# දිලීර රාජධානිය — Zygomycota, Ascomycota සහ Basidiomycota (Kingdom Fungi — Chytridiomycota, Zygomycota, Ascomycota & Basidiomycota)

- **Platform:** [Homeschool.lk](https://homeschool.lk/)
- **Canonical URL:** https://homeschool.lk/grade-12/biology/u03-kingdom-fungi-zygomycota-ascomycota-basidiomycota/
- **Curriculum Alignment:** National Institute of Education (NIE) Sri Lanka — Grade 12, ජීව විද්‍යාව (Biology (G.C.E. A/L)), Unit 3
- **Exam Weight:** A/L I පත්‍රයේ MCQ 2–3ක් සහ II පත්‍රයේ ව්‍යුහගත ප්‍රශ්න (දිලීර වංශ 4හි අලිංගික/ලිංගික බීජාණු — අන්තර්ජන්‍ය vs බහිර්ජන්‍ය — සහ ප්‍රායෝගික හඳුනාගැනීම්)
- **Official Textbook Reference:** https://nie.lk/pdffiles/tg/sGr12TG%20Biology.pdf

## කෙටි සාරාංශය / Quick Syllabus Definition (Sinhala & English)
කයිටින් සෛල බිත්තියක් හා බහිස්සෛලීය එන්සයිම මගින් අවශෝෂක විෂමපෝෂී පෝෂණයක් පෙන්වන ෆන්ගයි (දිලීර) රාජධානියේ සම්පූර්ණ පාඩම: සංසෛලික හා ආවාර සහිත සූත්‍රිකා, ශෝෂක, Chytridiomycota (Chytridium/Allomyces), Zygomycota (Mucor), Ascomycota (Aspergillus, Saccharomyces, Penicillium) සහ Basidiomycota (Agaricus) වංශ සංසන්දනය.

*English Summary:* Complete NIE Unit 03.4 (Competency 3.2.5 & Practical 13): chitin cell wall, absorptive heterotrophy, septate vs coenocytic hyphae, haustoria, and all four NIE fungal phyla (Chytridiomycota, Zygomycota, Ascomycota, Basidiomycota) with clinical and industrial relevance.

## පාඩම් සටහන (Study Notes)
ඉස්සර කාලේ මිනිස්සු හිතාගෙන හිටියේ හතු (Mushrooms) සහ පුස් වර්ග කියන්නේ හරිතප්‍රද නැති ශාක ජාතියක් කියලා! හැබැයි අද අණුක ජීව විද්‍යාවෙන් ඔප්පු වෙලා තියෙනවා **දිලීර (Fungi) කියන්නේ ශාකවලට වඩා සතුන්ට සමීපව නෑකම් කියන සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් සුන්‍යෂ්ටික රාජධානියක්** කියලා. ඇයි එහෙම කියන්නේ? ශාකවල සෛල බිත්තිය හැදිලා තියෙන්නේ සෙලියුලෝස්වලින් වුණාට, දිලීරවල සෛල බිත්තිය හැදිලා තියෙන්නේ කෘමීන්ගේ පිට සැකිල්ලේ තියෙන **කයිටින් (Chitin)** කියන ශක්තිමත් නම්‍යශීලී පොලිසැකරයිඩයෙන්!

    
      🩺 අනාගත වෛද්‍යවරයෙකු හා ක්ෂුද්‍රජීව විද්‍යාඥයෙකු විදිහට ඔයාට මේ පාඩම ඕන වෙන්නේ ඇයි?
      වෛද්‍ය විද්‍යාවේ ඉතිහාසය වෙනස් කළ මුල්ම ප්‍රතිජීවකය — **පෙනිසිලින් (Penicillin)** — ඇලෙක්සැන්ඩර් ෆ්ලෙමින් සොයාගත්තේ *Penicillium* කියන ඇස්කොමයිකෝටා දිලීරයෙන්! ඒ වගේම අනිත් පැත්තෙන් බැලුවොත්, පුස් කෑ ධාන්‍ය හා රටකජුවල වැවෙන *Aspergillus* දිලීරය නිපදවන **ඇෆ්ලටොක්සින් (Aflatoxin)** අක්මා පිළිකා ඇති කරනවා; සමේ අළුහම්/දද, *Candida* ආසාදන සහ ප්‍රතිශක්තිය අඩු රෝගීන්ගේ පෙණහලු දිලීර ආසාදනවලට ප්‍රතිකාර කරන්න නම් දිලීර සෛලයේ ව්‍යූහය බැක්ටීරියාවලින් හා මිනිස් සෛලවලින් වෙනස් වෙන හැටි වෛද්‍යවරයෙක් හරියටම දැනගෙන ඉන්න ඕනේ!

    

    
## 1. ෆන්ගයි / දිලීර රාජධානියේ පොදු ලාක්ෂණික ලක්ෂණ

    NIE සම්පත් පොතට (පිටුව 99 — නිපුණතා මට්ටම 3.2.5) අනුව දිලීර රාජධානියේ පොදු ලක්ෂණ පියවරෙන් පියවර තේරුම් ගමු:

    
      - **සෛලීය සංවිධානය හා බිත්තිය:** සියල්ලෝම **සුන්‍යෂ්ටිකයෝ (Eukaryotes)** වෙති. සෛල බිත්තිය ශක්තිමත් හා නම්‍යශීලී පොලිසැකරයිඩයක් වන **කයිටින්වලින් (Chitin)** සැදී ඇත.

