# ශාක පටක පද්ධති, විභාජක පටක සහ ප්‍රාථමික හා ද්විතීයික වර්ධනය (Plant Tissue Systems, Meristems & Primary and Secondary Growth)

- **Platform:** [Homeschool.lk](https://homeschool.lk/)
- **Canonical URL:** https://homeschool.lk/grade-12/biology/u04-plant-tissues-meristems-primary-and-secondary-growth/
- **Curriculum Alignment:** National Institute of Education (NIE) Sri Lanka — Grade 12, ජීව විද්‍යාව (Biology (G.C.E. A/L)), Unit 4
- **Exam Weight:** A/L I පත්‍රයේ MCQ 2–3ක් සහ II පත්‍රයේ ව්‍යුහගත හා රචනා ප්‍රශ්න (ප්‍රායෝගික අංක 16, 17, 18 සහිතව)
- **Official Textbook Reference:** https://nie.lk/pdffiles/tg/sGr12TG%20Biology.pdf

## කෙටි සාරාංශය / Quick Syllabus Definition (Sinhala & English)
ශාකයක ජීවිත කාලය පුරාම අලුත් සෛල හදන විභාජක පටක වර්ග 3, චර්මීය, පූරක හා සනාල පටක පද්ධතිවල ව්‍යූහ-කෘත්‍ය සම්බන්ධතා, ඒකබීජපත්‍රී හා ද්විබීජපත්‍රී මුලේ හා කඳේ හරස්කඩ වෙනස්කම් මෙන්ම සනාල කැම්බියම හා වල්ක කැම්බියම මගින් දැවමය කඳක් (වර්ධක වළලු, එලය හා අරටුව) ගොඩනැගෙන හැටි කතා කරන භාෂාවෙන් ඉගෙන ගනිමු.

*English Summary:* Complete NIE Unit 04.1 (Competencies 4.1.1 & 4.1.2, Practicals 16–18): Apical, lateral and intercalary meristems, dermal, ground and vascular tissue systems, monocot vs dicot root and stem anatomy, secondary growth, growth rings, sapwood vs heartwood, and hardwood vs softwood.

## පාඩම් සටහන (Study Notes)
ආයුබෝවන්! A/L ජීව විද්‍යාවේ **04 වෙනි ඒකකය — "ශාක ආකාරය සහ ක්‍රියාකාරිත්වය" (Plant Form & Function)** පාඩම් මාලාවට ඔයාව ආදරයෙන් පිළිගන්නවා. ගොඩක් ළමයි උද්භිද විද්‍යාව (Botany) කොටස දැක්ක ගමන් *"අයියෝ ගස්වල පටකයි හරස්කඩවලුයි හරිම කම්මැලියිනේ!"* කියලා හිතනවා. හැබැයි පොඩ්ඩක් හිතලා බලන්නකෝ — එක තැනකට වෙලා හෙල්ලෙන්නේවත් නැතුව ඉන්න ගහක්, මීටර් 100ක් උසට වතුර පොම්ප කරගෙන, අවුරුදු සිය ගාණක් කුණාටුවලට ඔරොත්තු දීලා කෙළින් හිටගෙන ඉන්නේ කොයිතරම් සුපිරි ඉංජිනේරු සැලැස්මක් ඇතුළේ තියෙන නිසාද?

  
      අද අපි මේ **04.1 පාඩමෙන්** (NIE නිපුණතා මට්ටම් 4.1.1 සහ 4.1.2) හරියටම ගුරුවරයෙක් ඔයා ළඟ ඉඳන් අන්වීක්ෂ කදාවක් පෙන්න පෙන්න කියලා දෙන විදිහට, ශාකවල විභාජක පටක, පටක පද්ධති 3, මුලේ හා කඳේ හරස්කඩ වෙනස්කම් සහ දැවමය කඳක ද්විතීයික වර්ධනය එකින් එක නිරවුල්ව තේරුම් ගමු!

  
      
        🎓 විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනයේදී හා ප්‍රායෝගික විද්‍යා ක්ෂේත්‍රයේදී (ජෛව තාක්ෂණය, ඖෂධ ශාක විද්‍යාව හා කෘෂි විද්‍යාව) ඔයාට මේ පාඩම ඕන වෙන්නේ ඇයි?
        විශ්වවිද්‍යාලයේදී **කෘෂි ජෛව තාක්ෂණය (Agricultural Biotechnology)** හදාරන විද්‍යාඥයෝ වෛරසවලින් තොර නීරෝගී කෙසෙල්, ඕකිඩ් හෝ අර්තාපල් පැළ ලක්ෂ ගණනක් **පටක රෝපණය (Micropropagation / Meristem Culture)** මගින් හදන්නේ අද ඔයා ඉගෙනගන්න **අග්‍රස්ථ විභාජක පටකය** කපලා අරගෙනයි! ඒ වගේම **ඖෂධවේදය හා ශාක රසායන විද්‍යාවේදී (Pharmacognosy)** ශාක පොත්තෙන් සහ අරටුවෙන් පිළිකා නාශක (Taxol), මැලේරියා ඖෂධ (Quinine) හෝ කුරුඳු පොතු නිවැරදිව වෙන් කරගන්නත්, **වන විද්‍යාවේදී (Forestry & Dendrochronology)** දැව තත්ත්ව පරීක්ෂාව සහ වාර්ෂික වළලු මගින් පැරණි දේශගුණ විපර්යාස කියවන්නත් මේ පටක විද්‍යා දැනුම 100%ක්ම භාවිත වෙනවා.

      
  
      
## 1. විභාජක පටක (Meristematic Tissues) — ශාකයේ "සදාකාලික තරුණ" සෛල කර්මාන්තශාලාව!

      සතෙකුගේ නම් යම් වයසකදී උස යන එක නතර වෙනවා නේද? හැබැයි ශාකයක ජීවිත කාලය පුරාම අලුත් මුල්, කඳන්, පත්‍ර දිගටම හදන්න පුළුවන්. ඒකට රහස තමයි ශාක දේහයේ තියෙන **විභේදනය නොවූ සෛල සහිත "විභාජක පටක" (Meristems)**. සුදුසු තත්ත්ව යටතේ මේවා අනූනනයෙන් දිගටම බෙදෙමින් අලුත් සෛල නිපදවනවා (සමහර කාලවලදී විභාජකවලට සුප්ත කාලයක්ද ගත කළ හැකියි).

  
      විභාගයේදී නිතරම අහන **විභාජක සෛලවල නිල ලාක්ෂණික ලක්ෂණ (NIE සම්පත් පොතට අනුව)** මොනවාද බලමු:

      
        - **සියල්ලම සජීවී (ජීවී) සෛල** වෙනවා.

