# රුධිර සංසරණ පද්ධතිය, හෘද චක්‍රය, ECG සටහන, රුධිර පීඩනය සහ කැටි ගැසීම (Circulatory Systems, Human Heart, Cardiac Cycle, ECG, Blood Pressure & Clotting)

- **Platform:** [Homeschool.lk](https://homeschool.lk/)
- **Canonical URL:** https://homeschool.lk/grade-12/biology/u05-circulatory-systems-human-heart-cardiac-cycle-ecg-blood/
- **Curriculum Alignment:** National Institute of Education (NIE) Sri Lanka — Grade 12, ජීව විද්‍යාව (Biology (G.C.E. A/L)), Unit 5
- **Exam Weight:** A/L I පත්‍රයේ MCQ 4–5ක් සහ II පත්‍රයේ සම්පූර්ණ රචනා / ව්‍යුහගත ප්‍රශ්න 1ක් (ඉතා ඉහළ ලකුණු බරක්!)
- **Official Textbook Reference:** https://nie.lk/pdffiles/tg/sGr12TG%20Biology.pdf

## කෙටි සාරාංශය / Quick Syllabus Definition (Sinhala & English)
විවෘත හා සංවෘත සංසරණය, ඒකීය හා ද්විත්ව සංසරණය, මිනිස් හෘදයේ ව්‍යූහය හා SA/AV/පර්කින්ජි සන්නායක පද්ධතිය, තත්පර 0.8ක හෘත් චක්‍රයේ අවධි 3, P-QRS-T ECG තරංග විශ්ලේෂණය, රුධිර පීඩනය (120/80 mmHg), කිරීටක සංසරණය, රුධිර කැටි ගැසීමේ යන්ත්‍රණය, ABO හා Rh රුධිර ගණ සහ හෘදයාබාධයකදී (MI) ECG කියවීමේ වෛද්‍ය වැදගත්කම සම්පූර්ණයෙන් ඉගෙන ගනිමු.

*English Summary:* Complete NIE Unit 05.3 (Competencies 5.3.1, 5.3.2 & 5.3.3) in warm spoken Sinhala: open vs closed and single vs double circulation, heart anatomy & SA-AV-Purkinje conduction, the 0.8s cardiac cycle, P-QRS-T ECG wave, BP (120/80 mmHg), coronary circulation, blood clotting, ABO/Rh blood groups, and MI clinical ECG insights.

## පාඩම් සටහන (Study Notes)
ඔයාගේ පපුවට අත තියලා බලන්න — ඔයා අම්මාගේ කුසේ ඉන්න කාලේ ඉඳන් අද වෙනකම්ම එක තත්පරයක්වත් නතර නොවී, දවසකට ලක්ෂ වාරයකටත් වඩා ස්පන්දනය වෙන පුදුමාකාර පොම්පයක් ඇතුළේ වැඩ කරනවා නේද? අද අපි ඒකකය 05හි වැඩිම MCQ සහ රචනා ප්‍රශ්න හැදෙන කොටස — **රුධිර සංසරණ පද්ධතිය, හෘත් චක්‍රය, ECG සටහන සහ රුධිරයේ ක්‍රියාකාරිත්වය (NIE 5.3.1 – 5.3.3)** — ලේසියෙන්ම තේරුම් ගමු!

    
      🩺 අනාගත වෛද්‍යවරයෙකු විදිහට හෘදයාබාධයකදී (Myocardial Infarction) ECG කියවීම ජීවිතයක් බේරන්නේ කොහොමද?
      රෑ මැදියමේ හදිසි ප්‍රතිකාර ඒකකයට (ETU) පපුවේ තද වේදනාවක් (Angina) එක්ක රෝගියෙක් ගෙනාවාම, වෛද්‍යවරයෙක් තත්පර 60ක් ඇතුළත මුලින්ම ගන්නේ **ECG (විද්‍යුත් ඛන්තුක රේඛනය)** පටියක්! කිරීටක ධමනියක් රුධිර කැටියකින් අවහිර වෙලා හෘද පේශිය මියයමින් පවතින **හෘදයාබාධයකදී (Myocardial Infarction / MI)** ECG සටහනේ S සහ T තරංග අතර කොටස ඉහළට එසවී (*ST-elevation*) පැහැදිලිවම පෙනෙනවා. ඒ තත්පරයේම රුධිර කැටි දිය කරන ඖෂධ හෝ Stent ප්‍රතිකාරය දීලා රෝගියාගේ ජීවිතය බේරගන්න පදනම තමයි අද ඔයා ඉගෙනගන්න P-QRS-T තරංග දැනුම!

    

    
## 1. සත්ත්ව රාජධානියේ සංසරණ පද්ධති: විවෘත vs සංවෘත සහ ඒකීය vs ද්විත්ව (NIE 5.3.1)

    නිඩාරියාවන් (*Hydra*) සහ පැතලි පණුවන් (*Planaria*) වගේ සරල සතුන්ට විශේෂිත සංසරණ පද්ධතියක් ඕන වෙන්නේ නැහැ — මොකද ඒගොල්ලන්ගේ හැම සෛලයක්ම බාහිර පරිසරයට ළඟින් තියෙන නිසා **සරල විසරණය** ප්‍රමාණවත්. හැබැයි සතුන් විශාල හා සංකීර්ණ වෙනකොට විසරණ දුර වැඩි වෙන නිසා (1) **හෘදය** (පේශිමය පොම්පය), (2) **රුධිර වාහිනී** සහ (3) **සංසරණ තරලය** (රුධිරය / රුධිර වසා) යන මූලික සංරචක 3න් සමන්විත සංසරණ පද්ධති පරිණාමය වුණා.

    
      | 
        
          සංසන්දන නිර්ණායකය 
          | විවෘත සංසරණ පද්ධතිය (Open) 
          | සංවෘත සංසරණ පද්ධතිය (Closed) 
        

