# ශාක රාජධානියේ පරිණාමය — බ්‍රයෝෆයිටා සිට ඇන්ජියෝස්පර්මේ දක්වා (Evolution of Kingdom Plantae — Bryophytes to Angiosperms)

- **Platform:** [Homeschool.lk](https://homeschool.lk/)
- **Canonical URL:** https://homeschool.lk/grade-12/biology/u03-kingdom-plantae-bryophyta-pteridophyta-gymnosperms-angiosperms/
- **Curriculum Alignment:** National Institute of Education (NIE) Sri Lanka — Grade 12, ජීව විද්‍යාව (Biology (G.C.E. A/L)), Unit 3
- **Exam Weight:** A/L I පත්‍රයේ MCQ 3–4ක් සහ II පත්‍රයේ ව්‍යුහගත හා රචනා ප්‍රශ්න (ශාක භෞමික අනුවර්තන, බීජ පරිණාමය සහ ඒකබීජපත්‍රී/ද්විබීජපත්‍රී සංසන්දනය)
- **Official Textbook Reference:** https://nie.lk/pdffiles/tg/sGr12TG%20Biology.pdf

## කෙටි සාරාංශය / Quick Syllabus Definition (Sinhala & English)
හරිත ඇල්ගාවන්ගෙන් ගොඩබිම ආක්‍රමණය කළ ශාක රාජධානියේ පරිණාමික ගමන්මඟ: විනාල ශාක (Pogonatum, Marchantia, Anthoceros), බීජ රහිත සනාල ශාකවල සමබීජාණුකතාව (Nephrolepis, Lycopodium) හා විෂමබීජාණුකතාව (Selaginella), විවෘත බීජක ශාක (Gnetum, Cycas, Pinus) සහ ඇන්තොෆයිටා වංශයේ ඒකබීජපත්‍රී හා ද්විබීජපත්‍රී ශාක සංසන්දනය.

*English Summary:* Complete NIE Unit 03.3 (Competency 3.2.4): terrestrial plant adaptations, non-vascular Bryophytes (Pogonatum), seedless vascular plants (Lycophyta & Pterophyta, homospory vs heterospory), Gymnosperms (Gnetum, Cycas, Pinus), and Angiosperms (Monocots vs Dicots).

## පාඩම් සටහන (Study Notes)
දැන් අපි යන්නේ හරිම ලස්සන ගමනක්! අවුරුදු මිලියන 470කට විතර කලින් ජලයේ හිටපු **හරිත ඇල්ගී (ක්ලෝරොෆයිටා)** පූර්වජයෙකුගෙන් පැවත ආපු ශාක, වියළි ගොඩබිම ජයගත්තේ කොහොමද කියලා ඔයා නිකමටවත් හිතලා තියෙනවද? ජලයේ ඉන්නකොට වතුර වටේම තියෙනවා, ඉපිලුම් බලයෙන් දේහය කෙළින් තියෙනවා, කශිකාධර ජන්මාණුවලට පිහිනලා යන්න පුළුවන්. හැබැයි ගොඩබිමට ආපු ගමන් **වියළී යාම (Desiccation), ගුරුත්වාකර්ෂණයට එරෙහිව කෙළින් සිටීම සහ ජලය නැතුව සංසේචනය කරගැනීම** කියන දැවැන්ත අභියෝග තුනට මුහුණ දෙන්න වුණා!

    
      🎓 විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනයේදී හා ඖෂධවේදයේදී (Pharmacognosy, Biotech & Agriculture) ඔයාට මේ පාඩම ඕන වෙන්නේ ඇයි?
      පිළිකා රෝගීන්ගේ ජීවිත බේරන සුපිරිම ඖෂධ දෙකක් වන **Paclitaxel (Taxol)** නිස්සාරණය කරන්නේ කේතුධර විවෘත බීජක ශාකයකින් (*Taxus*), ඒ වගේම ළමා ලියුකේමියාව සුව කරන **Vincristine** ගන්නේ මිනීමල් (*Catharanthus roseus*) කියන ආවෘත බීජක ශාකයෙන්! විශ්වවිද්‍යාලයේ වෛද්‍ය, ඖෂධවේදය, කෘෂි විද්‍යාව, ජෛව තාක්ෂණය හා වන විද්‍යා පීඨවලදී ශාක වංශවල පරිණාමික බන්ධුතා දැනගැනීම නව ඖෂධ සෙවීමටත්, ඉහළ අස්වැන්නක් දෙන බෝග අභිජනනයටත් සෘජුවම උදව් වෙනවා.

    

    
## 1. හරිත ඇල්ගාවන්ගෙන් භෞමික ශාක වෙන් කරන ප්‍රධාන ව්‍යුත්පන්න ලක්ෂණ 4

    NIE සම්පත් පොතට (පිටුව 91) අනුව, භෞමික ශාක සතු නමුත් හරිත ඇල්ගාවන් සතුව **නොමැති** ප්‍රධාන ගොඩබිම් අනුවර්තන 4 හොඳින් මතක තියාගන්න:

    
      - **බීජාණුධානි (Sporangia) මගින් නිපදවන බිත්ති සහිත බීජාණු** (ස්පෝරොපොලිනින් සහිත බිත්ති නිසා වියළීමට ඔරොත්තු දෙයි).

      - **බහුසෛලික ජන්මාණුධානි (Multicellular gametangia)** — ඩිම්බය නිපදවන *අණ්ඩාණුධානිය (Archegonium)* සහ ශුක්‍රාණු නිපදවන *ශුක්‍රාණුධානිය (Antheridium)*.