        - සෛල **සමවිෂ්කම්භිකයි** (දළ වශයෙන් ගෝලාකාර හෝ කුඩා බහුතල හැඩැතියි), සෛල අතර **අන්තර් සෛලීය අවකාශ නැහැ**.

        - ව්‍යූහමය හා කෘත්‍යමය වශයෙන් තවමත් **විභේදනය වී නැහැ**.

        - පැහැදිලි විශාල **මධ්‍ය න්‍යෂ්ටියක්** සහ **ඝන සෛල ප්ලාස්මයක්** සහිතයි (රික්තක නොමැති හෝ ඉතාම කුඩායි; තුනී ප්‍රාථමික සෙලියුලෝස් බිත්තියක් පමණක් දරයි).

        - අඛණ්ඩව අනූනනයෙන් බෙදී **ගුණනය වීමේ හැකියාව** දරනවා.

      
  
      ශාක දේහයේ පිහිටන ස්ථානය අනුව විභාජක පටක ප්‍රධාන වර්ග **තුනකට (03)** බෙදෙනවා:

      
        - **අග්‍රස්ථ විභාජක (Apical Meristems):** මූලාග්‍රවල සහ ප්‍රරෝහ අග්‍රස්ථවල (අග්‍රස්ථ හා කක්ෂීය අංකුරවල) පිහිටයි. අලුත් සෛල එක් කරමින් ශාක කඳේ හා මුලේ **දිග වැඩි කරයි — එනම් "ප්‍රාථමික වර්ධනයට" (Primary Growth)** දායක වේ.

        - **පාර්ශ්වික විභාජක (Lateral Meristems):** කාෂ්ඨීය ශාකවල කඳේ හා මුලේ දික් අක්ෂයට සමාන්තරව සිලින්ඩරාකාරව පිහිටන **සනාල කැම්බියම (Vascular cambium)** සහ **වල්ක කැම්බියම (Cork cambium)** මීට අයත් වේ. මේවායින් කඳේ හා මුලේ **වට ප්‍රමාණය / පරිධිය (විෂ්කම්භය) වැඩි කරයි — එනම් "ද්විතීයික වර්ධනයට" (Secondary Growth)** දායක වේ.

        - **අන්තරස්ථ විභාජක (Intercalary Meristems):** තෘණ ශාක (උදා: තණකොළ, උණ, වී) වැනි ඇතැම් ඒකබීජපත්‍රී ශාකවල **පර්ව පාදස්ථවල සහ පත්‍ර පාදස්ථවල** පිහිටයි. *පොඩ්ඩක් හිතලා බලන්න — හරකෙක් තණකොළ කෑවාට පස්සේ හෝ තණකොළ කපන මැෂිමෙන් කැපුවාට පස්සේත් කැඩී ගිය තණකොළ පත්‍ර ආයෙත් ඉක්මනින් දික් වෙන්නේ මේ අන්තරස්ථ විභාජක නිසයි!*

      
  
      
## 2. අග්‍රස්ථයේ කලාප 3 සහ මූලාග්‍රය vs ප්‍රරෝහ අග්‍රස්ථය සැසඳීම

      මුලක හෝ කඳක අග්‍රස්ථයේ සිට ඉහළට (හෝ පසුපසට) බැලුවොත් එකිනෙකට අතිපිහිත (overlap) වූ අනුයාත කලාප 3ක් හමුවෙනවා:

  
      
        
          01
          
            **සෛල විභාජන කලාපය (Zone of Cell Division):**
            අග්‍රස්ථ විභාජකය හා එහි ආසන්නතම ව්‍යුත්පන්න සෛල අයත් වන කලාපයයි. අනූනන විභාජනයෙන් අලුත් සෛල දිගටම නිපදවයි. මෙහිදී විභේදනය අරඹන **ප්‍රාථමික විභාජක 3ක්** බිහිවෙනවා: **ප්‍රාක්චර්මය** (→ චර්මීය පටකය), **පූරක විභාජකය** (→ පූරක පටකය) සහ **ප්‍රාක්කැම්බියම** (→ ප්‍රාථමික ශෛලම හා ප්ලෝයම).
          
        
        
          02
          
            **සෛල දික් වන කලාපය (Zone of Cell Elongation):**
            රික්තක තුළට ජලය උරාගෙන ශූනතා පීඩනය මගින් සෛල තම මුල් දිග මෙන් **දස ගුණයකටත් වඩා** දිගින් වැඩි වෙයි! ඇත්තටම මූලාග්‍රය පස තුළට තල්ලු කරගෙන යන්න ප්‍රධාන බලය දෙන්නේ මේ කලාපයයි.
          
        
        
          03
          
            **සෛල විභේදන / පරිණත වන කලාපය (Zone of Differentiation / Maturation):**
            දික් වූ සෛල ව්‍යූහමය හා කෘත්‍යමය වශයෙන් විශේෂණය වී අපිචර්මය (මුලේදී **මූලකේශ** සහිතව), බාහිකය සහ සනාල සිලින්ඩරය සම්පූර්ණයෙන්ම පරිණත වෙයි.
          
        
      
  
      විභාගයේ II පත්‍රයේ කෙලින්ම සංසන්දනය කරන්න අහන **මූල අග්‍රස්ථය සහ ප්‍රරෝහ (කඳ) අග්‍රස්ථය අතර ව්‍යූහීය වෙනස්කම්** මේ වගුවෙන් බලමු:

  
      
        | 
          
            ලක්ෂණය 
            | මූල අග්‍රස්ථය (Root Apex) 
            | ප්‍රරෝහ / කඳ අග්‍රස්ථය (Shoot Apex) 
          

        
        
          
            | **ආරක්ෂක ආවරණය** 
            | පසේ ඝර්ෂණයෙන් ආරක්ෂා වීමට **මූලාග්‍ර කොපුවකින් (Root cap)** ආවරණය වී පවතී. 
            | මූලාග්‍ර කොපුවක් නැත; ඇඟිලි වැනි නෙරුම් ලෙස වැඩෙන **පත්‍ර මූලාකෘතිවලින් (Leaf primordia)** ආවරණය වේ. 
          

          
            | **අලුත් සෛල නිපදවන දිශාව** 
            | මූලාග්‍ර විභාජකයෙන් **දෙපසටම** (පිටතට මූලාග්‍ර කොපුවටත්, ඇතුළට මුල දෙසටත්) නව සෛල නිපදවයි. 
            | ප්‍රරෝහ අග්‍රස්ථ විභාජකය (බුබුළාකාර සෛල සමූහය) **එක් දිශාවකට පමණක්** (ඇතුළට / කඳ දෙසට පමණක්) නව සෛල නිපදවයි. 
          

          
            | **පාර්ශ්වික උපාංග** 
            | පත්‍ර මූලාකෘති හෝ කක්ෂීය අංකුර දක්නට නොලැබේ (පාර්ශ්වික මුල් හටගන්නේ ගැඹුරින් පිහිටි **පරිචක්‍රයෙන්** අන්තර්ජන්‍යවයි). 
            | පත්‍ර මූලාකෘති සහ පාර්ශ්වික ශාඛා බවට පත්වන **කක්ෂීය අංකුර විභාජක** බහිර්ජන්‍යව පිහිටයි. 
          