      
      
        
          | **සංසරණ තරලය හා ගමන් මග** 
          | **රුධිර වසා (Hemolymph)** අන්තරාල තරලයෙන් වෙන් නොවේ; කෝටරක (Sinuses) තුළ අවයව සෘජුවම නහවයි. 
          | **රුධිරය** වාහිනී තුළටම සීමා වෙමින් අන්තරාල තරලයෙන් වෙන්ව පවතී. 
        

        
          | **හෘදයට ආපසු ඇතුළු වීම හා පීඩනය** 
          | හෘදය ඉහිල් වන විට කපාට සහිත **ප්‍රථ (Ostia)** හරහා ඇතුළු වේ; රුධිර පීඩනය අඩුය. 
          | ශිරා ඔස්සේ හෘදයට පැමිණේ; සාපේක්ෂව **ඉහළ රුධිර පීඩනයක්** සහිත බැවින් ඉතා කාර්යක්ෂමයි. 
        

        
          | **සත්ත්ව වංශ / උදාහරණ** 
          | ආත්‍රොපෝඩාවන් (තණකොළ පෙත්තා) හා සමහර මොලුස්කාවන්. 
          | ඇනලිඩාවන් (ගැඩවිලා), සෙෆලොපෝඩාවන් හා සියලුම පෘෂ්ඨවංශීන්. 
        

      
    

    පෘෂ්ඨවංශීන්ගේ සංවෘත සංසරණය තවත් ආකාර 2කට බෙදෙනවා:

    
      - **ඒක සංසරණය (Single Circulation):** පූර්ණ සංසරණයකදී රුධිරය හෘදය හරහා යන්නේ **එක් වරක් පමණයි**. හෘදයේ කුටීර 2කි (කර්ණිකාව 1 + කෝෂිකාව 1). කෝෂිකාවෙන් ජලක්ලෝම කේශනාලිකාවලට ගොස් O2 ලබාගෙන කෙළින්ම දේහ අවයව වෙත යන නිසා රුධිර පීඩනය පහළ බසියි. *(උදා: අස්ථික මසුන් සහ මෝරා, මඩුවා වැනි කාටිලේජීය මසුන්)*.

      - **ද්විත්ව සංසරණය (Double Circulation):** පූර්ණ සංසරණයකදී රුධිරය **පුප්ඵුසීය පථය** සහ **සංස්ථානික පථය** ඔස්සේ හෘදය හරහා **දෙවරක්** ගමන් කරයි! උභයජීවීන් හා බොහෝ උරගයන්ට **කුටීර 3ක හෘදයක්** (කර්ණිකා 2 + අසම්පූර්ණව බෙදුණු කෝෂිකාව 1) ඇති අතර, පක්ෂීන් හා ක්ෂීරපායීන්ට **සම්පූර්ණයෙන් බෙදුණු කුටීර 4ක හෘදයක්** ඇති නිසා O2 සරු හා O2 ඌන රුධිරය කිසිවිටෙක මිශ්‍ර නොවන අතර ඉහළ පීඩනයකින් පටක වෙත රුධිරය සැපයේ!

    

    
## 2. මානව හෘදයේ ව්‍යූහය, සන්නායක පද්ධතිය, හෘත් චක්‍රය සහ ECG (NIE 5.3.2)

    මානව හෘද බිත්තිය ස්තර 3කින් හැදිලා තියෙනවා: පිටතින්ම මඩි දෙකකින් යුත් **පෙරිකාඩියම** (පිටත තන්තුමය හා ඇතුළු මස්තුමය පෙරිකාඩියම), මැද ඝන හෘත් පේශිමය **මයෝකාඩියම** සහ ඇතුළතින්ම කුටීර හා කපාට ආස්තරණය කරන සරල ශල්කමය **එන්ඩොකාඩියම**. *පොඩ්ඩක් හිතන්න: වම් කෝෂිකා බිත්තිය දකුණු කෝෂිකා බිත්තියට වඩා 3 ගුණයක් පමණ ඝනකම් ඇයි?* දකුණු කෝෂිකාව රුධිරය පොම්ප කරන්නේ ළඟම තියෙන පෙණහැලි දෙකට විතරයි; හැබැයි **වම් කෝෂිකාවට** මහා ධමනිය ඔස්සේ මුළු ශරීරය පුරාම ඉහළ පීඩනයකින් රුධිරය පොම්ප කරන්න සිද්ධ වෙනවා!

    රුධිරය එක් දිශාවකට පමණක් ගලා යාම සහතික කරන **කපාට 4** හරියටම මතක තියාගන්න: දකුණු කර්ණිකාව හා කෝෂිකාව අතර **ත්‍රිකුණ්ඩ කපාටය (Tricuspid — තැලි 3)** ද, වම් කර්ණිකාව හා කෝෂිකාව අතර **ද්විකුණ්ඩ / මයිට්‍රල් කපාටය (Bicuspid / Mitral — තැලි 2)** ද පිහිටනවා. කෝෂිකා හැකිලෙනකොට මේ AV කපාට නොපිට පෙරළීම වළක්වන්නේ කෝෂිකා බිත්තියේ **පිටිකා පේශි (Papillary muscles)** හා ඒවාට බැඳුණු **හෘද් රජ්ජු (Chordae tendineae)** මගින්! මහා ධමනිය හා පුප්ඵුසීය ධමනිය පටන් ගන්නා තැන්වල **අඩසඳ කපාට (Semilunar valves)** දෙක පිහිටනවා.