      - **අවශෝෂක විෂමපෝෂී පෝෂණය (Absorptive Heterotrophy):** සතුන් වගේ ආහාර ගිලලා ඇඟ ඇතුළේ ජීර්ණය කරනවා වෙනුවට දිලීර කරන්නේ හරිම අපූරු වැඩක්! ඔවුන් ආහාර උපස්තරය මතට **බහිස්සෛලීය එන්සයිම (Exoenzymes)** ශ්‍රාවය කරලා, සංකීර්ණ කාබනික අණු සෛලයෙන් පිටතදීම සරල අණු බවට බිඳ හෙළලා ඉන්පසු දේහ පෘෂ්ඨයෙන් **අවශෝෂණය** කරගන්නවා!

      - **පාරිසරික භූමිකා 3:** විවිධ විශේෂ **වියෝජකයන් (Decomposers/මෘතෝපජීවීන්)**, **පරපෝෂිතයන් (Parasites)** සහ **අන්‍යෝන්‍යාධාර සහජීවීන් (Mutualists — උදා: මයිකොරයිසා සහ ලයිකන)** ලෙස ජීවත් වේ.

      - **දේහ ආකාරය — සූත්‍රිකා (Hyphae) සහ දිලීර ජාලය (Mycelium):** ඊස්ට් (*Saccharomyces*) වැනි සුළු සංඛ්‍යාවක් **ඒකසෛලික** වන අතර, අනෙක් බහුතරය සිහින් නාලාකාර බහුසෛලික **දිලීර සූත්‍රිකා (Hyphae)** නිපදවයි. අතු බෙදුණු සූත්‍රිකා සමූහය එකතු වී පෝෂක අවශෝෂණයට ඉහළ පෘෂ්ඨීය ක්ෂේත්‍රඵලයක් සපයන **දිලීර ජාලය (Mycelium)** සාදයි.

      - **ආවාර සහිත (Septate) සහ සංසෛලික / නිරාවාර (Coenocytic) සූත්‍රිකා:**
        
          *ආවාර සහිත සූත්‍රිකා:* හරස් බිත්ති හෙවත් **ආවාර (Septa)** මගින් සෛලවලට බෙදී ඇත. හැබැයි ඒ ආවාරවල **සිදුරු** පිහිටන නිසා රයිබොසෝම, මයිටොකොන්ඩ්‍රියා සහ න්‍යෂ්ටිවලට පවා සෛලයෙන් සෛලයට ගමන් කළ හැකිය!

          - *සංසෛලික (Coenocytic / නිරාවාර) සූත්‍රිකා:* හරස් බිත්ති (ආවාර) නොමැති නිසා අඛණ්ඩ සෛල ප්ලාස්මීය ස්කන්ධයක් තුළ **න්‍යෂ්ටි රාශියක්** පිහිටයි (උදා: *Mucor*).

        
      
      - **ශෝෂක (Haustoria):** සමහර පරපෝෂී හා සහජීවී දිලීර, ධාරක ශාක සෛල විනිවිද යාමට සහ ද්‍රව්‍ය හුවමාරුවට / අවශෝෂණයට විශේෂිත වූ **ශෝෂක** නම් සූත්‍රිකා අග්‍ර දරයි.

      - **ප්‍රජනනය:** ලිංගික සහ අලිංගික ප්‍රජනනය යන දෙකම මගින් **බීජාණු (Spores)** නිපදවයි.

    

    
## 2. දිලීර රාජධානියේ නිල වංශ 4 සවිස්තරාත්මකව

    NIE සම්පත් පොතේ (පිටු 99–100) සහ ප්‍රායෝගික පරීක්ෂණ අංක 13 හි ඇති දිලීර වංශ 4 එකිනෙකින් වෙන් කර හඳුනාගන්නා ලක්ෂණ දැන් අපි හොඳටම තේරුම් ගමු:

    
      
      රූපය 3.8: Zygomycota වංශයේ *Mucor* දිලීරය — නිරාවාර සංසෛලික සූත්‍රිකාවක් කෙළවර හටගත් ගෝලාකාර බීජාණුධානිය සහ ඒ තුළ අන්තර්ජන්‍යව නිපදවෙන ඒකගුණ බීජාණුධානි බීජාණු (Sporangiospores).
    

    
      
        01
        
          **වංශය Chytridiomycota (උදා: *Chytridium, Allomyces*):**
          ජලජ හෝ භෞමික වන අතර මෘතෝපජීවී හෝ පරපෝෂී වේ. ඒකසෛලික (ගෝලාකාර තනි සෛල) හෝ බහුසෛලික **සංසෛලික** සූත්‍රිකා ගණාවාස සාදයි. කයිටින් සෛල බිත්ති දරයි. **අනන්‍යතම ලක්ෂණය: ප්‍රජනනය සඳහා කශිකාධර චල බීජාණු (Zoospores) නිපදවයි!** (දිලීරවල ජලජ ප්‍රොටිස්ටා පූර්වජත්වයට ප්‍රබල සාක්ෂියකි).
        
