemia) යි! සාමාන්ය රතු රුධිරාණුවල හිමොග්ලොබින් අණුවේ β-පොලිපෙප්ටයිඩ දාමයේ ඇමයිනෝ අම්ල 146ක් අතරින් 6 වන ස්ථානයේ ඇති ජලකාමී "ග්ලූටැමික් අම්ලය" වෙනුවට ලක්ෂ්ය විකෘතියක් නිසා ජලභීතික "වැලීන්" (Valine) නමැති එකම එක ඇමයිනෝ අම්ලයක් ආදේශ වේ. මෙම "ප්රාථමික ව්යූහයේ" සුළු වෙනස නිසාම ද්විතීයික, තෘතීයික හා චතුර්ථක හැඩය වෙනස් වී අඩු O2 යටතේ හිමොග්ලොබින් අණු දිගු තන්තු ලෙස කැටි ගැසී රතු රුධිරාණු දෑකැති හැඩයට විකෘති කර කේශනාලිකා අවහිර කරවයි — ප්රාථමික ව්යූහය මගින් ඉහළ සියලු ව්යූහ මට්ටම් තීරණය කරන බවට මෙය ප්රබලම සාක්ෂියයි! 02.2🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2024) (2024)
5. ප්රෝටීනයක "තෘතීයික ව්යූහය" (Tertiary structure) ස්ථායීව පවත්වා ගැනීම සඳහා පොලිපෙප්ටයිඩ දාමයේ ඇමයිනෝ අම්ලවල පාර්ශ්වික දාම (R-කාණ්ඩ) අතර ඇතිවන සහසංයුජ ප්රබල බන්ධන වර්ගය කුමක්ද?
විවරණය: ප්රශ්නයේ "සහසංයුජ ප්රබල බන්ධන වර්ගය" කියන යෙදුම ගැන විශේෂයෙන්ම අවධානය යොමු කරන්න! තෘතීයික ව්යූහය ස්ථායී කිරීමට හයිඩ්රජන් බන්ධන, අයනික බන්ධන, ජලභීතික අන්තර්ක්රියා/වැන්ඩවාල්ස් බල සහ ඩයිසල්ෆයිඩ් බන්ධන යන 4ම දායක වෙනවා. හැබැයි ඉන් පළමු තුනම දුර්වල සහසංයුජ-නොවන අන්තර්ක්රියා වන අතර, සිස්ටීන් ඇමයිනෝ අම්ල දෙකක -SH කාණ්ඩ ඔක්සිකරණයෙන් සෑදෙන ඩයිසල්ෆයිඩ් සේතුව (–S–S–) පමණක් ප්රබල "සහසංයුජ" බන්ධනයකි! 02.2🏛️ පළාත් වාර විභාගබස්නාහිර පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
6. පිෂ්ටය (Starch), ග්ලයිකෝජන් (Glycogen) සහ සෙලියුලෝස් (Cellulose) යන පොලිසැකරයිඩ තුනෙහි ව්යූහය සංසන්දනය කිරීමේදී පහත කුමන ප්රකාශය නිවැරදි වේද?
විවරණය: α-ග්ලූකෝස් සහ β-ග්ලූකෝස් වෙනස හරියටම අල්ලගන්න! පිෂ්ටය (අතු නොබෙදුණු හෙලික්සීය ඇමයිලෝස් + අතු බෙදුණු ඇමයිලොපෙක්ටින්) සහ ග්ලයිකෝජන් (ඇමයිලොපෙක්ටින්වලටත් වඩා අධිකව අතු බෙදුණු) යන දෙකම α-ග්ලූකෝස් බහුඅවයවික වේ. නමුත් සෙලියුලෝස් සෑදී ඇත්තේ β-ග්ලූකෝස්වලින් වන අතර එහි ඍජු අතු නොබෙදුණු දාම සමාන්තරව H-බන්ධනවලින් බැඳී ක්ෂුද්ර තන්ත්රිකා (Microfibrils) සාදයි. මිනිස් ඇමයිලේස්වලට α-බන්ධන මිස β-ග්ලයිකොසිඩික් බන්ධන බිඳිය නොහැක! 02.2🏛️ පළාත් වාර විභාගමධ්යම පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
7. සමාන ස්කන්ධයකින් (1 g) යුත් කාබෝහයිඩ්රේට හා සසඳන විට ලිපිඩ (මේද) ඔක්සිකරණයෙන් දෙගුණයකටත් වඩා වැඩි ශක්ති ප්රමාණයක් නිදහස් වීමට හේතු වන රසායනික ලක්ෂණය කුමක්ද?