    
      
        01
        
          **හෘදයේ ස්වයංජනක සන්නායක පද්ධතිය (Conduction System):**
          හෘදය ස්නායු පද්ධතියෙන් ස්වායත්තව තමන්ම විද්‍යුත් ආවේග ජනනය කරගන්නවා:
          **SA ගැටය (සයිනො-කර්ණික ගැටය — දකුණු කර්ණිකාවේ උත්තර මහා ශිරා විවරය අසල පිහිටන "හෘත් ගතිකරය / Pacemaker")** → කර්ණිකා දෙක පුරා ආවේගය පැතිරේ → **AV ගැටය (කර්ණික-කෝෂික ගැටය — කර්ණිකා ආවාරයේ පහළ; කෝෂිකා සංකෝචනයට පෙර කර්ණිකා හිස් වීමට තත්පරයෙන් සුළු කොටසක් ආවේගය ප්‍රමාද කරයි!)** → **කර්ණික-කෝෂික ගොනුව (His කදම්භය)** → වම් හා දකුණු ගොනු ශාඛා → **පර්කින්ජි තන්තු** (හෘත් අග්‍රයේ සිට ඉහළට කෝෂිකා සංකෝචනය කරවයි). *(අනුවේගී ස්නායු, ඇඩ්‍රිනලින් හා තයිරොක්සින් හෘත් වේගය වැඩි කරන අතර ප්‍රත්‍යානුවේගී ස්නායු වේගය අඩු කරයි).*
        
      
      
        02
        
          **හෘත් චක්‍රයේ 0.8 s අවධි 3 සහ ECG තරංග (ඉහත SVG රූපය බලන්න!):**
          විවේකී වැඩිහිටියෙකුගේ හෘත් ස්පන්දන වේගය මිනිත්තුවකට `60–80` කි (එක් සංකෝචනයකදී කෝෂිකාවකින් පොම්ප කරන රුධිර පරිමාව **ආඝාත පරිමාව / Stroke volume** නම් වේ). තත්පර `0.8 s` ක එක් හෘත් චක්‍රයක පියවර 3:
          
            - **පූර්ණ හෘත් විස්තාරය (`0.4 s`):** කර්ණිකා හා කෝෂිකා සියල්ල ඉහිල් වී මහා ශිරා හා පුප්ඵුසීය ශිරාවලින් රුධිරය පිරේ; AV කපාට විවෘතව අක්‍රියව කෝෂිකාවලට රුධිරය ගලයි.

            - **කර්ණිකා ආකුංචය (`0.1 s` — ECG හි P තරංගය = කර්ණිකා විධ්‍රැවනය):** කර්ණිකා දෙක සංකෝචනය වී ඉතිරි රුධිරය කෝෂිකාවලට තල්ලු කරයි.

            - **කෝෂිකා ආකුංචය (`0.3 s` — ECG හි QRS සංකීර්ණය = කෝෂිකා විධ්‍රැවනය):** කෝෂිකා සංකෝචනයෙන් AV කපාට වැසී අඩසඳ කපාට විවෘත වී ධමනිවලට රුධිරය විදියි. අවසානයේ කෝෂිකා ඉහිල් වීම (ප්‍රතිධ්‍රැවනය) **T තරංගයෙන්** නිරූපණය වේ!

          
        
      
      
        03
        
          **රුධිර පීඩනය (120 / 80 mmHg), කිරීටක සංසරණය හා වසා පද්ධතිය:**
          ස්ෆිග්මොමැනෝමීටරයෙන් මනින නිරෝගී රුධිර පීඩනය `120 / 80 mmHg` වේ (`120` = වම් කෝෂිකා සංකෝචනයේ **ආකුංච පීඩනය**; `80` = පූර්ණ විස්තාරයේ **විස්තාර පීඩනය**). දිගුකාලීන ඉහළ පීඩනය **අධ්‍යාතතිය (Hypertension)** වන අතර (ස්ථූලතාව, දුම්බීම, අධික ලුණු/මධ්‍යසාර, LDL තැන්පත් වීම හේතු වේ), පහළ පීඩනය **මන්දාතතිය (Hypotension — ඩෙංගු රක්තපාත උණ, කම්පනය, රුධිර වහනය)** වේ. මහා ධමනි කපාටයට වහාම පිටතින් පැන නගින **වම් හා දකුණු කිරීටක ධමනි** LDL/කොලෙස්ටරෝල් තැන්පත් වීමෙන් (**ඇතරොස්ක්ලෙරෝසිස්**) පටු වූ විට **Angina** වේදනාවත්, සම්පූර්ණයෙන් අවහිර වූ විට **හෘදයාබාධ (Myocardial Infarction)** සහ මොළයේ ධමනි අවහිර/පුපුරා යාමෙන් **ආඝාතය (Stroke)** ද ඇති වේ. **වසා පද්ධතිය** පටක තරලය යළි රුධිරයට එක් කිරීම, මේද අවශෝෂණය හා ප්‍රතිශක්තිය ඉටු කරයි.
        
      
    

    
## 3. රුධිරයේ සංයුතිය, කැටි ගැසීමේ පියවර සහ ABO / Rh රුධිර ගණ (NIE 5.3.3)

    සත්ත්ව ලෝකයේ හමුවන **ශ්වසන වර්ණක 5** MCQ වලදී නිතරම අහනවා: (1) **හිමොග්ලොබින්** (පෘෂ්ඨවංශීන් හා ඇනලිඩාවන්), (2) **හිමොසයනින්** (ආත්‍රොපෝඩා රුධිර වසාව හා මොලුස්කාවන්), (3) **ක්ලෝරොක්රුඔරින්** (බොහෝ ඇනලිඩාවන්), (4) **හිමොඑරිත්‍රින්** (සාගර අපෘෂ්ඨවංශීන්), සහ (5) **මයෝග්ලොබින්** (පෘෂ්ඨවංශී පේශිවල O2 ගබඩා කරන එකම වර්ණකය!). මානව **රතු රුධිරාණු** ද්වි-අවතල මඬලාකාර වන අතර පරිණත වූ විට **න්‍යෂ්ටිය හා මයිටොකොන්ඩ්‍රියා නොමැත** — එබැවින් තමන් ගෙන යන O2 වැය නොකර **නිර්වායු ශ්වසනයෙන්** ATP නිපදවයි! (ආයු කාලය දින 120; වෘක්කවල **එරිත්‍රොපොයිටින්** මගින් රතු ඇටමිදුළුවල නිපදවීම උත්තේජනය වේ). ප්ලාස්මාවෙන් කැටිකාරක සාධක (ෆයිබ්‍රිනෝජන් ආදිය) ඉවත් කළ විට ඉතිරි දියරය **මස්තුව (Serum)** ලෙස හැඳින්වේ.