      - **මාතෘ ශාකය මත රැඳුණු පරායත්ත කලලය (Dependent embryo)** — ජන්මාණු ශාක පටක මගින් පෝෂණය හා ආරක්ෂාව ලබයි.

      - **අග්‍රස්ථ විභාජක (Apical meristems)** — මුල් හා ප්‍රරෝහ කෙළවර අඛණ්ඩ සෛල විභජනයෙන් ආලෝකය හා ජලය කරා වැඩීමට උපකාරී වේ.

    
    මීට අමතරව ජල හානිය වැළැක්වීමට **ඉටිමය උච්චර්මය (Cuticle)** සහ වායු හුවමාරුව සඳහා **පූටිකා (Stomata)** ද භෞමික ශාකවල පරිණාමය වුණා. විස්තෘත සනාල පටක පද්ධතියක් පිහිටීම හෝ නොපිහිටීම මත ශාක රාජධානිය **විනාල ශාක** සහ **සනාල ශාක (සියලු ශාක විශේෂවලින් 93%ක්!)** ලෙස ප්‍රධාන කාණ්ඩ දෙකකට බෙදෙනවා.

    
## 2. විනාල ශාක (Non-vascular Plants / Bryophytes) — *Pogonatum*

    විනාල ශාකවලට සත්‍ය මුල්, සත්‍ය කඳන්, සත්‍ය පත්‍ර හෝ ලිග්නින් සහිත සනාල පටක නැහැ! NIE නිර්දේශයට අනුව විනාල ශාක වංශ 3ක් තියෙනවා:

    
      - **වංශය Hepatophyta (අක්මා ශාක):** උදා: *Marchantia*

      - **වංශය Bryophyta (පාසි ශාක):** උදා: *Pogonatum*

      - **වංශය Anthocerophyta (අං ශාක):** උදා: *Anthoceros*

    

    
      
      රූපය 3.5: Bryophyta වංශයේ දර්ශීය *Pogonatum* ශාකය — පහළින් ඇති ප්‍රමුඛ ඒකගුණ (n) ජන්මාණු ශාකය සහ ඒ මත සවි වී වැඩෙන ද්විගුණ (2n) පරායත්ත බීජාණු ශාකය.
    

    **Bryophyta වංශයේ (උදා: *Pogonatum*) ඔයා විභාගයට අනිවාර්යයෙන්ම ලිවිය යුතු ලක්ෂණ 6:**

    
      - විශේෂයෙන් **තෙත්, සෙවණ සහිත භෞමික** ස්ථානවල හමු වේ.

      - **ඒකගුණ (n) ජන්මාණු ශාකය ප්‍රමුඛ වන අතර** එය ප්‍රභාසංශ්ලේෂණය සිදු කරන ස්වාධීන ශාකයකි; සනාල පටක රහිත වුවද 'පත්‍ර', 'කඳ' හා **මූලාභ (Rhizoids)** ලෙස බාහිරව විභේදනය වී ඇත.

      - වෙන් වෙන්ව පවතින ජායා හා පුං ජන්මාණු ශාක මත අණ්ඩාණුධානි හා ශුක්‍රාණුධානි හටගන්නා බැවින් ජන්මාණු ශාක **ද්විගෘහී (Dioecious)** වේ.

      - පුමාංගී ශාකය නිපදවන **කශිකාධර ශුක්‍රාණු** සංසේචනය සඳහා **තුනී ජල පටලයක් තුළින් පිහිනා යයි**.

      - බීජාණු ශාකය (2n) ලපටි කාලයේ කොළ පැහැති වී ප්‍රභාසංශ්ලේෂණය කළත් ස්වාධීනව ජීවත් විය නොහැක — **ජායා ජන්මාණු ශාකයට සවි වී ජලය හා පෝෂක අවශෝෂණය කරයි** (පරායත්තයි).

      - සියලු සනාල ශාකවල හමුවන **පූටිකා (Stomata)** බීජාණු ශාකයේ දක්නට ලැබේ; තවද මොවුන් **සමබීජාණුක (Homosporous)** වේ.

    

    
## 3. බීජ රහිත සනාල ශාක (Lycophyta සහ Pterophyta) — සමබීජාණුකතාව vs විෂමබීජාණුකතාව

    සනාල ශාකවලදී ජීවන චක්‍රයේ බලය අනිත් පැත්ත හැරුණා! දැන් **ද්විගුණ (2n) බීජාණු ශාකය ප්‍රමුඛ හා ස්වාධීනයි!** බීජ රහිත සනාල ශාකවල ප්‍රධාන පරිණාමික ජයග්‍රහණ 3 බලන්න: (1) **ලිග්නින් (Lignin)** මගින් ශක්තිමත් වූ වාහකාභ හා තන්තු සහිත **ශෛලම** සහ කාබනික ආහාර පරිවහනය කරන **ෆ්ලෝයම** නිසා උසට වැඩීමට හැකි වීම, (2) මූලාභ වෙනුවට **සත්‍ය මුල්** පරිණාමය වීම, සහ (3) තනි නාරටියක් දරන **ක්ෂුද්‍ර පත්‍ර (Microphylls)** හා අතු බෙදුණු නාරටි දරන **මහා පත්‍ර (Megaphylls)** පරිණාමය වීම.

