04.2🏛️ පළාත් වාර විභාගදකුණු පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
1. ගැනොංග් පානමානයක් සවි කරන ලද ශාක රිකිල්ලක් පහත සඳහන් පාරිසරික තත්ත්ව යටතේ තැබූ විට කේශික නළයේ වායු බුබුළ ඉදිරියට ගමන් කිරීමේ වේගය අඩු වන්නේ කුමන අවස්ථාවේදීද?
විවරණය: උත්ස්වේදනය සිදුවන්නේ පත්රයේ අන්තර්සෛලීය වාත අවකාශයේ ජල වාෂ්ප සාන්ද්රණය (~100% සංතෘප්ත) සහ බාහිර වායුගෝලයේ ජල වාෂ්ප සාන්ද්රණය අතර පවතින 'ජල වාෂ්ප විසරණ අනුක්රමණය' මතයි. විනිවිද පෙනෙන පොලිතීන් බෑගයකින් රිකිල්ල ආවරණය කළ විට පිටවන ජල වාෂ්ප බෑගය තුළම සිර වී අවට සාපේක්ෂ ආර්ද්රතාව (Relative humidity) ඉහළ යන නිසා පත්රය හා පිටත වාතය අතර විසරණ අනුක්රමණය පහත වැටී උත්ස්වේදන ශීඝ්රතාව හා වායු බුබුළේ වේගය හොඳටම අඩු වෙනවා! මද සුළඟ, දීප්තිමත් ආලෝකය, උෂ්ණත්වය වැඩි වීම සහ වියළි වාතය යන අනෙක් අවස්ථා හතරේදීම උත්ස්වේදන වේගය ඉහළ යයි. 04.2🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2024) (2024)
2. හිමිදිරි උදෑසන කුඩා ශාකමය ශාකවල (උදා: Alocasia / තෘණ / ස්ට්රෝබෙරි) පත්ර දාරවල හා අග්රවල ද්රව ජල බිඳිති පිටවී තිබෙනු දක්නට ලැබේ. 'බින්දුදය' (Guttation) නම් මෙම ක්රියාවලිය පිළිබඳ නිවැරදි ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: විභාගයේ හැමදාම අහන 'උත්ස්වේදනය vs බින්දුදය vs පින්න' වෙනස! (1) බින්දුදය (Guttation) සිදුවන්නේ රාත්රී/හිමිදිරි කාලයේ වායුගෝලීය ආර්ද්රතාව වැඩි නිසා උත්ස්වේදනය ඉතා අඩු වූ විටත්, පසේ ජලය ඇති තරම් තිබෙන විටත් මුල්වල සක්රිය අයන අවශෝෂණයෙන් ගොඩනැගෙන ධන 'මූල පීඩනය' (Root pressure) නිසයි. (2) එය පිටවන්නේ පත්ර දාරවල නාරටි කෙළවර ඇති සැමවිටම විවෘත 'ජලස්රාවී ග්රන්ථි' (Hydathodes) හරහායි. (3) පිටවන්නේ සංශුද්ධ ජලය නොව ඛනිජ ලවණ හා කාබනික සංයෝග සහිත තනුක ශෛලම යුෂයයි! (4) මූල පීඩනය කුඩා බලයක් නිසා එය කුඩා පැළෑටිවල මිස උස ගස්වල සිදු නොවේ. 04.2🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රමලියදේව විද්යාලය — කුරුණෑගල පෙරහුරු විභාගය (2024) (2024)
3. ශාකයක 'පත්ර වින්යාසය' (Phyllotaxy) යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ කුමක්ද සහ එහි ප්රධාන කායික විද්යාත්මක වැදගත්කම කුමක්ද?