    
      **🩸 රුධිර කැටි ගැසීමේ නිල NIE ගැලීම් සටහන:**
      රුධිර වාහිනියක් තුවාල වී කොලැජන් තන්තු නිරාවරණය වීම → පට්ටිකා ඇලී **පට්ටිකා පිණ්ඩය** සෑදීම → **පට්ටිකා + හානි වූ සෛල + ප්ලාස්මා සාධක (Ca2+ සහ විටමින් K)** මගින් කැටිකාරක සාධක මුදා හැරීම → එන්සයිමීය පියවර මගින් ප්ලාස්මාවේ අක්‍රිය **ප්‍රොත්‍රොම්බින් → සක්‍රිය ත්‍රොම්බින්** බවට පත් කිරීම (ත්‍රොම්බින් ධන ප්‍රතිපෝෂණයෙන් තවත් ප්‍රොත්‍රොම්බින් සක්‍රිය කරයි!) → ත්‍රොම්බින් මගින් ද්‍රාව්‍ය **ෆයිබ්‍රිනෝජන් → අද්‍රාව්‍ය ෆයිබ්‍රින් තන්තු ජාලය** බවට පත් කර රුධිර කැටිය සාදයි! *(සාමාන්‍ය නාල තුළ සිනිඳු ආස්තරණය සහ **හෙපැරින්** මගින් කැටි ගැසීම වළක්වයි).*
    

    
      | 
        
          රුධිර ගණය 
          | රක්තාණු මතුපිට ඇග්ලුටිනෝජන් (ප්‍රතිදේහජනක) 
          | ප්ලාස්මාවේ ඇග්ලුටිනින් (ප්‍රතිදේහ) 
          | රුධිර පාරවිලයන (Transfusion) වැදගත්කම 
        

      
      
        
          | **A ගණය** 
          | ප්‍රතිදේහජනක A 
          | ප්‍රති-B (Anti-B) 
          | A හා O ලබාගත හැක; A හා AB වෙත දිය හැක. 
        

        
          | **B ගණය** 
          | ප්‍රතිදේහජනක B 
          | ප්‍රති-A (Anti-A) 
          | B හා O ලබාගත හැක; B හා AB වෙත දිය හැක. 
        

        
          | **AB ගණය** 
          | ප්‍රතිදේහජනක A සහ B දෙකම 
          | **ප්‍රති-A හෝ ප්‍රති-B කිසිවක් නැත!** 
          | **සර්වප්‍රතිග්‍රාහකයා** (දායක රක්තාණු ශ්ලේෂණය කිරීමට ප්‍රතිදේහ නැත). 
        

        
          | **O ගණය** 
          | **ප්‍රතිදේහජනක A හෝ B නැත!** 
          | ප්‍රති-A සහ ප්‍රති-B දෙකම ඇත 
          | **සර්වදායකයා** (රක්තාණු මත ප්‍රතිදේහජනක නැති බැවින් ශ්ලේෂණය නොවේ). 
        

      
    

    **රීසස් (Rh) පද්ධතිය සහ ගර්භණීභාවය:** රක්තාණු මත Rh සාධකය (ප්‍රතිදේහජනකය) ඇති අය **Rh+** ද, නැති අය **Rh-** ද වේ. ස්වාභාවිකව Rh- අයගේ ප්ලාස්මාවේ ප්‍රති-Rh ප්‍රතිදේහ නැතත්, Rh+ රුධිරය ඇතුළු වුවහොත් ප්‍රති-Rh ප්‍රතිදේහ නිපදවයි! **Rh- මවක් පළමු වරට Rh+ කලලයක්** දරන විට ප්‍රසූතියේදී දරුවාගේ Rh+ රක්තාණු ස්වල්පයක් මවගේ රුධිරයට මිශ්‍ර වීමෙන් මව තුළ **ප්‍රති-Rh ප්‍රතිදේහ** නිපදවේ. එම මවට **දෙවන වරටත් Rh+ කලලයක්** පිහිටියහොත්, මවගේ ප්‍රති-Rh ප්‍රතිදේහ කලල බන්ධය හරහා ගොස් භෲණයේ රක්තාණු විනාශ කරයි!

    
      ❤️ ඒකකය 05.3 — සංසරණය, හෘදය හා රුධිරය සංකල්ප සිතියම
      
        
          **සංසරණ පද්ධති පරිණාමය**
          විවෘත (ආත්‍රොපෝඩා, ප්‍රථ/Ostia) vs සංවෘත (ඇනලිඩා, පෘෂ්ඨවංශීන්) • ඒක (මසුන්: කුටීර 2) vs ද්විත්ව (උභයජීවීන්/උරගයන් 3; පක්ෂීන්/ක්ෂීරපායීන් 4).
        
        
          **සන්නායක පද්ධතිය හා ECG**
          SA ගැටය (Pacemaker) → AV ගැටය (ප්‍රමාදය) → His කදම්භය → පර්කින්ජි තන්තු • 0.8s (0.4 + 0.1 + 0.3) • P, QRS, T තරංග.
        
        
          **රුධිර පීඩනය හා කිරීටක නාල**
          120/80 mmHg • අධ්‍යාතතිය හා ඇතරොස්ක්ලෙරෝසිස් → කිරීටක ධමනි අවහිර වීම (Angina, MI) සහ ආඝාතය (Stroke).
        
        
          **රුධිර කැටි ගැසීම හා ABO/Rh**
          ප්‍රොත්‍රොම්බින් → ත්‍රොම්බින් → ෆයිබ්‍රින් (Ca2+, විටමින් K) • ශ්ලේෂණය (Agglutination) • Rh- මව සහ Rh+ දෙවන දරුවා.
        
      
    

    
      **✅ පාඩම අවසන් කිරීමට පෙර ඔයාගෙන්ම අහලා බලන්න:**
      (1) ECG සටහනේ **කර්ණිකා ප්‍රතිධ්‍රැවනය** වෙනම තරංගයක් විදිහට පේන්නේ නැත්තේ ඇයි? *(ඒ වෙලාවෙම සිදුවන විශාල QRS සංකීර්ණයෙන් ඒක වැසී යන නිසා!)*
      (2) **රුධිර ප්ලාස්මාව** සහ **මස්තුව (Serum)** අතර වෙනස මොකක්ද? *(ප්ලාස්මාවෙන් කැටිකාරක සාධක ඉවත් කළාම මස්තුව ලැබෙනවා!)* දැන් දකුණු පස **MCQ පුහුණුව** කරලා 8/8 ගමු!