    
      **📌 විභාගයේ අනිවාර්යයෙන්ම අහන සමබීජාණුකතාව (Homospory) සහ විෂමබීජාණුකතාව (Heterospory):**
      • **සමබීජාණුකතාව:** එක් වර්ගයක බීජාණුධානියකින් එක් වර්ගයක බීජාණු පමණක් නිපදවීම (එය සාමාන්‍යයෙන් ද්විලිංගික ජන්මාණු ශාකයක් බවට වැඩේ). *උදා: Pogonatum, සියලුම ගදා පාසි (Lycopodium) සහ සියලුම ටෙරෝෆයිටාවන් (Nephrolepis)!*
      • **විෂමබීජාණුකතාව:** බීජාණුධානි දෙවර්ගයක් මගින් බීජාණු දෙවර්ගයක් නිපදවීම — **මහා බීජාණුව (Megaspore) → ජායා ජන්මාණු ශාකය** බවටත්, **ක්ෂුද්‍ර බීජාණුව (Microspore) → පුං ජන්මාණු ශාකය** බවටත් විකසනය වේ! *උදා: සියලුම ශූකි පාසි (Selaginella) සහ සියලුම බීජ ශාක!*
    

    
      
      රූපය 3.6: Lycophyta වංශයේ *Selaginella* (ශූකි පාසි) — කුඩා පත්‍ර, දෙබෙදුම් ලෙස බෙදෙන මුල්, ගදා හැඩැති සංකේතු (Strobili) සහ විෂමබීජාණුකතාව පෙන්වන වැදගත් නිදර්ශකයකි.
    

    
      - **වංශය Lycophyta:** භෞමික හෝ අපිශාක වේ; බීජාණු ශාකය ප්‍රමුඛයි; ඍජු කඳන් හා පොළොවේ වැතිරී වැඩෙන කඳන් දරයි; පොළොවේ වැතිරී වැඩෙන කඳෙන් **දෙබෙදුම් ලෙස බෙදෙන මුල්** හටගනී; බීජාණු පත්‍ර ඒකරාශී වී ගදා හැඩැති **සංකේතු (Strobili)** සාදයි. ගදා පාසි (Club mosses — *Lycopodium*) සියල්ල සමබීජාණුක වන අතර **ශූකි පාසි (Spike mosses — *Selaginella*) සියල්ල විෂමබීජාණුක වේ!**

      - **වංශය Pterophyta (මීවන):** බොහෝ බීජාණු ශාක භූගත කඳක් වන **රයිසෝමයක් (Rhizome)** දරන අතර එහි කෙළවරින් පිහාටු ආකාරයට අතිශයින් විච්ඡේදනය වූ සංයුක්ත පත්‍ර (**Fronds**) නිපදවයි. **සියලුම විශේෂ සමබීජාණුක වන අතර** ද්විලිංගික ජන්මාණු ශාක සාදයි. උදා: *Nephrolepis*.

    

    
## 4. බීජ ශාකවල (Seed Plants) විශිෂ්ට ලක්ෂණ 5 සහ විවෘත බීජක වංශ 3

    ගොඩබිම සම්පූර්ණයෙන්ම ජයගන්න බීජ ශාකවලට උදව් වුණු **වැදගත් ලක්ෂණ 5** (NIE පිටු 96–97) රචනා ප්‍රශ්නවලට ඉතාම වැදගත්:

    
      
        01
        **බීජ නිෂ්පාදනය:** බීජය තුළ කලලය, ආහාර සපයන **භ්‍රෑණපෝෂය** සහ ආරක්ෂක **බීජාවරණය (Seed coat)** අඩංගු වේ.
      
      
        02
        **ක්ෂීණ වූ ජන්මාණු ශාකය:** පියවි ඇසට නොපෙනෙන අන්වීක්ෂීය ජන්මාණු ශාකය, ජනක බීජාණු ශාකයේ බීජාණුධානිය තුළම රැඳී පවතිමින් වියළීමෙන් හා UV කිරණවලින් ආරක්ෂා වී පෝෂක ලබා ගනී.
      
      
        03
        **විෂමබීජාණුකතාව:** සෑම මහා බීජාණුධානියකම තනි කෘත්‍යමය මහා බීජාණුවක් ද, සෑම ක්ෂුද්‍ර බීජාණුධානියකම ක්ෂුද්‍ර බීජාණු විශාල සංඛ්‍යාවක් ද නිපදවයි.
      
      
        04
        **ඩිම්බ (Ovules) හා අණ්ඩ නිපදවීම:** `මහා බීජාණුධානිය + මහා බීජාණුව + ආරක්ෂක ඩිම්බාවරණ (Integuments) = ඩිම්බය!` ඒ තුළ ජායා ජන්මාණු ශාකය හා අණ්ඩය (Egg) විකසනය වේ.
      
      
        05
        **පරාග කණිකා හා පරාග නාලය:** ක්ෂුද්‍ර බීජාණුව **ස්පෝරොපොලිනින්** බිත්තියකින් වට වූ **පරාග කණිකාව (පුං ජන්මාණු ශාකය)** බවට පත්වේ. **පරාග නාලය** මගින් ශුක්‍රාණු සෘජුවම පරිවහනය කරන නිසා ජල පටල හෝ චල ශුක්‍රාණු අවශ්‍ය නැත! *(ව්‍යතිරේකය: Cycas වැනි සමහර විවෘත බීජක ශාක පමණක් තවමත් පුරාතන කශිකාධර ශුක්‍රාණු දරයි!)*
      
    

    
      
      රූපය 3.7: Cycadophyta වංශයේ *Cycas* ශාකය — තාල වර්ගයේ පත්‍රවලට සමාන පත්‍ර, විශාල කේතු සහ බීජ රහිත සනාල ශාකවල මෙන් කශිකාධර ශුක්‍රාණු දරන විවෘත බීජක ශාකයකි.
    

