# ප්‍රරෝහ නිර්මාණය, පූටිකා යන්ත්‍රණය (K⁺ සක්‍රිය පරිවහන වාදය) සහ උත්ස්වේදනය (Shoot Architecture, Stomatal Mechanism (K⁺ Influx) & Transpiration)

- **Platform:** [Homeschool.lk](https://homeschool.lk/)
- **Canonical URL:** https://homeschool.lk/grade-12/biology/u04-shoot-architecture-stomata-and-gas-exchange/
- **Curriculum Alignment:** National Institute of Education (NIE) Sri Lanka — Grade 12, ජීව විද්‍යාව (Biology (G.C.E. A/L)), Unit 4
- **Exam Weight:** A/L I පත්‍රයේ MCQ 2–3ක් සහ II පත්‍රයේ ව්‍යුහගත (පානමානය / පූටිකා) හා රචනා ප්‍රශ්න
- **Official Textbook Reference:** https://nie.lk/pdffiles/tg/sGr12TG%20Biology.pdf

## කෙටි සාරාංශය / Quick Syllabus Definition (Sinhala & English)
ශාකයක් උපරිම හිරු එළියක් අල්ලාගන්න තමන්ගේ කඳ, අතු සහ පත්‍ර සැලසුම් කරගෙන තියෙන හැටි (පත්‍ර වින්‍යාසය හා දිශානතිය), ද්විබීජපත්‍රී හා ඒකබීජපත්‍රී පත්‍ර ව්‍යූහය, K⁺ ස්‍යන්දය හා ABA මගින් පූටිකා ඇරෙන-වැහෙන යන්ත්‍රණය, උත්ස්වේදනයට බලපාන සාධක, ගැනොංග් පානමාන පරීක්ෂාව සහ බින්දුදය ගැන සම්පූර්ණයෙන් ඉගෙන ගනිමු.

*English Summary:* Complete NIE Unit 04.2 (Competencies 4.2.1, 4.2.2 & 4.2.5, Practicals 19 & 22): Shoot architecture for light capture, dicot vs monocot leaf anatomy, stomatal K⁺ influx hypothesis and ABA drought closure, transpiration factors, Ganong potometer practical, root pressure and guttation.

## පාඩම් සටහන (Study Notes)
දැන් අපි එන්නේ 04 වෙනි ඒකකයේ හරිම රසවත් කොටසකට! පොඩ්ඩක් මිදුලට බැහැලා ගහක් දිහා බලන්නකෝ. ඒ ගහේ එක කොළයක්වත් තව කොළයකට මුළුමනින්ම හෙවණ වැටෙන්නේ නැති වෙන්න කොච්චර ලස්සන ගණිතමය රටාවකටද අතුයි කොළයි සැකසිලා තියෙන්නේ? ඒ විතරක් නෙමෙයි — පත්‍රය යට පැත්තේ තියෙන **පූටිකා (Stomata)** කියන පුංචි ස්වයංක්‍රීය දොරටු දහස් ගණනක් උදේට ඉබේම ඇරිලා රෑට (හෝ නියඟයක් ආපු ගමන්) ඉබේම වැහෙන්නේ මොළයක් හෝ ස්නායු පද්ධතියක් නැතුව කොහොමද?

  
      මේ **04.2 පාඩමෙන්** (NIE නිපුණතා මට්ටම් 4.2.1, 4.2.2 සහ 4.2.5) අපි **ප්‍රරෝහ නිර්මාණය, පත්‍ර ව්‍යූහය, පූටිකා යන්ත්‍රණය (K+ ස්‍යන්දය කල්පිතය)** සහ **උත්ස්වේදනය හා බින්දුදය** කියන සියලුම කොටස් ලකුණු එකක්වත් අතහැරෙන්නේ නැති වෙන්න කතා කරලා තේරුම් ගමු!

  
      
        🎓 විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනයේදී හා ප්‍රායෝගික විද්‍යා ක්ෂේත්‍රයේදී (බෝග කායික විද්‍යාව, කෘෂි ඉංජිනේරු හා දේශගුණ විද්‍යාව) ඔයාට මේ පාඩම ඕන වෙන්නේ ඇයි?
        විශ්වවිද්‍යාලයේ **කෘෂි විද්‍යා සහ උද්භිද කායික විද්‍යා (Crop Physiology)** පර්යේෂකයෝ වැඩි අස්වැන්නක් දෙන නව දෙමුහුම් වී (Rice) හා බඩඉරිඟු ප්‍රභේද නිපදවද්දී මුලින්ම සැලසුම් කරන්නේ **සිරස් පත්‍ර දිශානතිය** සහ ප්‍රශස්ත **පත්‍ර ක්ෂේත්‍රඵල දර්ශකය (Leaf Area Index)** — එතකොට පහළම පත්‍රවලටත් හිරු එළිය වැටිලා අස්වැන්න දෙගුණ වෙනවා! ඒ වගේම ගෝලීය උණුසුම හා නියඟය හමුවේ බෝග මැලවීම වළක්වන **ප්‍රති-උත්ස්වේදක (Anti-transpirants — ABA ආකෘතික සංයෝග)** නිපදවීමටත්, හරිතාගාර (Greenhouse) තුළ ආර්ද්‍රතාව හා CO2 පාලනය කිරීමටත් පූටිකා යන්ත්‍රණය පිළිබඳ මේ දැනුම සෘජුවම යොදාගන්නවා.

      
  
      
## 1. උපරිම ආලෝකය ග්‍රහණය සඳහා ප්‍රරෝහ නිර්මාණය (Shoot Architecture — NIE 4.2.1)

      ශාකයක භෞමික ප්‍රරෝහ පද්ධතියේ ප්‍රධානම අරමුණ තමයි ප්‍රභාසංශ්ලේෂණ කාර්යක්ෂමතාව උපරිම කරගන්න **වැඩිම හිරු එළියක් අල්ලා ගැනීම (Light capture)**. ඒ සඳහා ශාක දරන ප්‍රධාන ව්‍යූහමය අනුවර්තන 5 මේවායි:

      
        - **කඳේ දිග හා ස්වභාවය:** යාබද ශාකවලින් වැටෙන සෙවණ මගහරවා ගැනීමට ශාක උසට වැඩෙයි. කාෂ්ඨීය ශාකවල ද්විතීයික වර්ධනයෙන් ශක්තිමත් කඳක් ලැබෙන අතර, **වැල් (Climbers)** අනෙකුත් ආධාරක මත යැපෙමින් ඉහළ ආලෝක ස්තර වෙත ළඟා වෙයි.