        
      
  
      
## 3. ශාක පටක පද්ධති තුන (03) — ව්‍යූහය සහ කෘත්‍යය අතර සුපිරි ගැළපීම

      ඕනෑම සනාල ශාකයක මුල, කඳ සහ පත්‍ර යන සෑම අවයවයක්ම සැකසී තිබෙන්නේ ප්‍රධාන පටක පද්ධති 3කින්:

  
      
### (අ) චර්මීය පටක පද්ධතිය (Dermal Tissue System)

      
        - **අපිචර්මය (Epidermis):** ප්‍රාථමික ශාක දේහයේ පිටතින්ම තදින් ඇසුරුණු තනි සජීවී සෛල ස්තරයකි. භෞමික කොටස්වල (කඳේ හා පත්‍රවල) ජල හානිය අවම කිරීමට ඉටිමය **උච්චර්මයක් (Cuticle)** ස්‍රාවය කරයි (මුල්වල අපිචර්මයේ උච්චර්මයක් නැත!).

        - **විශේෂිත අපිචර්මීය ව්‍යූහ:** වායු හුවමාරුව හා උත්ස්වේදනය පාලනය කරන **පාලක සෛල (Guard cells)** — *මතක තියාගන්න: හරිතලව දරන එකම අපිචර්මීය සෛල වර්ගය පාලක සෛලයි!* — ජල අවශෝෂණ පෘෂ්ඨීය වර්ගඵලය වැඩි කරන ඒකසෛලික **මූලකේශ (Root hairs)**, සහ කෘමි ප්‍රහාර හා අධික ආලෝකය/උත්ස්වේදනය අඩු කරන **ට්‍රයිකෝම / අපිචර්මීය රෝම (Trichomes)**.

        - **පරිචර්මය (Periderm):** ද්විතීයික වර්ධනය සිදුවන කාෂ්ඨීය කඳන් හා මුල්වල අපිචර්මය පිපිරී ගැලවී යන විට එය ප්‍රතිස්ථාපනය කරන සුබෙරින් සහිත ආරක්ෂක පටකයයි.

      
  
      
### (ආ) පූරක පටක පද්ධතිය (Ground Tissue System)

      චර්මීය හා සනාල පටක හැර ඉතිරි පටක සියල්ල පූරක පටකයට අයත් වෙයි (සනාල සිලින්ඩරයට පිටතින් ඇති **බාහිකය / Cortex** සහ ඇතුළතින් ඇති **මජ්ජාව / Pith**). මෙහි ප්‍රධාන සෛල ආකාර 3 හොඳින් වෙන් කර හඳුනාගන්න:

  
      
        | 
          
            සෛල වර්ගය 
            | පරිණත අවධියේ ජීවී බව හා සෛල බිත්තිය 
            | පිහිටීම සහ ප්‍රධාන කෘත්‍යය 
          

        
        
          
            | **1. මෘදුස්තර (Parenchyma)** 
            | **සජීවීයි** (විභාජනය වීමේ හැකියාවද නැවත ලබාගත හැකියි — උදා: තුවාල සුවවීම). තුනී, නම්‍යශීලී ප්‍රාථමික බිත්තියක්, විශාල මධ්‍ය රික්තකයක් හා අන්තර් සෛලීය අවකාශ ඇත. 
            | බාහිකය, මජ්ජාව, පත්‍ර මධ්‍යය, මාංසල ඵල. **ප්‍රභාසංශ්ලේෂණය, ආහාර හා ජල සංචිතය, පරිවෘත්තිය සහ පුනර්ජනනය.** 
          

          
            | **2. ස්ථූලකෝණාස්තර (Collenchyma)** 
            | **සජීවීයි!** දිගැටි සෛල වන අතර **ප්‍රාථමික සෛල බිත්තිය කොන්වලදී අසමාකාරව (සෙලියුලෝස්/පෙක්ටීන්වලින්) ඝන වී ඇත**; ලිග්නින් නැත! 
            | ළපටි ශාක කඳන්වල හා පත්‍ර වෘන්තවල අපිචර්මයට යටින් රැහැන් ලෙස. **දික් වන ළපටි කොටස්වල වර්ධනයට අවහිර නොකර නම්‍යශීලී යාන්ත්‍රික සන්ධාරණය සැපයීම.** 
          

          
            | **3. දෘඪස්තර (Sclerenchyma)** 
            | **අජීවීයි!** සෛල දික්වීම නතර වූ පසු **ලිග්නින් (Lignin)** විශාල ප්‍රමාණයකින් ඝන වූ ද්විතීයික සෛල බිත්ති දරයි. 
            | වර්ධනය නතර වූ පරිණත කොටස්වල දැඩි සන්ධාරණය හා ශක්තිය සපයයි: (i) **උපල සෛල (Sclereids)** — කෙටි, අක්‍රමවත් (බීජාවරණ, කටු ඵලාවරණ, පෙයාර්ස්/පේර මදයේ කැටිති); (ii) **තන්තු (Fibres)** — දිගැටි, දෙකෙළවර උල් රැහැන් (හණ කෙඳි, පොල් කෙඳි). 
          

        
      
  
      
### (ඇ) සනාල පටක පද්ධතිය (Vascular Tissue System) — ශෛලම සහ ප්ලෝයම

      
        - **ශෛලම පටකය (Xylem):** ජලය හා ඛනිජ ලවණ උඩුකුරුව පරිවහනය කරමින් යාන්ත්‍රික සන්ධාරණය සපයයි. සෛල වර්ග 4කි:
          
            **වාහිනී ඒකක (Vessel elements):** සියලු ආවෘත බීජක ශාකවල සහ *Gnetophyta* වැනි ඇතැම් විවෘත බීජකවල පමණක් ඇත. වාහකාහවලට වඩා **කෙටි හා පළල් සිලින්ඩරාකාර අජීවී** සෛල වන අතර, හරස් බිත්තිවල **සජිද්‍ර තල (Perforation plates)** පිහිටන නිසා අගින් අග එකතු වී දිග ශෛලම වාහිනී නළ සාදයි.

            - **වාහකාහ (Tracheids):** **සියලුම සනාල ශාකවල** දක්නට ලැබේ! දිගැටි, සිහින්, **දෙකෙළවර උල් වූ අජීවී** සෛල වන අතර ලිග්නින් ඝන වූ බිත්තිවල ඇති **කූ (Pits)** හරහා ජලය සෛලයෙන් සෛලයට ගමන් කරයි.