විවරණය: කාබෝහයිඩ්රේටවල H : O අනුපාතය 2 : 1 (ජලයේ මෙන්ම, උදා: C6H12O6) වේ. නමුත් ලිපිඩවල ඔක්සිජන් ප්රමාණය ඉතාම අඩු අතර C–H බන්ධන (ඔක්සිකරණය විය හැකි ඉලෙක්ට්රෝන හා H පරමාණු) සංඛ්යාව ඉතා ඉහළය (H : O අනුපාතය 2 : 1 ට වඩා බෙහෙවින් වැඩිය!). ඒ නිසා 1 g මේද ඔක්සිකරණයෙන් කාබෝහයිඩ්රේටවලට වඩා දෙගුණයකට ආසන්න ATP හා පරිවෘත්තීය ජලය ලැබෙන අතර ජලභීතික නිසා ආස්රැති බලපෑමකින් තොරව සැහැල්ලුවෙන් ගබඩා කළ හැක! 02.2🏛️ පළාත් වාර විභාගසබරගමුව පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
8. DNA සහ RNA අණු දෙක සංසන්දනය කිරීමේදී පහත දැක්වෙන කුමන ලක්ෂණය DNA සඳහා පමණක් සත්ය වේද?
විවරණය: DNA සහ RNA යන නියුක්ලෙයික් අම්ල දෙවර්ගයේම සීනි-පොස්ෆේට් කොඳු නාරටියක්, නියුක්ලියෝටයිඩ අතර 3',5'-පොස්ෆොඩයිඑස්ටර සහසංයුජ බන්ධන සහ A, G, C යන භෂ්ම තුන පොදුවේ දක්නට ලැබෙනවා. හැබැයි DNA අණුවට පමණක් අනන්ය වූ රසායනික ලක්ෂණ දෙක වන්නේ: (1) රයිබෝස් වෙනුවට පෙන්ටෝස සීනි අණුවේ 2' කාබන් පරමාණුවෙහි –OH කාණ්ඩයක් වෙනුවට ඔක්සිජන් පරමාණුවක් අඩු (–H පමණක් සහිත) "ඩිඔක්සිරයිබෝස්" සීනි පැවතීම (මේ නිසා DNA ජලවිච්ඡේදනයට ප්රතිරෝධී වඩා ස්ථායී ප්රවේණික අණුවක් වේ!), සහ (2) යුරැසිල් (U) වෙනුවට "තයිමීන්" (T) පිරිමිඩීන භෂ්මය පැවතීමයි! තනි දාමයක් ලෙස පැවතී හයිඩ්රජන් බන්ධනවලින් ක්ලෝවර් පත්ර හැඩයට නැමෙන්නේ tRNA අණුවයි. 02.2🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රරාජකීය විද්යාලය — කොළඹ වාර පරීක්ෂණය (2024) (2024)
9. නයිට්රජනීය භෂ්ම වර්ගීකරණයේදී තනි වලයක් සහිත "පිරිමිඩීන" (Pyrimidines) සහ ද්විත්ව වලයක් සහිත "පියුරීන" (Purines) නිවැරදිව වෙන් කර දක්වා ඇති වරණය කුමක්ද?
විවරණය: මතක තියාගන්න ලේසිම කෙටි ක්රමය (Mnemonic): "CUT the Py" → C (Cytosine), U (Uracil), T (Thymine) යන තුනම තනි ෂඩස්රාකාර වලයක් සහිත "පිරිමිඩීන" (Pyrimidines) වේ! "Pure As Gold" → A (Adenine) සහ G (Guanine) යන දෙක ෂඩස්රාකාර හා පංචාස්රාකාර බද්ධ වලයන් 2ක් සහිත විශාල "පියුරීන" (Purines) වේ. DNA ද්විත්ව හෙලික්සයේ ඒකාකාරී 2 nm විෂ්කම්භය රැඳෙන්නේ හැමවිටම එක් පියුරීනයක් එක් පිරිමිඩීනයක් සමඟ යුගල වන නිසයි! 02.2🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රආනන්ද විද්යාලය — කොළඹ වාර පරීක්ෂණය (2024) (2024)
10. විද්යාගාරයේදී හඳුනා නොගත් ජලීය ආහාර ද්රාවණ හතරක් (P, Q, R, S) පරීක්ෂා කළ විට පහත නිරීක්ෂණ ලැබිණි:
• P + I2/KI → දුඹුරු පැහැය නොවෙනස්ව පවතී; P + බෙනඩික්ට් (රත් කිරීම) → නිල් පැහැයම පවතී; P + HCl (නටවා) + NaHCO3 + බෙනඩික්ට් (රත් කිරීම) → ගඩොල් රතු අවක්ෂේපය.
• Q + 5% KOH + 1% CuSO4 → දම් පැහැය.
