02.1🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2025) (2025)
1. පහත දැක්වෙන මූලද්රව්ය අතුරින් මිනිස් සිරුරේ දේහ ස්කන්ධයෙන් 0.01%ට වඩා අඩු ප්රතිශතයකින් පවතින "අංශුමාත්ර මූලද්රව්ය" (Trace elements) පමණක් අඩංගු වරණය තෝරන්න.
විවරණය: මිනිස් දේහ ස්කන්ධයෙන් 0.01%ට වඩා ඉතා අඩු ප්රතිශතයකින් අවශ්ය වන නමුත් එන්සයිම හා හෝමෝන ක්රියාකාරිත්වයට නැතුවම බැරි මූලද්රව්ය "අංශුමාත්ර මූලද්රව්ය" (Trace elements) ලෙස හැඳින්වේ. (4) වරණයේ දැක්වෙන යකඩ (Fe — හිමොග්ලොබින්, මයෝග්ලොබින් හා සයිටොක්රෝම සඳහා), අයඩින් (I — තයිරොයිඩ් ග්රන්ථියේ තයිරොක්සින් හා T3 හෝමෝන සඳහා), සින්ක් (Zn) සහ තඹ (Cu — විවිධ පරිවෘත්තීය එන්සයිමවල සහසාධක ලෙස) යන හතරම සැබෑ අංශුමාත්ර මූලද්රව්ය වේ! අනෙක් වරණවල ඇතුළත් Ca, P, K, S, Na, Cl සහ Mg යනු දේහ බරෙන් ~4% සාදන මහා මූලද්රව්ය වේ. 02.1🏛️ පළාත් වාර විභාගසබරගමුව පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2025) (2025)
2. සංශුද්ධ ද්රව ජලයෙහි සිදුවන සුළු ප්රතිවර්ත්ය අයනීකරණය සහ pH සමතුලිතතාව සම්බන්ධයෙන් නිවැරදි ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: සංශුද්ධ ජලයේ විඝටනය වන්නේ අණු ඉතාම සුළු ප්රමාණයක් (25°C දී [H+] = [OH-] = 10-7 M, එනම් pH = 7). H+ වැඩි වන විට pH අගය අඩු වේ (ආම්ලික වේ). මිනිස් රුධිරයේ සාමාන්ය pH අගය ~7.4 වන අතර H+/OH- වෙනස්වීම් එන්සයිම දුස්ස්වභාවීකරණය කරන බැවින් බයිකාබනේට් වැනි ස්වාරක්ෂක පද්ධති (Buffers) මගින් pH අගය නියතව තබා ගනී. 02.1🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රආනන්ද විද්යාලය — කොළඹ පෙරහුරු පරීක්ෂණය (2025) (2025)
3. පහත සඳහන් යුගල අතුරින් ජලයේ ගුණය සහ එහි සැබෑ ජීව විද්යාත්මක වැදගත්කම නිවැරදිව ගළපා ඇත්තේ කුමන වරණයෙහිද?
විවරණය: වරණ එකින් එක පරීක්ෂා කරමු: (1) දිය ලිස්සන්නා ඇවිදින්නේ සංසක්තිය නිසා ඇතිවන ඉහළ පෘෂ්ඨික ආතතියෙනි (ආසක්තිය නොවේ). (2) ශෛලම බිත්තිවලට ඇලීම ආසක්තියයි. (3) 4°C ඝනත්වය වැදගත් වන්නේ ශීත ඍතුවේ මිදෙන ජලාශවල ජලජ ජීවීන් සුරැකීමටයි. (4) ජලයේ ධ්රැවීය ද්රාවක හැකියාව නිසා රුධිර ප්ලාස්මාව, වසාව, සෛල ප්ලාස්මය හා ශෛලම/ෆ්ලෝයම යුෂය තුළ ද්රව්ය දියවී පරිවහනය වීම 100%ක් නිවැරදියි! 02.1🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රනාලන්දා විද්යාලය — කොළඹ වාර පරීක්ෂණය (2025) (2025)
4. පොස්ෆොලිපිඩ අණුවක් වැනි "උභයගුණී" (Amphipathic) අණුවක් ජලීය මාධ්යයක තැබූ විට ජලය සමඟ දක්වන අන්තර්ක්රියාව කෙබඳුද?
