# ශාක වර්ධක යාමක (හෝමෝන 5), ප්‍රකාශ ආවර්තිතාව සහ ආතති ප්‍රතිචාර (Plant Growth Regulators (5 Hormones), Tropisms, Photoperiodism & Stress Responses)

- **Platform:** [Homeschool.lk](https://homeschool.lk/)
- **Canonical URL:** https://homeschool.lk/grade-12/biology/u04-plant-hormones-tropisms-photoperiodism-and-stress/
- **Curriculum Alignment:** National Institute of Education (NIE) Sri Lanka — Grade 12, ජීව විද්‍යාව (Biology (G.C.E. A/L)), Unit 4
- **Exam Weight:** A/L I පත්‍රයේ MCQ 3ක් පමණ සහ II පත්‍රයේ ව්‍යුහගත හා රචනා ප්‍රශ්න (ශාක හෝමෝන + ආතති ප්‍රතිචාර)
- **Official Textbook Reference:** https://nie.lk/pdffiles/tg/sGr12TG%20Biology.pdf

## කෙටි සාරාංශය / Quick Syllabus Definition (Sinhala & English)
ශාක ආලෝකයට (ෆයිටොක්‍රෝම් Pr/Pfr හා ක්‍රිප්ටෝක්‍රෝම්), ගුරුත්වයට (තුලාශ්ම කල්පිතය) සහ ස්පර්ශයට දක්වන ප්‍රතිචාර, ප්‍රධාන ශාක වර්ධක යාමක 5හි (ඔක්සින, ගිබරලින, සයිටොකයිනින, ABA හා එතිලීන්) කෘත්‍ය හා කෘෂිකාර්මික යෙදීම් මෙන්ම නියං, ශීතල, ලවණ හා ව්‍යාධිජනක ආතතිවලට එරෙහි ආරක්ෂක යාන්ත්‍රණ සහ ද්විතීයික පරිවෘත්තිජ ගැන ඉගෙන ගනිමු.

*English Summary:* Complete NIE Unit 04.5 (Competencies 4.5.1, 4.5.2 & 4.5.3): Photomorphogenesis, phytochrome (Pr/Pfr) and photoperiodism, gravitropism (statolith hypothesis), thigmotropism vs thigmonasty, the 5 major plant growth regulators and agricultural uses, abiotic/biotic stress responses, and secondary metabolites.

## පාඩම් සටහන (Study Notes)
දැන් අපි එන්නේ 04 වෙනි ඒකකයේ අවසාන සහ හරිම ආකර්ෂණීය පාඩමට! ගොඩක් අය හිතාගෙන ඉන්නේ ගස්වලට ඇස්, කන් හෝ ස්නායු නැති නිසා ඒවා අවට වෙන දේවල් දන්නේ නැහැ කියලයි. හැබැයි ඇත්තම කතාව ඊට හාත්පසින්ම වෙනස්! ශාකයකට තමන්ට වැටෙන්නේ **හිරු එළියද නැත්නම් වෙන ගහක හෙවණක්ද** කියලා තරංග ආයාමයෙන්ම අඳුරගන්න පුළුවන්; රාත්‍රියේ පැය ගණන ගණන් කරලා මල් පිපෙන කාලය තීරණය කරන්න පුළුවන්; දළඹුවෙක් කොළයක් කනකොට විෂ රසායනික ආයුධ හදන්නත් පුළුවන්!

  
      මේ **04.5 පාඩමෙන්** (NIE නිපුණතා මට්ටම් 4.5.1, 4.5.2 සහ 4.5.3) අපි **ආලෝක, ගුරුත්ව හා ස්පර්ශ ප්‍රතිචාර, ශාක වර්ධක යාමක (හෝමෝන) 5 සහ ජෛව/අජෛව ආතති ප්‍රතිචාර** සම්පූර්ණයෙන්ම ඉගෙන ගනිමු!

  
      
        🎓 විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනයේදී හා ප්‍රායෝගික විද්‍යා ක්ෂේත්‍රයේදී (උද්‍යාන විද්‍යාව, කෘෂි තාක්ෂණය හා ඖෂධ රසායන විද්‍යාව) ඔයාට මේ පාඩම ඕන වෙන්නේ ඇයි?
        විශ්වවිද්‍යාලයේ **උද්‍යාන විද්‍යාව හා පටක රෝපණය (Horticulture & Tissue Culture)** හදාරන විද්‍යාඥයෝ කැලසයකින් (Callus) මුල් හදවන්නද නැත්නම් අංකුර හදවන්නද කියලා තීරණය කරන්නේ මාධ්‍යයේ **ඔක්සින : සයිටොකයිනින අනුපාතය** වෙනස් කරලයි! අපනයන කැපූ මල් (Cut flowers), කෙසෙල් හා අන්නාසි වගාවේදී එතිලීන්, ගිබරලින හා ඔක්සින දිනපතා භාවිත වෙනවා. ඊටත් වඩා වෛද්‍ය හා **ඖෂධවේදයේදී (Pharmacology)** පිළිකා, මැලේරියා හා හෘද රෝග සුව කරන ඖෂධවලින් අතිවිශාල කොටසක් නිපදවා ගන්නේ ශාක තමන්ගේ ආරක්ෂාවට නිපදවන **ද්විතීයික පරිවෘත්තිජ (ඇල්කලොයිඩ, ටර්පිනොයිඩ හා ෆීනෝලික සංයෝග)** වලිනුයි!