විවරණය: 'පත්ර වින්යාසය' (Phyllotaxy) කියන්නේ කඳක් හෝ අත්තක් මත පත්ර සකස් වී ඇති ජානමය වශයෙන් නිශ්චිත ජ්යාමිතික රටාවයි—එනම් එක් ගැටයකට තනි පත්රය බැගින් (ඒකාන්තර/සර්පිලාකාර — බොහෝ සපුෂ්ප ශාකවල අනුයාත පත්ර අතර 137.5° කෝණයෙන්!), ගැටයකට පත්ර දෙක බැගින් (සම්මුඛ — පේර) හෝ ගැටයකට පත්ර තුනක් හෝ වැඩි ගණනක් (වලයාකාර — රුක්අත්තන) ලෙස පිහිටීමයි. මෙම සැකැස්මේ ප්රධානතම කායික විද්යාත්මක වැදගත්කම වන්නේ ඉහළ පත්රවලින් පහළ පත්ර මතට වැටෙන සෙවණ (Self-shading) අවම කරමින් ප්රභාසංශ්ලේෂණය සඳහා උපරිම සූර්යාලෝක ප්රමාණයක් ග්රහණය කර ගැනීමයි! 04.2🏛️ පළාත් වාර විභාගවයඹ පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2024) (2024)
4. සෙලියුලෝස් සෛල බිත්තිවල ජලකාමී බව නිසා පත්ර මධ්ය සෛල බිත්තිවල ක්ෂුද්ර කෙඳිති අතර ජල පටලයෙන් ජලය වාෂ්ප වන විට වාත-ජල අතුරුමුහුණතේ ඇති වන වක්ර මාවකය (Meniscus) මගින් ජනනය කරනු ලබන්නේ කුමක්ද?
විවරණය: උස ගසක මුදුනටම ශෛලම ජල කඳ ඇදගන්නා උත්ස්වේදන චූෂණය ගොඩනැගෙන භෞතික විද්යාත්මක යාන්ත්රණය හරියටම මේකයි! පත්ර මධ්ය සෛල බිත්තියේ ජලකාමී සෙලියුලෝස් ක්ෂුද්ර කෙඳිති අතර ඇති සියුම් ජල පටලයෙන් ජලය වාෂ්ප වෙනකොට වාත-ජල අතුරුමුහුණත (මාවකය / Meniscus) ක්ෂුද්ර කෙඳිති අතරට ගැඹුරින් අවතලව වක්ර වෙනවා. ජලයේ ඉහළ පෘෂ්ඨික ආතතිය නිසා එම වක්ර මාවකයේ ප්රබල 'ඍණ පීඩන විභවයක්' (Negative pressure potential / උත්ස්වේදන ආතතියක්) ජනනය වී ශෛලමය දිගේ ජල කඳ ඉහළට ඇද ගන්නා චූෂණ බලය නිර්මාණය කරනවා (මෙහිදී ATP වැය නොවේ)! 04.2🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රදේවි බාලිකා විද්යාලය — කොළඹ වාර පරීක්ෂණය (2024) (2024)
5. දිවා කාලයේදී පූටිකා විවෘතව පැවතීම නිසා CO2 අවශෝෂණයත් ජල වාෂ්ප හානියත් එකවර සිදුවන 'උත්ස්වේදන–ප්රභාසංශ්ලේෂණ සම්මුතිය' (Transpiration–photosynthesis compromise) සම්බන්ධයෙන් නිවැරදි ප්රකාශය කුමක්ද?
විවරණය: ප්රභාසංශ්ලේෂණය සහ ශාක ජල පරිවහනය එකට යා කරන 'උත්ස්වේදන–ප්රභාසංශ්ලේෂණ සම්මුතිය' හරියටම තේරුම් ගන්න! වායුගෝලයේ CO2 ඇත්තේ ඉතා අඩුවෙන් (~0.04%) වුවත් පත්රය ඇතුළත වාතය ජල වාෂ්පවලින් සංතෘප්ත නිසා CO2 ඇතුළට ගැනීමට පූටිකා ඇරෙන සෑම විටම විශාල ජල වාෂ්ප ප්රමාණයක් පිටවෙනවා. C4 ශාකවල PEP කාබොක්සිලේස් එන්සයිමයට CO2 (HCO3-) කෙරෙහි ඉතා ඉහළ බන්ධනතාවක් ඇති නිසා පූටිකා අර්ධව වැසී තිබියදීත් කාර්යක්ෂමව CO2 තිර කරමින්, එකම CO2 ග්රෑම් ප්රමාණයක් තිර කිරීමට C3 ශාකවලට (~600 g H2O) වඩා බෙහෙවින් අඩු ජල ප්රමාණයක් (~300 g H2O) වැය කරයි! 04.2🎓 A/L විභාග ප්රශ්නA/L පසුගිය විභාගය (2023) (2023)
6. උදෑසන හිරු උදා වීමත් සමඟ ශාක පත්රවල පූටිකා විවෘත වීම උත්තේජනය කරන K+ ස්යන්දය (K+ influx) ක්රියාවලියේ නිවැරදි පියවර අනුපිළිවෙළ කුමක්ද?