        - **අතු බෙදීමේ රටාව (Branching pattern):** සමහර ශාක (උදා: පොල්, තල්) අතු නොබෙදෙන අතර බොහෝ ද්විබීජපත්‍රී ශාක හොඳින් අතු බෙදී තම **පාරිසරික නිකේතනයෙන් (Ecological niche)** උපරිම ආලෝකයක් ග්‍රහණය කරගැනීමට හැඩගැසී ඇත.

        - **පත්‍රයේ ප්‍රමාණය (Leaf size):** ශාකය වැඩෙන පරිසරය අනුව වෙනස් වෙයි — **නිවර්තන වර්ෂා වනාන්තරවල** (අඩු ආලෝකය සහිත වියන යට) වැඩෙන ශාකවලට **විශාලතම පත්‍ර** ඇති අතර, **ඉතා වියළි (ශුෂ්ක) හෝ තද ශීත පරිසරවල** ජල හානිය අවම කරගැනීමට **කුඩාම පත්‍ර** පිහිටයි.

        - **පත්‍ර වින්‍යාසය (Phyllotaxy) හා පත්‍ර දර්ශකය:** **කඳ මත පත්‍ර සැකසී ඇති ආකාරය "පත්‍ර වින්‍යාසය" නම් වේ** (ගැටයකට පත්‍ර 1ක්, 2ක් හෝ කිහිපයක් බැගින් සර්පිලාකාර/සම්මුඛ රටාවලට පිහිටීමෙන් ඉහළ පත්‍ර මගින් පහළ පත්‍ර සෙවණ වීම අවම කරයි). ශාක වියනක පත්‍රවල මුළු උඩු පෘෂ්ඨීය වර්ගඵලය, එම ශාකය වැසී ඇති භූමි වර්ගඵලයට දරන අනුපාතය (**පත්‍ර ක්ෂේත්‍රඵල දර්ශකය / Leaf Area Index**) ඕනෑවට වඩා වැඩි වුවහොත් පහළ පත්‍රවලට ආලෝකය නොලැබී ශ්වසනය පමණක් සිදු වී ඒවා හැලී යයි (ස්වයං-කප්පාදුව).

        - **පත්‍ර දිශානතිය (Leaf orientation):**
          
            **තිරස්ව සැකසුණු පත්‍ර:** අඩු ආලෝක තත්ත්ව යටතේ වුවද හිරු කිරණ ලම්බකව වැටෙන නිසා ඉතා කාර්යක්ෂමව ආලෝකය ග්‍රහණය කරයි.

            - **සිරස්ව සැකසුණු පත්‍ර (උදා: තෘණ ශාක):** විවෘත භූමිවල තීව්‍ර හිරු එළිය කිරණ පත්‍ර තලයට **සමාන්තරව** පතිත වීමට සැලැස්වීමෙන් **තීව්‍ර ආලෝකයෙන් පත්‍ර තලයට සිදුවිය හැකි ප්‍රභා-හානිය මගහරවා ගනියි** මෙන්ම පහළ පත්‍රවලටද ආලෝකය ලැබීමට සලස්වයි!

          
        
      
  
      
## 2. ද්විබීජපත්‍රී සහ ඒකබීජපත්‍රී පත්‍රවල හරස්කඩ හා වායු හුවමාරුව

      ශාක දේහය තුළ O2 සහ CO2 පරිවහනයට රුධිර සංසරණ පද්ධතියක් වගේ විශේෂ පද්ධතියක් නැහැ — **වායු හුවමාරුව මුළුමනින්ම සිදුවන්නේ "විසරණය" (Diffusion) මගින්!** ඒ සඳහා ප්‍රධාන ව්‍යූහ වන්නේ **පූටිකා (Stomata)** සහ කාෂ්ඨීය කඳන්වල පරිචර්මයේ පිහිටි **වා සිදුරු (Lenticels)** ය (මීට අමතරව උච්චර්මය හරහාද ඉතා සුළු වායු හුවමාරුවක් සිදුවේ).

  
      
        | 
          
            ව්‍යූහමය ලක්ෂණය 
            | දර්ශීය ද්විබීජපත්‍රී ශාක පත්‍රය 
            | දර්ශීය ඒකබීජපත්‍රී ශාක පත්‍රය 
          

        
        
          
            | **පත්‍ර මධ්‍යය (Mesophyll)** 
            | පැහැදිලිව ස්තර 2කට විභේදනය වී ඇත: උඩු අපිචර්මයට යටින් දිගටි, හරිතලව බහුල **ඉනි මෘදුස්තරය** සහ යටින් වායු අවකාශ බහුල **සවිවර මෘදුස්තරය**. 
            | ඉනි හා සවිවර මෘදුස්තර ලෙස **විභේදනය වී නැත** (සියලු පත්‍ර මධ්‍ය සෛලවල හරිතලව බහුලව පවතී). 
          

          
            | **පූටිකා ව්‍යාප්තිය හා පාලක සෛල** 
            | ප්‍රධාන වශයෙන් **යටි අපිචර්මය තුළ** වැඩිපුර පිහිටයි; පාලක සෛල දර්ශීය **බෝංචි බීජ (වකුගඩු) හැඩැතිය**. 
            | **උඩු සහ යටි අපිචර්ම දෙකෙහිම** පූටිකා පිහිටයි (තෘණ ශාකවල ද්වි-මුගුරාකාර / dumbbell හැඩැති පාලක සෛල ඇත). 
          

          
            | **නාරටි වින්‍යාසය** 
            | **ජාලාකාර නාරටි වින්‍යාසයක්** ඇත (සෑම නාරටියක්ම කලාප කොපුවකින් ආරක්ෂා වී ඇත). 
            | **සමාන්තර නාරටි වින්‍යාසයක්** ඇත. 
          