      
  
      
## 1. ආලෝකය, ගුරුත්වය හා ස්පර්ශයට ශාක දක්වන ප්‍රතිචාර (NIE 4.5.1)

  
      
### (අ) ප්‍රභාරූපජනනය (Photomorphogenesis) සහ ප්‍රකාශ ප්‍රතිග්‍රාහක වර්ග 2

      **📌 නිල නිර්වචනය:** ශාකයක වර්ධනය හා විකසනයේදී ආලෝකය මගින් ක්‍රියාරම්භ වන (ප්‍රභාසංශ්ලේෂණය හැර අනෙකුත්) ප්‍රධාන සිදුවීම් සියල්ල **ප්‍රභාරූපජනනය** නම් වේ. ක්‍රියා වර්ණාවලියට අනුව මෙය නියාමනය කරන වැදගත්ම වර්ණ **රතු (Red) සහ නිල් (Blue)** ආලෝකය වන අතර ඒ සඳහා ප්‍රධාන ප්‍රකාශ ප්‍රතිග්‍රාහක කාණ්ඩ 2ක් ඇත:

      
        - **ක්‍රිප්ටෝක්‍රෝම් / නිල් ආලෝක ප්‍රභා ප්‍රතිග්‍රාහක (Blue-light photoreceptors):** ප්‍රරෝහයේ **ප්‍රභාවර්තනය (Phototropism)**, ආලෝකය මගින් පූටිකා විවෘත වීම සහ **බීජ පැළය පස මතුපිටට පැමිණි පසු බීජාධරය (Hypocotyl) දික්වීම නිෂේධනය කිරීම** පාලනය කරයි.

        - **ෆයිටොක්‍රෝම් (Phytochrome — Pr ⇄ Pfr):** රතු ආලෝකය (`660 nm`) සහ ධූර රක්ත කිරණ / Far-red (`730 nm`) අවශෝෂණය කරන ප්‍රධාන ප්‍රතිග්‍රාහකයයි (උඩ රූප සටහන බලන්න!):
          
            **බීජ ප්‍රරෝහණය:** ආහාර සංචිතය සීමිත කුඩා බීජවල (උදා: සලාද) **රතු ආලෝකය (`660 nm`, Pr → Pfr) බීජ ප්‍රරෝහණ ප්‍රතිශතය වැඩි කරන අතර, ධූර රක්ත කිරණ (`730 nm`, Pfr → Pr) බීජ ප්‍රරෝහණය නිෂේධනය කරයි!** (පස සීසෑමේදී හෝ වියනේ ගසක් මියගිය විට බීජවලට රතු ආලෝකය ලැබී ප්‍රරෝහණය ඇරඹේ).

            - **ශාක පරතරය පවත්වා ගැනීම / සෙවණ මගහැරීම (Shade avoidance):** වනාන්තර වියන රතු ආලෝකය උරාගෙන ධූර රක්ත කිරණ පහළට යවන නිසා, වියන යටදී ශාකය **උසින් වර්ධනය වීමට** වැඩි සම්පත් යොදවයි. සෘජු හිරු එළියේදී (රතු ආලෝකය වැඩි විට) උස වැඩිවීම නිෂේධනය වී **අතු බෙදීම උත්තේජනය වෙයි**!

            - **ප්‍රකාශ ආවර්තිතාව සහ පුෂ්ප හටගැනීම (Photoperiodism):** පැය 24ක කාලයක් තුළ ශාකය ආලෝකයට නිරාවරණය වන කාලය **ප්‍රකාශ අවධිය** නම් වේ. ෆයිටොක්‍රෝම් මගින් (ධූර රක්ත : රතු අනුපාතය සහ අවධි අඳුරු කාලය මැනීමෙන්) **කෙටි දින ශාක** හා **දිගු දින ශාකවල** පුෂ්ප හටගැනීම පාලනය කරයි.

            - **ප්‍රභාවර්තනය (Phototropism):** ආලෝකය නොලැබෙන (සෙවණ) පැත්තේ ඔක්සින වැඩි වීමෙන් එම පැත්තේ සෛල වේගයෙන් දික් වන නිසා ප්‍රරෝහය ආලෝකය දෙසට (**ධන ප්‍රභාවර්තීව**) නැමී ප්‍රභාසංශ්ලේෂණය උපරිම කරයි.

          
        
      
  
      
### (ආ) ගුරුත්වාවර්තනය (Gravitropism) — තුලාශ්ම කල්පිතය (Statolith Hypothesis)

      බීජය ප්‍රරෝහණය වූ විගසම මුල **ධන ගුරුත්වාවර්තීව** පස තුළටත්, ප්‍රරෝහය **සෘණ ගුරුත්වාවර්තීව** ඉහළටත් වැඩෙයි. මුල ගුරුත්වය හඳුනාගන්නේ කොහොමද? **මූලාග්‍ර කොපුවේ** විශේෂ සෛල තුළ ඇති **පිෂ්ඨ කණිකා ගහන විශේෂිත ලව වන "තුලාශ්ම" (Statoliths)** ගුරුත්වය යටතේ සෛලයේ පහළම කොටසේ තැන්පත් වෙයි → එමගින් **Ca2+ ප්‍රතිව්‍යාප්තිය හා ඔක්සිනවල පාර්ශ්වික පරිවහනය** සිදු වී මුලේ සෛල දික්වන කලාපයේ **යටි පැත්තේ Ca2+ හා ඔක්සින ඒකරාශී වේ** → *මතක තියාගන්න: අධික ඔක්සින සාන්ද්‍රණය මුලේ සෛල දික්වීම නිෂේධනය කරයි!* එනිසා උඩු පැත්ත වේගයෙන් දික් වී මුල පහළට නැමෙයි!

  
      
### (ඇ) යාන්ත්‍රික / ස්පර්ශ උත්තේජවලට දක්වන ප්‍රතිචාර 3

      
        - **ස්පර්ශරූපජනනය (Thigmomorphogenesis):** සුළඟ අධික පරිසරවල වැඩෙන ගස්වල කඳන් සාමාන්‍ය ගස්වලට වඩා **කෙටි හා මහත** වීමෙන් සුළඟට ඔරොත්තු දීම.

        - **ස්පර්ශාවර්තනය (Thigmotropism — දිශානත අප්‍රතිවර්ත්‍ය වර්ධන චලනයකි):** ආරෝහක වැල්වල **පහුරු (Tendrils)** ආධාරකයක් ස්පර්ශ වූ විට ප්‍රතිවිරුද්ධ පැතිවල විෂමාකාර වර්ධනය නිසා ආධාරකය වටා දඟර ගැසී එතීම.