විවරණය: එකම අණුවක් තුළ ජලයට ප්රිය කරන "ජලකාමී" කලාපයක් (ධ්රැවීය හා ඍණ ආරෝපිත පොස්ෆේට් සහිත හිස) සහ ජලයෙන් විකර්ෂණය වන "ජලභීතික" කලාපයක් (නිර්ධ්රැවීය මේද අම්ල හයිඩ්රොකාබන් වලිග දෙක) යන දෙකම එකවර පැවතීම "උභයගුණී" (Amphipathic) ස්වභාවය ලෙස හැඳින්වේ! මෙවැනි පොස්ෆොලිපිඩ අණු ජලීය මාධ්යයකට එක් කළ විට, ධ්රැවීය හිස් ජල අණු සමඟ හයිඩ්රජන් බන්ධන සාදමින් දෙපස ජලීය මාධ්යය දෙසට යොමු වන අතර, නිර්ධ්රැවීය වලිග ජලයෙන් ඉවත් වී ද්විස්තරයේ මැද එකිනෙකා දෙසට යොමු වීමෙන් සියලුම සෛලීය ප්ලාස්ම පටලවල මූලික ව්යූහය වන "පොස්ෆොලිපිඩ ද්විස්තරය" හෝ ගෝලාකාර මිසෙල ස්වයංක්රීයව ගොඩනැගේ! 02.1🎓 A/L විභාග ප්රශ්නඅ.පො.ස. (උ.පෙළ) පසුගිය විභාග ආකෘතිය (2024)
5. ජලයේ ඇති කවර සුවිශේෂී ගුණය නිසා ශාකවල ශෛලම වාහිනී තුළින් ගුරුත්වයට එරෙහිව අඛණ්ඩ ජල කඳක් ලෙස ජලය ඉහළට ඇදී යෑමට හැකියාව ලැබී ඇත්ද?
විවරණය: උස ශාකවල මුලේ සිට මීටර ගණනක් ඉහළ පිහිටි පත්ර දක්වා ගුරුත්වයට එරෙහිව ශෛලම වාහිනී හා වාහිනිකා ඔස්සේ ජලය නොකැඩුණු අඛණ්ඩ කඳක් ලෙස ඉහළට ඇදී යෑමට (රසෝද්ගමනයට) හේතු වන්නේ ජල අණු අතර ඇතිවන හයිඩ්රජන් බන්ධන නිසා හටගන්නා ඉහළ සංසක්ති බල (Cohesion — ජල අණු එකිනෙකට ඇලී බැඳී සිටීම) සහ ආසක්ති බල (Adhesion — ජල අණු ශෛලමයේ ජලකාමී සෙලියුලෝස්/ලිග්නින් බිත්තිවලට ඇලී සිටීම) යන ගුණ දෙකයි! අනෙක් වරණ බැලුවොත්: 4 °C දී ජලය උපරිම ඝනත්වය පෙන්වීම නිසා අයිස් ජලය මත පාවී ශීත ජලාශවල ජීවීන් ආරක්ෂා කරයි; තවද ජලය සතුව ඇත්තේ ඉහළ වාෂ්පීකරණ ගුප්ත තාපයක් වන අතර ජලය ධ්රැවීය සර්වත්ර ද්රාවකයකි. 02.1🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2024) (2024)
6. සෞම්ය කලාපීය රටවල ශීත ඍතුවේදී වායුගෝලීය උෂ්ණත්වය 0°C ට වඩා පහළ බැස ගියද ගැඹුරු විල් සහ පොකුණු තුළ වෙසෙන මත්ස්යයන් ඇතුළු ජලජ ජීවීන් මිදීමකින් තොරව නොනැසී ජීවත් වීමට හේතු වන කරුණු මොනවාද?
(අ) ජලය 4°C දී උපරිම ඝනත්වය පෙන්වන බැවින් සිසිල් වන 4°C ජලය පතුලේ රැඳී පැවතීම
(ආ) 0°C දී එක් ජල අණුවක් යාබද අණු 4ක් සමඟ ස්ථායී හයිඩ්රජන් බන්ධන සාදමින් ප්රසාරණය වූ ස්ඵටික දැලිසක් (අයිස්) තැනීම නිසා ද්රව ජලයට වඩා අඩු ඝනත්වයක් සහිත අයිස් මතුපිට පාවීම
(ඉ) මතුපිට පාවෙන අයිස් ස්තරය තාප පරිවාරක බාධකයක් ලෙස ක්රියා කරමින් යට ඇති ද්රව ජලය තවදුරටත් තාප හානි වී මිදීම වැළැක්වීම
විවරණය: රචනා සහ MCQ දෙකටම අනිවාර්යයෙන්ම දැනගත යුතු කරුණු 3ක්! ජලය සිසිල් වන විට 4°C දී උපරිම ඝනත්වයට පත් වී පතුලට බසින අතර, 4°C සිට 0°C දක්වා තවදුරටත් සිසිල් වෙද්දී අණුවල චාලක ශක්තිය අඩු වී හයිඩ්රජන් බන්ධන නොබිඳී අණු 4ක් ඈතින් රඳවා ගන්නා ත්රිමාණ ස්ඵටික දැලිසක් (අයිස්) සාදයි. එවිට පරිමාව වැඩි වී ඝනත්වය අඩු වන නිසා අයිස් ජලය මතුපිට පාවෙමින් යට ඇති 4°C ද්රව ජලයට තාප පරිවාරකයක් ලෙස ක්රියා කරයි! 02.1🏛️ පළාත් වාර විභාගදකුණු පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
7. ජලජ ශාක සහ ශාක ප්ලවාංගවලට ජලාශයක යටි ස්තරවල සිටිමින් වුවද ප්රභාසංශ්ලේෂණය සිදු කිරීමට ඉඩ සලසන ජලයේ භෞතික ගුණය කුමක්ද?
