# මානව ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය සහ වෘක්කාණුවේ (Nephron) මූත්‍රා සෑදීම හා ආස්‍රැති විධානය (Human Immune System & Nephron Urine Formation, Osmoregulation & CKDu)

- **Platform:** [Homeschool.lk](https://homeschool.lk/)
- **Canonical URL:** https://homeschool.lk/grade-12/biology/u05-immunity-innate-adaptive-and-human-excretory-nephron/
- **Curriculum Alignment:** National Institute of Education (NIE) Sri Lanka — Grade 12, ජීව විද්‍යාව (Biology (G.C.E. A/L)), Unit 5
- **Exam Weight:** A/L I පත්‍රයේ MCQ 4–5ක් සහ II පත්‍රයේ සම්පූර්ණ රචනා (Essay) හා ව්‍යුහගත ප්‍රශ්න 1–2ක්
- **Official Textbook Reference:** https://nie.lk/pdffiles/tg/sGr12TG%20Biology.pdf

## කෙටි සාරාංශය / Quick Syllabus Definition (Sinhala & English)
සහජ හා පරිචිත ප්‍රතිශක්තිය, ප්‍රදාහ ප්‍රතිචාරය, B හා T වසා සෛල මගින් දේහ තරලමය හා සෛල-මාධ්‍ය ප්‍රතිචාර, සක්‍රිය/අක්‍රිය ප්‍රතිශක්තිය හා එන්නත්, අසාත්මිකතා/ස්වයං ප්‍රතිශක්ති රෝග/HIV මෙන්ම N-බහිස්ස්‍රාවී ඵල (NH₃, යූරියා, යූරික් අම්ලය), වෘක්කාණුවේ අතිපරිස්‍රාවණය, වරණීය ප්‍රතිශෝෂණය හා ස්‍රාවය, ADH හා RAAS යාමනය, වකුගඩු ගල් සහ CKDu / රුධිර කාන්දුකරණය (Dialysis) වෛද්‍ය වැදගත්කම සම්පූර්ණයෙන් ඉගෙන ගනිමු.

*English Summary:* Complete NIE Unit 05.5 (Competencies 5.4.1 & 5.5.1–5.5.3) in warm spoken Sinhala: innate vs adaptive immunity, humoral & cell-mediated responses, vaccines, allergies/autoimmunity/HIV, nitrogenous wastes, nephron ultrafiltration/reabsorption/secretion, ADH & RAAS homeostasis, kidney stones, CKDu & hemodialysis clinical insights.

## පාඩම් සටහන (Study Notes)
අද අපි ඒකකය 05 පළමු කොටස (Part I) සම්පූර්ණ කරන අතිශය වැදගත් පාඩමට ඇවිත් ඉන්නවා! මේ පාඩමෙන් අපි අපේ ශරීරය ආරක්ෂා කරන **ප්‍රතිශක්තිකරණ හමුදාව (Immunity — NIE 5.4.1)** සහ රුධිරය පිරිසිදු කරමින් ජල-ලවණ සමතුලිතතාව රකින **වෘක්කාණුවේ මූත්‍රා සෑදීම හා ආස්‍රැති විධානය (Excretion & Osmoregulation — NIE 5.5.1 – 5.5.3)** යන කොටස් දෙකම 100%ක් නිරවුල්ව තේරුම් ගනිමු!

    
      🩺 අනාගත වෛද්‍යවරයෙකු විදිහට ශ්‍රී ලංකාවේ CKDu සහ රුධිර කාන්දුකරණය (Dialysis) ඔයාට ඕන වෙන්නේ ඇයි?
      ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරුමැද පළාත (මැදවච්චිය, පදවිය, කැබිතිගොල්ලෑව, මැදිරිගිරිය) සහ ඌව/නැගෙනහිර (ගිරාඳුරුකෝට්ටේ, දෙහිඅත්තකණ්ඩිය) ප්‍රදේශවල ගොවි ජනතාව දහස් ගණනක් පීඩා විඳින **හේතුව හඳුනා නොගත් නිදන්ගත වකුගඩු රෝගය (CKDu)** ගැන ඔයා අහලා ඇති. දියවැඩියාව හෝ අධිරුධිර පීඩනය නැතිව හටගන්නා මෙම රෝගයේ මුල් අවධියේ රෝග ලක්ෂණ නොපෙන්වන නිසා, හඳුනාගන්නා විට වකුගඩු අප්‍රතිවර්ත්‍ය ලෙස හානි වී අවසාන අදියරට (ESRD) පත් වී තිබෙනවා. එවිට රෝගියාගේ රුධිරයේ එකතු වන යූරියා, ක්‍රියැටිනින් හා අතිරික්ත K+/ජලය කෘත්‍රිමව ඉවත් කර ජීවිතය රැකදෙන්නේ **රුධිර කාන්දුකරණය (Dialysis)** මගින්!

    

    
## 1. මානව ප්‍රතිශක්තිය: සහජ ප්‍රතිශක්තිය vs පරිචිත ප්‍රතිශක්තිය (NIE 5.4.1)

    ව්‍යාධිජනකයන්ට හා ආගන්තුක ද්‍රව්‍යවලට එරෙහිව "තමන්ගේ දේහ සෛල" (ස්වයං) වලින් "ආගන්තුක සෛල" වෙන් කර හඳුනාගෙන දේහය ආරක්ෂා කරගැනීමේ හැකියාව **ප්‍රතිශක්තිය** නම් වේ. එහි ප්‍රධාන ආකාර දෙක මේ වගුවෙන් සංසන්දනය කරමු:

    
      | 
        
          ලක්ෂණය 
          | සහජ ප්‍රතිශක්තිය (Innate Immunity) 
          | පරිචිත / අනුවර්තී ප්‍රතිශක්තිය (Adaptive Immunity) 
        

      
      
        
          | **විශිෂ්ටතාව හා වේගය** 
          | **විශිෂ්ට නොවේ** (ඕනෑම ආක්‍රමණිකයෙකුට එරෙහිව **ක්ෂණිකව** එකම ආකාරයට ක්‍රියා කරයි). 
          | **ඉතා විශිෂ්ටයි** (නිශ්චිත එපිටෝපයකට එරෙහිව ක්‍රියා කරයි; ප්‍රාථමික ප්‍රතිචාරය මන්දගාමීය). 
        