## ව්‍යුහගත ප්‍රශ්න හා ලකුණු දීමේ පටිපාටිය (Structured Q&A Marking Scheme)
### Q1: 1. (අ) මානව හෘදයේ විද්‍යුත් ආවේග ජනනය වී කෝෂිකා පේශි දක්වා සම්ප්‍රේෂණය වන අනුපිළිවෙළ ලියා දක්වන්න. (ආ) තත්පර 0.8ක හෘත් චක්‍රයේ අවධි තුන (03) කාලසීමා සහිතව නම් කර, නිරෝගී ECG සටහනක P, QRS සහ T තරංග මගින් නිරූපණය වන ක්‍රියාවලි සඳහන් කරන්න.
**පිළිතුරු / ලකුණු කරුණු:** (අ) SA ගැටය (සයිනො-කර්ණික ගැටය / හෘත් ගතිකරය) → කර්ණිකා මයෝකාඩියම → AV ගැටය (කර්ණික-කෝෂික ගැටය — ආවේගය මඳක් ප්‍රමාද කරයි) → කර්ණික-කෝෂික ගොනුව (His කදම්භය) → වම් හා දකුණු ගොනු ශාඛා → පර්කින්ජි තන්තු ඔස්සේ හෘත් අග්‍රයේ සිට ඉහළට කෝෂිකා මයෝකාඩියම වෙත.; (ආ) හෘත් චක්‍රයේ අවධි 3: 1. පූර්ණ හෘත් විස්තාරය (0.4 s), 2. කර්ණිකා ආකුංචය (0.1 s), 3. කෝෂිකා ආකුංචය (0.3 s).; ECG තරංග: P තරංගය = SA ගැටයේ සිට කර්ණිකා විධ්‍රැවනය; QRS සංකීර්ණය = කෝෂිකා විධ්‍රැවනය (කර්ණිකා ප්‍රතිධ්‍රැවනය මින් වැසී යයි); T තරංගය = කෝෂිකා ප්‍රතිධ්‍රැවනය (කෝෂිකා ඉහිල් වීම).

### Q2: 2. (අ) රුධිර වාහිනියකට හානි වූ විට රුධිර කැටියක් සෑදීමේ ක්‍රියාවලිය පියවරෙන් පියවර විස්තර කරන්න. (ආ) Rh⁻ මවකට දෙවන වරටත් Rh⁺ කලලයක් පිහිටීමේදී ඇති විය හැකි සංකූලතාවට හේතුව පැහැදිලි කරන්න.
**පිළිතුරු / ලකුණු කරුණු:** (අ) වාහිනී බිත්තියේ කොලැජන් තන්තු නිරාවරණය වීමෙන් පට්ටිකා ඇලී පට්ටිකා පිණ්ඩය සෑදේ → පට්ටිකා, හානි වූ සෛල හා ප්ලාස්මා සාධක (Ca²⁺, විටමින් K) එක්ව කැටිකාරක සාධක නිදහස් කරයි → එන්සයිමීය පියවර මගින් අක්‍රිය ප්‍රොත්‍රොම්බින් සක්‍රිය ත්‍රොම්බින් බවට පත් කරයි → ත්‍රොම්බින් මගින් ද්‍රාව්‍ය ෆයිබ්‍රිනෝජන් අද්‍රාව්‍ය ෆයිබ්‍රින් කෙඳි බවට පත් කර රුධිර සෛල සිර කරගත් කැටිය සාදයි.; (ආ) පළමු Rh⁺ දරුවාගේ ප්‍රසූතියේදී දරුවාගේ Rh⁺ රක්තාණු ස්වල්පයක් මවගේ රුධිරයට ඇතුළු වීමෙන් මවගේ ප්ලාස්මාවේ ප්‍රති-Rh ප්‍රතිදේහ නිපදවේ. දෙවන Rh⁺ ගර්භණීභාවයේදී මවගේ එම ප්‍රති-Rh ප්‍රතිදේහ කලල බන්ධය හරහා ගොස් භෲණයේ රක්තාණු විනාශ කරයි.


## බහුවරණ ප්‍රශ්න (Practice MCQs)
### MCQ 1: පෘෂ්ඨවංශීන්ගේ ඒක සංසරණය (Single circulation) සහ ද්විත්ව සංසරණය (Double circulation) සම්බන්ධයෙන් පහත කුමන ප්‍රකාශය <b>නිවැරදි</b> වේද?
- [ ] (1) මෝරා සහ මඩුවා කුටීර තුනකින් යුත් හෘදයක් සහිත ද්විත්ව සංසරණයක් පෙන්වයි
- [✓] (2) ඒක සංසරණයේදී ජලක්ලෝම කේශනාලිකා හරහා රුධිරය ගමන් කිරීමෙන් පසු දේහ අවයව වෙත සාපේක්ෂව අඩු පීඩනයකින් ගලා යයි
- [ ] (3) උභයජීවීන්ගේ හෘදය සම්පූර්ණයෙන් බෙදුණු කුටීර හතරකින් සමන්විත වේ
- [ ] (4) ක්ෂීරපායීන්ගේ පුප්ඵුසීය ධමනිය ඔස්සේ ඔක්සිජන්වලින් පෝෂිත රුධිරය වම් කර්ණිකාවට ගමන් කරයි
> **පැහැදිලි කිරීම:** මෝරා/මඩුවා (Chondrichthyes) සහ බලයා (Osteichthyes) වැනි සියලුම මත්ස්‍යයන් සතු වන්නේ එක් කර්ණිකාවක් හා එක් කෝෂිකාවක් සහිත <b>කුටීර 2ක හෘදයක් සහ ඒක සංසරණ පද්ධතියකි</b>. එහිදී හෘදයෙන් පොම්ප කරන රුධිරය පළමුව ජලක්ලෝමවල පටු කේශනාලිකා ජාලය හරහා ගමන් කර ඔක්සිජනීකරණය වන විට රුධිර පීඩනය සැලකිය යුතු ලෙස පහත වැටෙන අතර, නැවත හෘදයට නොපැමිණ සෘජුවම දේහ අවයව කරා <b>අඩු පීඩනයකින්</b> ගලා යනවා (ද්විත්ව සංසරණයේදී පෙණහලුවල සිට නැවත වම් හෘදයට පැමිණ ඉහළ පීඩනයකින් දේහයට පොම්ප කෙරේ). උභයජීවීන්ට ඇත්තේ කුටීර 3ක හෘදයක් වන අතර, පුප්ඵුසීය ධමනිය ගෙන යන්නේ <b>ඔක්සිජන්හරිත</b> රුධිරය දකුණු කෝෂිකාවේ සිට පෙණහලු වෙතටයි.