විවරණය: සූර්යාලෝකයේ දෘශ්ය වර්ණාවලියට ජලය ඉහළ "පාරදෘශ්යතාවක්" (Transparency / විනිවිද පෙනෙන බවක්) දක්වන නිසා මිරිදිය ජලාශවල සහ සාගරවල මතුපිට ප්රකාශ කලාපය (Photic zone) හරහා ආලෝක කිරණ සැලකිය යුතු ගැඹුරක් දක්වා විනිවිද ගමන් කරනවා. ජලයේ සම්පූර්ණයෙන්ම ගිලී වැඩෙන ජලජ ශාකවලට (Hydrilla, Vallisneria වැනි), මුහුදු පැළෑටිවලට සහ ශාක ප්ලවාංගවලට ජලය තුළ සිට ප්රභාසංශ්ලේෂණය සිදු කරමින් ජලජ ආහාර දාම පවත්වා ගැනීමටත් ජලජ සතුන්ට දෘශ්ය සංජානනයටත් ඉඩ සලසන්නේ මෙම පාරදෘශ්ය ගුණයයි! (දුස්ස්රාවීතාව හෝ වාෂ්පීකරණ තාපය ආලෝකය විනිවිද යාමට දායක නොවේ). 02.1🏛️ පළාත් වාර විභාගවයඹ පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
8. "ජලභීතික" (Hydrophobic) සංයෝග ජලය සමඟ මිශ්ර නොවී වෙනම බිඳිති ලෙස එකතු වීමට හේතුව කුමක්ද?
විවරණය: තෙල්, මේද සහ ඉටි වැනි "ජලභීතික" (Hydrophobic) සංයෝගවල කාබන් (C) සහ හයිඩ්රජන් (H) පරමාණු අතර විද්යුත් ඍණතාව ආසන්න වශයෙන් සමාන බැවින් ඒවායේ බහුලව පවතින C–H බන්ධන "නිර්ධ්රැවීය සහසංයුජ බන්ධන" (Non-polar covalent bonds) වේ. එබැවින් ඒවායේ ආංශික විද්යුත් ආරෝපණ නොමැති නිසා ධ්රැවීය ජල අණු සමඟ ආකර්ෂණ හයිඩ්රජන් බන්ධන සෑදීමට අපොහොසත් වන අතර, ජල අණු තමන් එකිනෙකා සමඟ වඩා ස්ථායී හයිඩ්රජන් බන්ධන ජාලයක් ගොඩනගා ගනිමින් නිර්ධ්රැවීය තෙල් අණු බැහැර කර වෙනම බිඳිති ලෙස එකට ගොනු කරවයි (සියලු ජෛව පටලවල ලිපිඩ ද්විස්තරය ගොඩනැගීමටද මෙම ගුණය පදනම් වේ)! 02.1🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රවිශාඛා විද්යාලය — කොළඹ වාර පරීක්ෂණය (2024) (2024)
9. ගැඩවිලා (Earthworm) සහ Hydra වැනි මෘදු දේහධාරී අපෘෂ්ඨවංශී සතුන්ට දේහ හැඩය පවත්වා ගැනීමට හා සංචරණයට "ද්රවස්ථිති සැකිල්ලක්" (Hydrostatic skeleton) ලෙස ජලය ක්රියා කිරීමට ඉවහල් වන ප්රධාන භෞතික ලක්ෂණය කුමක්ද?