    
### විවෘත බීජක ශාක (Gymnosperms — බීජ කුටීරයකින් වැසී නැති නග්න බීජ ශාක) වංශ 3:

    
      - **1. වංශය Gnetophyta (උදා: *Gnetum*):** *MCQ සුපිරි කරුණ:* **සෛලමයේ වාහිනී (Xylem vessels) දරන එකම විවෘත බීජක ශාක කාණ්ඩය මෙයයි!** සපුෂ්ප ශාක පත්‍ර වැනි පළල් පත්‍ර ද, ආවෘත බීජක ඵලයක් වැනි පෙනුමක් ඇති බීජ ද දරයි.

      - **2. වංශය Cycadophyta (උදා: *Cycas* — මඩු):** තාල (Palm) ශාක පත්‍ර වැනි පත්‍ර සහ විශාල කේතු ඇත; **කශිකාධර ශුක්‍රාණු** දරයි!

      - **3. වංශය Coniferophyta (උදා: *Pinus*, රෙඩ්වුඩ්, සයිප්‍රස්):** විශාල කේතුධර වෘක්ෂ ඇතුළත් වේ; වෙන්ව පවතින කේතුවල බීජාණු ආකාර දෙකක් නිපදවයි.

    

    
## 5. ආවෘත බීජක ශාක — වංශය ඇන්තොෆයිටා (Anthophyta): ඒකබීජපත්‍රී vs ද්විබීජපත්‍රී

    සියලුම සපුෂ්ප ශාක අයත් වන්නේ **Anthophyta** වංශයටයි. මොවුන්ගේ අනන්‍ය ලක්ෂණ දෙක වන්නේ **පුෂ්ප** (රේණුවල පරාග කණිකා ද, අණ්ඩප තුළ මහා බීජාණු/කලල කෝෂය ද සෑදේ) සහ **ඵල (Fruits)** නිපදවීමයි (සංසේචනයෙන් පසු ඩිම්බය බීජය බවටත්, ඩිම්බකෝෂ බිත්තිය ඝන වී බීජ ආරක්ෂා කරන හා ව්‍යාප්ත කරන **ඵලය** බවටත් පත්වේ). කලලයේ බීජ පත්‍ර ගණන අනුව බෙදෙන වර්ග දෙකේ නිල NIE සංසන්දනය බලන්න:

    
      | 
        
          ලක්ෂණය 
          | Class Monocotyledoneae (ඒකබීජපත්‍රී) 
          | Class Dicotyledoneae (ද්විබීජපත්‍රී) 
        

      
      
        
          | **1. කලලයේ බීජ පත්‍ර** 
          | තනි බීජ පත්‍රයක් (1) දරයි 
          | බීජ පත්‍ර දෙකක් (2) දරයි 
        

        
          | **2. මූල පද්ධතිය** 
          | තන්තුමය මූල පද්ධතිය (Fibrous roots) 
          | මුදුන් මූල පද්ධතිය (Tap root) 
        

        
          | **3. පත්‍ර නාරටි වින්‍යාසය** 
          | සමාන්තර නාරටි වින්‍යාසය 
          | ජාලාභ නාරටි වින්‍යාසය 
        

        
          | **4. පුෂ්ප කොටස් සංඛ්‍යාව** 
          | **ත්‍රි-අංක (Trimerous)** පුෂ්ප (3 හෝ 3හි ගුණාකාර) 
          | **චතුර්අංක හෝ පංචාංක** පුෂ්ප (4 හෝ 5 ගුණාකාර) 
        

        
          | **5. පරිපුෂ්පය (Perianth)** 
          | මණිපත්‍ර හා දළ පත්‍ර ලෙස විභේදනය වී නැත 
          | මණිපත්‍ර හා දළ පත්‍ර ලෙස පැහැදිලිව වෙන්කර හඳුනාගත හැකිය 
        

        
          | **6. පරාග කණිකාවේ විවර** 
          | **එක් විවරයක් (1 pore)** පමණක් සහිතයි 
          | **විවර තුනක් (3 pores)** සහිතයි 
        

        
          | **7. කඳේ සනාල කලාප සහ උදාහරණ** 
          | සනාල කලාප විසිරී ඇත; **කැම්බියම නැත** (උදා: තෘණ, පොල්, වී) 
          | සනාල කලාප වලයාකාරව ඇත; **කැම්බියම සහිතය** (උදා: රෝස, වද, *Cucurbita*) 
        

      
    

    
      🌿 ඒකකය 03.3 සාරාංශ සංකල්ප සිතියම
      
        
          **භෞමික ශාක ලක්ෂණ 4**
          බීජාණුධානිවල බිත්ති සහිත බීජාණු, බහුසෛලික ජන්මාණුධානි, පරායත්ත කලලය, අග්‍රස්ථ විභාජක.
        
        
          ***Pogonatum* (Bryophyta)**
          ප්‍රමුඛ ද්විගෘහී ජන්මාණු ශාකය (n), මූලාභ, ජල පටලයෙන් පිහිනන කශිකාධර ශුක්‍රාණු, පරායත්ත බීජාණු ශාකයේ පූටිකා ඇත.
        