### MCQ 2: මානව හෘදයේ ස්වාභාවික <b>හෘත් ගතිකරය (Pacemaker)</b> ලෙස ක්‍රියා කරන සයිනො-කර්ණික ගැටය (SA node) නිවැරදිව පිහිටා ඇත්තේ කොහිද?
- [ ] (1) වම් කර්ණිකා බිත්තියේ පුප්ඵුසීය ශිරා විවෘත වන ස්ථානයට ආසන්නව
- [ ] (2) දකුණු හා වම් කෝෂිකා වෙන් කරන අන්තර්-කෝෂික ආවාරයේ අග්‍රයේ
- [✓] (3) දකුණු කර්ණිකාවේ මයෝකාඩියම තුළ උත්තර මහා ශිරාව විවෘත වන ස්ථානයට ආසන්නව
- [ ] (4) වම් කර්ණික-කෝෂික (මයිට්‍රල්) කපාටයේ පාදස්ථයේ
> **පැහැදිලි කිරීම:** මානව හෘදය ස්නායු පද්ධතියෙන් බාහිර උත්තේජයක් නොමැතිව වුවද තමන් විසින්ම රිද්මයානුකූල විද්‍යුත් ආවේග ජනනය කරන <b>පේශිජන්‍ය (Myogenic)</b> අවයවයක් වන අතර, එහි ප්‍රාථමික හෘත් ගතිකරය වන <b>සයිනො-කර්ණික ගැටය (SA node)</b> පිහිටා ඇත්තේ <b>දකුණු කර්ණිකාවේ ඉහළ බිත්තියේ (මයෝකාඩියම තුළ) උත්තර මහා ශිරාව (Superior vena cava) දකුණු කර්ණිකාවට විවෘත වන ස්ථානයට ඉතා ආසන්නවයි</b>. එතැනින් ජනනය වන ආවේගය කර්ණිකා දෙකම එකවර සංකෝචනය කරවමින් දකුණු කර්ණිකාව හා කෝෂිකාව අතර බිත්තියේ පහළින් පිහිටි <b>AV ගැටය</b> වෙත ගමන් කර (0.1 s ප්‍රමාදයකින් පසු) හිස්ගේ කදම්බය හා පර්කින්ජි තන්තු ඔස්සේ කෝෂිකා බිත්ති කරා පැතිර යනවා.

### MCQ 3: නිරෝගී පුද්ගලයෙකුගේ හෘත් චක්‍රයේ (0.8 s) <b>කෝෂිකා ආකුංචය (Ventricular systole — 0.3 s)</b> අතරතුර හෘද කපාටවල පිහිටීම කෙසේද?
- [ ] (1) ත්‍රිකුණ්ඩ හා ද්විකුණ්ඩ (AV) කපාට විවෘත වන අතර අඩසඳ කපාට වැසී පවතී
- [✓] (2) AV කපාට වැසී පවතින අතර පුප්ඵුසීය හා මහා ධමනි අඩසඳ කපාට විවෘත වේ
- [ ] (3) සියලුම AV කපාට සහ අඩසඳ කපාට එකවර විවෘතව පවතී
- [ ] (4) AV කපාට විවෘත වී රුධිරය අක්‍රියව කර්ණිකා වෙත ආපසු ගලා යයි
> **පැහැදිලි කිරීම:** හෘත් චක්‍රයේ කර්ණිකා ආකුංචය (0.1 s) අවසන් වී <b>කෝෂිකා ආකුංචය (0.3 s)</b> ආරම්භ වන විට ඝනකම් කෝෂිකා පේශි ප්‍රබලව සංකෝචනය වීම නිසා කෝෂිකා කුටීර තුළ රුධිර පීඩනය කර්ණිකා පීඩනය ඉක්මවා ක්ෂණිකව ඉහළ යනවා. එවිට රුධිරය නැවත කර්ණිකා තුළට ආපසු යාම වැළැක්වීම සඳහා <b>දකුණු ත්‍රිකුණ්ඩ හා වම් ද්විකුණ්ඩ (මයිට්‍රල්) යන කර්ණික-කෝෂික (AV) කපාට දෙකම තදින් වැසෙනවා</b> (මෙහිදී පළමු හෘත් ශබ්දය වන 'ලබ්' හඬ ඇතිවේ!). කෝෂිකා පීඩනය ධමනි පීඩනය ඉක්මවූ සැණින් <b>පුප්ඵුසීය හා මහා ධමනි අඩසඳ කපාට (Semilunar valves) විවෘත වී</b> පිළිවෙළින් පුප්ඵුසීය කඳට හා සංස්ථානික මහා ධමනියට රුධිරය පොම්ප කෙරෙනවා (පූර්ණ හෘත් විස්තාරයේදී අඩසඳ කපාට වැසී 'ඩබ්' හඬ නැගේ).