        
          | **ප්‍රතිශක්ති මතකය හා සත්ත්ව කාණ්ඩ** 
          | මතකයක් නැත; **අපෘෂ්ඨවංශීන් හා පෘෂ්ඨවංශීන් දෙගොල්ලන්ටම** ඇත. 
          | **ප්‍රතිශක්ති විද්‍යාත්මක මතකයක් ඇත**; **පෘෂ්ඨවංශීන්ට පමණක්** සීමා වේ! 
        

        
          | **ප්‍රධාන ආරක්ෂක සංරචක** 
          | **බාහිර බාධක 3:** සම (කෙරටින්, ආම්ලික දහදිය/ස්නේහ), ශ්ලේෂ්මල පටල (පක්ෂ්ම), ස්‍රාවයන් (කඳුළු/ඛේටයේ **ලයිසොසයිම්**, ආමාශ HCl).**අභ්‍යන්තර 4:** භක්ෂක සෛල (නියුට්‍රොෆිල, මහා භක්ෂාණු), **NK සෛල**, ප්‍රතික්ෂුද්‍රජීවී ප්‍රෝටීන (**ඉන්ටෆෙරෝන්** හා **අනුපූරක ප්‍රෝටීන**), **ප්‍රදාහක ප්‍රතිචාරය**. 
          | **T වසා සෛල** (තයිමසයේ පරිණත වේ — සෛල-මාධ්‍ය ප්‍රතිචාරය) සහ **B වසා සෛල** (ඇටමිදුළුවල පරිණත වේ — දේහ තරල-මාධ්‍ය / හියුමොරල් ප්‍රතිචාරය). 
        

      
    

    **ප්‍රදාහක ප්‍රතිචාරයේ (Inflammatory response) නිල පියවර:** පටකයකට ඉඳිකටු තුඩකින් හෝ තුවාල වූ විට සම්බන්ධක පටකයේ **කුඹ සෛල (Mast cells)** මගින් **හිස්ටැමින්** මුදා හරියි → අසල රුධිර කේශනාලිකා **විස්තාරණය** වී (රතු වීම හා රත් වීම) **පාරගම්‍යතාව වැඩි වේ** (පටක තරලය කාන්දු වී ඉදිමීම; ස්නායු අග්‍ර තෙරපී වේදනාව) → සක්‍රිය මහා භක්ෂාණු හා නියුට්‍රොෆිල **සයිටොකයින (Cytokines)** ස්‍රාවය කර තවත් භක්ෂක සෛල කැඳවා විෂබීජ ගිල දමයි (මියගිය භක්ෂක සෛල, ව්‍යාධිජනකයන් හා සෛල සුන්බුන් එක්ව **සැරව / Pus** සෑදේ; දරුණු ආසාදනයකදී සංස්ථානික ප්‍රතිචාරය ලෙස **උණ** හටගනී).

    
### B හා T වසා සෛල, සක්‍රිය/අක්‍රිය ප්‍රතිශක්තිය සහ ප්‍රතිශක්ති ආබාධ

    
      - **T සහ B සෛල ක්‍රියාව (ඉහත SVG රූපය බලන්න!):** T සෛලවලට ප්‍රතිදේහජනක හඳුනාගත හැක්කේ **ප්‍රතිදේහජනක ඉදිරිපත් කරන සෛල (APC — මහා භක්ෂාණු, ඩෙන්ඩ්‍රයිටික් සෛල, B සෛල)** මගින් ඉදිරිපත් කළ විට පමණි! **ආධාරක T සෛල (Helper T)** මගින් **සයිටොටොක්සික T සෛල** (ආසාදිත/පිළිකා සෛල සෘජුවම මරා දමයි) සහ **B සෛල** යන දෙකම සක්‍රිය කරයි. සක්‍රිය B සෛල **ප්ලාස්ම සෛල** බවට විභේදනය වී ද්‍රාව්‍ය Y-හැඩැති **ප්‍රතිදේහ (ඉමියුනොග්ලොබියුලින්)** ස්‍රාවය කරයි. *(විභාග උගුල: ප්‍රතිදේහ සෘජුවම ව්‍යාධිජනකයන් මරා නොදමයි — උදාසීන කර අනුපූරක පද්ධතිය හා භක්ෂක සෛල මගින් විනාශ කිරීමට සලකුණු කරයි!).*

      - **පරිචිත ප්‍රතිශක්ති ආකාර 4:** (1) **ස්වාභාවික සක්‍රිය** (පැපොල වැනි රෝගයක් වැළඳීම — මතක සෛල ඇත); (2) **කෘත්‍රිම සක්‍රිය** (BCG, පෝලියෝ වැනි බෙලහීන/අක්‍රිය **එන්නත්** — මතක සෛල ඇත); (3) **ස්වාභාවික අක්‍රිය** (මවගෙන් කලල බන්ධය හරහා භෲණයට හා මව්කිරි/කොලස්ට්‍රම් මගින් ළදරුවාට නිමි ප්‍රතිදේහ ලැබීම — මතක සෛල නැත, කෙටිකාලීනයි); (4) **කෘත්‍රිම අක්‍රිය** (නිමි ප්‍රතිදේහ/මස්තු එන්නත් — පිටගැස්ම, හෙපටයිටිස් A, සර්ප විෂට දෙන **ප්‍රති-විෂ / Antivenin**).

      - **ප්‍රතිශක්ති ආබාධ 3:** (i) **අසාත්මිකතා** (පරාග, දූවිලි, ඉස්සන්, පෙනිසිලින් වැනි අසාත්මිකකාරකවලට එරෙහි ප්‍රතිදේහ කුඹ සෛල මත බැඳී හිස්ටැමින් මුදා හැරීම; උග්‍ර අසාත්මික කම්පනයේදී රුධිර පීඩනය ක්ෂණිකව බැස මරණය විය හැක); (ii) **ස්වයං ප්‍රතිශක්ති රෝග** (**මධුමේහය දර්ශය 1** — අග්න්‍යාශ බීටා සෛල විනාශය; **රූමැටික් ආතරයිටිස්** — සන්ධි හානිය; **බහු ජාරඨ්‍යය / Multiple Sclerosis** — T සෛල මගින් නියුරෝනවල මයලින් කොපුව විනාශ කිරීම); (iii) **ප්‍රතිශක්ති ඌනතා රෝග** (**HIV** මගින් පරිචිත ප්‍රතිශක්තිය බිඳ දමා **AIDS** ඇති කිරීම).

