ගණිතමය ප්රහේලිකා සහ සංඛ්යා රටා
Brilliant-Style Math & Logic Puzzles • 6–13 ශ්රේණි සහ ගණිත ලෝලීන් සඳහා
වීජීය තර්කනය (Algebraic Pyramid)
1. මෙම සංඛ්යා පිරමීඩයේ සෑම කොටුවකම අගය ඊට පහළින් ඇති කොටු දෙකෙහි ඓක්යයට (එකතුවට) සමාන වේ. පිරමීඩයේ මුදුනේ අගය 56 නම්, පහළ පේළියේ 'X' හි අගය කීයද?
තාර්කික පැහැදිලි කිරීම: දෙවන පේළිය: [5 + X], [X + 7], [13]. තුන්වන පේළිය: [2X + 12] සහ [X + 20]. මුදුනේ කොටුව: (2X + 12) + (X + 20) = 3X + 32 = 56. එබැවින් 3X = 24 → X = 8 වේ! (Pascal කෙටි ක්රමය: 1(5) + 3(X) + 3(7) + 1(6) = 56 → 3X + 32 = 56 → X = 8.)
මැජික් කොටු තර්කනය (Magic Square Shortcut)
2. මෙම 3×3 මැජික් කොටුවේ (Magic Square) සෑම පේළියකම, තීරුවකම සහ ප්රධාන විකර්ණ දෙකෙහිම සංඛ්යා තුනේ ඓක්යය සමාන වේ. පහළ-දකුණු කොටුවේ 'X' හි අගය කීයද?
තාර්කික පැහැදිලි කිරීම: Brilliant කෙටි ක්රමය: ප්රධාන විකර්ණයේ එකතුව (16 + M + X) සහ 3 වන තීරුවේ එකතුව (12 + 14 + X) සමාන විය යුතුය! දෙපසින්ම X ඉවත් කළ විට 16 + M = 26 → මැද කොටුව M = 10 ලැබේ. එවිට අනෙක් විකර්ණයෙන් මැජික් එකතුව = 8 + 10 + 12 = 30 වේ. එබැවින් 12 + 14 + X = 30 → X = 4!
සමගාමී සමීකරණ කෙටි ක්රම (Symmetric Systems)
3. පහත සමීකරණ තුන ඇසුරෙන් එක් එක් හැඩතලයේ අගය වෙන වෙනම නොසොයා කෙටි ක්රමයකින් (● + ■ + ▲) හි මුළු අගය සොයන්න.
තාර්කික පැහැදිලි කිරීම: සමීකරණ තුනම එකවර එකතු කරන්න! එවිට සෑම හැඩතලයක්ම දෙවරක් බැගින් එකතු වේ: 2(● + ■ + ▲) = 17 + 21 + 14 = 52. දෙපසම 2න් බෙදූ විට (● + ■ + ▲) = 52 ÷ 2 = 26 ලැබේ!
සංඛ්යා රටා (Square + 1 Pattern)
4. කේන්ද්රය හරහා එකිනෙකට ප්රතිවිරුද්ධව (Opposite sectors) පිහිටි වෘත්ත ඛණ්ඩ යුගල අතර ඇති ගණිතමය සම්බන්ධය හඳුනාගෙන '?' සලකුණට ගැළපෙන සංඛ්යාව සොයන්න.
තාර්කික පැහැදිලි කිරීම: කේන්ද්රය හරහා එකිනෙකට ප්රතිවිරුද්ධ ඛණ්ඩ දෙස බලන්න: 3 → 3² + 1 = 10; 4 → 4² + 1 = 17; 5 → 5² + 1 = 26. එබැවින් 7 ට ප්රතිවිරුද්ධ ඛණ්ඩයේ අගය = 7² + 1 = 49 + 1 = 50 වේ!
ජ්යාමිතික අනුපාත (Geometric Area Scaling)
5. පිටත විශාලතම සමචතුරස්රයේ වර්ගඵලය 64 cm² වේ. එක් එක් සමචතුරස්රයේ පාදවල මධ්ය ලක්ෂ්ය යා කරමින් ඇතුළත සමචතුරස්ර දෙක නිර්මාණය කර ඇත්නම්, නිල් පැහැයෙන් අඳුරු කර ඇති කොටස් 4 හි මුළු වර්ගඵලය කීයද?
තාර්කික පැහැදිලි කිරීම: ඕනෑම සමචතුරස්රයක පාදවල මධ්ය ලක්ෂ්ය යා කිරීමෙන් සෑදෙන ඇතුළත සමචතුරස්රයේ වර්ගඵලය හරියටම හරි අඩකි (1/2)! එබැවින් පිටත සමචතුරස්රය = 64 cm² → ආනත සමචතුරස්රය = 32 cm² → ඇතුළත සුදු සමචතුරස්රය = 16 cm². නිල් පැහැති කොටසේ වර්ගඵලය = 32 − 16 = 16 cm² වේ.
සංයෝජන තර්කනය (Combinatorics Paths)
6. පහත 3×3 මාර්ග ජාලයේ 'A' ලක්ෂ්යයේ සිට 'B' ලක්ෂ්යය දක්වා දකුණට (→) සහ ඉහළට (↑) පමණක් ගමන් කළ හැකි නම්, ගමන් කළ හැකි එකිනෙකට වෙනස් කෙටිම මාර්ග මුළු ගණන කීයද?
තාර්කික පැහැදිලි කිරීම: A සිට B දක්වා යෑමට දකුණට පියවර 3ක් (R, R, R) සහ ඉහළට පියවර 3ක් (U, U, U) ලෙස මුළු පියවර 6ක් යා යුතුය. පියවර 6න් දකුණට යන පියවර 3 තෝරාගත හැකි ආකාර ගණන = 6C3 = (6 × 5 × 4) ÷ (3 × 2 × 1) = 20 කි!
වේගවත් ගණිත කෙටි ක්රම (Difference of Squares)
7. පැත්තක දිග 52ක් වූ සමචතුරස්රයකින් පැත්තක දිග 48ක් වූ සමචතුරස්රයක් කපා ඉවත් කළ විට ඉතිරි වන 'L' හැඩැති කොළ පැහැති කොටසේ වර්ගඵලය (52² − 48²) කෙටි ක්රමයෙන් සොයන්න.
තාර්කික පැහැදිලි කිරීම: දිග ගුණ කිරීම් අවශ්ය නැත! වර්ග දෙකක අන්තරයේ සූත්රය a² − b² = (a + b)(a − b) භාවිත කරන්න: 52² − 48² = (52 + 48) × (52 − 48) = 100 × 4 = 400 කි!
ජාල හා සංයෝජන (Handshake Formula)
8. චෙස් තරගාවලියක ක්රීඩකයින් 6 දෙනෙකු (A, B, C, D, E, F) සිටින අතර, සෑම ක්රීඩකයෙකුම අනෙක් සෑම ක්රීඩකයෙකු සමඟම එක් තරගය බැගින් ක්රීඩා කරයි (රූපයේ සියලුම යා කරන රේඛා ගණන). පැවැත්වෙන මුළු තරග ගණන කීයද?
තාර්කික පැහැදිලි කිරීම: ක්රීඩකයින් 6 දෙනාගෙන් සෑම අයෙකුම තමා හැර අනෙක් 5 දෙනා සමඟ ක්රීඩා කරයි. නමුත් 6 × 5 = 30 හිදී A-B සහ B-A ලෙස සෑම තරගයක්ම දෙවරක් ගණන් වේ. එබැවින් මුළු තරග ගණන = n(n − 1) ÷ 2 = (6 × 5) ÷ 2 = 15 කි.