        
      
  
      
## 3. පූටිකා ව්‍යූහය සහ K+ ස්‍යන්දය කල්පිතය (K+ Influx Hypothesis — NIE 4.2.2)

      *මේක A/L රචනා ප්‍රශ්නවලදී නිතරම අහන තැනක් — ඒ නිසා පාලක සෛලයේ ව්‍යූහය වැඩ කරන හැටි හොඳටම හිතේ ඇඳගන්න!*

      පූටිකා සිදුර වට කරගෙන ඉන්න **පාලක සෛල (Guard cells)** දෙකේ සුවිශේෂී ලක්ෂණ 3ක් තියෙනවා:

      
        - හරිතලව දරන **එකම අපිචර්මීය සෛල වර්ගය** පාලක සෛලයි (එමගින් ප්‍රභාසංශ්ලේෂණ ඉලෙක්ට්‍රෝන හුවමාරුවෙන් ATP ශක්තිය නිපදවාගත හැකියි!).

        - සෛල බිත්තිය අසමාකාරව සෙලියුලෝස්වලින් ඝන වී ඇත — **ඇතුළත බිත්තිය පිටත බිත්තියට වඩා ඝනකමින් වැඩි අතර ප්‍රත්‍යාස්ථ බවින් අඩුයි.**

        - පාලක සෛල වටා **සෙලියුලෝස් ක්ෂුද්‍ර කෙඳිති (Cellulose microfibrils) අරීය ආකාරයට** සැකසී අප්‍රත්‍යාස්ථ වළලු සාදයි.

      
  
      
        
          01
          
            **දිවා කාලයේදී K+ සක්‍රියව ඇතුළු වීම (Active K+ Influx):**
            ආලෝකය ලැබෙන විට (පාලක සෛල හරිතලවවල ප්‍රභාසංශ්ලේෂණ ඉලෙක්ට්‍රෝන හුවමාරුවෙන් ලැබෙන ATP ශක්තිය වැය කරමින්) යාබද අපිචර්මීය සෛලවල සිට පාලක සෛල තුළට **සක්‍රියව K+ අයන පොම්ප කර එක්රැස් කරයි** (H+ පොම්ප මගින් පටල විභවය නිර්මාණය වේ).
          
        
        
          02
          
            **ජල විභවය (Ψw) අඩු වීම සහ අන්තඃආස්‍රැතිය:**
            පාලක සෛල තුළ K+ සාන්ද්‍රණය ඉහළ යාම නිසා ද්‍රාව්‍ය විභවය (Ψs) හා **ජල විභවය (Ψw) යාබද අපිචර්මීය සෛලවලට වඩා අඩු වේ**. එවිට යාබද අපිචර්මීය සෛලවල සිට ආස්‍රැතිය මගින් පාලක සෛල තුළට ජලය ගලා එයි.
          
        
        
          03
          
            **ශූනතාව වැඩි වී පූටිකාව විවෘත වීම:**
            ශූනතාව වැඩි වන විට තුනී පිටත බිත්තිය වැඩිපුර ප්‍රසාරණය වන අතර, අරීය ක්ෂුද්‍ර කෙඳිති හා ඝන ඇතුළත බිත්තිය පිටතට වක්‍ර වෙමින් පාලක සෛල දෙක එකිනෙකින් ඈත් වී **පූටිකා සිදුර විවෘත වේ!**
          
        
        
          04
          
            **රාත්‍රියේදී හෝ නියඟයේදී (ABA මගින්) පූටිකාව වැසීම:**
            අඳුරේදී හෝ ජල හිඟයේදී (මුල් හා පත්‍ර මගින් නිපදවන **ඇබ්සිසික් අම්ලය / ABA** හෝමෝනය පාලක සෛල පටල මත ක්‍රියා කිරීමෙන්) පාලක සෛලවල සිට යාබද අපිචර්මීය සෛලවලට **K+ අයන ඉවත් වේ** → බහිඃආස්‍රැතියෙන් ජලය පිටවේ → ශූනතාව අඩු වී ඇතුළත බිත්ති කෙළින් වීමෙන් **පූටිකා සිදුර වැසී යයි!**
          
        
      
  
      **📌 පූටිකා ක්‍රියාකාරිත්වයට බලපාන නිල සාධක 6 (NIE 4.2.2):** (1) **ආලෝකය** (K+ එක්රැස් වීම උත්තේජනය කරයි), (2) **අධඃපූටිකා කුටීරයේ CO2 සාන්ද්‍රණය අඩු වීම** (ප්‍රභාසංශ්ලේෂණයේදී CO2 වැය වන විට පූටිකා විවෘත වේ), (3) පාලක සෛලවල **අභ්‍යන්තර සටිකාව (Internal circadian clock)** මගින් දෛනික රිද්මය පාලනය වීම, සහ දිවා කාලයේ පවා පූටිකා වැසී යාමට හේතු වන (4) **නියඟය හා ABA නිෂ්පාදනය**, (5) **අධික උෂ්ණත්වය** සහ (6) **තද සුළඟ**.

  
      
## 4. උත්ස්වේදනය, ගැනොංග් පානමානය (Practical 22) සහ බින්දුදය (Guttation)

      **📌 නිල නිර්වචනය:** ශාකයේ සජීවී භෞමික කොටස්වලින් (ප්‍රධාන වශයෙන් පූටිකා හරහාත්, සුළු වශයෙන් උච්චර්මය හා වාසිදුරු හරහාත්) **ජල වාෂ්ප ලෙස** වායුගෝලයට ජලය හානි වීම **උත්ස්වේදනය (Transpiration)** නම් වේ.

  
      **උත්ස්වේදන ශීඝ්‍රතාවට බලපාන බාහිර සාධක 5:**

      
        - **1. ආලෝක තීව්‍රතාව:** ආලෝකය නිසා පූටිකා විවෘත වන බැවින් සහ පත්‍රය උණුසුම් වන බැවින් උත්ස්වේදනය වැඩි වේ.

        - **2. උෂ්ණත්වය:** *(විභාග MCQ කරුණ!)* **ආලෝකය ඇති විටදී උත්ස්වේදන ශීඝ්‍රතාවට වැඩිම බලපෑමක් ඇති කරන බාහිර සාධකය උෂ්ණත්වයයි!** උෂ්ණත්වය වැඩි වන විට පත්‍ර මධ්‍ය සෛල බිත්තිවලින් ජලය වාෂ්පීභවනය වේගවත් වන අතර බාහිර වාතයේ සාපේක්ෂ ආර්ද්‍රතාව අඩු වී විසරණ අනුක්‍රමණය තියුණු වේ. (ඉතා අධික උෂ්ණත්වයේදී නම් පූටිකා වැසී යයි).

