05.7🏛️ පළාත් වාර විභාගබස්නාහිර පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
1. පුද්ගලයෙකු උදෑසන සුවඳ විලවුන් ආලේප කළ විගස එම සුවඳ තදින් දැනුණද, මිනිත්තු කිහිපයකට පසු ඔහුටම එම සුවඳ නොදැනී යයි. මෙම කායික විද්යාත්මක සංසිද්ධිය සහ එහි වැදගත්කම පිළිබඳ නිවැරදි ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: අප ඇඳ සිටින ඇඳුම්වල ස්පර්ශය හෝ කාමරයක පවතින නියත සුවඳ සෑම තත්පරයකම එකම තීව්රතාවෙන් මොළයට දැනෙන්නට ගියහොත් මධ්ය ස්නායු පද්ධතිය අනවශ්ය පසුබිම් තොරතුරුවලින් අධිකව පිරී යනවා! එබැවින් එකම නියත උත්තේජය දිගින් දිගටම ලැබෙන විට අදාළ සංවේදී ප්රතිග්රාහකවල සංවේදීතාව හා ජනනය කරන ක්රියා විභව සංඛ්යාතය ක්රමයෙන් අඩු වීම 'සංවේදන අනුවර්තනය' (Sensory adaptation) ලෙස හැඳින්වෙනවා. මෙම වැදගත් කායික අනුවර්තනය නිසා හානිකර නොවන නියත පසුබිම් උත්තේජ නොසලකා හැර පරිසරයේ සිදුවන නව හා හදිසි වෙනස්වීම් කෙරෙහි ක්ෂණිකව අවධානය යොමු කිරීමට මොළයට හැකියාව ලැබෙනවා! (ඇසේ කාචයේ වක්රතාව වෙනස් කිරීම 'ප්රතියෝජනය' වන අතර Na+ නාලිකා තාවකාලිකව අක්රිය වීම 'අනස්සව කාලය' වේ). 05.7🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රරාජකීය විද්යාලය — කොළඹ පෙරහුරු විභාගය (2024) (2024)
2. මිනිස් දේහයේ පිහිටි වේදනා ප්රතිග්රාහක (Pain receptors / Nociceptors) පිළිබඳ පහත ප්රකාශ අතුරින් නිවැරදි වන්නේ කුමක්ද?
විවරණය: වේදනා ප්රතිග්රාහක (Nociceptors) කියන්නේ ප්රාවර රහිත 'විශේෂ නිදහස් ස්නායු අන්ත' (Specialized naked/free nerve endings) විශේෂයක්! දේහයට හානිදායක විය හැකි අධික පීඩන අන්ත, අධික උෂ්ණත්ව අන්ත සහ පටක තුවාල වූ විට නිදහස් වන රසායනික ද්රව්ය (උදා: ප්රොස්ටග්ලැන්ඩින්/හිස්ටමින් වැනි) හඳුනාගෙන මස්තිෂ්කය මගින් වේදනාව ලෙස සංජානනය කරවමින් දේහය ආරක්ෂා කර ගැනීමට පොලඹවනවා. 05.7🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රවිශාඛා විද්යාලය — කොළඹ පෙරහුරු විභාගය (2024) (2024)
3. මිනිස් දෘෂ්ටි විතානයේ පිහිටි 'මධ්ය කූපය' (Fovea — කහ ලපයේ මධ්යය) සහ 'අන්ධ බින්දුව' (Blind spot) පිළිබඳ නිවැරදි ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: කාචයට කෙළින්ම පිටුපසින් දෘෂ්ටි විතානයේ අපර මධ්යයේ තියෙන කහ ලපයේ (Macula) මැද පිහිටි 'මධ්ය කූපයේ' (Fovea) යෂ්ටි සෛල එකක්වත් නෑ — තියෙන්නේ ඝනව ඇසිරුණු 'කේතු සෛල' පමණයි! ඒ නිසා දවල්ට පොතක් කියවද්දී තියුණුම පෙනීම ලැබෙන්නේ Fovea මගිනුයි (හැබැයි රෑට අඳුරු තරුවක් කෙළින්ම Fovea වලින් බැලුවොත් කේතු ක්රියා නොකරන නිසා නොපෙනී යනවා!). මධ්ය කූපයේ සිට 0.5 cm ක් පමණ නාසය දෙසට වන්නට දෘෂ්ටික ස්නායුව පිටවන 'අන්ධ බින්දුවේ' ප්රකාශ ප්රතිග්රාහක කිසිවක් නැත! 05.7🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2024) (2024)
4. දුර බලා සිටි පුද්ගලයෙකු එක්වරම තම අතෙහි ඇති පොතක අකුරු කියවීම සඳහා ඇස යොමු කරන විට (සමීප වස්තුවක් සඳහා අක්ෂි ප්රතියෝජනයේදී) ඇස තුළ සිදුවන නිවැරදි ක්රියාවලි අනුපිළිවෙළ කුමක්ද?