        
          **සම vs විෂම බීජාණුකතාව**
          සම: *Pogonatum, Lycopodium, Nephrolepis*. විෂම: *Selaginella* + සියලුම බීජ ශාක!
        
        
          **විවෘත බීජක විශේෂතා**
          *Gnetum* = සෛලමයේ වාහිනී ඇත! *Cycas* = කශිකාධර ශුක්‍රාණු ඇත! *Pinus* = වෙන්වූ කේතු.
        
        
          **Anthophyta අනන්‍යතාව**
          පුෂ්ප (රේණු + අණ්ඩප) සහ ඩිම්බකෝෂයෙන් විකසනය වන ඵලය (බීජ ආරක්ෂාව හා ව්‍යාප්තිය).
        
        
          **ඒකබීජපත්‍රී vs ද්විබීජපත්‍රී**
          පරාග විවර 1 vs 3; ත්‍රි-අංක vs 4/5-අංක; විසිරුණු (කැම්බියම රහිත) vs වලයාකාර (කැම්බියම සහිත) සනාල කලාප.

## ව්‍යුහගත ප්‍රශ්න හා ලකුණු දීමේ පටිපාටිය (Structured Q&A Marking Scheme)
### Q1: 1. (අ) හරිත ඇල්ගාවන් සතුව නොමැති නමුත් භෞමික ශාක සතුව පවතින ප්‍රධාන ව්‍යුත්පන්න ලක්ෂණ හතර සඳහන් කරන්න. (ආ) Pogonatum ශාකයේ ජන්මාණු ශාකය සහ බීජාණු ශාකය අතර ඇති සම්බන්ධතාව හා ප්‍රජනන ලක්ෂණ කෙටියෙන් විස්තර කරන්න.
**පිළිතුරු / ලකුණු කරුණු:** (අ) 1. බීජාණුධානි මගින් නිපදවන බිත්ති සහිත බීජාණු, 2. බහුසෛලික ජන්මාණුධානි (අණ්ඩාණුධානි හා ශුක්‍රාණුධානි), 3. මාතෘ ශාකය මත රැඳුණු පරායත්ත කලලය, 4. අග්‍රස්ථ විභාජක.; (ආ) Pogonatum හි ඒකගුණ (n) ජන්මාණු ශාකය ප්‍රමුඛ හා ප්‍රභාසංශ්ලේෂක ස්වාධීන ශාකයයි (ද්විගෘහී වේ; මූලාභ දරයි). කශිකාධර ශුක්‍රාණු තුනී ජල පටලයක් හරහා පිහිනා ගොස් සංසේචනය සිදු කරයි. ද්විගුණ (2n) බීජාණු ශාකය ලපටි කල කොළ පැහැති වුවද ස්වාධීනව ජීවත් විය නොහැකි අතර ජායා ජන්මාණු ශාකයට සවි වී ජලය හා පෝෂක ලබා ගනී (පූටිකා දරන අතර සමබීජාණුක වේ).

### Q2: 2. (අ) ගොඩබිම පරිසරයේ ප්‍රමුඛ නිෂ්පාදකයන් බවට පත්වීමට බීජ ශාකවලට උපකාරී වූ වැදගත් පරිණාමික ලක්ෂණ පහ (05) නම් කරන්න. (ආ) Monocotyledoneae සහ Dicotyledoneae යන වර්ග දෙක පුෂ්ප ව්‍යූහය, පරාග කණිකාව සහ කඳේ සනාල සැකැස්ම ඇසුරෙන් සංසන්දනය කරන්න.
**පිළිතුරු / ලකුණු කරුණු:** (අ) 1. බීජ නිෂ්පාදනය (කලලය + භ්‍රෑණපෝෂය + බීජාවරණය), 2. ක්ෂීණ වූ (අන්වීක්ෂීය) හා බීජාණු ශාකය තුළ රැඳුණු ජන්මාණු ශාකය, 3. විෂමබීජාණුකතාව, 4. ඩිම්බ (මහා බීජාණුධානිය + මහා බීජාණුව + ඩිම්බාවරණය) හා අණ්ඩ නිපදවීම, 5. ස්පෝරොපොලිනින් සහිත පරාග කණිකා හා පරාග නාලය මගින් ජලයෙන් ස්වායත්තව ශුක්‍රාණු පරිවහනය.; (ආ) පුෂ්පය: ඒකබීජපත්‍රී — ත්‍රි-අංක පුෂ්ප, පරිපුෂ්පය මණිපත්‍ර/දළ පත්‍ර ලෙස විභේදනය නොවේ | ද්විබීජපත්‍රී — චතුර්අංක/පංචාංක පුෂ්ප, පරිපුෂ්පය මණිපත්‍ර හා දළ පත්‍ර ලෙස විභේදනය වේ.; පරාග කණිකාව: ඒකබීජපත්‍රී — එක් විවරයක් සහිතයි | ද්විබීජපත්‍රී — විවර තුනක් සහිතයි. කඳේ සනාල කලාප: ඒකබීජපත්‍රී — විසිරී ඇත, කැම්බියම නැත | ද්විබීජපත්‍රී — වලයාකාරව ඇත, කැම්බියම සහිතය.