### MCQ 4: විද්‍යුත් ඛන්තුක රේඛනයක (ECG) <b>QRS තරංග සංකීර්ණය</b> මගින් නිරූපණය වන්නේ කුමක්ද?
- [ ] (1) SA ගැටයේ සිට කර්ණිකා මතින් ආවේගය පැතිරීම (කර්ණිකා විධ්‍රැවනය)
- [✓] (2) AV ගැටයේ සිට කෝෂිකා පේශි ඔස්සේ ආවේගයේ වේගවත් පැතිරීම (කෝෂිකා විධ්‍රැවනය)
- [ ] (3) කෝෂිකා පේශි ඉහිල් වීම හා කෝෂිකා ප්‍රතිධ්‍රැවනය
- [ ] (4) මහා ධමනි අඩසඳ කපාට වැසීමෙන් ඇති වන දෙවන හෘත් ශබ්දය
> **පැහැදිලි කිරීම:** හෘත් චක්‍රය තුළ හෘත් පේශිය හරහා ගමන් කරන විද්‍යුත් ආවේග සම මතුපිට ඉලෙක්ට්‍රෝඩ මගින් සටහන් කරන <b>විද්‍යුත් ඛන්තුක රේඛනයේ (ECG)</b> ප්‍රධාන තරංග තුනෙන් නිරූපණය වන්නේ: (1) <b>P තරංගය</b> — SA ගැටයෙන් ඇරඹී කර්ණිකා දෙක හරහා ආවේගය පැතිරීම හෙවත් <b>කර්ණිකා විධ්‍රැවනය</b> (කර්ණිකා ආකුංචයට මඟ පාදයි); (2) <b>QRS තරංග සංකීර්ණය</b> — AV ගැටයේ සිට හිස්ගේ කදම්බය, කදම්බ ශාඛා හා පර්කින්ජි තන්තු ඔස්සේ ඝනකම් කෝෂිකා මයෝකාඩියම පුරා ආවේගය වේගයෙන් පැතිරීම හෙවත් <b>කෝෂිකා විධ්‍රැවනය</b> (කෝෂිකා ආකුංචය අරඹයි); සහ (3) <b>T තරංගය</b> — කෝෂිකා පේශි නැවත යථා තත්ත්වයට පත්වන <b>කෝෂිකා ප්‍රතිධ්‍රැවනයයි</b> (ECG මගින් සටහන් කරන්නේ විද්‍යුත් ක්‍රියාකාරිත්වය මිස හෘත් ශබ්ද නොවේ!).

### MCQ 5: මානව හෘත් පේශියට ඔක්සිජන් සහ පෝෂක සහිත ධමනි රුධිරය සපයන <b>කිරීටක ධමනි (Coronary arteries)</b> පැන නගින්නේ කුමන රුධිර වාහිනියෙන්ද?
- [ ] (1) පුප්ඵුසීය ශිරාවලින්
- [✓] (2) මහා ධමනි අඩසඳ කපාටයට වහාම පිටතින් මහා ධමනියේ ආරම්භක කොටසින්
- [ ] (3) උත්තර මහා ශිරාවෙන්
- [ ] (4) පුප්ඵුසීය මහා ධමනියෙන්
> **පැහැදිලි කිරීම:** හෘද කුටීර තුළින් කොතරම් රුධිරය ගලා ගියද ඝනකම් මයෝකාඩියම් බිත්තියට එම කුටීරවලින් සෘජුවම O<sub>2</sub> විසරණය කරගත නොහැකි නිසා හෘදයටම වෙන්වූ 'කිරීටක සංසරණයක්' පවතිනවා. වම් කෝෂිකාවෙන් පිටතට විහිදෙන සංස්ථානික <b>මහා ධමනියේ (Aorta) ආරම්භක පාදස්ථ කොටසින් — එනම් මහා ධමනි අඩසඳ කපාටයට වහාම පිටතින්/ඉහළින්</b> වම් සහ දකුණු <b>කිරීටක ධමනි</b> යුගලය පැන නැගී මුළු හෘද බිත්තිය පුරාම කේශනාලිකා ජාලයක් විහිදුවමින් O<sub>2</sub> හා ග්ලූකෝස් සපයනවා (මෙම කිරීටක ධමනියක් කොලෙස්ටරෝල් තැන්පතු හා රුධිර කැටියකින් අවහිර වීම හෘදයාබාධයක් / Myocardial infarction ඇති කරයි!). හෘද බිත්තියේ ඔක්සිජන්හරිත රුධිරය කිරීටක කෝටරකය මගින් දකුණු කර්ණිකාවට ආපසු මුදා හරිනවා.

### MCQ 6: මානව පරිණත රතු රුධිරාණු (රක්තාණු / Erythrocytes) පිළිබඳ පහත ප්‍රකාශ අතුරින් <b>නිවැරදි</b> වන්නේ කුමක්ද?
- [ ] (1) ඒවා තුළ මයිටොකොන්ඩ්‍රියා බහුලව පවතින බැවින් ස්වායු ශ්වසනයෙන් ATP නිපදවයි
- [✓] (2) ඒවායේ න්‍යෂ්ටිය හා මයිටොකොන්ඩ්‍රියා නොමැති අතර නිර්වායු ශ්වසනය මගින් ATP නිපදවයි
- [ ] (3) එක් හිමොග්ලොබින් අණුවකට උපරිම වශයෙන් O<sub>2</sub> අණු 2ක් පමණක් බැඳිය හැකිය
- [ ] (4) ඒවායේ නිපදවීම අග්න්‍යාශයෙන් ස්‍රාවය වන ඉන්සියුලින් මගින් උත්තේජනය වේ
> **පැහැදිලි කිරීම:** ක්ෂීරපායී පරිණත රතු රුධිරාණු උපරිම O<sub>2</sub> පරිවහන කාර්යක්ෂමතාව සඳහා ආකාර තුනකින් විශේෂණය වී තිබෙනවා: (1) වායු විසරණයට ඉහළ පෘෂ්ඨ වර්ගඵල/පරිමා අනුපාතයක් සලසන <b>ද්විඅවතල මඬලක</b> හැඩය, (2) හිමොග්ලොබින් අණු මිලියන ගණනක් ඇසිරීමට වැඩි ඉඩක් ලබා දීම සඳහා <b>න්‍යෂ්ටිය අහිමි වී තිබීම</b>, සහ (3) තමන් ගෙන යන O<sub>2</sub> තමන්ම පරිභෝජනය නොකිරීම සඳහා <b>මයිටොකොන්ඩ්‍රියා නොමැති වීම සහ නිර්වායු ශ්වසනයෙන් (ග්ලයිකොලිසියෙන්) ATP නිපදවීමයි</b>! එක් හිමොග්ලොබින් අණුවක Fe<sup>2+</sup> සහිත හීම් කාණ්ඩ 4ක් ඇති බැවින් <b>O<sub>2</sub> අණු 4ක්</b> ගෙන යා හැකි අතර, රක්තාණු නිපදවීම උත්තේජනය කරන්නේ වෘක්කයෙන් ස්‍රාවය වන <b>එරිත්‍රොපොයිටින්</b> හෝමෝනයයි.