විවරණය: ද්රව ජලයේ අණු එකිනෙකට සමීපව පවතින නිසා බාහිර පීඩනයක් යෙදූ විට ද්රව ජලය පරිමාවෙන් හැකිළෙන්නේ නැත — එනම් ද්රව ජලය "සම්පීඩනය කළ නොහැකි" (Incompressible) තරලයකි! මෙම භෞතික ගුණය නිසා ශාක සෛලවල මධ්ය රික්තකය ජලයෙන් පිරී ශූනතා පීඩනය ඇති කිරීමෙන් ශාකසාර ශාකවලට සෘජුව සිටීමට යාන්ත්රික සන්ධාරණය ලැබෙනවා සේම, දැඩි අස්ථි හෝ බහිස්සැකිල්ලක් නොමැති ගැඩවිලා (සීලෝමික තරලය), වටපණුවා (ව්යාජ සීලෝමික තරලය) සහ Hydra (ආමාශවාහිනී කුහරයේ ජලය) වැනි මෘදු දේහධාරී සතුන්ගේ සංවෘත තරල කුහරය මත පේශි සංකෝචනය වීමෙන් දේහ හැඩය හා සංචරණය සලසන "ද්රවස්ථිති සැකිල්ලක්" ලෙස ක්රියා කරයි! 02.1🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රමහමායා බාලිකා විද්යාලය — මහනුවර වාර පරීක්ෂණය (2024) (2024)
10. ද්රව ජලය සහ ඝන අයිස් තුළ පවතින හයිඩ්රජන් බන්ධනවල හැසිරීම සංසන්දනය කරන විට නිවැරදි ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: සුපිරිම රසායනික-ජීව විද්යාත්මක කරුණක්! ද්රව ජලයේදී තාපජ චලිතය නිසා හයිඩ්රජන් බන්ධන තත්පරයෙන් ට්රිලියනයෙන් පංගුවක් වැනි ක්ෂණික කාලයක් තුළ නිතරම කැඩෙමින් අලුතින් හැදෙමින් පවතින නිසා ජලයට ද්රවශීලීව ගලා යන්න පුළුවන්. අයිස් හැදෙද්දී ඒ H-බන්ධන ස්ථාවර වෙලා අණු ඈතින් රඳවන දැලිසක් හදනවා. (5) වැරදියි: 100°C දී බිඳෙන්නේ හයිඩ්රජන් බන්ධන මිසක් O–H සහසංයුජ බන්ධන නෙවෙයි (පිටවන්නේ H2O ජල වාෂ්පයි)! 02.1📘 ආදර්ශ ප්රශ්නආදර්ශ විභාග ප්රශ්න පත්රය (2024) (2024)
11. වෙරළබඩ ප්රදේශවල දේශගුණය රට අභ්යන්තරයේ වියළි ගොඩබිම් ප්රදේශවලට සාපේක්ෂව දිවා-රාත්රී උෂ්ණත්ව වෙනස අඩු සෞම්ය දේශගුණයක් පෙන්වීමට සාගර ජලය දායක වන ආකාරය කුමක්ද?
විවරණය: හයිඩ්රජන් බන්ධනවල ශක්ති හුවමාරු දිශාව හරියටම මතක තියාගන්න (ළමයි නිතරම මාරු කරගන්නා තැනක්!): හයිඩ්රජන් බන්ධන "බිඳීමට" තාපය අවශෝෂණය කරගන්නවා (දිවා කාලයේදී සාගරය හිරු රැස් උරාගෙන වෙරළ සිසිල්ව තබයි). රාත්රී කාලයේ ජලය සිසිල් වන විට නව හයිඩ්රජන් බන්ධන "සෑදීමේදී" තාපය පිට කරනවා (වෙරළබඩ වාතය ඕනෑවට වඩා සිසිල් වීම වළක්වයි)! (1) වරණයේ දිවා කාලයේ H-බන්ධන "සෑදීමෙන් තාපය උරාගන්නා" බව කීම රසායනිකව වැරදියි. 02.1🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2023) (2023)
12. දිය ලිස්සන්නා (Water strider) වැනි කුඩා ජලජ කෘමීන්ට ජල පෘෂ්ඨය තුළ ගිලීමකින් තොරව ජලය මතුපිට ඇවිදීමට හා රැඳී සිටීමට හැකියාව ලැබී ඇත්තේ ජලයේ කුමන ගුණය නිසාද?
විවරණය: වාතය සහ ජලය හමුවන මතුපිට පෘෂ්ඨයේ සිටින ජල අණු, තමන්ට දෙපසින් හා යටින් පිහිටි ජල අණු සමඟ ක්රමවත් හයිඩ්රජන් බන්ධන ජාලයකින් තදින් බැඳීම (සංසක්තිය) නිසා ජල පෘෂ්ඨය නොපෙනෙන ඇදෙනසුලු ප්රත්යස්ථ පටලයක් මෙන් හැසිරෙනවා. බාහිර බලයක් මගින් ද්රව පෘෂ්ඨයක් ඇදීමට හෝ බිඳ හෙළීමට දක්වන මෙම ඉහළ ප්රතිරෝධය "පෘෂ්ඨික ආතතිය" (Surface tension) ලෙස හැඳින්වේ! අනෙකුත් බොහෝ ද්රවවලට සාපේක්ෂව ජලයට ඉතා ඉහළ පෘෂ්ඨික ආතතියක් පවතින බැවින් දිය ලිස්සන්නා (Water strider) වැනි සැහැල්ලු ජලජ කෘමීන්ට ජල පෘෂ්ඨය නොබිඳී ඒ මත පහසුවෙන් ඇවිදීමට හැකියාව ලැබී තිබෙනවා.