            - **ශෛලම තන්තු** (අජීවී සන්ධාරක) සහ **ශෛලම මෘදුස්තර** (සංචිතය හා අරීය ජල පරිවහනය සිදුකරන *එකම සජීවී* ශෛලම සෛලය).

          
        
        - **ප්ලෝයම පටකය (Phloem):** සුක්‍රෝස් ඇතුළු කාබනික පෝෂක පරිසංක්‍රමණය කරයි. **ප්ලෝයම තන්තු හැර අනෙක් සියලුම ප්ලෝයම සෛල සජීවී වේ!** ආවෘත බීජකවල:
          
            **පෙනේර නළ ඒකක (Sieve-tube elements):** සජීවී නමුත් පරිණත විට **න්‍යෂ්ටිය, රයිබොසෝම, කැපී පෙනෙන රික්තක සහ සෛල සැකිලි කොටස් දැකිය නොහැක!** සෛල ප්ලාස්මය පර්යන්ත තුනී ස්තරයකට ක්ෂීණ වී ඇත්තේ පෝෂක ද්‍රව්‍ය බාධාවකින් තොරව ගලා යාමටයි. හරස් බිත්තිවල **පෙනේර තල (Sieve plates)** පිහිටයි.

            - **සහචර සෛල (Companion cells):** පෙනේර නළ ඒකකයට යාබදව **ප්ලාස්ම බන්ධ (Plasmodesmata)** රාශියකින් බැඳී ඇති, පැහැදිලි න්‍යෂ්ටියක් හා රයිබොසෝම දරන සෛලයි. මේවා තුළින් ද්‍රව්‍ය ගමන් නොකරන නමුත්, පෙනේර නළයේ පරිවෘත්තිය පාලනය කරමින් **ප්ලෝයම බැර කිරීමට හා හර කිරීමට** උදව් වෙයි. *(විභාග කරුණ: බීජ රහිත සනාල ශාක හා විවෘත බීජකවල පෙනේර නළ ඒකක සහ සහචර සෛල නැත; ඒ වෙනුවට දිගැටි පටු **"පෙනේර සෛල" / Sieve cells** පිහිටයි!)*

          
        
      
  
      
## 4. ප්‍රාථමික මුල හා කඳ (ද්විබීජපත්‍රී vs ඒකබීජපත්‍රී) සහ ද්විතීයික වර්ධනය

      උඩ තියෙන **Click-to-Zoom රූප සටහනේ කොටස් 4** දිහා බලන ගමන් මේ වෙනස්කම් ටික මතක තියාගන්න — A/L ප්‍රායෝගික පරීක්ෂණ අංක 17 සහ 18න් අහන හැම ප්‍රශ්නයකටම උත්තර මෙතන තියෙනවා:

  
      
        - **ද්විබීජපත්‍රී මුල vs ඒකබීජපත්‍රී මුල:** දෙකේම බාහිකයේ ඇතුළතම ස්තරය **අන්තශ්චර්මය (Endodermis — කැස්පාරියන් පටිය සහිත)** වන අතර ඊට ඇතුළතින් **පරිචක්‍රය (Pericycle)** පිහිටයි. හැබැයි **ද්විබීජපත්‍රී මුලේ** මැද මජ්ජාවක් නැත, ශෛලම **තරුවක හැඩැති** ඝන මධ්‍ය හරයක් ලෙසත් ප්ලෝයම එහි බාහු අතරත් පිහිටන අතර පරිචක්‍රයට විභාජක හැකියාව (පාර්ශ්වික මුල් හා කැම්බියම් සෑදීමට) ඇත. **ඒකබීජපත්‍රී මුලේ** මැද පැහැදිලි මෘදුස්තර **මජ්ජාවක් (හරයක්)** ඇති අතර එය වටා ශෛලම හා ප්ලෝයම මාරුවෙන් මාරුවට වලයක පිහිටයි; ඒකබීජපත්‍රී පරිචක්‍රයට ද්විතීයික වර්ධනය සඳහා විභාජනය වීමේ හැකියාව නැත!

        - **ද්විබීජපත්‍රී කඳ vs ඒකබීජපත්‍රී කඳ:** **ද්විබීජපත්‍රී කඳේ** පූරක පටකය බාහිකය හා මජ්ජාව ලෙස පැහැදිලිව වෙන් වී ඇති අතර, සනාල කලාප **වලයක් ලෙස** (ඇතුළට ශෛලම, පිටතට ප්ලෝයම සහ මැදින් කැම්බියම සහිතව) සැකසී ඇත. **ඒකබීජපත්‍රී කඳේ** බාහිකය හා මජ්ජාව ලෙස විභේදනය වී නැත, දෘඪස්තර කොපුවකින් වට වූ සනාල කලාප පූරක පටකය පුරා **විසිරී** පවතින අතර කැම්බියමක් නොමැත.

      
  
      
        **📌 ප්‍රායෝගික පරීක්ෂණ රන් උපදෙස (Practical No. 18 — ඇනිලීන් සල්ෆේට් පරීක්ෂාව):**
        ද්විතීයික ද්විබීජපත්‍රී කඳක (උදා: සූරියකාන්ත / *Helianthus*, මොණරකුඩුම්බිය / *Vernonia*, බලුනකුට / *Stachytarpheta*) තුනී හරස්කඩකට **ඇනිලීන් සල්ෆේට් (Aniline sulphate)** දැමූ විට ලිග්නින් සහිත පටක (ශෛලම වාහිනී, වාහකාහ හා දෘඪස්තර තන්තු) **දීප්තිමත් කහ පැහැයෙන්** වර්ණ ගැන්වේ!
      
  
      
### ද්විතීයික වර්ධනය (Secondary Growth), වර්ධක වළලු, එලය හා අරටුව

      බහුවාර්ෂික ද්විබීජපත්‍රී ශාක සහ සියලුම විවෘත බීජක ශාකවල කඳේ හා මුලේ වට ප්‍රමාණය වැඩි වන්නේ පාර්ශ්වික විභාජක දෙකේ ක්‍රියාකාරිත්වයෙනි:

      
        - **සනාල කැම්බියමේ ක්‍රියාව:** අඛණ්ඩ සිලින්ඩරයක් වන සනාල කැම්බියම **ඇතුළතට ද්විතීයික ශෛලම (කාෂ්ඨය / Wood)** ද, **පිටතට ද්විතීයික ප්ලෝයම** ද, අරීයව ද්‍රව්‍ය පරිවහනයට **සනාල කිරණ (Vascular rays)** ද නිපදවයි.