    

    
## 2. නයිට්‍රජනීය බහිස්ස්‍රාවී ඵල 3 සහ සත්ත්ව බහිස්ස්‍රාවී ව්‍යූහ (NIE 5.5.1 & 5.5.2)

    දේහය තුළ ද්‍රාව්‍ය සාන්ද්‍රණය හා ජල තුල්‍යතාව පාලනය කිරීම **ආස්‍රැති විධානය (Osmoregulation)** වන අතර, පරිවෘත්තීය අපද්‍රව්‍ය දේහයෙන් ඉවත් කිරීම **බහිස්ස්‍රාවය (Excretion)** වේ. ප්‍රෝටීන (ඇමයිනෝ අම්ල) හා නියුක්ලික් අම්ල (නයිට්‍රජනීය භස්ම) බිඳවැටීමේදී ඇමයින් කාණ්ඩයෙන් නිපදවෙන නයිට්‍රජනීය අන්ත ඵල 3 සතුන්ගේ වාසස්ථානය සමඟ බැඳී පවතී:

    
      | 
        
          නයිට්‍රජනීය අන්ත ඵලය 
          | විෂ සහිත බව හා ජල අවශ්‍යතාව 
          | නිපදවීමට වැය වන ශක්තිය 
          | වාසස්ථානය හා නිල ජීවී උදාහරණ 
        

      
      
        
          | **1. ඇමෝනියා (NH3)** 
          | **අධිකම විෂ සහිතයි**; බැහැර කිරීමට විශාල ජල පරිමාවක් අවශ්‍යයි. 
          | **අඩුම ශක්තියක්** වැය වේ. 
          | ජලජ ජීවීන්: අස්ථික මසුන්, ජලජ අපෘෂ්ඨවංශීන්, ඉස්ගෙඩියන්. 
        

        
          | **2. යූරියා (Urea)** 
          | විෂ බව අඩුය; මධ්‍යස්ථ ජල ප්‍රමාණයක් අවශ්‍ය වේ. 
          | වැඩි ශක්තියක් වැය වේ. 
          | ක්ෂීරපායීන්, සුහුඹුල් උභයජීවීන්, කරදිය කාටිලේජීය මසුන් (මෝරා — ආස්‍රැති විධානයටත් යොදා ගනී!). 
        

        
          | **3. යූරික් අම්ලය** 
          | **සාපේක්ෂව විෂ රහිතයි** (ජල අද්‍රාව්‍ය අර්ධ-ඝන තලපයකි); ඉතාම අවම ජලයකි. 
          | **වැඩිම ශක්තියක්** වැය වේ! 
          | පක්ෂීන්, බොහෝ උරගයන්, කෘමීන් සහ භෞමික ගොළුබෙල්ලන්. 
        

      
    

    **සත්ත්ව බහිස්ස්‍රාවී ව්‍යූහ මතක තියාගන්න:** දේහ පෘෂ්ඨය (නිඩාරියාවන්), සංකෝචක රික්තක (*Amoeba, Paramecium*), **සිළු සෛල / Flame cells** (පැතලි පණුවන්), **වෘක්කිකා / Nephridia** (ඇනලිඩාවන්), **මැල්පිගීය නාලිකා** (කෘමීන් — ආහාර මාර්ගයට විවෘත වේ), **හරිත ග්‍රන්ථි / ස්පර්ශක ග්‍රන්ථි** (ක්‍රස්ටේෂියාවන්), **ලවණ ග්‍රන්ථි** (කරදිය පක්ෂීන් හා කරදිය උරගයන් — ඇස් ආසන්නයේ), සහ **වෘක්ක** (සියලුම පෘෂ්ඨවංශීන්).

    
      **📌 විභාග ලකුණු දීමේ පටිපාටියේ නිල උපදෙස (Excretion vs Egestion & B vs T Cells!):**
      (1) ආහාර මාර්ගයේ ජීර්ණය නොවූ ආහාර මල ලෙස පහ කිරීම (Egestion) සෛලීය පරිවෘත්තීය අපද්‍රව්‍යයක් නොවන බැවින් **බහිස්ස්‍රාවයක් ලෙස සලකන්නේ නැහැ!**
      (2) **B වසා සෛල** රුධිරයේ හා වසාවේ නිදහස් ප්‍රතිදේහජනක සෘජුවම හඳුනාගන්නා නමුත්, **T වසා සෛලවලට** හඳුනාගත හැක්කේ APC සෛල මතුපිට ඉදිරිපත් කරන ප්‍රතිදේහජනක ප්‍රෝටීන කැබලි පමණි!
    

    
## 3. මානව වෘක්කාණුවේ (Nephron) මූත්‍රා සෑදීමේ පියවර 3 සහ ADH / RAAS යාමනය (NIE 5.5.3)

    මිනිස් වෘක්කයක මූලික ව්‍යූහමය හා කෘත්‍යමය ඒකකය වන **වෘක්කාණු මිලියනයකට අධික සංඛ්‍යාවක්** පිහිටනවා (වැඩිපුරම ඇති **බාහික වෘක්කාණු** සහ මජ්ජාවේ ගැඹුරට විහිදෙන **ජක්ස්ටා මජ්ජාමය වෘක්කාණු**). ගුච්ඡිකාවට රුධිරය ගෙන එන **අභිවාහී ධමනිකාවේ විෂ්කම්භය**, පිටතට ගෙන යන **අපවාහී ධමනිකාවේ විෂ්කම්භයට වඩා වැඩි නිසා** ගුච්ඡිකාව තුළ ඉහළ රුධිර පීඩනයක් ගොඩනැගෙනවා! අපවාහී ධමනිකාවෙන් **පරිනාලාකාර කේශනාලිකා ජාලය** (PCT/DCT වටා) සහ **වාසා රෙක්ටා (Vasa recta — හෙන්ලේ පුඩුව වටා)** ගොඩනැගේ.

    
      
        01
        
          **අතිපරිස්‍රාවණය (Ultrafiltration — ගුච්ඡිකාවේ සිට බෝමන් ප්‍රාවර කුහරයට):**
          අධික පීඩනය යටතේ සිදුරු සහිත ගුච්ඡිකා කේශනාලිකා බිත්තිය හා බෝමන් ප්‍රාවරයේ ඇතුළු බිත්තිය හරහා **රුධිර සෛල, පට්ටිකා හා ප්ලාස්ම ප්‍රෝටීන වැනි විශාල අණු හැර** ප්ලාස්මාවේ අනෙකුත් සියලුම ද්‍රව්‍ය (ජලය, Na+/K+/Cl-/HCO3- අයන, ග්ලූකෝස්, ඇමයිනෝ අම්ල, විටමින්, යූරියා) පෙරී ගුච්ඡිකා පෙරනය සෑදේ.
        