විවරණය: පූටිකා විවෘත වීම පැහැදිලි කරන 'K+ ස්යන්දය කල්පිතයේ' (K+ influx hypothesis) නිවැරදි පියවර 5 හොඳටම මතක තියාගන්න: (1) උදෑසන 'නිල් ආලෝකය' (Blue light) පාලක සෛල ප්ලාස්ම පටලයේ නිල් ආලෝක ප්රතිග්රාහක උත්තේජනය කරයි → (2) H+-ATPase ප්රෝටෝන පොම්පය සක්රිය වී ATP වැය කරමින් H+ අයන පාලක සෛලයෙන් පිටතට පොම්ප කරයි → (3) සෛලය ඇතුළත විද්යුත් විභවය වඩා ඍණ වීමෙන් වෝල්ටීයතා-ද්වාර නාලිකා හරහා K+ අයන (සහ Cl- / මැලේට්2-) පාලක සෛල තුළට ගලා එයි → (4) ද්රාව්ය විභවය (Ψs) හා ජල විභවය (Ψw) පහළ බැසීම නිසා යාබද අපිචර්මීය සෛලවල සිට ආස්රැතියෙන් ජලය ඇතුළු වේ → (5) ශූනතාව ඉහළ ගොස් පූටිකාව විවෘත වේ! ABA හා Ca2+ ක්රියාත්මක වන්නේ නියඟයේදී පූටිකා වැසීමටයි. 04.2🏛️ පළාත් වාර විභාගබස්නාහිර පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2023) (2023)
7. ඒකබීජපත්රී තෘණ කුලයේ (Poaceae) ශාක පත්රවල හමුවන පාලක සෛලවල හැඩය කුමක්ද?
විවරණය: පාලක සෛලවල රූපීය විවිධත්වයෙන් නිතරම අහන වැදගත් කරුණක්! ද්විබීජපත්රී ශාකවල සහ තෘණ නොවන බොහෝ ඒකබීජපත්රී ශාකවල පාලක සෛල බෝංචි ඇට හෙවත් වකුගඩු (Kidney-shaped) හැඩැතියි; නමුත් තණකොළ, වී, බඩඉරිඟු, උක් වැනි තෘණ කුලයේ (Poaceae) ඒකබීජපත්රී ශාකවල පාලක සෛල 'ඩම්බෙල්' (Dumbbell-shaped — දෙකෙළවර බල්බාකාරව පිම්බුණු හා මැද පටු ඝන බිත්ති සහිත) හැඩයක් ගන්නා අතර ඊට දෙපසින් පැහැදිලි උපකාරක සෛල (Subsidiary cells) යුගලක් පිහිටමින් ඉතා වේගවත් හා කාර්යක්ෂම පූටිකා විවෘත/වැසීම් සිදු කරනවා! 04.2🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රවිශාඛා විද්යාලය — කොළඹ වාර පරීක්ෂණය (2023) (2023)
8. පූටිකා විවෘත වීම හා වැසීම කෙරෙහි බලපාන අභ්යන්තර හා බාහිර සාධක පිළිබඳ පහත ප්රකාශ සලකන්න:
(අ) පත්රයේ අන්තර්සෛලීය වාත අවකාශවල CO2 සාන්ද්රණය අඩු වීම පූටිකා විවෘත වීම උත්තේජනය කරයි.
(ආ) නියත අඳුරක තැබූ ශාකයක වුවද අභ්යන්තර ජෛව ඔරලෝසුව (Circadian rhythm) නිසා පැය 24කට වරක් පූටිකා විවෘත වීමේ හා වැසීමේ රිද්මයක් දැකිය හැකිය.
(ඉ) පරිසර උෂ්ණත්වය අධික ලෙස ඉහළ ගිය විට (උදා: 35–40 °C ඉක්මවූ විට) සෛලීය ශ්වසනයෙන් අන්තර්සෛලීය CO2 වැඩි වීම හා ජල හානිය නිසා මධ්යාහ්නයේදී පූටිකා වැසී යා හැකිය.