        - **ස්පර්ශසන්නමනය (Thigmonasty — උත්තේජයේ දිශාවෙන් ස්වාධීන, ප්‍රතිවර්ත්‍ය ශූනතා චලනයකි):** ***Mimosa pudica* (නිදිකුම්බා)** පත්‍ර ස්පර්ශ කළ විට පත්‍ර පාදයේ ඇති **උපධානය (Pulvinus)** නම් චාලක අවයවයේ සෛලවල ශූනතාව ක්ෂණිකව නැති වීමෙන් (විශූන වීමෙන්) පත්‍රිකා හැකිලී යෑම!

      
  
      
## 2. ශාක වර්ධක යාමක (හෝමෝන) 5 සහ කෘෂිකාර්මික යෙදීම් (NIE 4.5.2)

      ඇතැම් ශාක සංඥා අණු වෙනත් ස්ථානයකට පරිවහනය නොවී **නිපදවූ ස්ථානයේම ස්ථානීයව ක්‍රියා කරන නිසා** "ශාක හෝමෝන" යන පදයට වඩා **"ශාක වර්ධක යාමක" (Plant Growth Regulators)** යන පදය ශාක විද්‍යාඥයෝ වඩාත් ප්‍රිය කරනවා. ඉතාම කුඩා සාන්ද්‍රණවලදී ක්‍රියා කරන ප්‍රධාන වර්ධක යාමක (ජැස්මොනික් අම්ලයද සහිතව) මේ වගුවෙන් එක බැල්මකින් මතක තියාගමු:

  
      
        | 
          
            වර්ධක යාමකය 
            | ස්වාභාවික කායික කෘත්‍යයන් (NIE සම්පත් පොත) 
            | නූතන කෘෂිකාර්මික භාවිත 
          

        
        
          
            | **1. ඔක්සින (Auxins)***(උදා: IAA, IBA, NAA, 2,4-D)* 
            | • අඩු සාන්ද්‍රණයකදී කඳ දික්වීම උත්තේජනය කරයි• **පාර්ශ්වික හා ආගන්තුක මුල්** සෑදීම දිරිගන්වයි• **අග්‍රස්ථ ප්‍රමුඛතාව** දිරිගන්වයි• ප්‍රභාවර්තනය හා ගුරුත්වාවර්තනය සිදු කරයි• ඵල විකසනය හා සනාල පටක විභේදනය දිරිගන්වයි; පත්‍ර/ඵල අකලට ඡේදනය වළක්වයි 
            | • අතු කැබලිවල **මුල් අද්දවා ගැනීමේ කුඩු (Rooting powder — IBA/NAA)**• **2,4-D** තෝරාගත් පළල් පත්‍ර (ද්විබීජපත්‍රී) වල්නාශකයක් ලෙස වී වගාවේ භාවිතය• බීජ රහිත ඵල (පාතනෝඵලනය) ප්‍රේරණය 
          

          
            | **2. ගිබරලින (Gibberellins — GA)** 
            | • **කඳ දික්වීම** (පර්ව දික්වීම) උත්තේජනය කරයි• පරාග විකසනය හා පරාග නාල වර්ධනය උත්තේජනය කරයි• **ඵල වර්ධනය** සහ **බීජ ප්‍රරෝහණය** (සුප්තතාව බිඳීම) උත්තේජනය කරයි• ලිංග නිර්ණය හා යොවුන් අවධියේ සිට පරිණත අවධියට සංක්‍රමණය යාමනය කරයි 
            | • මිදි පොකුරුවල නටු දික් කර **විශාල බීජ රහිත මිදි ගෙඩි** ලබා ගැනීම• උක් දඬුවල පර්ව දික් කර සීනි අස්වැන්න වැඩි කිරීම• බීජ සුප්තතාව බිඳ ඒකාකාර ප්‍රරෝහණය ලබා ගැනීම 
          

          
            | **3. සයිටොකයිනින (Cytokinins)** 
            | • කඳන් හා මුල්වල **සෛල විභාජනය** යාමනය කරයි• **අග්‍රස්ථ ප්‍රමුඛතාව විකරණය කර කක්ෂීය අංකුර වර්ධනය** දිරිගන්වයි• අපායන පටකවලට පෝෂක චලනය දිරිගන්වයි• බීජ ප්‍රරෝහණය උත්තේජනය කරයි; **පත්‍ර වෘද්ධතාව (Senescence) පමා කරයි!** 
            | • **පටක රෝපණයේදී** ඔක්සින සමඟ යොදා අංකුර හා මුල් විභේදනය පාලනය කිරීම• කැපූ මල්, පලා වර්ග හා එළවළු කහ වීම (වෘද්ධතාව) පමා කර නැවුම් බව රැක ගැනීම 
          

          
            | **4. ඇබ්සිසික් අම්ලය (ABA)** 
            | • වර්ධනය නිෂේධනය කරයි• **නියං ආතතියේදී පූටිකා වැසී යෑම** දිරිගන්වයි (වියළීම දරාගැනීම)• **බීජ සුප්තතාව** දිරිගන්වමින් කලින් ප්‍රරෝහණය වීම වළක්වයි• පත්‍ර වෘද්ධතාව දිරිගන්වයි 
            | • නියං කාලවල හා පැළ ප්‍රවාහනයේදී ජල හානිය අවම කරන ප්‍රති-උත්ස්වේදක ඉසීමක් ලෙස• ගබඩා කළ බීජ හා අල කලින් පැළවීම වැළැක්වීම 
          

          
            | **5. එතිලීන් (Ethylene — වායුමය!)** 
            | • බොහෝ **ඵල වර්ග ඉදීම** හා **පත්‍ර ඡේදනය** දිරිගන්වයි; වෘද්ධතාව වේගවත් කරයි• බීජ පැළවල **ත්‍රිත්ව ප්‍රතිචාරය (Triple response)** දිරිගන්වයි (පසේ ගලක් වැනි බාධකයක් හමුවූ විට: *කඳ දික්වීම නිෂේධනය, පාර්ශ්විකව මහත් වීම සහ තිරස් වර්ධනය*)• මුල් හා මූලකේශ වර්ධනය දිරිගන්වයි• **අන්නාසි කුලයේ ශාකවල මල් හටගැනීම** ප්‍රේරණය කරයි 
            | • කෙසෙල්, අඹ, පැපොල්, තක්කාලි ඒකාකාරව ඉදවීමට (Ethephon)• **අන්නාසි වගාවේ එකවර මල් පිපීම** උත්තේජනය කිරීමට• රබර් ගස්වල කිරි වෑස්සීම වැඩි කිරීමට 
          