      
      
        02
        
          **වරණීය ප්‍රතිශෝෂණය (Selective Reabsorption):**
          
            - **අවිදුර සංවලිත නාලිකාව (PCT — වැඩිම ප්‍රතිශෝෂණය!):** **ග්ලූකෝස් සහ ඇමයිනෝ අම්ල 100%ක්ම සක්‍රියව** ප්‍රතිශෝෂණය වේ! Na+ සක්‍රියව ද, Cl-, K+, HCO3- (රුධිර pH තුලනයට) සහ ජලයෙන් වැඩිම කොටස ආස්‍රැතිය මගින් අක්‍රියව ද උරාගනී.

            - **හෙන්ලේ පුඩුව:** **අවරෝහණ බාහුව** ජලයට පාරගම්‍ය බැවින් ආස්‍රැතියෙන් ජලය පිටතට ගොස් පෙරනය සාන්ද්‍ර වේ; **ආරෝහණ බාහුව ජලයට අපාරගම්‍ය වන අතර** NaCl අක්‍රියව (සිහින් කොටසේ) හා සක්‍රියව (ඝන කොටසේ) පිටතට ගෙන ගොස් පෙරනය තනුක කරයි!

            - **විදුර සංවලිත නාලිකාව (DCT) හා සංග්‍රාහක ප්‍රනාලය:** Na+, HCO3- හා ජලය (ADH යටතේ) සහ සංග්‍රාහක ප්‍රනාලයේ අවසන් කොටසින් යූරියා ස්වල්පයක් ද ප්‍රතිශෝෂණය වී මූත්‍රා සාදයි.

          
        
      
      
        03
        
          **නාලිකා ස්‍රාවය (Tubular Secretion — PCT හා DCT තුළදී):**
          පරිනාලාකාර කේශනාලිකා හා අන්තරාල තරලයේ සිට පෙරනය තුළට **H+ (සක්‍රියව), K+ (DCT හිදී සක්‍රියව), NH3 (අක්‍රියව — H+ සමඟ එක්ව NH4+ සාදා ස්වාරක්ෂකයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි!), ක්‍රියැටිනින් සහ පෙනිසිලින්/ඇස්පිරින් වැනි ඖෂධ** හා අක්මාවේ සැකසූ විෂ ද්‍රව්‍ය ස්‍රාවය කෙරේ.
        
      
      
        04
        
          **ADH සහ RAAS හෝමෝන යාමන පද්ධති දෙක:**
          
            - **ADH යාමනය:** විජලනය නිසා රුධිර ආස්‍රැතික පීඩනය වැඩි වීම (සාමාන්‍ය `300 mOsm/L` ඉක්මවීම) → **හයිපොතැලමසේ ආස්‍රැති ප්‍රතිග්‍රාහක** (පිපාසය ද ඇති කරයි) → **අපර පිටියුටරියෙන් ADH** ස්‍රාවය ඉහළ යයි → DCT හා සංග්‍රාහක ප්‍රනාලවල ජල ප්‍රතිශෝෂණය වැඩි කර සාන්ද්‍ර මූත්‍රා නිපදවා ආස්‍රැතික පීඩනය `300 mOsm/L` ට ගෙන එයි!

            - **RAAS පද්ධතිය:** රුධිර පීඩනය/පරිමාව පහළ බැසීම → වෘක්කවල සංවේදක මගින් **රෙනින් (Renin)** ස්‍රාවය කරයි → අක්මාවෙන් නිදහස් වන **ඇන්ජියෝටෙන්සිනෝජන් → ඇන්ජියෝටෙන්සින් I → (ACE එන්සයිමයෙන්) → ඇන්ජියෝටෙන්සින් II** බවට පත් වේ → (1) ධමනිකා සංකෝචනය කර රුධිර පීඩනය ඉහළ නංවයි, සහ (2) **අධිවෘක්ක ග්‍රන්ථියෙන් ඇල්ඩොස්ටෙරෝන්** ස්‍රාවය කරවා විදුර නාලිකාවලින් **Na+ හා ජලය ප්‍රතිශෝෂණය වැඩි කර** රුධිර පරිමාව හා පීඩනය යථා තත්ත්වයට පත් කරයි!

          
        
      
    

    
      🩺 වෘක්කයේ සමස්ථිතික කෘත්‍ය 6 සහ මූත්‍ර පද්ධති ආබාධ (NIE 5.5.3)
      
        
          **සමස්ථිතික කෘත්‍ය 6**
          1. ආස්‍රැති විධානය • 2. විෂ අපද්‍රව්‍ය බහිස්ස්‍රාවය • 3. රුධිර pH යාමනය • 4. රුධිර පරිමාව හා BP පාලනය • 5. **එරිත්‍රොපොයිටින්** ස්‍රාවය (රක්තාණු ජනනය) • 6. **රෙනින්** ස්‍රාවය.
        
        
          **වෘක්කීය අශ්ම (වකුගඩු ගල්)**
          මූත්‍රවල **ඔක්සලේට් හා පොස්ෆේට්** අවක්ෂේප වීමෙන් සෑදේ • හේතු: අඩුවෙන් ජලය බීම (විජලනය), මූත්‍රවල ක්ෂාරීය බව/ආසාදන, පරිවෘත්තීය හා ප්‍රවේණික සාධක.
        
        
          **CKD සහ කාන්දු පෙරීම (Dialysis)**
          වෘක්ක අකර්මණ්‍යතාවට හේතු: දියවැඩියාව, අධිරුධිර පීඩනය, වියපත් වීම • අකර්මණ්‍ය වූ විට කෘත්‍රිමව රුධිරය පිරිසිදු කිරීම **කාන්දු පෙරීම (Dialysis)** වේ.
        
        
          **ශ්‍රී ලංකාවේ CKDu (කල්පිත හේතු)**
          1. ජලය/ආහාරවල **As, Cd බැර ලෝහ** • 2. බාල ආහාර පිසින උපකරණ • 3. පානීය ජලයේ අධික **F-** • 4. පළිබෝධනාශක • 5. ප්‍රවේණිය • 6. මන්දපෝෂණය හා විජලනය.
        