## බහුවරණ ප්‍රශ්න (Practice MCQs)
### MCQ 1: පහත සඳහන් ශාක ගණ අතුරින් <b>බීජ රහිත සනාල</b> මෙන්ම <b>විෂමබීජාණුක (Heterosporous)</b> ශාකයක් වන්නේ කුමක්ද?
- [ ] (1) <i>Pogonatum</i>
- [ ] (2) <i>Lycopodium</i>
- [ ] (3) <i>Nephrolepis</i>
- [✓] (4) <i>Selaginella</i>
> **පැහැදිලි කිරීම:** බීජ ශාක පරිණාමයට මඟ පෑදූ වැදගත් ලක්ෂණයක් වන <b>විෂමබීජාණුකතාව (Heterospory)</b> යනු එකම ශාකය මගින් ජායා ජන්මාණු ශාකය තනන විශාල <b>මහා බීජාණු (Megaspores)</b> සහ පුං ජන්මාණු ශාකය තනන කුඩා <b>ක්ෂුද්‍ර බීජාණු (Microspores)</b> ලෙස බීජාණු දෙවර්ගයක් නිපදවීමයි. බීජ රහිත සනාල ශාක වංශයක් වන Lycophyta වංශයට අයත් <b><i>Selaginella</i> (ශූකි පාසි)</b> ගණයේ සියලුම විශේෂ විෂමබීජාණුක වෙනවා. අනෙක් වරණ බැලුවොත්: <b><i>Pogonatum</i></b> යනු සනාල පටක රහිත බ්‍රයෝෆයිටා (විනාල) හා සමබීජාණුක ශාකයක් වන අතර, <b><i>Lycopodium</i></b> (ගල් සෙවෙල්) සහ <b><i>Nephrolepis</i></b> (මීවන — Pterophyta) යන බීජ රහිත සනාල ශාක දෙකම එක් බීජාණු වර්ගයක් පමණක් නිපදවන <b>සමබීජාණුක (Homosporous)</b> ශාක වෙනවා.

### MCQ 2: ශෛලම පටකයේ <b>වාහිනී (Xylem vessels)</b> දරන එකම විවෘත බීජක (Gymnosperm) ශාක වංශය සහ එහි දර්ශීය නිදර්ශකය කුමක්ද?
- [ ] (1) Cycadophyta — <i>Cycas</i>
- [ ] (2) Coniferophyta — <i>Pinus</i>
- [✓] (3) Gnetophyta — <i>Gnetum</i>
- [ ] (4) Anthophyta — <i>Hibiscus</i>
> **පැහැදිලි කිරීම:** සාමාන්‍යයෙන් බීජ රහිත සනාල ශාකවල සහ බොහෝ විවෘත බීජක (Gymnosperm) ශාකවල ශෛලම පටකයේ ජල පරිවහනය සිදුවන්නේ වාහකාභ (Tracheids) මගින් පමණක් වන අතර ශෛලම වාහිනී පිහිටන්නේ නැහැ. නමුත් විවෘත බීජක වංශ අතුරින් වඩාත් දියුණු <b>Gnetophyta වංශයේ ශාක (උදා: <i>Gnetum</i> / වැල් ගැටකොළ)</b> තුළ පමණක් ආවෘත බීජක ශාකවල මෙන් ශෛලම පටකයේ <b>ශෛලම වාහිනී (Xylem vessels)</b> පිහිටන අතර, ඒවායේ දැල් නාරටි සහිත පළල් පත්‍ර හා ඵල වැනි මාංසල බීජ ද සපුෂ්ප ශාකවලට බාහිරින් සමාන පෙනුමක් ගන්නවා. <i>Cycas</i> හා <i>Pinus</i> හි ශෛලම වාහිනී නොමැති අතර, <i>Hibiscus</i> (Anthophyta) යනු ආවෘත බීජක (සපුෂ්ප) ශාකයක් මිස විවෘත බීජක ශාකයක් නොවෙයි.

### MCQ 3: බීජ ශාකයක් වුවද බීජ රහිත සනාල ශාකවල මෙන් <b>කශිකාධර චල ශුක්‍රාණු (Flagellated sperm)</b> දැරීමේ පුරාතන ලක්ෂණය පෙන්වන ශාක ගණය කුමක්ද?
- [ ] (1) <i>Pinus</i>
- [ ] (2) <i>Gnetum</i>
- [✓] (3) <i>Cycas</i>
- [ ] (4) <i>Cocos</i>
> **පැහැදිලි කිරීම:** බ්‍රයෝෆයිටාවන් හා බීජ රහිත සනාල ශාක (<i>Nephrolepis, Selaginella</i>) බාහිර ජල පටලයක් හරහා පිහිනා යන කශිකාධර ශුක්‍රාණු දැරුවද, බීජ ශාක පරිණාමයේදී පරාග නාලය මගින් ශුක්‍රාණු සෘජුවම ඩිම්බය වෙත ගෙන යන නිසා බොහෝ බීජ ශාකවල කශිකා අහිමි වී තිබෙනවා. එහෙත් විවෘත බීජක වංශයක් වන <b>Cycadophyta වංශයට අයත් <i>Cycas</i> (මඩු)</b> ශාකය (සහ Ginkgophyta) පරාග නාලයක් සෑදුවද, පරාග කුටීරය තුළ පිහිනා ගොස් සංසේචනය සිදු කරන විශාල බහු-කශිකාධර <b>චල ශුක්‍රාණු</b> දරන පුරාතන සංක්‍රමණ ලක්ෂණය පෙන්වනවා. <i>Pinus</i> හා <i>Gnetum</i> යන විවෘත බීජක ශාකවලත් <i>Cocos</i> (පොල්) ඇතුළු සියලුම සපුෂ්ප ශාකවලත් ශුක්‍රාණු කශිකා රහිත අචල ඒවා වෙනවා.