        - **3. ආර්ද්‍රතාව (Humidity):** බාහිර වාතයේ ආර්ද්‍රතාව අඩු (වියළි) විට ජල වාෂ්ප විසරණ අනුක්‍රමණය වැඩි වී උත්ස්වේදන ශීඝ්‍රතාව වැඩි වේ; ආර්ද්‍රතාව වැඩි විට අඩු වේ.

        - **4. සුළඟේ වේගය:** නිසල වාතයේදී පත්‍රය මතුපිට ජල වාෂ්පවලින් සංතෘප්ත වූ **"විසරණ කවචයක්" (Diffusion shell / නිශ්චල මායිම් වාත ස්තරයක්)** රැඳී පවතින නිසා උත්ස්වේදනය අඩුය. සුළඟ හමන විට එම තෙත් විසරණ කවචය ඉවතට ගසාගෙන යන නිසා උත්ස්වේදන ශීඝ්‍රතාව වැඩි වේ.

        - **5. පාංශු ජල සැපයුම:** පස වියළි විට පාංශු ද්‍රාවණයේ ජල විභවය අඩු වී මූලකේශවලට ජලය ඇතුළු වීම අඩු වන අතර ABA මගින් පූටිකා වැසී උත්ස්වේදනය අඩු වේ.

      
  
      
        **📌 ප්‍රායෝගික පරීක්ෂණ අංක 22 — ගැනොංග් පානමානයේ (Ganong's Potometer) විභාග රහස් 3:**
        (1) **රිකිල්ල ජලය යටදී කපා ජලය යටදීම සවි කරන්නේ ඇයි?** ශෛලම වාහිනී තුළට වායු බුබුළු ඇතුළු වී අඛණ්ඩ ජල කඳ බිඳී යාම (Air lock / Cavitation) වැළැක්වීමටයි!
        (2) **පානමානයෙන් සෘජුවම මනින්නේ කුමක්ද?** කැපූ ප්‍රරෝහය මගින් **ජලය අවශෝෂණය කරන ශීඝ්‍රතාවයි** (ඉන් ඉතා සුළු කොටසක් ප්‍රභාසංශ්ලේෂණය හා ශූනතාවට වැය වන නිසා එය උත්ස්වේදන ශීඝ්‍රතාවට ආසන්න වශයෙන් සමාන යැයි උපකල්පනය කෙරේ).
        (3) **ජලාශයේ කරාමය (Tap) තිබෙන්නේ ඇයි?** කේශික නළයේ ඉදිරියට ගිය වායු බුබුළ නැවත ආරම්භක ලක්ෂ්‍යයට (මුලට) තල්ලු කර නැවත පාඨාංක ගැනීමටයි!
      
  
      
### මූල පීඩනය සහ බින්දුදය (Guttation) vs උත්ස්වේදනය

      රාත්‍රී කාලයේ හෝ අලුයම වායුගෝලීය සාපේක්ෂ ආර්ද්‍රතාව ~100%ට ආසන්න විට උත්ස්වේදනය නතර වෙයි. එහෙත් මුල්වල සෛල දිගටම ඛනිජ අයන සක්‍රියව සනාල සිලින්ඩරයට පොම්ප කරන නිසා (කැස්පාරියන් පටියෙන් ඒවා ආපසු කාන්දු වීම වළකී) ශෛලමයේ ජල විභවය අඩු වී ආස්‍රැතියෙන් ජලය ඇතුළු වීමෙන් ධන **"මූල පීඩනයක්" (Root pressure)** හටගනියි. එම තල්ලුව නිසා *Alocasia* (හබරල), *Colocasia* (ගහල) හා තෘණ වැනි අකාෂ්ඨීය ශාකවල පත්‍ර දාරයේ හෝ තුඩුවල ඇති **ජල ජිද්‍ර (Hydathodes)** හරහා ද්‍රව ජල බින්දු පිටවීම **බින්දුදය (Guttation)** නම් වේ!

  
      
        | 
          
            ලක්ෂණය 
            | උත්ස්වේදනය (Transpiration) 
            | බින්දුදය (Guttation) 
          

        
        
          
            | **පිටවන ආකාරය හා සංයුතිය** 
            | **සංශුද්ධ ජල වාෂ්ප** ලෙස පිටවේ. 
            | ඛනිජ ලවණ හා කාබනික ද්‍රව්‍ය දියවූ **ද්‍රව ජල බින්දු** ලෙස පිටවේ (පිනි බින්දු නොවේ!). 
          

          
            | **පිටවන ව්‍යූහය** 
            | පූටිකා (ප්‍රධානව), උච්චර්මය සහ වා සිදුරු හරහා. 
            | පත්‍ර දාරයේ/තුඩුවල නාරටි කෙළවර පිහිටි සදාකාලිකව විවෘත **ජල ජිද්‍ර (Hydathodes)** හරහා. 
          

          
            | **සිදුවන වේලාව හා යාන්ත්‍රණය** 
            | ප්‍රධානව දිවා කාලයේ; උත්ස්වේදන චූෂණය (සෘණ පීඩනය/ආතතිය) මගින්. 
            | රාත්‍රී හා අලුයම කාලයේ (ඉහළ ආර්ද්‍රතාවේදී); **මූල පීඩනය (ධන තල්ලුව)** මගින්. 
          

        
      
  
      
        🍃 ඒකකය 04.2 සංකල්ප සිතියම — පූටිකා හා උත්ස්වේදනය
        
          
            **ප්‍රරෝහ නිර්මාණය (4.2.1)**
            කඳේ උස, අතු බෙදීම, පත්‍ර ප්‍රමාණය, පත්‍ර වින්‍යාසය හා පත්‍ර දිශානතිය (තිරස් vs තෘණ සිරස් පත්‍ර).
          
          
            **පත්‍ර ව්‍යූහය (4.2.2)**
            ද්විබීජ = ඉනි + සවිවර මෘදුස්තර, යටි පූටිකා; ඒකබීජ = විභේදනය නොවූ පත්‍ර මධ්‍යය, දෙපසම පූටිකා.
          