      
    

    
      **✅ පාඩම අවසන් කිරීමට පෙර ඔයාගෙන්ම අහලා බලන්න:**
      (1) නිරෝගී පුද්ගලයෙකුගේ ගුච්ඡිකා පෙරනයේ තිබුණු **ග්ලූකෝස් හා ඇමයිනෝ අම්ල** මූත්‍රවල දකින්න නැත්තේ ඇයි? *(අවිදුර සංවලිත නාලිකාවේදී 100%ක්ම සක්‍රියව ප්‍රතිශෝෂණය වන නිසා!)*
      (2) මූත්‍රවල pH අගය පාලනය කරන්න **NH3** ස්‍රාවය උදව් වෙන්නේ කොහොමද? *(H+ සමඟ බැඳී NH4+ සාදා ස්වාරක්ෂකයක් ලෙස ක්‍රියා කරමින්!)* දැන් දකුණු පස **MCQ පුහුණුව** කරලා 8/8 ගමු!

## ව්‍යුහගත ප්‍රශ්න හා ලකුණු දීමේ පටිපාටිය (Structured Q&A Marking Scheme)
### Q1: 1. (අ) සහජ ප්‍රතිශක්තිය සහ පරිචිත (අනුවර්තී) ප්‍රතිශක්තිය අතර ප්‍රධාන වෙනස්කම් හතරක් (04) ලියන්න. (ආ) ස්වාභාවිකව හා කෘත්‍රිමව ලැබෙන සක්‍රිය සහ අක්‍රිය පරිචිත ප්‍රතිශක්ති ආකාර හතර (04) එක් උදාහරණය බැගින් දෙමින් පැහැදිලි කරන්න.
**පිළිතුරු / ලකුණු කරුණු:** (අ) 1. සහජ ප්‍රතිශක්තිය විශිෂ්ට නොවන අතර පරිචිත ප්‍රතිශක්තිය විශිෂ්ට වේ; 2. සහජ ප්‍රතිශක්තිය ක්ෂණික වන අතර පරිචිත ප්‍රතිශක්තියේ ප්‍රාථමික ප්‍රතිචාරයට කාලයක් ගත වේ; 3. සහජ ප්‍රතිශක්තියේ මතකයක් නොමැති අතර පරිචිත ප්‍රතිශක්තියේ ප්‍රතිශක්ති විද්‍යාත්මක මතකයක් ඇත; 4. සහජ ප්‍රතිශක්තිය සියලු සතුන්ට ඇති අතර පරිචිත ප්‍රතිශක්තිය ඇත්තේ පෘෂ්ඨවංශීන්ට පමණි.; (ආ) 1. ස්වාභාවික සක්‍රිය — පැපොල වැනි ස්වාභාවික ආසාදනයකදී තම B/T හා මතක සෛල මගින් ප්‍රතිදේහ සෑදීම; 2. කෘත්‍රිම සක්‍රිය — BCG හෝ පෝලියෝ වැනි එන්නත් ලබා දීමෙන් මතක සෛල සහිත දිගුකාලීන ප්‍රතිශක්තිය ඇති කිරීම; 3. ස්වාභාවික අක්‍රිය — කලල බන්ධය හරහා භෲණයට හෝ මව්කිරි/කොලස්ට්‍රම් මගින් ළදරුවාට මවගේ ප්‍රතිදේහ ලැබීම; 4. කෘත්‍රිම අක්‍රිය — පිටගැස්ම ප්‍රති-ටෙටනස් හෝ සර්ප ප්‍රති-විෂ (Antivenin) වැනි නිමි ප්‍රතිදේහ එන්නත් කිරීම.

### Q2: 2. (අ) රුධිර පීඩනය හා රුධිර පරිමාව පහළ බැස ගිය විට රෙනින්-ඇන්ජියෝටෙන්සින්-ඇල්ඩොස්ටෙරෝන් පද්ධතිය (RAAS) මගින් එය යථා තත්ත්වයට පත් කරන ආකාරය පියවරෙන් පියවර විස්තර කරන්න. (ආ) ශ්‍රී ලංකාවේ හඳුනා නොගත් නිදන්ගත වකුගඩු රෝගය (CKDu) සඳහා ඉදිරිපත් වී ඇති උපකල්පිත හේතු හතරක් (04) ලියන්න.
**පිළිතුරු / ලකුණු කරුණු:** (අ) විජලනය හෝ රුධිර වහනය නිසා රුධිර පීඩනය/පරිමාව පහළ යාම වෘක්කවල සංවේදක මගින් හඳුනාගෙන රෙනින් (Renin) ස්‍රාවය කරයි → රෙනින් මගින් අක්මාව නිදහස් කරන ඇන්ජියෝටෙන්සිනෝජන්, ඇන්ජියෝටෙන්සින් I බවට පත් කරයි → ඇන්ජියෝටෙන්සින් පරිවර්තක එන්සයිමය (ACE) මගින් එය ඇන්ජියෝටෙන්සින් II බවට පත් කරයි → ඇන්ජියෝටෙන්සින් II මගින් (1) ධමනිකා සංකෝචනය කර රුධිර පීඩනය නංවයි, සහ (2) අධිවෘක්ක ග්‍රන්ථියෙන් ඇල්ඩොස්ටෙරෝන් ස්‍රාවය කරවා විදුර නාලිකාවලින් Na⁺ හා H₂O ප්‍රතිශෝෂණය වැඩි කර රුධිර පරිමාව හා පීඩනය සාමාන්‍ය මට්ටමට ගෙන එයි.; (ආ) CKDu උපකල්පිත හේතු: 1. ජලය හා ආහාර හරහා ආසනික් (As), කැඩ්මියම් (Cd) වැනි බැර ලෝහවලට නිරාවරණය වීම, 2. ආහාර පිසීමට බාල තත්ත්වයේ උපකරණ භාවිතය, 3. පානීය ජලයේ අධික ෆ්ලෝරයිඩ් (F⁻) සාන්ද්‍රණය, 4. කෘෂි පළිබෝධනාශකවලට නිරාවරණය වීම, 5. ප්‍රවේණික සාධක සහ මන්දපෝෂණය/විජලනය (ඕනෑම 4ක්).