විවරණය: අක්ෂි ප්රතියෝජනයේ (Accommodation) වැඩිම සිසුන් පිරිසක් වරද්දන තැන මේකයි! ළඟ ඇති පොතක සිට එන්නේ අපසාරී (විහිදෙන) ආලෝක කිරණ නිසා ඒවා නාභිගත කරන්න කාචය හොඳටම මහත් (උත්තල) වෙන්න ඕනේ. ඒ සඳහා:
1. ප්රත්යනුවේගී උත්තේජනයෙන් වළයක් වැනි 'ප්රතියෝජක පේශි සංකෝචනය' වේ →
2. ප්රතියෝජක දේහය ඇතුළට (කාචය දෙසට) ළං වේ →
3. අවලම්බක බන්ධනි 'ලිහිල්' වේ (ඇදීම අඩු වේ!) →
4. කාචයේ ස්වාභාවික ප්රත්යාස්ථතාව නිසා කාචය බෝලයක් මෙන් 'වඩාත් උත්තල' වී නාභි දුර අඩු කර දෘෂ්ටි විතානය මත නාභිගත කරයි! 05.7🏛️ පළාත් වාර විභාගමධ්යම පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
5. මිනිස් ඇසේ දෘෂ්ටි විතානය මත සෑදෙන ප්රතිබිම්බයේ ස්වභාවය සහ මිනිසාට හිමි 'ද්විනේත්රික දෘෂ්ටියේ' (Binocular vision) ප්රධාන වාසිය නිවැරදිව දැක්වෙන වරණය කුමක්ද?
විවරණය: ද්විඋත්තල කාචය මගින් දෘෂ්ටි විතානය මත සාදන්නේ 'සත්ය (තාත්වික), යටිකුරු සහ වස්තුවට වඩා කුඩා' ප්රතිබිම්බයක්! එය මස්තිෂ්කයේ 'අපර කපාල ඛණ්ඩිකාවේ' දෘෂ්ටික ප්රදේශය මගින් උඩුකුරු ලෙස සංජානනය කරනවා. ඉදිරිපසට යොමු වූ ඇස් දෙකේ දෘෂ්ටි ක්ෂේත්ර අතිපිහිත වන 'ද්විනේත්රික දෘෂ්ටිය' නිසා සම්පූර්ණ දෘෂ්ටි පරාසය සීමා වුණත්, ත්රිමාණ (3D) දෘෂ්ටියත්, වස්තුවක දුර, ගැඹුර හා චලන වේගය ඉතා නිවැරදිව මැන ගැනීමේ හැකියාවත් ලැබෙනවා! 05.7🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රමහානාම විද්යාලය — කොළඹ පෙරහුරු විභාගය (2024) (2024)
6. මිනිස් කනෙහි 'ගෝලාකාර ගවාක්ෂයේ' (Round window) නිශ්චිත කෘත්යය කුමක්ද?
විවරණය: භෞතික විද්යාත්මකව ද්රවයක් යනු සම්පීඩනය කළ නොහැකි (Incompressible) මාධ්යයක් බව මතක් කරගන්න! මැද කනේ ධරණක අස්ථිකාව මගින් 'අණ්ඩාකාර ගවාක්ෂය' (Oval window) ඇතුළට තල්ලු කරන විට ඇතුළු කනේ ආලින්ද නාලයේ පරිවසා තරලය තුළ හටගන්නා පීඩන තරංග කර්ණ ශංඛය හරහා ගමන් කර කර්ණපටහ නාලය (Tympanic canal) ඔස්සේ ආපසු පැමිණෙනවා. එම කෙළවරේ පීඩනය නිදහස් කිරීමට ඇදෙනසුලු පටලමය කවුළුවක් නොතිබුණහොත් තරලය නිදහසේ කම්පනය විය නොහැකි අතර සියුම් පාදාශ්ර පටලයට හානි විය හැකියි. 'ගෝලාකාර ගවාක්ෂය' (Round window) වාතය පිරි මැද කන දෙසට පිටතට නෙරා යමින් එම පීඩන තරංග හානියකින් හා දෝංකාරයකින් තොරව මුදා හැරීම සිදු කරයි! (මැද කනේ වායු පීඩනය තුලනය කරන්නේ යුස්ටේකීය නාලය මගිනි). 05.7🏛️ පළාත් වාර විභාගසබරගමුව පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
7. මිනිස් සමෙහි 'චර්මය' (Dermis) තුළ අන්තර්ගත වන පටක, සෛල හා උපාංග පිළිබඳ නිවැරදි ප්රකාශය තෝරන්න.