          
            **K+ ස්‍යන්දය කල්පිතය**
            දිවා කාලයේ ATP මගින් සක්‍රිය K+ ඇතුළුවීම → Ψw අඩුවීම → H2O ඇතුළුවීම → ශූනතාව වැඩිවී විවෘත වීම.
          
          
            **ABA නියං ආරක්ෂාව**
            ජල හිඟයේදී මුල්/පත්‍ර ABA නිපදවයි → පාලක සෛලවලින් K+ ඉවත් කර පූටිකා වසා මැලවීම වළකයි.
          
          
            **උත්ස්වේදන සාධක හා වැදගත්කම**
            ආලෝකය, උෂ්ණත්වය (ප්‍රබලම සාධකය), ආර්ද්‍රතාව, සුළඟ, පාංශු ජලය. වැදගත්කම: රසෝද්ගමනය හා වාෂ්පීකරණ සිසිලනය.
          
          
            **ගැනොංග් පානමානය හා බින්දුදය**
            පානමානයෙන් ජල අවශෝෂණ වේගය මනියි; රාත්‍රී මූල පීඩනයෙන් ජල ජිද්‍ර හරහා ද්‍රව බින්දු පිටවීම බින්දුදයයි.
          
        
      
  
      
        **✅ පාඩම අවසන් කිරීමට පෙර ඔයාගෙන්ම අහලා බලන්න:**
        තණකොළ පත්‍රයක් උදේ පාන්දර අගින් වතුර බින්දුවක් දරාගෙන ඉන්නේ "පිනි" නිසාමද, නැත්නම් "බින්දුදය" නිසාද කියලා වෙන් කරගන්නේ කොහොමද? *(පිනි හැදෙන්නේ වාතයේ ජල වාෂ්ප ඝනීභවනය වෙලා මුළු පත්‍ර තලයම පුරා; බින්දුදය හැදෙන්නේ මූල පීඩනය නිසා නාරටි කෙළවර ජල ජිද්‍රවලින් විතරයි!)*

## ව්‍යුහගත ප්‍රශ්න හා ලකුණු දීමේ පටිපාටිය (Structured Q&A Marking Scheme)
### Q1: 1. (අ) පූටිකා විවෘත වීම හා වැසීම සඳහා පාලක සෛල සතු ව්‍යූහමය අනුවර්තන තුනක් (03) ලියන්න. (ආ) දිවා කාලයේදී පූටිකා විවෘත වන ආකාරයත් නියං කාලයේදී පූටිකා වැසෙන ආකාරයත් K⁺ ස්‍යන්දය කල්පිතය ඇසුරෙන් පැහැදිලි කරන්න.
**පිළිතුරු / ලකුණු කරුණු:** (අ) 1. අපිචර්මීය සෛල අතුරින් පාලක සෛලවල පමණක් හරිතලව පිහිටීම (ATP සැපයීමට); 2. ඇතුළත සෙලියුලෝස් බිත්තිය පිටත බිත්තියට වඩා ඝනකමින් වැඩි හා ප්‍රත්‍යාස්ථතාවයෙන් අඩු වීම; 3. සෙලියුලෝස් ක්ෂුද්‍ර කෙඳිති අරීයව සැකසී අප්‍රත්‍යාස්ථ වළලු සෑදීම.; (ආ) දිවා කාලයේදී: පාලක සෛලවල හරිතලව මගින් නිපදවන ATP වැය කරමින් යාබද අපිචර්මීය සෛලවල සිට සක්‍රියව K⁺ අයන පාලක සෛල තුළට එක්රැස් කරයි → ජල විභවය අඩු වේ → ආස්‍රැතියෙන් ජලය ඇතුළු වී ශූනතාව වැඩි වීමෙන් පූටිකාව විවෘත වේ.; නියං කාලයේදී: ජල හිඟයට ප්‍රතිචාර ලෙස මුල් හා පත්‍ර මගින් ABA (ඇබ්සිසික් අම්ලය) නිපදවයි → පාලක සෛලවලින් K⁺ අයන යාබද සෛල වෙත ඉවත් කරවයි → බහිඃආස්‍රැතියෙන් ජලය පිට වී ශූනතාව නැති වීමෙන් පූටිකා වැසී යයි.

### Q2: 2. (අ) ගැනොංග් පානමානය සකස් කිරීමේදී අනුගමනය කළ යුතු පූර්වෝපායන් දෙකක් සහ ඊට හේතු සඳහන් කරන්න. (ආ) උත්ස්වේදනයේ වැදගත්කම් දෙකක් ලියා, උත්ස්වේදනය සහ බින්දුදය අතර වෙනස්කම් තුනක් දක්වන්න.
**පිළිතුරු / ලකුණු කරුණු:** (අ) 1. ශාක රිකිල්ල ජලය තුළදී කපා ජලය තුළදීම උපකරණයට සවි කිරීම — ශෛලම වාහිනී තුළට වාතය ඇතුළු වී අඛණ්ඩ ජල කඳ බිඳී යාම වැළැක්වීමට; 2. රබර් ඇබ සම්බන්ධ වන ස්ථානවල වැස්ලින් ආලේප කිරීම — වාතය හා ජලය කාන්දු වීම වැළැක්වීමට (වායුරෝධක කිරීමට).; (ආ) උත්ස්වේදනයේ වැදගත්කම්: 1. ජලය හා ඛනිජ ලවණ පසේ සිට පත්‍ර දක්වා ඉහළට පරිවහනය (රසෝද්ගමනය); 2. ශාක පෘෂ්ඨය වාෂ්පීකරණ සිසිලනයට ලක් කිරීම.; වෙනස්කම්: උත්ස්වේදනයේදී සංශුද්ධ ජල වාෂ්ප ලෙස පූටිකා හරහා උත්ස්වේදන චූෂණයෙන් පිටවන අතර, බින්දුදයේදී දියවූ ලවණ සහිත ද්‍රව ජල බින්දු ලෙස ජල ජිද්‍ර හරහා මූල පීඩනය හේතුවෙන් (රාත්‍රී/අලුයම) පිටවේ.