## බහුවරණ ප්‍රශ්න (Practice MCQs)
### MCQ 1: සහජ ප්‍රතිශක්තියේ (Innate immunity) අභ්‍යන්තර ආරක්ෂණයට දායක වන <b>ස්වාභාවික නාශක සෛල (Natural Killer / NK cells)</b> ක්‍රියා කරන්නේ කෙසේද?
- [ ] (1) විශිෂ්ට ප්‍රතිදේහජනකවලට එරෙහිව Y-හැඩැති ඉමියුනොග්ලොබියුලින් (ප්‍රතිදේහ) ස්‍රාවය කිරීමෙන්
- [✓] (2) වෛරස ආසාදිත සෛල හා පිළිකා සෛල භක්ෂසෛලකතාවයෙන් ගිල නොදමා, ඒවායේ මතුපිට අසාමාන්‍ය අණු හඳුනාගෙන රසායන ද්‍රව්‍ය මුදා හැර විනාශ කිරීමෙන්
- [ ] (3) සම්බන්ධක පටක තුළට හෙපැරින් ස්‍රාවය කර රුධිර කැටි ගැසීම වැළැක්වීමෙන්
- [ ] (4) දිගුකාලීන ප්‍රතිශක්ති විද්‍යාත්මක මතක සෛල බවට විභේදනය වීමෙන්
> **පැහැදිලි කිරීම:** දේහය පුරා රුධිරයේ හා වසා පද්ධතියේ සැරිසරන <b>ස්වාභාවික නාශක සෛල (NK cells)</b> වසා සෛල පෙළපතට අයත් වුවද ක්‍රියා කරන්නේ විශිෂ්ට නොවන <b>සහජ ප්‍රතිශක්තිය</b> යටතේයි. නියුට්‍රොෆිල හා මහා භක්ෂාණු මෙන් NK සෛල ඉලක්ක සෛල භක්ෂසෛලකතාවයෙන් ගිල දමන්නේ නැහැ! ඒ වෙනුවට <b>වෛරස ආසාදිත දේහ සෛල සහ පිළිකා සෛලවල</b> ප්ලාස්ම පටල මතුපිට ප්‍රෝටීනවල සිදුවන අසාමාන්‍ය වෙනස්කම් හඳුනාගෙන, ඒවාට සම්බන්ධ වී සෛල මරණය (Apoptosis / බිඳ වැටීම) ඇති කරන රසායනික ද්‍රව්‍ය මුදා හැර විනාශ කරනවා. ප්‍රතිදේහ ස්‍රාවය කිරීම (B-ප්ලාස්මා සෛල) සහ මතක සෛල සෑදීම (B හා T සෛල) අයත් වන්නේ පරිචිත ප්‍රතිශක්තියටයි.

### MCQ 2: විෂඝෝර සර්ප දෂ්ටනයකට ලක් වූ රෝගියෙකුට රෝහලේදී ක්ෂණිකව <b>ප්‍රති-විෂ (Antivenom / Antivenin)</b> එන්නත් කිරීම මගින් ලැබෙන ප්‍රතිශක්ති ආකාරය කුමක්ද?
- [ ] (1) ස්වාභාවිකව පරිචිත සක්‍රිය ප්‍රතිශක්තිය
- [ ] (2) කෘත්‍රිමව පරිචිත සක්‍රිය ප්‍රතිශක්තිය
- [ ] (3) ස්වාභාවිකව පරිචිත අක්‍රිය ප්‍රතිශක්තිය
- [✓] (4) කෘත්‍රිමව පරිචිත අක්‍රිය ප්‍රතිශක්තිය
> **පැහැදිලි කිරීම:** සර්ප දෂ්ටනයකදී රෝගියාගේම ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය ප්‍රතිදේහ නිපදවන තෙක් දින ගණනක් බලා සිටිය නොහැකි නිසා, අශ්වයන් වැනි වෙනත් සත්ත්වයෙකු තුළ නිපදවා පිරිසිදු කරගත් <b>නිමි ප්‍රතිදේහ (Pre-formed antibodies)</b> එන්නතක් ලෙස රෝගියාගේ රුධිරයට කෘත්‍රිමව ලබා දෙනවා. රෝගියාගේම B හෝ T වසා සෛල මගින් මෙම ප්‍රතිදේහ නිපදවූවක් නොවන බැවින් (<b>අක්‍රිය</b> — මතක සෛල ඇති නොවන කෙටිකාලීන ආරක්ෂාවකි) සහ වෛද්‍යමය එන්නතක් මගින් ලබා දෙන බැවින් (<b>කෘත්‍රිම</b>), මෙය <b>කෘත්‍රිමව පරිචිත අක්‍රිය ප්‍රතිශක්තිය</b> වෙනවා. මවකගෙන් වැදෑමහ හෝ මව්කිරි හරහා ළදරුවාට ප්‍රතිදේහ ලැබීම 'ස්වාභාවික අක්‍රිය' වන අතර, ප්‍රතිශක්තිකරණ එන්නතක් (Vaccine) විදීම 'කෘත්‍රිම සක්‍රිය' ප්‍රතිශක්තියයි.

### MCQ 3: මධ්‍ය ස්නායු පද්ධතියේ නියුරෝන වටා ඇති <b>මයලින් කොපුවට (Myelin sheath)</b> එරෙහිව තමන්ගේම T වසා සෛල ක්‍රියාත්මක වීමෙන් හටගන්නා ස්වයං-ප්‍රතිශක්ති රෝගය කුමක්ද?
- [✓] (1) බහු ජාරඨ්‍යය (Multiple Sclerosis)
- [ ] (2) මධුමේහය දර්ශය 1 (Type 1 Diabetes mellitus)
- [ ] (3) රූමැටොයිඩ් ආතරයිටිස් (Rheumatoid arthritis)
- [ ] (4) පරිචිත ප්‍රතිශක්ති ඌනතා සහලක්ෂණය (AIDS)
> **පැහැදිලි කිරීම:** ප්‍රතිශක්ති පද්ධතියේ ස්ව-ඉවසීම (Self-tolerance) බිඳ වැටී තමන්ගේම පටකවලට පහර දීමෙන් ස්වයං-ප්‍රතිශක්ති රෝග හටගන්නා අතර, <b>බහු ජාරඨ්‍යය (Multiple Sclerosis — MS)</b> රෝගයේදී පුද්ගලයාගේම <b>T වසා සෛල</b> මධ්‍ය ස්නායු පද්ධතියට ඇතුළු වී නියුරෝන අක්සන පරිවරණය කරන <b>මයලින් කොපු</b> විනාශ කරන බැවින් ස්නායු ආවේග සම්ප්‍රේෂණය අඩාල වී පේශි දුර්වලතා හා සමායෝජන ආබාධ ඇති වෙනවා. අනෙක් රෝග සැලකුවොත්: <b>මධුමේහය දර්ශය 1</b> හිදී ඉලක්ක වන්නේ අග්න්‍යාශයේ ඉන්සියුලින් නිපදවන බීටා (β) සෛල වන අතර, <b>රූමැටොයිඩ් ආතරයිටිස්</b> හිදී සන්ධිවල කාටිලේජ හා අස්ථි හානියට ලක්වේ; <b>AIDS</b> යනු HIV වෛරසය උපකාරක T සෛල විනාශ කිරීමෙන් ඇතිවන ප්‍රතිශක්ති ඌනතා රෝගයකි.