මෙම ප්රකාශ අතුරින් නිවැරදි වන්නේ,
විවරණය: මෙම ප්රකාශ තුනම පූටිකා යාමන යාන්ත්රණ සම්බන්ධයෙන් 100%ක් නිවැරදියි! (අ) ප්රභාසංශ්ලේෂණය නිසා පත්රයේ අන්තර්සෛලීය වාත අවකාශවල CO2 සාන්ද්රණය අඩු වන විට තවත් CO2 ලබා ගැනීමට පූටිකා විවෘත වන අතර අභ්යන්තර CO2 වැඩි වුවහොත් වැසේ. (ආ) බාහිර ආලෝකය නැති නියත අඳුරක තැබුවත් ශාකයේ අභ්යන්තර ජෛව ඔරලෝසුව (Circadian rhythm) නිසා පැය 24කට වරක් දෛනිකව පූටිකා ඇරෙන-වැහෙන රිද්මයක් දැකිය හැකිය. (ඉ) උෂ්ණත්වය 35–40 °C ඉක්මවා අධිකව ඉහළ යන විට සෛලීය ශ්වසනයෙන් CO2 ඉහළ යාම හා අධික විජලනය වැළැක්වීමට මද්දහනේ පූටිකා වැසීම (Midday closure) සිදු වෙනවා! 04.2🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රරාජකීය විද්යාලය — කොළඹ වාර පරීක්ෂණය (2023) (2023)
9. කාන්තාර හා වියළි පරිසරවල වැඩෙන ශුෂ්කරූපී ශාක (Xerophytes — උදා: කණේරු, පතොක්, මුහුදු තෘණ) උත්ස්වේදන ජල හානිය අවම කර ගැනීමට දක්වන අනුවර්තනයක් නොවන්නේ කුමක්ද?
විවරණය: තුනී, පළල් පත්ර සහ උඩු අපිචර්මයේ පූටිකා පිහිටීම කියන්නේ ජලජ (පාවෙන) හෝ සෙවණ ශාකවල ලක්ෂණයක් මිසක් කිසිසේත්ම ශුෂ්කරූපී (Xerophytic) ශාකවල ලක්ෂණයක් නෙවෙයි! කණේරු (Nerium) වල ගිලුණු පූටිකා කුහර හා ට්රයිකෝම, පතොක්/අන්නාසි (CAM) වල රාත්රී පූටිකා විවෘත වීම, සහ මුහුදු තෘණවල පත්ර රෝල් වීම යන සියල්ල පූටිකා අසල නිශ්චල ආර්ද්ර වාතය රඳවා උත්ස්වේදනය අවම කරන විශිෂ්ට අනුවර්තනයි. 04.2🏛️ පළාත් වාර විභාගමධ්යම පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2023) (2023)
10. ශාකවල උත්ස්වේදනය 'නොවැළැක්විය හැකි අවාසියක්' නොව ශාකයේ පැවැත්මට වැදගත් කායික ක්රියාවලියක්ද වන්නේ එමගින් පහත කවර ප්රයෝජන සැලසෙන නිසාද?
(අ) උස ශාකවල මුලේ සිට අග්රස්ථ පත්ර දක්වා ජලය හා දිය වූ ඛනිජ අයන උඩුකුරුව ඇද ගැනීමට අවශ්ය උත්ස්වේදන චූෂණ බලය ජනනය කිරීම
(ආ) ජලයේ ඉහළ වාෂ්පීකරණ ගුප්ත තාපය හේතුවෙන් හිරු රශ්මියෙන් රත් වන පත්ර පෘෂ්ඨය සිසිල් කර එන්සයිම විස්වභාවීකරණයෙන් ආරක්ෂා කිරීම
(ඉ) පත්රවල සිට මුල් දක්වා සුක්රෝස් ෆ්ලෝයමය ඔස්සේ සක්රියව පහළට ඇද ගැනීම
නිවැරදි ප්රකාශ තෝරන්න.