## බහුවරණ ප්‍රශ්න (Practice MCQs)
### MCQ 1: විවෘත තණබිම්වල වැඩෙන තෘණ ශාකවල පත්‍ර ආසන්න වශයෙන් සිරස්ව දිශානත වී පැවතීමෙන් ලැබෙන ප්‍රධාන ජීව විද්‍යාත්මක වාසිය කුමක්ද?
- [ ] (1) රාත්‍රී කාලයේදී බින්දුදය උපරිම කිරීම
- [✓] (2) හිරු කිරණ පත්‍ර තලයට සමාන්තරව පතිත කරවීමෙන් අධික තීව්‍ර ආලෝකයෙන් හා අධික උණුසුමෙන් සිදුවන හානිය මගහරවා ගැනීම
- [ ] (3) සවිවර මෘදුස්තරය තුළ CO<sub>2</sub> ගබඩා කිරීම වැඩි කිරීම
- [ ] (4) පූටිකා සියල්ල උඩු අපිචර්මයට පමණක් සීමා කිරීම
> **පැහැදිලි කිරීම:** ප්‍රාග්ධූරක වින්‍යාසයේදී පත්‍ර දිශානතිය ශාකයේ වාසස්ථානයේ ආලෝක තීව්‍රතාවට අනුවර්තනය වී පවතිනවා: අඩු ආලෝකයක් ඇති වනාන්තර යටි ස්තරයේ ශාකවල උපරිම ආලෝකයක් ග්‍රහණය කර ගැනීමට පත්‍ර තිරස්ව පිහිටුවද, සෙවණක් නොමැති විවෘත තණබිම්වල වැඩෙන <b>තෘණ වැනි ඒකබීජපත්‍රී ශාකවල පත්‍ර සිරස්ව</b> විහිදී තිබෙනවා. එවිට මධ්‍යහ්නයේ ඉතා තීව්‍ර හිරු කිරණ පත්‍ර තලයට ලම්බකව නොව <b>සමාන්තරව (ඇලව) පතිත වන</b> නිසා පත්‍ර පටක අධික ලෙස රත් වීම, අධික උත්ස්වේදන ජල හානිය හා ක්ලෝරොෆිල්වලට ප්‍රභා-ඔක්සිකාරක හානි සිදුවීම වළක්වා ගන්නා අතරම පහළ පත්‍රවලටද ආලෝකය ලැබීමට ඉඩ සලසනවා.

### MCQ 2: දර්ශීය ද්විබීජපත්‍රී ශාක පත්‍රයක් සමඟ සැසඳීමේදී දර්ශීය <b>ඒකබීජපත්‍රී</b> ශාක පත්‍රයක දක්නට ලැබෙන ලක්ෂණය කුමක්ද?
- [ ] (1) පත්‍ර මධ්‍යය ඉනි හා සවිවර මෘදුස්තර ලෙස පැහැදිලිව විභේදනය වී පැවතීම
- [ ] (2) පූටිකා යටි අපිචර්මයේ පමණක් පිහිටීම
- [✓] (3) පත්‍ර මධ්‍යය ඉනි හා සවිවර ලෙස විභේදනය වී නොමැති අතර උඩු හා යටි අපිචර්ම දෙකෙහිම පූටිකා පැවතීම
- [ ] (4) හොඳින් ශාඛනය වූ ජාලාකාර නාරටි වින්‍යාසයක් පැවතීම
> **පැහැදිලි කිරීම:** දර්ශීය <b>ඒකබීජපත්‍රී පත්‍ර</b> (උදා: තෘණ, වී, බඩඉරිඟු) සමද්විපාර්ශ්වික (Isobilateral) වන අතර පෘෂ්ඨ දෙකටම සමානව ආලෝකය ලැබෙන නිසා <b>උඩු සහ යටි අපිචර්ම දෙකෙහිම ආසන්න වශයෙන් සමානව පූටිකා ව්‍යාප්ත වී</b> පවතිනවා (ගොලුහැඩැති පාලක සෛල සහිතව); එමෙන්ම එහි <b>පත්‍ර මධ්‍යය (Mesophyll) ඉනි මෘදුස්තර හා සවිවර මෘදුස්තර ලෙස වෙන් වී නොමැති</b> අතර සමාන්තර නාරටි වින්‍යාසයක් දරනවා. අනෙක් වරණ තුනෙහිම දැක්වෙන පත්‍ර මධ්‍යය ඉනි හා සවිවර ලෙස විභේදනය වීම, යටි අපිචර්මයේ වැඩිපුර (හෝ පමණක්) පූටිකා පිහිටීම සහ ජාලාකාර නාරටි වින්‍යාසය යනු පෘෂ්ඨෝදරීය <b>ද්විබීජපත්‍රී</b> පත්‍රවල ලක්ෂණයි.

### MCQ 3: K<sup>+</sup> ස්‍යන්දය කල්පිතයට (K<sup>+</sup> influx hypothesis) අනුව දිවා කාලයේදී පූටිකා විවෘත වීමේදී සිදුවන නිවැරදි සිදුවීම් අනුපිළිවෙළ කුමක්ද?
- [ ] (1) පාලක සෛලවලින් K<sup>+</sup> ඉවත් වීම → ජල විභවය වැඩි වීම → ජලය ඇතුළු වීම → ශූන වීම
- [✓] (2) පාලක සෛල තුළට සක්‍රියව K<sup>+</sup> ඇතුළු වීම → පාලක සෛලවල ජල විභවය අඩු වීම → ආස්‍රැතියෙන් ජලය ඇතුළු වීම → ශූනතාව වැඩි වී විවෘත වීම
- [ ] (3) ABA නිපදවීම → K<sup>+</sup> ඇතුළු වීම → බහිඃආස්‍රැතිය සිදුවීම → ශූනතාව වැඩි වීම
- [ ] (4) පාලක සෛලවල පිටත බිත්තිය හැකිලීම → K<sup>+</sup> විසරණය වීම → ජල විභවය ශුන්‍ය වීම
> **පැහැදිලි කිරීම:** දිවා කාලයේදී ආලෝකය (විශේෂයෙන් නිල් ආලෝකය) පාලක සෛල මත පතිත වූ විට ප්ලාස්ම පටලයේ ප්‍රෝටෝන පොම්ප ATP වැය කරමින් සක්‍රිය වී යාබද අපිචර්මීය සෛලවල සිට <b>පාලක සෛල තුළට K<sup>+</sup> අයන සක්‍රියව ඇතුළු කර ගන්නවා</b>. K<sup>+</sup> අයන (සහ මැලේට්/Cl<sup>-</sup>) එක්රැස් වීම නිසා පාලක සෛලවල ද්‍රාව්‍ය විභවය (Ψ<sub>s</sub>) හා <b>ජල විභවය (Ψ<sub>w</sub>) අඩු වන</b> බැවින්, යාබද සෛලවල සිට <b>අන්තඃආස්‍රැතියෙන් ජලය පාලක සෛල තුළට ඇතුළු වී ශූනතාව (Turgor) ඉහළ යනවා</b>. පාලක සෛලවල ඇතුළත බිත්තිය ඝනකමින් වැඩි නිසාත් සෙලියුලෝස් ක්ෂුද්‍රතන්තු අරීයව සැකසී ඇති නිසාත් ශූන වන විට පිටතට වක්‍ර වී පූටිකා සිදුර විවෘත වෙනවා (රාත්‍රියේදී හෝ ABA හමුවේ K<sup>+</sup> පිටවී පූටිකා වැසේ).