        
      
      *(අමතරව **ජැස්මොනේට / ජැස්මොනික් අම්ලය** ශාකභක්ෂක කෘමි හානි හා ව්‍යාධිජනක ප්‍රහාරවලදී ආරක්ෂක ප්‍රෝටීන නිපදවීම යාමනය කරන වැදගත් වර්ධක යාමකයකි!)*

  
      
## 3. අජෛවීය හා ජෛවීය ආතති ප්‍රතිචාර සහ ද්විතීයික පරිවෘත්තිජ (NIE 4.5.3)

      
        
          01
          
            **නියං ආතතිය (Drought Stress — අජෛවීය):**
            ජල හිඟයේදී **ABA** නිපදවා පාලක සෛලවලින් K+ ඉවත් කර පූටිකා වසයි; **තෘණ පත්‍ර බටයක් ආකාරයට රෝල් වී** පෘෂ්ඨීය වර්ගඵලය අඩු කරගනී; දැඩි නියඟයේදී ඇතැම් ශාක පත්‍ර හලයි.
          
        
        
          02
          
            **ශීතල සහ මිදීමේ ආතතිය (Cold & Freezing Stress — අජෛවීය):**
            අඩු උෂ්ණත්වයේදී ප්ලාස්ම පටලයේ ලිපිඩ ස්ඵටික වී තරලමය බව නැති වීම වැළැක්වීමට ශාක **පටලයේ අසංතෘප්ත මේද අම්ල අනුපාතය වැඩි කරයි!** මිදීමට ඔරොත්තු දෙන ශාක ශීත ඍතුවට පෙර **සයිටොසෝලයේ සීනි වැනි ද්‍රාව්‍ය සාන්ද්‍රණය ඉහළ නංවා** සෛල බිත්තියේ අයිස් සෑදෙන විට සෛලය විජලනය වීම වළක්වයි.
          
        
        
          03
          
            **ලවණ ආතතිය (Salt Stress — අජෛවීය):**
            පසේ ලවණ වැඩි විට පාංශු ජල විභවය අඩු වේ. ඊට මුහුණ දීමට ශාක සෛල තුළ **හොඳින් දරාගත හැකි කාබනික ද්‍රාව්‍ය (Compatible organic solutes)** නිපදවා සෛලයේ Ψw පසට වඩා සෘණව පවත්වා ගනී. **කඩොලාන (Mangroves)** වැනි ලවණ ශාක **ලවණ ග්‍රන්ථි (Salt glands)** මගින් වැඩිපුර ලවණ පත්‍ර මතුපිටින් බැහැර කරයි!
          
        
        
          04
          
            **ජෛවීය ආතති (පලිබෝධ, ව්‍යාධිජනක හා ශාකභක්ෂකයන්) සහ ද්විතීයික පරිවෘත්තිජ:**
            • **පෙර සිට පැවති (Pre-existing) ආරක්ෂක:** ඉටි උච්චර්මය, ඝන අපිචර්ම බිත්ති, පූටිකා හැඩය, කටු, කණ්ඩ, ට්‍රයිකෝම සහ රසායනික **ද්විතීයික පරිවෘත්තිජ** — **ඇල්කලොයිඩ** (උදා: නිකොටින්), **ෆීනෝලික සංයෝග** (ෆ්ලැවනොයිඩ, ලිග්නින්, ටැනින්), **ටර්පිනොයිඩ** (උදා: කොහොඹවල **ඇසඩිරක්ටින් / Azadirachtin**), **සයනොජනික ග්ලයිකොසයිඩ** සහ **ලෙක්ටීන්**.
            • **ප්‍රේරිත (Induced — ආසාදනයෙන් පසු ඇතිවන) ආරක්ෂක:** සෛල බිත්ති රූප විද්‍යාත්මකව ඝන වීම, ආසාදිත ස්ථානය වටා **වල්ක හා ඡේද ස්තර** සෑදීම, ෆීනෝලික/විෂ සංයෝග (Phytoalexins) සහ **දිලීර සෛල බිත්ති හෝ කෘමි අවයව බිඳ හෙළන එන්සයිම** නිපදවීම!
          
        
      
  
      
        ⚡ ඒකකය 04.5 සංකල්ප සිතියම — හෝමෝන, චලන හා ආතති ප්‍රතිචාර
        
          
            **ප්‍රභාරූපජනනය**
            ක්‍රිප්ටෝක්‍රෝම් (නිල් ආලෝකය: ප්‍රභාවර්තනය, බීජාධර නිෂේධනය) සහ ෆයිටොක්‍රෝම් (රතු 660 nm ⇄ ධූර රක්ත 730 nm).
          
          
            **ගුරුත්ව හා ස්පර්ශ චලන**
            මූලාග්‍ර කොපුවේ තුලාශ්ම → Ca2+ හා ඔක්සින යටි පැත්තේ රැස්වී දික්වීම නිෂේධනය කරයි; ස්පර්ශාවර්තනය vs *Mimosa* ස්පර්ශසන්නමනය.
          
          
            **වර්ධන උත්තේජක 3**
            ඔක්සින (අග්‍රස්ථ ප්‍රමුඛතාව/මුල්), ගිබරලින (කඳ දික්වීම/ප්‍රරෝහණය), සයිටොකයිනින (සෛල විභාජනය/කක්ෂීය අංකුර).
          
          
            **ABA සහ එතිලීන්**
            ABA = නියං පූටිකා වැසීම හා බීජ සුප්තතාව; එතිලීන් = ඵල ඉදීම, ඡේදනය, ත්‍රිත්ව ප්‍රතිචාරය හා අන්නාසි මල් පිපීම.
          