        - **වල්ක කැම්බියමේ ක්‍රියාව:** බාහිකයේ (මුලේදී පරිචක්‍රයේ) හටගන්නා වල්ක කැම්බියම පිටතට ඉටිමය **සුබෙරින් (Suberin)** ඝන වූ අජීවී **වල්ක සෛල (Cork)** නිපදවමින් **පරිචර්මය** සාදයි. කඳේ වායු හුවමාරුව සඳහා පරිචර්මයේ ලිහිල්ව ඇසුරුණු සෛල සහිත **වා සිදුරු (Lenticels)** පිහිටයි.
          *📌 විභාග උගුලක්!* **"පොත්ත" (Bark)** යනු වල්කය පමණක් නොවෙයි — **සනාල කැම්බියමට පිටතින් ඇති සියලුම පටක (ද්විතීයික ප්ලෝයම + පරිචර්මය) පොත්තට අයත් වේ!**

        - **වර්ධක වළලු / වාර්ෂික වල (Growth Rings):** සෞම්‍ය කලාපික ප්‍රදේශවල වසන්ත කාලයේදී **විශාල කුහර හා තුනී බිත්ති සහිත ළා පැහැති "වසන්ත කාෂ්ඨය"** (උපරිම ජල පරිවහනයට) ද, ඉතිරි කාලයේදී **කුඩා කුහර හා ඝන බිත්ති සහිත තද පැහැති "ගිම්හාන කාෂ්ඨය"** (වැඩි සන්ධාරණයට) ද සෑදේ. මේ දෙක එක්ව ගත් කල **එක් වාර්ෂික වලයක්** ලෙස ගණන් කර ශාකයේ වයස සෙවිය හැකිය!

        - **අරටුව (Heartwood) vs එලය (Sapwood):** මධ්‍යයට ආසන්න පැරණි ද්විතීයික ශෛලම සෛලවල රෙසින, ටැනින් හා තෙල් තැන්පත් වීම නිසා **තද පැහැති, දිලීර හා කෘමි හානිවලට ඔරොත්තු දෙන, ජල පරිවහනය නොකරන "අරටුව"** සෑදේ. ඊට පිටතින් ඇති, තවමත් **ශෛලම යුෂය සක්‍රියව පරිවහනය කරන ළා පැහැති නව ද්විතීයික ශෛලමය "එලය"** නම් වේ.

        - **දෘඪ දැව (Hardwood) vs මෘදු දැව (Softwood):** ආවෘත බීජක ශාකවල ද්විතීයික ශෛලම (**ශෛලම වාහිනී සහිත**, උදා: තේක්ක, බුරුත) **දෘඪ දැව** වන අතර, විවෘත බීජක ශාකවල ද්විතීයික ශෛලම (**ශෛලම වාහිනී රහිත — වාහකාහ පමණක් දරන**, උදා: පයිනස්) **මෘදු දැව** ලෙස හැඳින්වේ.

      
  
      
        🌿 ඒකකය 04.1 සංකල්ප සිතියම — ශාක පටක හා වර්ධනය
        
          
            **විභාජක පටක 3**
            අග්‍රස්ථ (දිග වැඩිවීම / ප්‍රාථමික), පාර්ශ්වික (පරිධිය වැඩිවීම / ද්විතීයික), අන්තරස්ථ (තෘණ පත්‍ර පාදස්ථ).
          
          
            **චර්මීය පටක පද්ධතිය**
            අපිචර්මය, උච්චර්මය, පාලක සෛල (හරිතලව සහිත), මූලකේශ, ට්‍රයිකෝම සහ ද්විතීයික පරිචර්මය.
          
          
            **පූරක පටක පද්ධතිය**
            මෘදුස්තර (සජීවී/පරිවෘත්තිය), ස්ථූලකෝණාස්තර (සජීවී/නම්‍යශීලී කොන් ඝනවීම්), දෘඪස්තර (අජීවී/ලිග්නින් — උපල හා තන්තු).
          
          
            **සනාල පටක පද්ධතිය**
            ශෛලම (වාහිනී ඒකක + වාහකාහ — අජීවී) සහ ප්ලෝයම (පෙනේර නළ ඒකක + සහචර සෛල — සජීවී).
          
          
            **මුල හා කඳ හරස්කඩ**
            ද්විබීජ මුල = තරු ශෛලම; ද්විබීජ කඳ = සනාල වලය; ඒකබීජ කඳ = විසිරුණු සනාල කලාප (කැම්බියම් නැත).
          
          
            **දැවමය කඳ (කාෂ්ඨය හා පොත්ත)**
            පොත්ත = ද්වි. ප්ලෝයම + පරිචර්මය; එලය (ජලය ගෙනයයි) vs අරටුව (රෙසින සහිත අක්‍රිය හරය); දෘඪ vs මෘදු දැව.
          
        
      
  
      
        **✅ පාඩම අවසන් කිරීමට පෙර ඔයාගෙන්ම අහලා බලන්න:**
        (1) හරිතලව දරන එකම අපිචර්මීය සෛලය කුමක්ද? *(පාලක සෛලය!)*
        (2) න්‍යෂ්ටියක් නැතත් සජීවීව පවතින සපුෂ්ප ශාක සෛලය කුමක්ද? *(පෙනේර නළ ඒකකය!)*
        දැන් දකුණු පස **MCQ පුහුණුව** විවෘත කරලා ප්‍රශ්න 8ම උත්සාහ කරන්න!

## ව්‍යුහගත ප්‍රශ්න හා ලකුණු දීමේ පටිපාටිය (Structured Q&A Marking Scheme)
### Q1: 1. (අ) විභාජක පටක සෛලවල ලාක්ෂණික ලක්ෂණ පහක් (05) ලියන්න. (ආ) ස්ථූලකෝණාස්තර සෛල සහ දෘඪස්තර සෛල අතර ව්‍යූහමය හා කෘත්‍යමය වෙනස්කම් හතරක් (04) සංසන්දනය කරන්න.
**පිළිතුරු / ලකුණු කරුණු:** (අ) 1. සියල්ල සජීවී සෛල වේ; 2. සමවිෂ්කම්භික (දළ වශයෙන් ගෝලාකාර) හා අන්තර් සෛලීය අවකාශ රහිත වේ; 3. ව්‍යූහමය හා කෘත්‍යමය ලෙස විභේදනය වී නැත; 4. විශාල මධ්‍ය න්‍යෂ්ටියක් හා ඝන සෛල ප්ලාස්මයක් දරයි (රික්තක ඉතා කුඩා හෝ නැත); 5. අනූනනයෙන් අඛණ්ඩව ගුණනය වීමේ හැකියාව ඇත.; (ආ) 1. කෘත්‍යමය පරිණත අවධියේදී ස්ථූලකෝණාස්තර සජීවී වන අතර දෘඪස්තර අජීවී වේ.; 2. ස්ථූලකෝණාස්තරවල ප්‍රාථමික සෛල බිත්තිය කොන්වලදී පමණක් අසමාකාරව සෙලියුලෝස්වලින් ඝන වී ඇති අතර, දෘඪස්තරවල ලිග්නින්වලින් ඝන වූ ද්විතීයික සෛල බිත්තියක් ඇත.; 3. ස්ථූලකෝණාස්තර දික් වෙමින් පවතින ළපටි කඳන් හා පත්‍ර වෘන්තවල පිහිටන අතර, දෘඪස්තර දික්වීම නතර වූ පරිණත ශාක කොටස්වල පිහිටයි.; 4. ස්ථූලකෝණාස්තර වර්ධනයට බාධා නොකර නම්‍යශීලී සන්ධාරණය සපයන අතර, දෘඪස්තර දැඩි (අනම්‍ය) යාන්ත්‍රික සන්ධාරණය හා ආරක්ෂාව සපයයි.