### MCQ 7: රුධිරය කැටි ගැසීමේ ක්‍රියාවලියේදී ද්‍රාව්‍ය ප්ලාස්මා ප්‍රෝටීනයක් වන <b>ෆයිබ්‍රිනෝජන් (Fibrinogen)</b>, අද්‍රාව්‍ය <b>ෆයිබ්‍රින් (Fibrin)</b> තන්තු ජාලයක් බවට පරිවර්තනය කිරීම සෘජුවම උත්ප්‍රේරණය කරන්නේ කුමක්ද?
- [ ] (1) ප්‍රොත්‍රොම්බින් (Prothrombin)
- [✓] (2) ත්‍රොම්බින් (Thrombin)
- [ ] (3) හෙපැරින් (Heparin)
- [ ] (4) හිස්ටැමින් (Histamine)
> **පැහැදිලි කිරීම:** රුධිර නාලයකට හානි වූ විට පට්ටිකා හා හානි වූ සෛල මගින් නිදහස් කරන <b>කැටි ගැසීමේ සාධක (ත්‍රොම්බොප්ලාස්ටින්)</b> සහ Ca<sup>2+</sup> අයන හා විටමින් K දායකත්වයෙන් රුධිර ප්ලාස්මාවේ පවතින අක්‍රිය <b>ප්‍රොත්‍රොම්බින්</b> නම් පූර්වජ ප්‍රෝටීනය සක්‍රිය <b>ත්‍රොම්බින් (Thrombin)</b> නම් එන්සයිමය බවට පරිවර්තනය කෙරෙනවා. ඉන්පසුව එම සක්‍රිය <b>ත්‍රොම්බින් එන්සයිමය</b> මගින් ප්ලාස්මාවේ දියවී ඇති <b>ෆයිබ්‍රිනෝජන්</b> ප්‍රෝටීනය ජලයේ දිය නොවන <b>ෆයිබ්‍රින් කෙඳි</b> බවට පත් කර රුධිර සෛල සිර කරගන්නා දැලක් සාදා රුධිර කැටිය නිර්මාණය කරනවා. <b>හෙපැරින්</b> යනු ත්‍රොම්බින් සෑදීම වළක්වන ප්‍රතිකැටිකාරකයක් වන අතර, <b>හිස්ටැමින්</b> ප්‍රදාහ ප්‍රතිචාරයේදී රුධිර නාල විස්තාරණය කරන සංයෝගයකි.

### MCQ 8: පුද්ගලයෙකුගේ ABO රුධිර ගණය <b>AB</b> වන විට ඔහුගේ රතු රුධිරාණු මතුපිට සහ රුධිර ප්ලාස්මාවේ ස්වාභාවිකව පවතින ප්‍රතිදේහජනක (ඇග්ලුටිනෝජන්) හා ප්‍රතිදේහ (ඇග්ලුටිනින්) සංයෝජනය කුමක්ද?
- [ ] (1) රක්තාණු මත ප්‍රතිදේහජනක නැත; ප්ලාස්මාවේ ප්‍රති-A සහ ප්‍රති-B දෙකම ඇත
- [✓] (2) රක්තාණු මත ප්‍රතිදේහජනක A සහ B දෙකම ඇත; ප්ලාස්මාවේ ප්‍රති-A හෝ ප්‍රති-B ප්‍රතිදේහ නැත
- [ ] (3) රක්තාණු මත ප්‍රතිදේහජනක A පමණක් ඇත; ප්ලාස්මාවේ ප්‍රති-B ඇත
- [ ] (4) රක්තාණු මත ප්‍රතිදේහජනක A හා B ඇත; ප්ලාස්මාවේ ප්‍රති-A හා ප්‍රති-B දෙකම ඇත
> **පැහැදිලි කිරීම:** ABO රුධිර ගණ පද්ධතිය තීරණය වන්නේ රතු රුධිරාණු ප්ලාස්ම පටලය මත පිහිටන A සහ B ප්‍රතිදේහජනක (ඇග්ලුටිනෝජන්) මත වන අතර, රුධිර ප්ලාස්මාවේ පවතින්නේ තමන් සතුව <b>නොමැති</b> ප්‍රතිදේහජනකයට එරෙහි ප්‍රතිදේහ පමණයි (එසේ නොවුණහොත් තමන්ගේම රුධිරය ශ්ලේෂණය වී කැටි ගැසේ!). එබැවින් <b>AB රුධිර ගණය</b> දරන පුද්ගලයෙකුගේ රක්තාණු මතුපිට <b>ප්‍රතිදේහජනක A සහ ප්‍රතිදේහජනක B යන දෙකම</b> පවතින අතර, රුධිර ප්ලාස්මාව තුළ <b>ප්‍රති-A හෝ ප්‍රති-B ප්‍රතිදේහ කිසිවක් පිහිටන්නේ නැහැ</b> (AB+ පුද්ගලයන් 'සර්වප්‍රතිග්‍රාහකයන්' වන්නේ ඒ නිසයි). පළමු වරණයෙන් විස්තර වන්නේ <b>O රුධිර ගණය</b> වන අතර, තුන්වන වරණයෙන් විස්තර වන්නේ <b>A රුධිර ගණයයි</b>.