          
            **අජෛවීය ආතති 3**
            නියඟය (ABA/පත්‍ර රෝල් වීම), ශීතල (පටලයේ අසංතෘප්ත මේද අම්ල ↑, සයිටොසෝල සීනි ↑), ලවණ (කාබනික ද්‍රාව්‍ය, කඩොලාන ලවණ ග්‍රන්ථි).
          
          
            **ද්විතීයික පරිවෘත්තිජ**
            ඇල්කලොයිඩ (නිකොටින්), ටර්පිනොයිඩ (ඇසඩිරක්ටින්), ෆීනෝලික (ලිග්නින්/ටැනින්/ෆ්ලැවනොයිඩ), සයනොජනික ග්ලයිකොසයිඩ, ලෙක්ටීන්.
          
        
      
  
      
        **🎉 සුබ පැතුම්! ඔයා A/L ජීව විද්‍යාවේ සම්පූර්ණ 04 වෙනි ඒකකයම (පාඩම් 5ම) සාර්ථකව අවසන් කළා!**
        දැන් දකුණු පස තියෙන **MCQ පුහුණුව** සහ **ව්‍යුහගත/රචනා ප්‍රශ්න** උත්සාහ කරලා ඔයාගේ මතකය 100%ක් තහවුරු කරගන්න!

## ව්‍යුහගත ප්‍රශ්න හා ලකුණු දීමේ පටිපාටිය (Structured Q&A Marking Scheme)
### Q1: 1. (අ) "තුලාශ්ම කල්පිතය" ඇසුරෙන් ශාක මුලක ධන ගුරුත්වාවර්තී චලනය සිදුවන ආකාරය පැහැදිලි කරන්න. (ආ) "ස්පර්ශාවර්තනය" සහ "ස්පර්ශසන්නමනය" අතර වෙනස්කම් දෙකක් උදාහරණ සහිතව දක්වන්න.
**පිළිතුරු / ලකුණු කරුණු:** (අ) මූලාග්‍ර කොපුවේ සෛල තුළ ඇති පිෂ්ඨ කණිකා ගහන තුලාශ්ම (Statoliths) ගුරුත්වය යටතේ සෛලවල පහළම කොටසේ තැන්පත් වේ → Ca²⁺ ප්‍රතිව්‍යාප්තිය හා ඔක්සිනවල පාර්ශ්වික පරිවහනය මගින් මුලේ සෛල දික්වන කලාපයේ යටි පැත්තේ Ca²⁺ හා ඔක්සින එක්රැස් වේ → අධික ඔක්සින සාන්ද්‍රණය මුලේ යටි පැත්තේ සෛල දික්වීම නිෂේධනය කරන අතර උඩු පැත්ත වේගයෙන් දික් වීම නිසා මුල පහළට (+ ගුරුත්වාවර්තීව) නැමේ.; (ආ) ස්පර්ශාවර්තනය: උත්තේජයේ දිශාව මත රඳා පවතින, අප්‍රත්‍යවර්ත්‍ය විෂමාකාර වර්ධන චලනයකි (උදා: ආරෝහක පහුරු ආධාරක වටා එතීම). ස්පර්ශසන්නමනය: උත්තේජයේ දිශාවෙන් ස්වාධීන, උපධානයේ ශූනතාව වෙනස් වීමෙන් සිදුවන වේගවත් ප්‍රත්‍යවර්ත්‍ය චලනයකි (උදා: Mimosa pudica පත්‍රිකා හැකිලීම).

### Q2: 2. (අ) ඔක්සින, ගිබරලින, සයිටොකයිනින, ඇබ්සිසික් අම්ලය සහ එතිලීන් යන ශාක වර්ධක යාමකවලින් දෙක බැගින් ප්‍රධාන කෘත්‍ය ලියන්න. (ආ) ශීතල ආතතියට සහ ලවණ ආතතියට මුහුණ දීම සඳහා ශාක දක්වන අනුවර්තන දෙක බැගින් සඳහන් කරන්න.
**පිළිතුරු / ලකුණු කරුණු:** (අ) ඔක්සින: අග්‍රස්ථ ප්‍රමුඛතාව / පාර්ශ්වික හා ආගන්තුක මුල් සෑදීම; ගිබරලින: කඳ දික්වීම / බීජ ප්‍රරෝහණය හා පරාග නාල වර්ධනය; සයිටොකයිනින: සෛල විභාජනය / පත්‍ර වෘද්ධතාව පමා කිරීම හා කක්ෂීය අංකුර වර්ධනය; ABA: නියං ආතතියේදී පූටිකා වැසීම / බීජ සුප්තතාව දිරිගැන්වීම; එතිලීන්: ඵල ඉදීම / බීජ පැළවල ත්‍රිත්ව ප්‍රතිචාරය / අන්නාසි කුලයේ මල් පිපීම ප්‍රේරණය.; (ආ) ශීතල ආතතිය: 1. ප්ලාස්ම පටලයේ අසංතෘප්ත මේද අම්ල අනුපාතය වැඩි කර පටල තරලමය බව රැකගැනීම; 2. සයිටොසෝලයේ සීනි වැනි ද්‍රාව්‍ය මට්ටම ඉහළ නංවා මිදීමේදී සෛල විජලනය වීම වැළැක්වීම.; ලවණ ආතතිය: 1. හොඳින් දරාගත හැකි කාබනික ද්‍රාව්‍ය නිපදවා සෛලයේ ජල විභවය පාංශු ද්‍රාවණයට වඩා සෘණව තබා ගැනීම; 2. කඩොලාන වැනි ලවණ ශාකවල ලවණ ග්‍රන්ථි මගින් වැඩිපුර ලවණ පත්‍ර මතුපිටින් බැහැර කිරීම.