විවරණය: චර්මය (Dermis) තමයි සමේ සැබෑම ක්රියාකාරී මධ්යස්ථානය! එය කොලැජන් (ආතති ශක්තිය) හා ඉලැස්ටින් (ප්රත්යාස්ථතාව) තන්තු සහිත 'අරියල සම්බන්ධක පටකයකින්' සමන්විත වන අතර තන්තුකාරක සෛල, මහාභක්ෂාණු හා කුඹ සෛල දරයි. රුධිර හා වසා වාහිනී, ස්වේද ග්රන්ථි, රෝම කූපවලට විවෘත වන තෙල්මය 'සීබම්' ස්රාවය කරන ස්නේහ ස්රාවී ග්රන්ථි, අනිච්ඡානුග (සිනිඳු පේශි) රෝම උද්ගාමක පේශි සහ සංවේදී ප්රතිග්රාහක සියල්ලම පිහිටන්නේ චර්මය තුළයි! (අධශ්චර්මය පිහිටන්නේ චර්මයට යටිනි). 05.7🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රරිච්මන්ඩ් විද්යාලය — ගාල්ල පෙරහුරු විභාගය (2024) (2024)
8. මිනිසෙකු උණුසුම් දහවල් කාලයේ ක්රීඩා කරන විට මිනිස් සමෙහි සිදුවන කායික විද්යාත්මක ප්රතිචාර එකතුව නිවැරදිව දැක්වෙන්නේ කවර වරණයෙහිද?
විවරණය: දේහ උෂ්ණත්වය 37°C ට වඩා ඉහළ යන විට හයිපොතැලමසේ උපදෙස් මත චර්මය ප්රධාන ආකාර දෙකකින් තාපය ඉවත් කරනවා: (1) චර්මයේ සිනිඳු පේශි ඉහිල් වී 'චර්මීය ධමනිකා විස්තාරණය' (Vasodilation) වීමෙන් උණුසුම් රුධිරය සම මතුපිටට ආසන්නව ගලා ගොස් විකිරණය/සන්නයනය/සංවහනය මගින් තාපය පිට කරයි; (2) ස්වේද ග්රන්ථි සක්රිය වී දහඩිය සම මතුපිටින් වාෂ්ප වන විට වාෂ්පීභවනයේ ගුප්ත තාපය ලෙස විශාල තාප ප්රමාණයක් ඉවත් කරයි (රෝම උද්ගාමක පේශි ඉහිල්ව පවතී). අපිචර්මයේ රුධිර නාල නැති නිසා 4 වරණය උගුලකි! 05.7🏛️ පළාත් වාර විභාගදකුණු පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2023) (2023)
9. අඳුරු කාමරයක සිට එක්වරම දීප්තිමත් හිරු එළියට පැමිණි පුද්ගලයෙකුගේ ඇසෙහි තාරා මණ්ඩලයේ (Iris) සහ කණීනිකාවේ (Pupil) සිදුවන ක්ෂණික ප්රතීක වෙනස්වීම කුමක්ද?
විවරණය: තාරා මණ්ඩලයේ ප්රතිවිරුද්ධව ක්රියා කරන සිනිඳු පේශි කට්ටල 2ක් තියෙනවා: (1) දීප්තිමත් ආලෝකයේදී දෘෂ්ටි විතානයට හානි වීම වළක්වන්න 'ප්රත්යනුවේගී' ස්නායු උත්තේජනයෙන් 'වෘත්තාකාර පේශි' (Circular muscles) සංකෝචනය වී අරීය පේශි ඉහිල් වීමෙන් කණීනිකාව කුඩා වෙනවා; (2) අඳුරේදී වැඩි ආලෝකයක් ඇස තුළට ගැනීමට 'අනුවේගී' උත්තේජනයෙන් 'අරීය පේශි' (Radial muscles) සංකෝචනය වී කණීනිකාව විශාල (විස්තාරණය) වෙනවා! 05.7🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2023) (2023)
10. මිනිස් ඇසේ දෘෂ්ටි විතානය (Retina) තුළ ආලෝක කිරණ ගමන් කරන දිශාව සහ ජනනය වන ස්නායු ආවේග ගමන් කරන දිශාව පිළිබඳ නිවැරදි අනුපිළිවෙළ කුමක්ද?