### MCQ 4: ආලෝකය ප්‍රමාණවත්ව ඇති විටදී, ශාකයක උත්ස්වේදන ශීඝ්‍රතාවට වැඩිම බලපෑමක් ඇති කරන බාහිර පාරිසරික සාධකය කුමක්ද?
- [ ] (1) වායුගෝලීය O<sub>2</sub> සාන්ද්‍රණය
- [✓] (2) උෂ්ණත්වය
- [ ] (3) ගුරුත්වාකර්ෂණය
- [ ] (4) වායුගෝලීය N<sub>2</sub> සාන්ද්‍රණය
> **පැහැදිලි කිරීම:** පූටිකා විවෘත වීමට ප්‍රමාණවත් ආලෝකයක් පවතින දිවා කාලයේදී ශාකයක උත්ස්වේදන ශීඝ්‍රතාව තීරණය කරන ප්‍රධානතම බාහිර සාධකය වන්නේ <b>පරිසර උෂ්ණත්වයයි (Temperature)</b>. උෂ්ණත්වය ඉහළ යන විට ද්විත්ව බලපෑමක් සිදුවේ: (1) පත්‍ර මධ්‍ය සෛල බිත්ති මතුපිට ඇති ජල අණුවල චාලක ශක්තිය වැඩි වී අන්තර් සෛලීය අවකාශ තුළට <b>වාෂ්පීභවනය වන වේගය හා විසරණ වේගය ඉහළ යයි</b>; සහ (2) බාහිර වාතයේ ජල වාෂ්ප රඳවා ගැනීමේ ධාරිතාව වැඩි වී <b>සාපේක්ෂ ආර්ද්‍රතාව පහත වැටෙන</b> නිසා පත්‍රය හා බාහිර වාතය අතර ජල වාෂ්ප විසරණ අනුක්‍රමණය තියුණු වී උත්ස්වේදනය දෙගුණයකින් පමණ වේගවත් වෙනවා (අධිකම උෂ්ණත්වයේදී පමණක් පූටිකා වැසේ).

### MCQ 5: පහත සඳහන් තත්ත්ව අතුරින් හොඳින් හිරුඑළිය ඇති දිවා කාලයේදී පවා පූටිකා වැසී යාමට සෘජුවම හේතු වන්නේ කුමක්ද?
- [ ] (1) අධඃපූටිකා කුටීරයේ CO<sub>2</sub> සාන්ද්‍රණය අඩු වීම
- [ ] (2) පාලක සෛලවලට නිල් ආලෝකය ලැබීම
- [✓] (3) නියඟය හේතුවෙන් මුල් හා පත්‍ර මගින් ඇබ්සිසික් අම්ලය (ABA) නිපදවීම
- [ ] (4) පාලක සෛල තුළ K<sup>+</sup> අයන එක්රැස් වීම
> **පැහැදිලි කිරීම:** පාංශු ජල හිඟයක් (නියඟ ආතතියක්) ඇති වූ විට ශාකය මැලවී මිය යාම වැළැක්වීම සඳහා මුල් සහ පත්‍ර මධ්‍ය සෛල මගින් <b>ඇබ්සිසික් අම්ලය (ABA)</b> නම් ආතති හෝමෝනය ක්ෂණිකව සංශ්ලේෂණය කර පාලක සෛල වෙත යවනවා. ABA පාලක සෛල පටලයේ ප්‍රතිග්‍රාහක හා බැඳී <b>K<sup>+</sup> අයන හා ජලය පාලක සෛලවලින් පිටතට යැවීමට</b> සංඥා කරන බැවින් පාලක සෛල ශූනතාව අහිමි වී (මලානික වී) දිවා කාලයේදී පවා පූටිකා වසා දමා උත්ස්වේදනය අවම කරනවා. අනෙක් වරණ තුනම (අඩු CO<sub>2</sub> සාන්ද්‍රණය, නිල් ආලෝකය සහ K<sup>+</sup> එක්රැස් වීම) පූටිකා <b>විවෘත වීම</b> උත්තේජනය කරන සාධක නිසා ඒවා වැරදියි.