ඒ අනුව P සහ Q ද්රාවණ පිළිවෙළින් විය හැක්කේ,
විවරණය: ප්රායෝගික පරීක්ෂණ දත්ත විශ්ලේෂණය කරමු: P ද්රාවණය අයඩින් පරීක්ෂාවට ඍණයි (පිෂ්ටය නැත), සෘජු බෙනඩික්ට් පරීක්ෂාවටත් ඍණයි (ඔක්සිහාරක සීනි නැත), නමුත් HCl දමා ජලවිච්ඡේදනය කර NaHCO3 වලින් උදාසීන කළ පසු බෙනඩික්ට් සමඟ ගඩොල් රතු අවක්ෂේපය දෙනවා — ඒ කියන්නේ P අනිවාර්යයෙන්ම "සුක්රෝස්" (නිර්ඔක්සිහාරක සීනි)! Q ද්රාවණය බයියුරෙට් පරීක්ෂාවට දම් පැහැය දෙන නිසා එය "ප්රෝටීනයකි" (බිත්තර ඇල්බියුමින්). 02.2🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රරාහුල විද්යාලය — මාතර වාර පරීක්ෂණය (2024) (2024)
11. ලිපිඩ හඳුනා ගැනීම සඳහා ජලය හා පොල් තෙල් මිශ්රණයකට "සුඩාන් III" (Sudan III) ප්රතිකාරකය එක් කර හොඳින් කලතා නිසලව තැබූ විට ලැබෙන ධනාත්මක නිරීක්ෂණය කුමක්ද?
විවරණය: විද්යාගාරයේදී ලිපිඩ (තෙල් සහ මේද) හඳුනා ගැනීම සඳහා සිදු කරන "සුඩාන් III පරීක්ෂාවේ" රසායනික පදනම ඉතාම පැහැදිලියි: සුඩාන් III (Sudan III) යනු ධ්රැවීය ජලයේ දිය නොවන, නමුත් නිර්ධ්රැවීය මේද හා තෙල් තුළ ඉතා හොඳින් දියවන ලිපිඩ-ද්රාව්ය රතු වර්ණකයකි! ජලය සහ පොල් තෙල් අඩංගු පරීක්ෂා නළයට සුඩාන් III බින්දු කිහිපයක් දමා හොඳින් කැලතූ විට වර්ණකය තෙල් බිඳිති තුළට පමණක් තෝරාගෙන අවශෝෂණය වී රතු පැහැ ගැන්වේ. නිසලව තැබූ විට පොල් තෙල්වල ඝනත්වය ජලයට වඩා අඩු බැවින් වර්ණ රහිත ජල ස්තරයට ඉහළින් රතු පැහැ ගැන්වුණු තෙල් ගෝලිකා හෝ පැහැදිලි රතු තෙල් ස්තරයක් වෙන් වී පාවෙනු නිරීක්ෂණය වේ! (දම් පැහැය බයියුරෙට් පරීක්ෂාවටද, ගඩොල් රතු අවක්ෂේපය බෙනඩික්ට් පරීක්ෂාවටද, නිල්-කළු පැහැය පිෂ්ට-අයඩින් පරීක්ෂාවටද අදාළ වේ). 02.2🎓 A/L විභාග ප්රශ්නඅ.පො.ස. (උ.පෙළ) පසුගිය විභාග ආකෘතිය (2023)
12. පහත සඳහන් කාබෝහයිඩ්රේට අතුරින් බෙනඩික්ට් ද්රාවණය සමඟ කෙළින්ම රත් කළ විට ගඩොල් රතු අවක්ෂේපයක් ලබා නොදෙන "නිර්ඔක්සිහාරක සීනි" (Non-reducing sugar) වර්ගය කුමක්ද?
විවරණය: සියලුම මොනොසැකරයිඩ (ග්ලූකෝස්, ෆෲක්ටෝස්, ගැලැක්ටෝස්) සහ මෝල්ටෝස් හා ලැක්ටෝස් යන ඩයිසැකරයිඩ සතුව නිදහස් ඇල්ඩිහයිඩ හෝ කීටෝන කාණ්ඩයක් පවතින බැවින් ඒවා කෙළින්ම බෙනඩික්ට් ද්රාවණය සමඟ රත් කළ විට Cu2+ අයන Cu2O බවට ඔක්සිහරණය කර ගඩොල් රතු අවක්ෂේපයක් ලබා දෙන ඔක්සිහාරක සීනි වේ. නමුත් සුක්රෝස් (Sucrose) අණුවේ α-ග්ලූකෝස්හි C1 සහ β-ෆෲක්ටෝස්හි C2 යන ඔක්සිහාරක කාබන් දෙකම α-1,2 ග්ලයිකොසිඩික් බන්ධනය සෑදීමට වැය වී ඇති නිසා නිදහස් කාබොනයිල් කාණ්ඩයක් නොමැති නිර්ඔක්සිහාරක සීනි (Non-reducing sugar) වර්ගයක්! එය හඳුනා ගැනීමට පළමුව තනුක HCl සමඟ රත් කර ජලවිච්ඡේදනය කොට NaHCO3 මගින් උදාසීන කර ඉන්පසු බෙනඩික්ට් පරීක්ෂාව කළ යුතුය.