### Q2: 2. (අ) ද්විබීජපත්‍රී කාෂ්ඨීය කඳක ද්විතීයික වර්ධනයේදී "පොත්ත" (Bark), "එලය" (Sapwood) සහ "අරටුව" (Heartwood) ගොඩනැගෙන ආකාරය සහ ඒවායේ කෘත්‍ය පැහැදිලි කරන්න. (ආ) දෘඪ දැව සහ මෘදු දැව අතර ප්‍රධාන වෙනස්කම් දෙකක් දක්වන්න.
**පිළිතුරු / ලකුණු කරුණු:** (අ) පොත්ත: සනාල කැම්බියමෙන් පිටත පිහිටන සියලුම පටක එනම් ද්විතීයික ප්ලෝයම (ආහාර පරිසංක්‍රමණය) සහ වල්ක කැම්බියමෙන් සෑදුණු පරිචර්මය (ජල හානිය හා ව්‍යාධිජනක ආසාදන වැළැක්වීම) පොත්තට අයත් වේ.; අරටුව: මධ්‍යයට ආසන්න පැරණි ද්විතීයික ශෛලම ස්තරවල රෙසින හා කාබනික සංයෝග තැන්පත් වී තද පැහැ ගැන්වේ; ජල පරිවහනය සිදු නොකරන අතර දිලීර/කෘමි හානිවලට ප්‍රතිරෝධී වෙමින් යාන්ත්‍රික සන්ධාරණය දෙයි.; එලය: අරටුවට පිටතින් පිහිටි ළා පැහැති නව ද්විතීයික ශෛලම ස්තරය වන අතර සක්‍රියව ජලය හා ඛනිජ (ශෛලම යුෂය) පරිවහනය කරයි.; (ආ) 1. ආවෘත බීජක ශාකවල ද්විතීයික ශෛලම දෘඪ දැව වන අතර විවෘත බීජක ශාකවල ද්විතීයික ශෛලම මෘදු දැව වේ; 2. දෘඪ දැවවල ශෛලම වාහිනී ඒකක පවතින අතර මෘදු දැවවල ශෛලම වාහිනී දක්නට නොලැබේ (වාහකාහ පමණක් පවතී).


## බහුවරණ ප්‍රශ්න (Practice MCQs)
### MCQ 1: තෘණ ශාක පත්‍ර ශාකභක්ෂක සතුන් විසින් උලා කෑමෙන් හෝ තණකොළ කැපීමෙන් පසු ඉතා ඉක්මනින් නැවත දික් වී වර්ධනය වීමට සෘජුවම දායක වන්නේ කුමන විභාජක පටකයද?
- [ ] (1) මූලාග්‍ර විභාජකය
- [ ] (2) සනාල කැම්බියම
- [✓] (3) අන්තරස්ථ විභාජකය
- [ ] (4) වල්ක කැම්බියම
> **පැහැදිලි කිරීම:** තෘණ වැනි බොහෝ ඒකබීජපත්‍රී ශාකවල පත්‍ර අග්‍රය සතුන් කා දැමූ විටත් පත්‍රය දිගින් වැඩෙන්නේ කඳන්වල ගැට (පර්ව) ආසන්නයේ සහ පත්‍ර පාදස්ථයේ පරිණත පටක අතර පිහිටි <b>අන්තරස්ථ විභාජක (Intercalary meristems)</b> මගින් අලුත් සෛල ශීඝ්‍රයෙන් නිපදවීම නිසයි. අනෙක් විභාජක පටක සැලකුවොත්: <b>මූලාග්‍ර විභාජකය</b> මගින් සිදුවන්නේ පස තුළ මුල් දික් වීම (ප්‍රාථමික මූල වර්ධනය) පමණයි. එමෙන්ම <b>සනාල කැම්බියම</b> හා <b>වල්ක කැම්බියම</b> යන දෙකම පාර්ශ්වික විභාජක (Lateral meristems) වන අතර, ඒවා ද්විබීජපත්‍රී හා විවෘත බීජක කාෂ්ඨීය ශාකවල කඳ හා මුල් වට ප්‍රමාණයෙන් මහත් කරන ද්විතීයික වර්ධනයට මිස තෘණ පත්‍ර දික් වීමට දායක වන්නේ නැහැ.

### MCQ 2: කෘත්‍යමය පරිණත අවධියේදී <b>සජීවී</b> නමුත් න්‍යෂ්ටිය, රයිබොසෝම, කැපී පෙනෙන රික්තක හා සෛල සැකිල්ල දක්නට නොලැබෙන ශාක සෛල වර්ගය කුමක්ද?
- [ ] (1) වාහකාභ (Tracheids)
- [✓] (2) පෙනේර නළ ඒකක (Sieve-tube elements)
- [ ] (3) සහචර සෛල (Companion cells)
- [ ] (4) ස්ථූලකෝණාස්තර සෛල (Collenchyma)
> **පැහැදිලි කිරීම:** ආවෘත බීජක ශාක ප්ලෝයම පටකයේ කාබනික ආහාර පරිවහනය කරන <b>පෙනේර නළ ඒකක (Sieve-tube elements)</b> පරිණත අවධියේදී ප්ලාස්ම පටලයක් සහිත <b>සජීවී සෛල</b> ලෙස පවතින නමුත්, පෙනේර තල හරහා ප්ලෝයම යුෂය බාධාවකින් තොරව නිදහසේ ගලා යාම පහසු කිරීම සඳහා ඒවා තුළ <b>න්‍යෂ්ටිය, රයිබොසෝම, සෛල සැකිල්ල හා විශාල මධ්‍ය රික්තකය ක්ෂීණ වී</b> නැති වී ගොස් තිබෙනවා. ඒ නිසා පෙනේර නළ ඒකකයේ පරිවෘත්තීය ක්‍රියා පවත්වා ගන්නේ ප්ලාස්මබන්ධවලින් ඊට සම්බන්ධ වී ඇති න්‍යෂ්ටිය හා රයිබොසෝම බහුල <b>සහචර සෛලය</b> මගිනුයි. <b>වාහකාභ</b> පරිණත වූ විට සම්පූර්ණයෙන්ම අජීවී (මෘත) සෛල වන අතර, <b>ස්ථූලකෝණාස්තර</b> සෛලවල න්‍යෂ්ටිය හා සියලු ඉන්ද්‍රියිකා පවතිනවා.