## බහුවරණ ප්‍රශ්න (Practice MCQs)
### MCQ 1: සලාද වැනි ආලෝක සංවේදී කුඩා බීජවල ප්‍රරෝහණ ප්‍රතිශතය වැඩි කරන සහ නිෂේධනය කරන ආලෝක තරංග ආයාම පිළිවෙළින් දැක්වෙන නිවැරදි වරණය කුමක්ද?
- [✓] (1) රතු ආලෝකය (660 nm) වැඩි කරයි; ධූර රක්ත කිරණ (730 nm) නිෂේධනය කරයි
- [ ] (2) ධූර රක්ත කිරණ (730 nm) වැඩි කරයි; රතු ආලෝකය (660 nm) නිෂේධනය කරයි
- [ ] (3) කොළ ආලෝකය (550 nm) වැඩි කරයි; නිල් ආලෝකය නිෂේධනය කරයි
- [ ] (4) පාරජම්බුල කිරණ වැඩි කරයි; අධෝරක්ත කිරණ නිෂේධනය කරයි
> **පැහැදිලි කිරීම:** කුඩා ආහාර සංචිතයක් සහිත බීජ පස මතුපිට ආලෝකය ඇති තැනක ඇති බව හඳුනාගන්නේ <b>ෆයිටොක්‍රෝම් (Phytochrome)</b> නම් ප්‍රභා ප්‍රතිග්‍රාහක වර්ණකයේ සමාවයවික ආකාර දෙක (P<sub>r</sub> සහ P<sub>fr</sub>) මගිනුයි. අඳුරේදී P<sub>r</sub> ආකාරයෙන් පවතින ෆයිටොක්‍රෝම් මතට <b>660 nm රතු ආලෝකය (Red light)</b> පතිත වූ විට එය ජීව විද්‍යාත්මකව සක්‍රිය <b>P<sub>fr</sub></b> ආකාරයට හැරී <b>බීජ ප්‍රරෝහණය උත්තේජනය කරනවා</b>. ඊට ප්‍රතිවිරුද්ධව <b>730 nm ධූර රක්ත කිරණ (Far-red light)</b> ලබා දුන් විට සක්‍රිය P<sub>fr</sub> නැවත අක්‍රිය P<sub>r</sub> බවට පෙරළෙන නිසා <b>බීජ ප්‍රරෝහණය නිෂේධනය වෙනවා</b> (අවසානයට ලබා දුන් ආලෝක සැණෙළිය මගින් ප්‍රතිඵලය තීරණය වේ).

### MCQ 2: බීජ ප්‍රරෝහණයේදී බීජ පැළය පස මතුපිටට පැමිණි පසු <b>බීජාධරය (Hypocotyl)</b> තවදුරටත් දික්වීම නිෂේධනය කිරීම සිදු කරනු ලබන්නේ කුමන ප්‍රකාශ ප්‍රතිග්‍රාහකය මගින්ද?
- [ ] (1) ක්ලෝරොෆිල් b
- [✓] (2) නිල් ආලෝක ප්‍රභා ප්‍රතිග්‍රාහක (ක්‍රිප්ටෝක්‍රෝම්)
- [ ] (3) කැරොටිනොයිඩ
- [ ] (4) තුලාශ්ම (Statoliths)
> **පැහැදිලි කිරීම:** ශාක තුළ ප්‍රධාන ප්‍රභා ප්‍රතිග්‍රාහක කාණ්ඩ දෙකක් (ෆයිටොක්‍රෝම් සහ නිල් ආලෝක ප්‍රභා ප්‍රතිග්‍රාහක) ක්‍රියාත්මක වෙනවා. අඳුරු පස තුළදී වේගයෙන් දික් වන බීජ පැළයක් පස මතුපිට හිරුඑළියට නිරාවරණය වූ විගස <b>බීජාධරය (Hypocotyl) දික්වීම නතර (නිෂේධනය) කර</b> පත්‍ර විහිදවීමට සංඥා කරන්නේ නිල් ආලෝක ප්‍රභා ප්‍රතිග්‍රාහකයක් වන <b>ක්‍රිප්ටෝක්‍රෝම් (Cryptochrome)</b> මගිනුයි (අනෙක් නිල් ආලෝක ප්‍රතිග්‍රාහක වන ෆොටොට්‍රොපින් ප්‍රභාවර්තනය හා පූටිකා විවෘත වීමද, සියැක්සැන්තින් අධික ආලෝක සංවේදනයද යාමනය කරයි). ක්ලෝරොෆිල් හා කැරොටිනොයිඩ ප්‍රභාසංශ්ලේෂක වර්ණක වන අතර <b>තුලාශ්ම</b> යනු ගුරුත්වාවර්තනය සංවේදනය කරන පිෂ්ඨ කණිකා සහිත ප්ලාස්ටිඩයි.

### MCQ 3: ශාකයක අග්‍රස්ථ ප්‍රමුඛතාව විකරණය කර <b>කක්ෂීය අංකුර වර්ධනය</b> දිරිගන්වන සහ <b>පත්‍ර වෘද්ධතාව (Senescence) පමා කරන</b> ශාක වර්ධක යාමකය කුමක්ද?
- [ ] (1) ඔක්සින (Auxins)
- [ ] (2) ඇබ්සිසික් අම්ලය (ABA)
- [✓] (3) සයිටොකයිනින (Cytokinins)
- [ ] (4) එතිලීන් (Ethylene)
> **පැහැදිලි කිරීම:** ප්‍රධාන වශයෙන් සක්‍රියව වැඩෙන මුල්වල සංශ්ලේෂණය වී ශෛලමය ඔස්සේ ඉහළට පැමිණෙන <b>සයිටොකයිනින (Cytokinins)</b> සෛල විභාජනය (සෛල ප්ලාස්ම විභාජනය) උත්තේජනය කරන අතර, ඔක්සින සමඟ ප්‍රතිවිරුද්ධව ක්‍රියා කරමින් <b>අග්‍රස්ථ ප්‍රමුඛතාව මැඩපවත්වා පාර්ශ්වික/කක්ෂීය අංකුර වර්ධනය දිරිගන්වනවා</b> (පඳුරු ස්වභාවය වැඩි කරයි); එමෙන්ම ප්‍රෝටීන හා RNA බිඳවැටීම වළක්වා පත්‍ර වෙත පෝෂක ඇදගනිමින් <b>පත්‍ර වයස්ගත වීම (වෘද්ධතාව) පමා කරනවා</b> (මල්කරු කර්මාන්තයේ කැපූ මල් හා පත්‍ර නැවුම්ව තැබීමට ඉසින්නේ ඒ නිසයි). <b>ඔක්සින</b> අග්‍රස්ථ ප්‍රමුඛතාව පවත්වා ගන්නා අතර, <b>ABA</b> හා <b>එතිලීන්</b> වෘද්ධතාව/පත්‍ර හැලීම හෝ අප්‍රමුඛතාව ප්‍රවර්ධනය කරනවා.