### MCQ 4: සතුන්ගේ ප්‍රධාන නයිට්‍රජනීය බහිස්ස්‍රාවී ඵල තුන නිපදවීම සඳහා වැය වන <b>පරිවෘත්තීය ශක්ති ප්‍රමාණය (ATP පිරිවැය)</b> අඩුම අගයේ සිට වැඩිම අගය දක්වා නිවැරදිව පෙළගස්වා ඇති වරණය තෝරන්න:
- [ ] (1) යූරික් අම්ලය → යූරියා → ඇමෝනියා
- [✓] (2) ඇමෝනියා → යූරියා → යූරික් අම්ලය
- [ ] (3) යූරියා → ඇමෝනියා → යූරික් අම්ලය
- [ ] (4) ඇමෝනියා → යූරික් අම්ලය → යූරියා
> **පැහැදිලි කිරීම:** ඇමයිනෝ අම්ල හා නියුක්ලෙයික් අම්ල බිඳවැටීමේදී (ඇමයිනහරණයේදී) සෘජුවම සෑදෙන්නේ <b>ඇමෝනියා (NH<sub>3</sub>)</b> බැවින් එය නිපදවීමට අමතර ATP ශක්තියක් වැය නොවේ (<b>අඩුම ශක්ති පිරිවැය</b> — නමුත් අධිකම විෂ සහිත හා බැහැර කිරීමට වැඩිම ජලයක් අවශ්‍ය අස්ථික මසුන් වැනි ජලජ ජීවීන්ගේ ඵලයයි). ක්ෂීරපායීන් හා වැඩිහිටි උභයජීවීන් අක්මාව තුළ ATP වැය කරමින් NH<sub>3</sub> හා CO<sub>2</sub> එක් කර ඊට අඩු විෂැති <b>යූරියා</b> (මධ්‍යම ශක්ති පිරිවැය) නිපදවනවා. පක්ෂීන්, උරගයන්, කෘමීන් හා භෞමික ගොළුබෙල්ලන් උපරිම ජල සංරක්ෂණය සඳහා සංකීර්ණ එන්සයිම පියවර රැසකින් <b>වැඩිම ATP ශක්තියක් වැය කර</b> විෂ නොවන ජල-අද්‍රාව්‍ය <b>යූරික් අම්ලය</b> නිපදවනවා (විෂ බව හා ජල අවශ්‍යතාව මෙහි ප්‍රතිලෝම අනුපිළිවෙළයි!).

### MCQ 5: මානව වෘක්කාණුවක ගුච්ඡිකාව තුළ <b>අතිපරිස්‍රාවණය (Ultrafiltration)</b> සඳහා අවශ්‍ය ඉහළ රුධිර පීඩනය ගොඩනැගීමට සෘජුවම දායක වන ව්‍යූහමය අනුවර්තනය කුමක්ද?
- [✓] (1) අපවාහී ධමනිකාවේ විෂ්කම්භය අභිවාහී ධමනිකාවේ විෂ්කම්භයට වඩා අඩු (පටු) වීම
- [ ] (2) බෝමන් ප්‍රාවරයේ බිත්තිය ස්තරීභූත ශල්කමය අපිච්ඡදයකින් සෑදී තිබීම
- [ ] (3) හෙන්ලේ පුඩුවේ ආරෝහණ බාහුව ජලයට පාරගම්‍ය වීම
- [ ] (4) වෘක්කීය ශිරාව තුළ අඩසඳ කපාට පැවතීම
> **පැහැදිලි කිරීම:** ගුච්ඡිකා කේශනාලිකා ජාලය තුළට රුධිරය ගෙන එන <b>අභිවාහී ධමනිකාවේ (Afferent arteriole)</b> කුහර විෂ්කම්භයට වඩා, ගුච්ඡිකාවෙන් පිටතට රුධිරය ගෙන යන <b>අපවාහී ධමනිකාවේ (Efferent arteriole) විෂ්කම්භය පටු වීම</b> නිසා පිටතට ගලා යාමට ප්‍රතිරෝධයක් ඇති වී ගුච්ඡිකා කේශනාලිකා තුළ ඉතා ඉහළ ද්‍රවස්ථිතික රුධිර පීඩනයක් ගොඩනැගෙනවා. මෙම ඉහළ පීඩනය මගින් රුධිර සෛල හා ප්ලාස්මා ප්‍රෝටීන රඳවා ගනිමින් ජලය, ග්ලූකෝස්, ඇමයිනෝ අම්ල, ලවණ හා යූරියා සවිවර කේශනාලිකා බිත්තිය හා බෝමන් ප්‍රාවරයේ පොඩොසයිට පෙරීම් පැළුම් හරහා බෝමන් කුහරය තුළට පෙරී යාම (<b>අතිපරිස්‍රාවණය</b>) සිදු කරවනවා (බෝමන් ප්‍රාවරය සෑදී ඇත්තේ සරල ශල්කමය අපිච්ඡදයකිනි).