විවරණය: දෘෂ්ටි විතානයේ සෛල සැකැස්ම 'උඩුයටිකුරු' වගේ පෙනෙන හරිම අපූරු සැකැස්මක්! කාච රසය පැත්තෙන් එන ආලෝක කිරණ මුලින්ම විනිවිද යන්නේ ඇතුළතින්ම ඇති 'ගැංග්ලියම් සෛල' හා 'ද්විධ්රැව නියුරෝන' හරහා ගොස් පිටුපසින් (වර්ණධර අපිච්ඡදය අසල) පිහිටි යෂ්ටි හා කේතු සෛල වෙතටයි! එතැනදී ජනනය වන ස්නායු ආවේග ආපසු ඉදිරිපස දෙසට: යෂ්ටි/කේතු → ද්විධ්රැව නියුරෝන → ගැංග්ලියම් සෛල ලෙස ගමන් කරන අතර, ගැංග්ලියම් සෛලවල අක්සන එක් වී 'දෘෂ්ටික ස්නායුව' සාදයි! 05.7🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රආනන්ද විද්යාලය — කොළඹ වාර පරීක්ෂණය (2023) (2023)
11. මිනිස් කනෙහි බාහිර කන සහ මැද කන ආශ්රිත ව්යූහ හා කෘත්ය පිළිබඳ නිවැරදි ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: මැද කන සහ බාහිර කන ගැන මේ කරුණු 3 හොඳටම මතක තියාගන්න: (1) බාහිර ශ්රවණ නාලයේ කලාඳුරු (Cerumen) ස්රාවය කරන්නේ 'විකරණය වූ ස්වේද (දහඩිය) ග්රන්ථි' මගිනි (කන් පෙත්ත ප්රත්යාස්ථ කාටිලේජයකි); (2) ශ්රවණ අස්ථිකා 3 පිහිටන නිවැරදි අනුපිළිවෙළ: මුද්ගරිකාව (Malleus) → නිසාතිය (Incus) → ධරණකය (Stapes); (3) 'යුස්ටේකීය නාලය' මගින් වාතය පිරි මැද කන ග්රසනිකාවට සම්බන්ධ කරමින් කර්ණපටහ පටලය දෙපස වායු පීඩනය සමාන කරයි (කන්දක් නගිද්දී කෙළ ගිලින විට කන ඇරෙන්නේ ඒ නිසයි!). 05.7🏛️ පළාත් වාර විභාගවයඹ පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2023) (2023)
12. මිනිස් ඇතුළු කනෙහි පිහිටි දේහ සමතුලිතතාව සඳහා දායක වන ව්යූහ, ඒවා හඳුනාගන්නා චලන වර්ග සහ ආවේග යොමු කරන මොළයේ ප්රදේශය නිවැරදිව දැක්වෙන වරණය කුමක්ද?
විවරණය: ඇතුළු කනේ සමතුලිතතා කොටස් දෙක කිසිදාක මාරු කරගන්න එපා:
1. ආලින්දයේ ඇති 'තුඹිකාව' (Utricle) හා 'මඩිත්ත' (Saccule): ජෙලටිනමය ද්රව්යයක ගිලුණු කැල්සියම් කාබනේට් (CaCO3) කැටිති හෙවත් 'කර්ණාශ්ම' (Otoliths) සහ රෝම සෛල දරයි → ගුරුත්වයට සාපේක්ෂව හිසේ පිහිටීම හා රේඛීය ත්වරණ/චලන හඳුනා ගනී.
2. එකිනෙකට ලම්බක තල 3ක පිහිටි 'අර්ධ චක්රාකාර නාල 3' (පාදස්ථයේ ඉදිමුණු ඇම්පියුලාවේ රෝම සෛල සහිත): හිස හැරවීම වැනි 'කෝණික චලන' හඳුනා ගනී.
මේ දෙකෙන්ම ආවේග යන්නේ සමතුලිතතාව පාලනය කරන 'අනුමස්තිෂ්කය' වෙතටයි!