### MCQ 4: පස යටදී බීජ පැළයකට ගලක් වැනි යාන්ත්‍රික බාධකයක් හමුවූ විට <b>ත්‍රිත්ව ප්‍රතිචාරය</b> (කඳ දික්වීම නිෂේධනය, පාර්ශ්විකව මහත් වීම සහ තිරස් වර්ධනය) ප්‍රේරණය කරන මෙන්ම අන්නාසි කුලයේ මල් හටගැන්වීමට යොදාගන්නා වර්ධක යාමකය කුමක්ද?
- [ ] (1) ගිබරලින (Gibberellins)
- [✓] (2) එතිලීන් (Ethylene)
- [ ] (3) ඔක්සින (Auxins)
- [ ] (4) සයිටොකයිනින (Cytokinins)
> **පැහැදිලි කිරීම:** වායුමය ශාක හෝමෝනයක් වන <b>එතිලීන් (Ethylene — C<sub>2</sub>H<sub>4</sub>)</b> පස තුළ ප්‍රරෝහණය වන බීජ පැළයක තුඩ ගලක ගැටීමේ යාන්ත්‍රික ආතතිය නිසා නිපදවී <b>ත්‍රිත්ව ප්‍රතිචාරය (Triple response)</b> ඇති කරනවා: (1) කඳ දික්වීම මන්දගාමී කිරීම, (2) කඳ පාර්ශ්විකව ඝන/මහත් කර ශක්තිමත් කිරීම, සහ (3) කඳ තිරස් අතට නැමී ගල මගහැර යාමට සැලැස්වීමයි. ඊට අමතරව එතිලීන් මගින් ක්ලයිමැක්ටෙරික් ඵල ඉදීම (කෙසෙල්, අඹ, තක්කාලි), වෘද්ධතාව හා පත්‍ර ඡේදනය ප්‍රවර්ධනය කරන අතර <b>අන්නාසි (Bromeliaceae කුලයේ) ශාකවල සමකාලීනව මල් හටගැන්වීම</b> සඳහා කෘෂිකර්මයේදී බහුලව භාවිත කෙරෙනවා.

### MCQ 5: <i>Mimosa pudica</i> (නිදිකුම්බා) ශාක පත්‍ර ස්පර්ශ කළ විට ක්ෂණිකව පත්‍රිකා හැකිලී යෑමේ ප්‍රතිචාරය නිවැරදිව හඳුන්වන්නේ කෙසේද?
- [ ] (1) ස්පර්ශාවර්තනය (Thigmotropism) — ඔක්සින මගින් සිදුවන අප්‍රතිවර්ත්‍ය වර්ධන චලනයකි
- [✓] (2) ස්පර්ශසන්නමනය (Thigmonasty) — උපධානයේ (Pulvinus) ශූනතාව ක්ෂණිකව නැති වීමෙන් සිදුවන නිර්දිශාත්මක චලනයකි
- [ ] (3) ධන ගුරුත්වාවර්තනය — තුලාශ්ම තැන්පත් වීමෙන් සිදුවේ
- [ ] (4) ප්‍රභාරූපජනනය — ෆයිටොක්‍රෝම් මගින් සිදුවේ
> **පැහැදිලි කිරීම:** උත්තේජය ලැබෙන දිශාව කුමක් වුවත් ඊට ස්වාධීනව නිශ්චිත දිශාවකට පමණක් සිදුවන ප්‍රතිවර්ත්‍ය ශූනතා චලන <b>සන්නමන චලන (Nastic movements)</b> ලෙස හඳුන්වනවා. <i>Mimosa pudica</i> (නිදිකුම්බා) පත්‍ර ස්පර්ශ කළ විට ක්‍රියා විභව වැනි විද්‍යුත් සංඥා මගින් පත්‍ර හා පත්‍රිකා පාදස්ථයේ ඇති ඉදිමුණු චාලක අවයව වන <b>උපධානවල (Pulvini)</b> සෛලවලින් K<sup>+</sup> හා ජලය ක්ෂණිකව පිටතට ගොස් <b>ශූනතාව අහිමි වීමෙන්</b> තත්පර කිහිපයක් තුළ පත්‍රිකා හැකිලී යෑම <b>ස්පර්ශසන්නමනය (Thigmonasty)</b> වෙනවා. මීට වෙනස්ව <b>ස්පර්ශාවර්තනය (Thigmotropism)</b> යනු වැල් පහුරු ආධාරකයක් වටා එතීම වැනි උත්තේජ දිශාව මත රඳා පවතින මන්දගාමී වර්ධන චලනයකි.