### MCQ 6: ගැනොංග් පානමාන (Ganong's potometer) පරීක්ෂණයේදී විදුලි පංකාවක් ක්‍රියාත්මක කර ශාක අංකුරය දෙසට මද සුළඟක් ලබා දුන් විට කේශික නළයේ වායු බුබුළ චලනය වන වේගය වැඩි වීමට හේතුව කුමක්ද?
- [✓] (1) සුළඟ මගින් පත්‍ර මතුපිට ඇති සංතෘප්ත ජල වාෂ්ප විසරණ කවචය ඉවතට ගසාගෙන ගොස් විසරණ අනුක්‍රමණය වැඩි කිරීම
- [ ] (2) සුළඟ මගින් මූල පීඩනය වැඩි කර බින්දුදය ඇති කිරීම
- [ ] (3) සුළඟ මගින් කේශික නළයේ ජලය සෘජුවම වාෂ්ප කිරීම
- [ ] (4) සුළඟ නිසා ඉටිමය උච්චර්මය දිය වී යාම
> **පැහැදිලි කිරීම:** නිසල වාතයේදී පූටිකා තුළින් පිටවන ජල වාෂ්ප පත්‍ර පෘෂ්ඨය වටා තුනී නිශ්චල ආර්ද්‍ර වායු ස්තරයක් හෙවත් <b>විසරණ කවචයක් (Boundary layer / Diffusion shell)</b> ලෙස රැඳී පවතින නිසා පත්‍ර අභ්‍යන්තරය හා පිටත අතර ජල වාෂ්ප සාන්ද්‍රණ වෙනස අඩු වී උත්ස්වේදනය මන්දගාමී වෙනවා. මද සුළඟක් හමන විට එම තෙත් වායු ස්තරය ගසාගෙන ගොස් ඒ වෙනුවට වියළි වාතය පත්‍රය අසලට පැමිණෙන බැවින් <b>ජල වාෂ්ප විසරණ අනුක්‍රමණය තියුණු වී උත්ස්වේදන ශීඝ්‍රතාව හා ජල අවශෝෂණ වේගය ඉහළ යනවා</b> (කෙසේ වෙතත් ඉතා තද සුළඟකදී විජලනය වැළැක්වීමට පූටිකා වැසී යා හැකියි; කැපූ අංකුරයක මුල් නොමැති නිසා මූල පීඩනයක්ද නැත).

### MCQ 7: <b>බින්දුදය (Guttation)</b> පිළිබඳ පහත ප්‍රකාශ අතුරින් නිවැරදි ප්‍රකාශය කුමක්ද?
- [ ] (1) බින්දුදය සිදුවන්නේ පූටිකා හරහා සංශුද්ධ ජල වාෂ්ප ලෙසය
- [ ] (2) මීටර් 50කට වඩා උස සියලුම කාෂ්ඨීය ගස්වල මධ්‍යහ්න කාලයේදී බින්දුදය සිදුවේ
- [✓] (3) රාත්‍රී හා අලුයම් කාලයේ ඉහළ ආර්ද්‍රතාවක් ඇති විට මූල පීඩනය හේතුවෙන් ජල ජිද්‍ර (Hydathodes) හරහා ද්‍රව ජල බින්දු බැහැර වීම බින්දුදයයි
- [ ] (4) බින්දුදය සහ පිනි බින්දු යන දෙකම වායුගෝලීය ජල වාෂ්ප ඝනීභවනයෙන් සෑදේ
> **පැහැදිලි කිරීම:** පාංශු තෙතමනය හා වායුගෝලීය සාපේක්ෂ ආර්ද්‍රතාව ඉහළ <b>රාත්‍රී හා අලුයම් කාලයේදී</b> උත්ස්වේදනය ඉතා අවම වුවද, මුල් මගින් අඛණ්ඩව අයන හා ජලය උරාගැනීම නිසා හටගන්නා ධන <b>මූල පීඩනය (Root pressure)</b> මගින් කුඩා අකාෂ්ඨීය ශාකවල (උදා: <i>Alocasia</i> / හබරල, තෘණ, ස්ට්‍රෝබෙරි) පත්‍ර අග්‍ර හා දාරවල නාරටි කෙළවර පිහිටි <b>ජල ජිද්‍ර (Hydathodes)</b> හරහා ශෛලම යුෂය (ජලය හා දියවූ ලවණ සහිතව — සංශුද්ධ ජලය නොවේ!) <b>ද්‍රව බින්දු</b> ලෙස පිටතට තල්ලු වීම <b>බින්දුදය</b> නම් වෙනවා. මූල පීඩනය මීටර් කිහිපයකට වඩා ජලය එසවිය නොහැකි නිසා උස ගස්වල බින්දුදය නොපෙන්වන අතර, පිනි (Dew) යනු වාතයේ ජල වාෂ්ප සිසිල් පෘෂ්ඨ මත ඝනීභවනය වීමකි.

### MCQ 8: ශාක දේහය තුළ O<sub>2</sub> සහ CO<sub>2</sub> වායු හුවමාරුව හා අභ්‍යන්තර පරිවහනය පිළිබඳ නිවැරදි ප්‍රකාශය කුමක්ද?
- [ ] (1) O<sub>2</sub> පරිවහනය ශෛලමය මගින්ද CO<sub>2</sub> පරිවහනය ප්ලෝයමය මගින්ද සක්‍රියව සිදුවේ
- [✓] (2) ශාක තුළ වායු පරිවහනය සඳහා විශේෂ සංසරණ පද්ධතියක් නොමැති අතර පූටිකා, වා සිදුරු හා අන්තර් සෛලීය වායු අවකාශ ඔස්සේ මුළුමනින්ම විසරණයෙන් සිදුවේ
- [ ] (3) වා සිදුරු (Lenticels) පිහිටන්නේ ප්‍රාථමික මූලකේශවල පමණි
- [ ] (4) පාලක සෛලවල ශූනතාව අඩු වූ විට පූටිකා සිදුර උපරිමව විවෘත වේ
> **පැහැදිලි කිරීම:** සතුන්ගේ මෙන් O<sub>2</sub> හා CO<sub>2</sub> පරිවහනය කිරීමට රුධිර සංසරණ පද්ධතියක් හෝ ශ්වසන වර්ණක ශාක දේහ තුළ පිහිටන්නේ නැහැ! ඒ වෙනුවට ශාකවල සෑම සජීවී සෛල ප්ලාස්ම ස්තරයක්ම පාහේ ශාක පෘෂ්ඨයට හෝ එකිනෙකට සම්බන්ධ <b>අන්තර් සෛලීය වායු අවකාශ</b> ජාලයකට ආසන්නව පිහිටන අතර, පත්‍රවල <b>පූටිකා</b>, කාෂ්ඨීය කඳන්/මුල්වල පරිචර්මයේ ඇති <b>වා සිදුරු (Lenticels)</b> සහ තෙත් මූලකේශ අපිචර්මය හරහා සාන්ද්‍රණ අනුක්‍රමණය ඔස්සේ <b>මුළුමනින්ම අක්‍රිය විසරණය (Diffusion) මගින්</b> වායු හුවමාරුව සිදු වෙනවා. ශෛලම හා ප්ලෝයම පරිවහනය කරන්නේ ජලය/ඛනිජ හා සුක්‍රෝස් වන අතර, පාලක සෛලවල ශූනතාව අඩු වූ විට පූටිකා වැසී යනවා.