### MCQ 3: ළපටි ශාක කඳන්වල හා පත්‍ර වෘන්තවල දික් වීමට අවහිර නොකර නම්‍යශීලී යාන්ත්‍රික සන්ධාරණයක් සපයන ශාක පටකය කුමක්ද?
- [ ] (1) උපල සෛල (Sclereids)
- [ ] (2) දෘඪස්තර තන්තු (Sclerenchyma fibres)
- [✓] (3) ස්ථූලකෝණාස්තර (Collenchyma)
- [ ] (4) ශෛලම වාහිනී (Xylem vessels)
> **පැහැදිලි කිරීම:** වර්ධනය වෙමින් පවතින ළපටි ද්විබීජපත්‍රී කඳන්වල අපිචර්මයට යටින් සහ පත්‍ර වෘන්තවල පිහිටන <b>ස්ථූලකෝණාස්තර (Collenchyma)</b> සෛල පරිණත අවධියේදීද <b>සජීවී</b> වන අතර ලිග්නින් රහිතව <b>සෙලියුලෝස් හා පෙක්ටීන්වලින් කොන්වල පමණක් අසමාකාරව ඝන වූ ප්‍රාථමික සෛල බිත්ති</b> දරනවා; දැඩි ද්විතීයික බිත්ති නොමැති නිසා අවට අවයව දික් වන විට ඒ සමඟම දික් වෙමින් නම්‍යශීලී යාන්ත්‍රික සන්ධාරණයක් ලබා දෙනවා. මීට වෙනස්ව <b>උපල සෛල, දෘඪස්තර තන්තු සහ ශෛලම වාහිනී</b> යන තුනම ඝන ලිග්නින්මය ද්විතීයික බිත්ති සහිත පරිණත වූ විට මෘත (අජීවී) සෛල වන අතර, ඒවා දෘඪ සන්ධාරණය සපයන්නේ දික් වීම නතර වූ පරිණත ශාක කොටස්වලට පමණයි.

### MCQ 4: ආලෝක අන්වීක්ෂයෙන් නිරීක්ෂණය කළ ශාක හරස්කඩක පූරක පටකය බාහිකය හා මජ්ජාව ලෙස වෙන් වී නොමැති අතර, දෘඪස්තර කොපුවකින් වට වූ සනාල කලාප පූරක පටකය පුරා විසිරී පැවතුණි. මෙම නිදර්ශකය ලබාගෙන ඇත්තේ කුමකින්ද?
- [ ] (1) ද්විබීජපත්‍රී ප්‍රාථමික මුලකින්
- [ ] (2) ඒකබීජපත්‍රී ප්‍රාථමික මුලකින්
- [ ] (3) ද්විබීජපත්‍රී ප්‍රාථමික කඳකින්
- [✓] (4) ඒකබීජපත්‍රී ප්‍රාථමික කඳකින්
> **පැහැදිලි කිරීම:** <b>ඒකබීජපත්‍රී ප්‍රාථමික කඳක</b> (උදා: බඩඉරිඟු කඳක) හරස්කඩක අනන්‍ය ව්‍යවච්ඡේදක ලක්ෂණ වන්නේ පූරක පටකය පැහැදිලි බාහිකයක් හා මජ්ජාවක් ලෙස විභේදනය වී නොතිබීමත්, දෘඪස්තර කලාප කොපුවකින් වට වූ (කැම්බියම රහිත සංවෘත) සනාල කලාප පූරක පටකය පුරා විසිරී පිහිටීමත්ය. අනෙක් හරස්කඩවල් මීට හාත්පසින්ම වෙනස් වේ: <b>ද්විබීජපත්‍රී ප්‍රාථමික කඳක</b> කැම්බියම සහිත සනාල කලාප මජ්ජාව වටා පැහැදිලි වළල්ලක් ලෙස සැකසී පවතී; <b>ද්විබීජපත්‍රී මුලක</b> මධ්‍යයේ තාරකා හැඩැති ශෛලමයක් (මජ්ජාව රහිතව) පවතින අතර, <b>ඒකබීජපත්‍රී මුලක</b> පැහැදිලි බාහිකයක්, අන්තශ්චර්මයක් හා මධ්‍ය මජ්ජාවක් වටා බහු-අරීය සනාල සිලින්ඩරයක් පිහිටනවා.

### MCQ 5: කාෂ්ඨීය ද්විබීජපත්‍රී ශාක කඳක <b>පොත්තට (Bark)</b> අයත් වන නිවැරදි පටක සංයුතිය කුමක්ද?
- [ ] (1) වල්කය පමණි
- [✓] (2) සනාල කැම්බියමට පිටතින් ඇති ද්විතීයික ප්ලෝයම සහ පරිචර්මය යන සියලු පටක
- [ ] (3) ද්විතීයික ශෛලම (එලය) සහ සනාල කැම්බියම
- [ ] (4) අපිචර්මය සහ ප්‍රාථමික බාහිකය පමණි
> **පැහැදිලි කිරීම:** ද්විතීයික වර්ධනයට ලක්වූ කාෂ්ඨීය ශාක කඳක <b>පොත්ත (Bark)</b> ලෙස ජීව විද්‍යාත්මකව නිර්වචනය කෙරෙන්නේ <b>සනාල කැම්බියමට පිටතින් පිහිටන සියලුම පටකවල එකතුවයි</b>. එනම් සනාල කැම්බියමට පිටතින් ඇති <b>ද්විතීයික ප්ලෝයම</b> (අභ්‍යන්තර පොත්ත) සහ <b>පරිචර්මය (Periderm</b> — එනම් වල්ක කැම්බියම, ඊට ඇතුළතින් ඇති වල්ක චර්මය/සජීවී මෘදුස්තර සහ පිටතින් ඇති සුබෙරින් සහිත මෘත වල්කය යන පිටත පොත්ත) යන සියල්ලම පොත්තට අයත් වෙනවා (ගසක කඳ වටා පොත්ත වළල්ලක් ලෙස ඉවත් කළ විට — Ringing — ද්විතීයික ප්ලෝයමයත් ඉවත් වී මුල්වලට ආහාර නොලැබී ගස මිය යන්නේ ඒ නිසයි!). ද්විතීයික ශෛලමය තනන්නේ ගසේ 'දැවය' (Wood) මිස පොත්ත නොවෙයි.