### MCQ 4: <i>Pogonatum</i> ශාකය පිළිබඳ පහත ප්‍රකාශ අතුරින් <b>අසත්‍ය</b> ප්‍රකාශය කුමක්ද?
- [ ] (1) එහි ප්‍රමුඛ ශාකය ඒකගුණ (n), ප්‍රභාසංශ්ලේෂක, ද්විගෘහී ජන්මාණු ශාකයයි
- [ ] (2) සංසේචනය සඳහා කශිකාධර ශුක්‍රාණු තුනී ජල පටලයක් හරහා පිහිනා යයි
- [ ] (3) එහි බීජාණු ශාකයේ පූටිකා (Stomata) දක්නට ලැබේ
- [✓] (4) එහි ජන්මාණු ශාකයේ ලිග්නින් සහිත සනාල පටක හා සත්‍ය මුල් පිහිටයි
> **පැහැදිලි කිරීම:** Bryophyta වංශයට අයත් විනාල ශාකයක් (පාසි විශේෂයක්) වන <b><i>Pogonatum</i></b> හි කිසිදු අවධියක <b>ලිග්නින් තැන්පත් වූ සනාල පටක (ශෛලම හා ප්ලෝයම) පිහිටන්නේ නැහැ</b>. එමෙන්ම එහි ජන්මාණු ශාකයේ සත්‍ය මුල්, සත්‍ය කඳ හෝ සත්‍ය පත්‍ර නොමැති අතර, උපස්තරයට සවි වීම සඳහා පිහිටන්නේ බහුසෛලික දිගටි <b>මූලාභ (Rhizoids)</b> පමණක් බැවින් හතරවන ප්‍රකාශය සම්පූර්ණයෙන්ම අසත්‍යයි. අනෙක් ප්‍රකාශ තුනම 100%ක් නිවැරදියි: එහි ඒකගුණ (n) ජන්මාණු ශාකය ප්‍රමුඛ හා ද්විගෘහී (පුං හා ජායා ශාක වෙනම) වන අතර, ද්විකශිකාධර ශුක්‍රාණුවලට සංසේචනය සඳහා ජලය අත්‍යවශ්‍ය වේ; එමෙන්ම එහි කරල (බීජාණු ශාකය) මත වායු හුවමාරුවට <b>පූටිකා</b> පිහිටනවා.

### MCQ 5: බීජ ශාකයක <b>ඩිම්බය (Ovule)</b> යන ව්‍යූහය නිවැරදිවම සමන්විත වන්නේ කුමන කොටස්වල එකතුවෙන්ද?
- [✓] (1) මහා බීජාණුධානිය + මහා බීජාණුව + ඩිම්බාවරණ (ආවරණ පටල)
- [ ] (2) ඩිම්බකෝෂය + කීලය + කලංකය
- [ ] (3) ක්ෂුද්‍ර බීජාණුධානිය + පරාග කණිකාව + ස්පෝරොපොලිනින් බිත්තිය
- [ ] (4) කලලය + භ්‍රෑණපෝෂය + ඵලාවරණය
> **පැහැදිලි කිරීම:** සියලුම බීජ ශාකවල (විවෘත බීජක සහ ආවෘත බීජක යන දෙකෙහිම) සංසේචනයෙන් පසු 'බීජය' බවට විකසනය වන ව්‍යූහය වන <b>ඩිම්බය (Ovule)</b> ප්‍රධාන කොටස් තුනක එකතුවකින් ගොඩනැගී තිබෙනවා: (1) මාංසල <b>මහා බීජාණුධානිය</b> (Nucellus — 2n), (2) ඒ තුළ ඌනනයෙන් හටගන්නා සක්‍රිය <b>මහා බීජාණුව</b> (Megaspore — n, එය ජායා ජන්මාණු ශාකය බවට විකසනය වේ), සහ (3) මහා බීජාණුධානිය වට කර ආරක්ෂා කරන බීජාණු ශාක පටක ස්තර 1ක් හෝ 2ක් වන <b>ඩිම්බාවරණ (Integuments — 2n)</b> යන තුනයි. ඩිම්බකෝෂය + කීලය + කලංකය යනු සපුෂ්ප ශාකවල අණ්ඩපය (Carpel) වන අතර, විවෘත බීජක ශාකවල ඩිම්බ ඇතත් ඩිම්බකෝෂයක් නැහැ; ඵලාවරණය යනු ඵල බිත්තියයි.

### MCQ 6: පරාග කණිකාවේ එක් විවරයක් පමණක් පැවතීම, මණිපත්‍ර හා දළ පත්‍ර ලෙස විභේදනය නොවූ පරිපුෂ්පයක් දැරීම සහ කඳේ කැම්බියම රහිත විසිරුණු සනාල කලාප පිහිටීම යන ලක්ෂණ පෙන්වන ශාකය කුමක්ද?
- [ ] (1) වද (<i>Hibiscus</i>)
- [ ] (2) රෝස (<i>Rosa</i>)
- [ ] (3) වට්ටක්කා (<i>Cucurbita</i>)
- [✓] (4) පොල් / වී (Monocotyledoneae)
> **පැහැදිලි කිරීම:** ආවෘත බීජක (Anthophyta) වංශයේ <b>ඒකබීජපත්‍රී (Monocotyledoneae)</b> වර්ගයේ ශාක හඳුනාගැනීමේ ප්‍රධාන රූප විද්‍යාත්මක හා ව්‍යවච්ඡේදක ලක්ෂණ වන්නේ: කලලයේ තනි බීජ පත්‍රයක් පැවතීම, තන්තු මූල පද්ධතිය, සමාන්තර නාරටි වින්‍යාසය, <b>පරාග කණිකාවල එක් විවරයක් (සිදුරක්) පමණක් පිහිටීම</b>, පුෂ්ප කොටස් 3හි ගුණාකාර වීම (සහ බොහෝවිට මණිය/මුකුටය වෙන් නොවූ <b>පරිපුෂ්පයක්</b> දැරීම), හා කඳේ හරස්කඩක පූරක පටකය පුරා <b>විසිරුණු සංවෘත සනාල කලාප (කැම්බියම රහිත)</b> පිහිටීමයි — <b>පොල්, වී, තෘණ හා ඕකිඩ්</b> මීට නිදසුන් වෙනවා. වද, රෝස සහ වට්ටක්කා යන තුනම විවර 3ක පරාග හා වළල්ලකට සැකසුණු විවෘත සනාල කලාප දරන <b>ද්විබීජපත්‍රී</b> ශාකයි.