### MCQ 6: නිරෝගී පුද්ගලයෙකුගේ වෘක්කාණුවේ කුමන කොටස ජලයට <b>අපාරගම්‍ය</b> වන අතර NaCl සක්‍රිය හා අක්‍රිය පරිවහනය මගින් මජ්ජා අන්තරාල තරලයට ඉවත් කරමින් පෙරනය තනුක කරයිද?
- [ ] (1) අවිදුර සංවලිත නාලිකාව (PCT)
- [ ] (2) හෙන්ලේ පුඩුවේ අවරෝහණ බාහුව
- [✓] (3) හෙන්ලේ පුඩුවේ ආරෝහණ බාහුව
- [ ] (4) සංග්‍රාහක ප්‍රනාලය
> **පැහැදිලි කිරීම:** හෙන්ලේ පුඩුවේ බාහු දෙක එකිනෙකට හාත්පසින්ම ප්‍රතිවිරුද්ධ පාරගම්‍යතා ලක්ෂණ දරමින් මජ්ජාවේ ආස්‍රැතික අනුක්‍රමණය ගොඩනගනවා: <b>හෙන්ලේ පුඩුවේ අවරෝහණ බාහුව</b> ඇක්වාපොරින් බහුල නිසා ජලයට ඉහළින්ම පාරගම්‍ය වන නමුත් NaCl සඳහා අපාරගම්‍ය වේ (එබැවින් ජලය පිටවී පෙරනය සාන්ද්‍ර වේ). ඊට ප්‍රතිවිරුද්ධව <b>හෙන්ලේ පුඩුවේ ආරෝහණ බාහුව</b> ඇක්වාපොරින් නොමැති නිසා <b>ජලයට මුළුමනින්ම අපාරගම්‍ය</b> වන අතර, එහි තුනී කොටසින් අක්‍රිය විසරණයෙනුත් ඝන කොටසින් <b>සක්‍රිය පරිවහනයෙනුත් NaCl අන්තරාල තරලයට</b> පොම්ප කරන නිසා නාලිකාව තුළ ඉහළට යන පෙරනය නැවත <b>තනුක (Hypoosmotic)</b> බවට පත් වෙනවා.

### MCQ 7: දහඩිය දැමීම හෝ ජලය පානය නොකිරීම නිසා විජලනය වූ අවස්ථාවකදී රුධිරයේ ආස්‍රැතික පීඩනය 300 mOsm/L ඉක්මවා ඉහළ ගිය විට සිදුවන නිවැරදි හෝමෝනමය ප්‍රතිචාරය කුමක්ද?
- [ ] (1) පූර්ව පිටියුටරියෙන් ADH ස්‍රාවය අඩු කර තනුක මුත්‍රා විශාල පරිමාවක් පිට කරයි
- [✓] (2) හයිපොතැලමසේ ආස්‍රැති ප්‍රතිග්‍රාහක උත්තේජනය වී අපර පිටියුටරියෙන් ADH ස්‍රාවය වැඩි කර විදුර නාලිකා හා සංග්‍රාහක ප්‍රනාලවලින් ජල ප්‍රතිශෝෂණය ඉහළ නංවයි
- [ ] (3) වෘක්ක මගින් එරිත්‍රොපොයිටින් ස්‍රාවය කර ගුච්ඡිකා පෙරීම නතර කරයි
- [ ] (4) අග්න්‍යාශයෙන් ඇල්ඩොස්ටෙරෝන් ස්‍රාවය කර ග්ලූකෝස් බහිස්ස්‍රාවය කරයි
> **පැහැදිලි කිරීම:** සාමාන්‍ය රුධිර ආස්‍රැතිකතාව (~300 mOsm/L) විජලනය නිසා ඉහළ ගිය විට මොළයේ <b>හයිපොතැලමසේ</b> පිහිටි <b>ආස්‍රැති ප්‍රතිග්‍රාහක (Osmoreceptors)</b> එය හඳුනාගෙන පිපාසය ඇති කරන අතරම, හයිපොතැලමසේ නිපදවා ගබඩා කර ඇති <b>අපර පිටියුටරියෙන් (පූර්ව පිටියුටරියෙන් නොවේ!) ප්‍රතිමෞත්‍රල්‍ය හෝමෝනය (ADH / Vasopressin)</b> රුධිරයට නිදහස් කිරීම වැඩි කරනවා. ADH මගින් වෘක්කාණුවේ <b>විදුර සංවලිත නාලිකා සහ සංග්‍රාහක ප්‍රනාල</b> බිත්තිවල ඇක්වාපොරින් ජල නාලිකා ගණන වැඩි කර ජල පාරගම්‍යතාව ඉහළ නංවන බැවින්, රුධිරයට වැඩිපුර ජලය ප්‍රතිශෝෂණය වී අධිසාන්ද්‍ර මුත්‍රා සුළු පරිමාවක් පිට කරමින් රුධිර ආස්‍රැතිකතාව යථා තත්ත්වයට පත් කරනවා.

### MCQ 8: සමස්ථිතික අවයවයක් ලෙස මිනිස් වෘක්කය (Kidney) මගින් ස්‍රාවය කරනු ලබන <b>හෝමෝනය</b> සහ <b>එන්සයිමය</b> පිළිවෙළින් මොනවාද?
- [ ] (1) ADH සහ පෙප්සින්
- [✓] (2) එරිත්‍රොපොයිටින් (Erythropoietin) සහ රෙනින් (Renin)
- [ ] (3) ඇල්ඩොස්ටෙරෝන් සහ කාබොනික් ඇන්හයිඩ්‍රේස්
- [ ] (4) ගැස්ට්‍රින් සහ ඇන්ජියෝටෙන්සිනෝජන්
> **පැහැදිලි කිරීම:** මිනිස් වෘක්කය බහිස්ස්‍රාවී හා ආස්‍රැති විධාන කෘත්‍යවලට අමතරව වැදගත් රසායනික සංඥා දෙකක් රුධිරයට මුදා හරිනවා: (1) රුධිරයේ O<sub>2</sub> මට්ටම අඩු වූ විට (උදා: ඉහළ කඳුකරයේදී හෝ රක්තහීනතාවයේදී) රතු ඇටමිදුළු උත්තේජනය කර රතු රුධිරාණු නිපදවීම වැඩි කරන <b>එරිත්‍රොපොයිටින් (Erythropoietin) නම් හෝමෝනය</b>; සහ (2) රුධිර පීඩනය හෝ රුධිර පරිමාව අඩු වූ විට ගුච්ඡිකාසන්න උපකරණයෙන් (JGA) නිදහස් වී රෙනින්-ඇන්ජියෝටෙන්සින්-ඇල්ඩොස්ටෙරෝන් පද්ධතිය (RAAS) සක්‍රිය කරන <b>රෙනින් (Renin) නම් එන්සයිමයයි</b> (වැදගත්: රෙනින් හෝමෝනයක් නොව ප්ලාස්මාවේ ඇන්ජියෝටෙන්සිනෝජන් මත ක්‍රියා කරන එන්සයිමයකි; ඇල්ඩොස්ටෙරෝන් ස්‍රාවය කරන්නේ අධිවෘක්ක බාහිකයෙනි!).