### MCQ 6: කාෂ්ඨීය ශාක කඳක <b>අරටුව (Heartwood)</b> සහ <b>එලය (Sapwood)</b> පිළිබඳ නිවැරදි ප්‍රකාශය තෝරන්න:
- [ ] (1) අරටුව සක්‍රියව ජලය හා ඛනිජ පරිවහනය කරන අතර එලය අක්‍රිය වේ
- [✓] (2) අරටුව රෙසින හා කාබනික සංයෝග නිසා තද පැහැති හා දිලීර ප්‍රතිරෝධී වන අතර, ඊට පිටතින් ඇති එලය මගින් ශෛලම යුෂය පරිවහනය කරයි
- [ ] (3) එලය සෑදී ඇත්තේ ද්විතීයික ප්ලෝයමයෙන් වන අතර අරටුව ද්විතීයික ශෛලමයෙන් සෑදේ
- [ ] (4) සෞම්‍ය කලාපීය ශාකවල වාර්ෂික වළලු සෑදෙන්නේ අරටුව හා එලය මාරුවෙන් මාරුවට ඇතිවීමෙනි
> **පැහැදිලි කිරීම:** අරටුව සහ එලය යන දෙකම සෑදී ඇත්තේ සනාල කැම්බියම මගින් ඇතුළතට නිපදවන <b>ද්විතීයික ශෛලමයෙනි</b>. කඳ මැද පිහිටි පැරණි ද්විතීයික ශෛලම ස්තරවල ජල පරිවහනය නතර වී ඒ තුළ <b>රෙසින, ටැනින්, ගම් හා තෙල්</b> වැනි කාබනික සංයෝග තැන්පත් වීම නිසා තද පැහැති, දිලීර දිරාපත්වීම් හා කෘමි හානිවලට ඔරොත්තු දෙන ශක්තිමත් <b>අරටුව (Heartwood)</b> සෑදෙනවා. සනාල කැම්බියමට ආසන්නව පිටතින් පිහිටන ළා පැහැති අලුත් ද්විතීයික ශෛලම ස්තර හඳුන්වන්නේ <b>එලය (Sapwood)</b> ලෙස වන අතර, සක්‍රියව ජලය හා ඛනිජ (ශෛලම යුෂය) පරිවහනය කරන්නේ එලය මගිනුයි (වාර්ෂික වළලු සෑදෙන්නේ වසන්ත දැවය හා සරත් දැවය මගිනි).

### MCQ 7: සියලුම සනාල ශාකවල දක්නට ලැබෙන නමුත් විවෘත බීජක ශාකවල <b>මෘදු දැවයේ (Softwood)</b> ජල පරිවහනය සිදු කරන එකම ශෛලම සන්නායක සෛල වර්ගය කුමක්ද?
- [ ] (1) වාහිනී ඒකක (Vessel elements)
- [✓] (2) වාහකාභ (Tracheids)
- [ ] (3) පෙනේර සෛල (Sieve cells)
- [ ] (4) ශෛලම තන්තු (Xylem fibres)
> **පැහැදිලි කිරීම:** දෙකෙළවර උල් වූ, ලිග්නින් සහිත ද්විතීයික බිත්ති දරන දිගටි මෘත සෛල වන <b>වාහකාභ (Tracheids)</b> බීජ රහිත සනාල ශාක, විවෘත බීජක හා ආවෘත බීජක යන සියලුම සනාල ශාකවල පොදුවේ පිහිටනවා. පයිනස් වැනි කේතුධර විවෘත බීජක ශාකවලින් ලැබෙන <b>මෘදු දැවයේ (Softwood)</b> ශෛලම වාහිනී (Gnetophyta හැර) හෝ දෘඪ ශෛලම තන්තු දක්නට නොලැබෙන අතර, යාන්ත්‍රික සන්ධාරණය සහ පැති බිත්තිවල ඇති <b>කූප (Pits)</b> හරහා ජල පරිවහනය යන කෘත්‍ය දෙකම ඉටු කරන්නේ <b>වාහකාභ</b> මගින් පමණයි. සිදුරු තල සහිත පළල් <b>වාහිනී ඒකක</b> හා ශෛලම තන්තු බහුලව ඇත්තේ ද්විබීජපත්‍රී ආවෘත බීජක 'තද දැවයේ' (Hardwood) වන අතර, පෙනේර සෛල ප්ලෝයමීය සෛල වර්ගයකි.

### MCQ 8: විද්‍යාගාරයේදී ද්විතීයික ද්විබීජපත්‍රී ශාක කඳක තුනී හරස්කඩකට <b>ඇනිලීන් සල්ෆේට් (Aniline sulphate)</b> ද්‍රාවණය එක් කළ විට පැහැදිලි කහ පැහැයට හැරෙන්නේ කුමන සංඝටකය අඩංගු සෛල බිත්තිද?
- [ ] (1) සෙලියුලෝස් පමණක් අඩංගු මෘදුස්තර බිත්ති
- [ ] (2) පෙක්ටීන් අඩංගු ස්ථූලකෝණාස්තර බිත්ති
- [✓] (3) ලිග්නින් අඩංගු ශෛලම හා දෘඪස්තර බිත්ති
- [ ] (4) ක්‍යුටීන් අඩංගු උච්චර්මීය ස්තරය
> **පැහැදිලි කිරීම:** ශාක පටක අන්වීක්ෂීයව හඳුනාගැනීමේදී භාවිත කරන විශේෂිත රසායනික වර්ණකයක් වන <b>ඇනිලීන් සල්ෆේට් (හෝ ඇනිලීන් හයිඩ්‍රොක්ලෝරයිඩ්)</b> ද්‍රාවණය ප්‍රතික්‍රියා කරන්නේ ද්විතීයික සෛල බිත්තිවල තැන්පත් වී ඇති <b>ලිග්නින් (Lignin)</b> නම් දැඩි බහුඅවයවිකය සමඟ පමණයි. එබැවින් එම වර්ණකය යෙදූ විට ලිග්නින් අඩංගු <b>ශෛලම වාහිනී, වාහකාභ, ශෛලම තන්තු, ප්ලෝයම තන්තු හා උපල සෛල (දෘඪස්තර පටක)</b> දීප්තිමත් <b>කහ පැහැයකින්</b> වර්ණ ගැන්වී අනෙක් පටකවලින් පැහැදිලිව වෙන් වී පෙනෙනවා (සෆ්‍රැනින් ද්‍රාවණයෙන් ලිග්නින් රතු පැහැ වේ). ලිග්නින් රහිත සෙලියුලෝස්/පෙක්ටීන් පමණක් ඇති මෘදුස්තර හා ස්ථූලකෝණාස්තර බිත්ති ඇනිලීන් සල්ෆේට්වලින් කහ පැහැ වන්නේ නැහැ.