විවරණය: උත්ස්වේදනය මගින් ශාකයට සැලසෙන ප්රධාන කායික විද්යාත්මක වැදගත්කම් තුන වන්නේ: (1) උස ශාකවල රසෝද්ගමනය සඳහා අවශ්ය උත්ස්වේදන චූෂණ බලය සැපයීම (මුල්වලින් අවශෝෂණය කළ ජලය හා ද්රාවිත ඛනිජ අයන ශාකයේ ඉහළම පත්ර දක්වා බෙදා හැරීම), (2) ජලයේ ඉහළ වාෂ්පීකරණ ගුප්ත තාපය නිසා වාෂ්පීභවන සිසිලනය මගින් දැඩි හිරු එළියේදී පත්රවල උෂ්ණත්වය 10–15 °C පමණ දක්වා පහත හෙළා එන්සයිම ආරක්ෂා කිරීම, සහ (3) ජල අවශෝෂණය පවත්වා ගනිමින් ශාකසාර කොටස්වල ශූනතා සන්ධාරණයට ආධාර වීමයි. (ඉ) ප්රකාශය වැරදියි—සුක්රෝස් ෆ්ලෝයමය ඔස්සේ ගමන් කරන්නේ ධන ජලස්ථිතික පීඩන ප්රවාහයෙන් මිසක් උත්ස්වේදන චූෂණයෙන් නොවේ! 04.2🏫 පාසල් ප්රශ්න පත්රමහමායා බාලිකා විද්යාලය — මහනුවර වාර පරීක්ෂණය (2023) (2023)
11. ජලජ පරිසරවල ජල පෘෂ්ඨය මත පාවෙමින් වැඩෙන ඕලු/නෙළුම් (Nymphaea) වැනි ශාකවල පත්රවලත්, සම්පූර්ණයෙන්ම ජලයේ ගිලී වැඩෙන Hydrilla වැනි ශාකවල පත්රවලත් පූටිකා ව්යාප්තිය පිළිවෙළින් කෙසේ වේද?
විවරණය: විවිධ පරිසරවලට අනුව පූටිකා ව්යාප්තිය වෙනස් වන ආකාරය ඉතා තාර්කිකයි! ජල පෘෂ්ඨය මත පාවෙන පත්ර දරන ඕලු හා නෙළුම් (Nymphaea) වැනි ශාකවල පත්රයේ යටි පෘෂ්ඨය ජලය සමඟ ස්පර්ශ වී පවතින නිසා වායු හුවමාරුවට පූටිකා පිහිටන්නේ වාතයට නිරාවරණය වූ 'උඩු අපිචර්මයේ' පමණයි. ඊට වෙනස්ව සම්පූර්ණයෙන්ම ජලයේ ගිලී වැඩෙන (Submerged) Hydrilla හා Vallisneria වැනි ජලජ ශාකවල උච්චර්මය රහිත තුනී අපිචර්මය හරහා ජලයේ දිය වූ CO2 හා O2 සෘජුවම විසරණය වන නිසා ඒවායේ පූටිකා සම්පූර්ණයෙන්ම දක්නට නොලැබේ! 04.2🏛️ පළාත් වාර විභාගසබරගමුව පළාත් අවසාන වාර විභාගය (2023) (2023)
12. පාලක සෛල තුළට K+ අයන විශාල ප්රමාණයක් ඇතුළු වන විට පාලක සෛලය තුළ විද්යුත් උදාසීනතාව (Charge balance) සහ ආස්රැතික පීඩනය පවත්වා ගැනීම සඳහා සමගාමීව සිදුවන්නේ කුමක්ද?
විවරණය: හොඳම ගැඹුරු සංකල්ප ප්රශ්නයක්! H+ පිටතට පොම්ප කර K+ ධන අයන ඇතුළට එනකොට සෛලයේ ආරෝපණ තුලිතතාව රකින්න ඍණ අයනත් ඕන වෙනවා. ඒකට පාලක සෛලය කරන්නේ පිටතින් Cl- අයන ඇතුළට ගන්නා ගමන් සෛලය ඇතුළත කාබනික අම්ල විඝටනයෙන් මැලේට් (Malate2-) ඍණ අයන නිපදවා K+ සමඟ රික්තකයේ රඳවා ගැනීමයි. මේ අයන සාන්ද්රණය වැඩි වීමෙන් තමයි Ψs හොඳටම ඍණ වෙලා වතුර ඇතුළට ඇදෙන්නේ!