### MCQ 6: ශීතල ආතතියට (Cold stress) ප්‍රතිචාරයක් ලෙස ශාක සෛල ප්ලාස්ම පටලයේ තරලමය ස්වභාවය හා ක්‍රියාකාරිත්වය ආරක්ෂා කර ගැනීමට ශාක සිදු කරන ප්‍රධාන වෙනස්කම කුමක්ද?
- [ ] (1) ප්ලාස්ම පටලයේ සංතෘප්ත මේද අම්ල අනුපාතය වැඩි කිරීම
- [✓] (2) ප්ලාස්ම පටලයේ අසංතෘප්ත මේද අම්ල අනුපාතය වැඩි කිරීම
- [ ] (3) ප්ලාස්ම පටලය මුළුමනින්ම ලිග්නින්වලින් ආවරණය කිරීම
- [ ] (4) ලවණ ග්‍රන්ථි මගින් පොස්ෆොලිපිඩ බැහැර කිරීම
> **පැහැදිලි කිරීම:** පරිසර උෂ්ණත්වය පහත වැටෙන විට (ශීතල ආතතියේදී) සෛල ප්ලාස්ම පටලයේ ලිපිඩ ද්විස්තරය ළඟින් ඇසිරී ඝන ස්ඵටිකමය තත්ත්වයකට පත් වුවහොත් පටලයේ තරලමය බව නැති වී ද්‍රාව්‍ය පරිවහනය හා පටල ප්‍රෝටීන ක්‍රියාකාරිත්වය අඩපණ වෙනවා. මෙය වළක්වා ගැනීම සඳහා ශාක විසින් තම ප්ලාස්ම පටල පොස්ෆොලිපිඩවල ද්විත්ව බන්ධන (C=C නැමුම්/Kinks) සහිත <b>අසංතෘප්ත මේද අම්ල (Unsaturated fatty acids) අනුපාතය ඉහළ නංවන</b> අතර, එම නැමුම් නිසා හයිඩ්‍රොකාබන් වලිග තදින් ඇසිරීම වැළකී අඩු උෂ්ණත්වවලදී පවා පටලයේ තරලමය ස්වභාවය ආරක්ෂා වෙනවා (මීට අමතරව අධිශීත ආතතියේදී සෛල ප්ලාස්මයේ සීනි හා හිම-විරෝධී ප්‍රෝටීන ද රැස් කරයි).

### MCQ 7: කොහොඹ ශාකයේ අඩංගු කෘමි පලිබෝධ නාශක ගුණ සහිත <b>ඇසඩිරක්ටින් (Azadirachtin)</b> සංයෝගය සහ දුම්කොළවල අඩංගු <b>නිකොටින් (Nicotine)</b> අයත් වන රසායනික ආරක්ෂක ද්විතීයික පරිවෘත්තිජ කාණ්ඩ පිළිවෙළින් මොනවාද?
- [✓] (1) ටර්පිනොයිඩ සහ ඇල්කලොයිඩ
- [ ] (2) ෆීනෝලික සංයෝග සහ ලෙක්ටීන්
- [ ] (3) සයනොජනික ග්ලයිකොසයිඩ සහ ෆ්ලැවනොයිඩ
- [ ] (4) ඇල්කලොයිඩ සහ ටැනින්
> **පැහැදිලි කිරීම:** ශාකභක්ෂක කෘමීන්ගෙන් හා ව්‍යාධිජනකයන්ගෙන් ආරක්ෂා වීම සඳහා ශාක මගින් ප්‍රධාන ද්විතීයික පරිවෘත්තිජ කාණ්ඩ තුනක් (ටර්පිනොයිඩ, ඇල්කලොයිඩ හා ෆීනෝලික සංයෝග) නිපදවනවා: කොහොඹ (<i>Azadirachta indica</i>) බීජ හා පත්‍රවල අඩංගු කෘමි හැව හැලීම හා පෝෂණය වළක්වන <b>ඇසඩිරක්ටින්</b> (මෙන්ම පැඟිරි ශාකවල සිට්‍රොනෙල්ලා) අයත් වන්නේ <b>ටර්පිනොයිඩ (Terpenoids)</b> කාණ්ඩයටයි. දුම්කොළ ශාකයේ අඩංගු කෘමි ස්නායු පද්ධතිය අඩපණ කරන නයිට්‍රජන් සහිත විෂ සංයෝගය වන <b>නිකොටින්</b> (මෙන්ම කෝපිවල කැෆේන් හා පොපිවල මෝෆීන්) අයත් වන්නේ <b>ඇල්කලොයිඩ (Alkaloids)</b> කාණ්ඩයටයි; ටැනින්, ලිග්නින් හා ෆ්ලැවනොයිඩ අයත් වන්නේ <b>ෆීනෝලික</b> කාණ්ඩයටයි.

### MCQ 8: වනාන්තර වියන් ස්තරයට යටින් (සෙවණේ) වැඩෙන ශාකයක් පාර්ශ්වික අතු බෙදීම අඩු කර කඳ උසින් වැඩි වීමට වැඩි සම්පත් ප්‍රමාණයක් වෙන් කිරීමට සෘජුවම හේතු වන්නේ කුමක්ද?
- [ ] (1) වියන මගින් ධූර රක්ත කිරණ අවශෝෂණය කර රතු ආලෝකය පමණක් පහළට යැවීම
- [✓] (2) වියන මගින් රතු ආලෝකය විශාල ලෙස අවශෝෂණය කර ධූර රක්ත කිරණ වැඩි වශයෙන් පහළට ගමන් කිරීමට සැලැස්වීම
- [ ] (3) වියන යටදී ගුරුත්වාකර්ෂණය අඩු වීම
- [ ] (4) වියන යටදී එතිලීන් වායුව නොමැති වීම
> **පැහැදිලි කිරීම:** වනාන්තරයේ ඉහළ වියන් ස්තරයේ ඇති ශාක පත්‍රවල ක්ලෝරොෆිල් වර්ණක මගින් ප්‍රභාසංශ්ලේෂණය සඳහා හිරුඑළියේ ඇති <b>රතු ආලෝකය (660 nm) විශාල ලෙස අවශෝෂණය කරගන්නා</b> අතර, <b>ධූර රක්ත කිරණ (730 nm) අවශෝෂණය නොකර පත්‍ර හරහා පහළට සම්ප්‍රේෂණය කරනවා</b>. එබැවින් වියනට යටින් සෙවණේ වැඩෙන ශාකයට ලැබෙන ආලෝකයේ ධූර රක්ත අනුපාතය ඉහළ නිසා එහි ෆයිටොක්‍රෝම් සක්‍රිය P<sub>fr</sub> ආකාරයේ සිට P<sub>r</sub> ආකාරයට හැරෙනවා. 'සෙවණ මගහැරීමේ ප්‍රතිචාරය' (Shade avoidance response) ලෙස මෙම වෙනස හඳුනාගන්නා ශාකය අතු බෙදීම නවතා සෘජුව ඉහළ ආලෝකය වෙත ළඟා වීම සඳහා කඳ වේගයෙන් දික් කිරීමට සම්පත් යොදවනවා.