### MCQ 7: භෞමික ශාකවල බීජාණු සහ පරාග කණිකාවල බාහිර බිත්තිය වියළීමෙන් හා හානිවලින් ආරක්ෂා කරන අතිශය ප්‍රතිරෝධී කාබනික බහුඅවයවිකය කුමක්ද?
- [ ] (1) කයිටීන් (Chitin)
- [ ] (2) පෙප්ටිඩොග්ලයිකෑන් (Peptidoglycan)
- [✓] (3) ස්පෝරොපොලිනින් (Sporopollenin)
- [ ] (4) ඇල්ජිනික් අම්ලය (Alginic acid)
> **පැහැදිලි කිරීම:** ශාක ජලයෙන් ගොඩබිමට පැමිණි පසු වාතය හරහා බීජාණු හා පරාග කණිකා ව්‍යාප්ත කිරීමේදී ඒවා වියළීමෙන් (විජලනයෙන්), පාරජම්බුල කිරණවලින් සහ භෞතික/රසායනික හානිවලින් ආරක්ෂා කර ගැනීමට බීජාණු හා පරාග බාහිර බිත්තිවල <b>ස්පෝරොපොලිනින් (Sporopollenin)</b> නමැති ජෛව ලෝකයේ හමුවන වඩාත්ම ශක්තිමත් හා ප්‍රතිරෝධී කාබනික බහුඅවයවිකය තැන්පත් වී තිබෙනවා. අනෙක් බහුඅවයවික සැලකුවොත්: <b>කයිටීන්</b> දිලීර සෛල බිත්ති හා කෘමි බාහිර සැකිල්ලේ ද, <b>පෙප්ටිඩොග්ලයිකෑන්</b> බැක්ටීරියා සෛල බිත්තියේ ද, <b>ඇල්ජිනික් අම්ලය</b> <i>Sargassum</i> වැනි දුඹුරු ඇල්ගී සෛල බිත්තිවල ද පිහිටන ද්‍රව්‍ය නිසා ඒවා වැරදියි.

### MCQ 8: ශාක පරිණාමයේදී බ්‍රයෝෆයිටාවන්ගේ (Bryophyta) සිට සපුෂ්ප ශාක (Anthophyta) දක්වා ගමන් කරන විට දක්නට ලැබෙන පැහැදිලි පරිණාමික ප්‍රවණතාව කුමක්ද?
- [ ] (1) බීජාණු ශාකය ක්‍රමයෙන් ක්ෂීණ වී ජන්මාණු ශාකය ප්‍රමුඛ හා විශාල වීම
- [✓] (2) ජන්මාණු ශාකය ක්‍රමයෙන් ක්ෂීණ වී බීජාණු ශාකය මත පරායත්ත වන අතර ද්විගුණ බීජාණු ශාකය ප්‍රමුඛ වීම
- [ ] (3) විෂමබීජාණුකතාවේ සිට සමබීජාණුකතාව දක්වා පරිණාමය වීම
- [ ] (4) සනාල පටක ක්‍රමයෙන් ක්ෂීණ වී මූලාභ ප්‍රමුඛ වීම
> **පැහැදිලි කිරීම:** භෞමික ශාකවල පරම්පරා ප්‍රත්‍යාවර්තනයේ ප්‍රධානතම පරිණාමික ප්‍රවණතාව වන්නේ <b>ඒකගුණ (n) ජන්මාණු ශාක පරම්පරාව ක්‍රමයෙන් ක්ෂීණ වී ද්විගුණ (2n) බීජාණු ශාක පරම්පරාව ප්‍රමුඛ හා සංකීර්ණ වීමයි</b>: (1) <b>බ්‍රයෝෆයිටාවල</b> (<i>Pogonatum</i>) ජන්මාණු ශාකය ප්‍රමුඛ හා ප්‍රභාසංශ්ලේෂක වන අතර බීජාණු ශාකය ඒ මත පරායත්තයි; (2) <b>බීජ රහිත සනාල ශාකවල</b> (<i>Nephrolepis</i>) බීජාණු ශාකය ප්‍රමුඛ වන අතර ජන්මාණු ශාකය (ප්‍රෝතැලසය) කුඩා නමුත් ස්වාධීනයි; (3) <b>බීජ ශාකවල</b> (විවෘත හා ආවෘත බීජක) බීජාණු ශාකය යෝධ ගසක් බවට පත්වෙද්දී ජන්මාණු ශාකය සෛල කිහිපයකට (පරාග කණිකාව හා කලල මඩිය) අන්වීක්ෂීයව ක්ෂීණ වී මව් බීජාණු ශාකය තුළම ආරක්ෂිතව හා පරායත්තව වැඩෙනවා.