      
      
        02
        
          **වංශය Zygomycota (උදා: *Mucor, Rhizopus* — පාන් පුස්):**
          බොහෝ විට මෘතෝපජීවීන් වන අතර සමහරු පරපෝෂී හෝ සහභෝජී වේ. දිලීර ජාලය **සංසෛලික හා නිරාවාර** වන අතර **ප්‍රජනක සෛල සෑදෙන ස්ථානවල පමණක් ආවාර ඇති වේ!**
          
            - **අලිංගික ප්‍රජනනය:** බීජාණුධානි තුළ **අන්තර්ජන්‍යව (Endogenously)** ප්‍රවේණිකව සමාන ඒකගුණ **බීජාණුධානි බීජාණු (Sporangiospores)** නිපදවයි.

            - **ලිංගික ප්‍රජනනය:** ප්ලාස්මයෝගය හා න්‍යෂ්ටියෝගය මගින් වියළීමට හා අධික සීතලට/මිදීමට ඔරොත්තු දෙන, පරිවෘත්තීයව නිෂ්ක්‍රිය, දැඩි බහුන්‍යෂ්ටික **සංයෝගාණුවක් (Zygosporangium)** සාදයි. හිතකර පරිසර තත්ත්ව ලැබුණු විට ඉන් **ප්‍රවේණිකව වෙනස් ඒකගුණ බීජාණු** නිපදවයි! *(ප්‍රායෝගික ඉඟිය: ජලයෙන් පෙඟවූ පාන් කැබැල්ලක් හෝ පාන් පිටි තලපයක් වසා අඳුරු තැනක තැබීමෙන් Mucor ලබාගත හැකිය).*

          
        
      
      
        03
        
          **වංශය Ascomycota (උදා: *Aspergillus, Saccharomyces, Penicillium*):**
          කරදිය, මිරිදිය හෝ භෞමික වාසස්ථානවල පරපෝෂී, සහජීවී හෝ වියෝජකයන් ලෙස වෙසේ. **ඒකසෛලික (*Saccharomyces*)** හෝ **ආවාර සහිත සූත්‍රිකාමය** වේ.
          
            - **අලිංගික ප්‍රජනනය:** විශේෂිත දිලීර සූත්‍රිකා වන **කොනිඩිධර (Conidiophores)** කෙළවර දාම ලෙස **බහිර්ජන්‍ය කොනිඩියා (Exogenous conidia)** නිපදවයි!

            - **ලිංගික ප්‍රජනනය:** මල්ලක්/මඩියක් වැනි **අස්කසය (Ascus)** තුළ **අන්තර්ජන්‍යව අස්ක බීජාණු (සාමාන්‍යයෙන් අස්කසයක් තුළ 8 බැගින්!)** නිපදවයි. බොහෝ විශේෂ අස්කස වට කරමින් **අස්කඵල (Ascocarps)** සාදයි.

          
        
      
      
        04
        
          **වංශය Basidiomycota (උදා: *Agaricus*, බෝල හතු / Puffballs, රාක්ක හතු / Shelf fungi):**
          භෞමික වන අතර ප්‍රධාන වශයෙන් වියෝජකයන් (දැව/ලිග්නින් වියෝජකයන්) සහ සමහරු සහජීවීන් වේ. **ආවාර සහිත සූත්‍රිකාමය** වන අතර **ද්වින්‍යෂ්ටික (Dikaryotic, n+n) දිලීර ජාලය ජීවන චක්‍රයේ ප්‍රමුඛ වේ!**
          
            - **ලිංගික ප්‍රජනනය:** **බැසිඩිඵලය (Basidiocarp)** නම් ඵලාවරණය සාදන අතර එහි යටි පැත්තේ ඇති **තැලි (Gills)** මත **බහිර්ජන්‍යව (Exogenously) බැසිඩි බීජාණු** නිපදවයි.

            - **වැදගත් විභාග කරුණක්:** Basidiomycota වංශයේ **අලිංගික ප්‍රජනක ව්‍යූහ සුලබ නොවේ!**

          
        
      
    

    
      
      රූපය 3.9: Basidiomycota වංශයේ *Agaricus* — ප්‍රමුඛ ද්වින්‍යෂ්ටික දිලීර ජාලයෙන් හටගන්නා බැසිඩිඵලය (Basidiocarp) සහ එහි තැලි (Gills) මත බහිර්ජන්‍යව සෑදෙන බැසිඩි බීජාණු.
    

    
## 3. දිලීර වංශ 4 එක බැල්මකින් සංසන්දනය කරන විභාග වගුව

    
      | 
        
          දිලීර වංශය 
          | දිලීර ජාලයේ ස්වභාවය 
          | අලිංගික ප්‍රජනක බීජාණු 
          | ලිංගික ප්‍රජනක ව්‍යූහය හා බීජාණු 
          | නිල NIE උදාහරණ 
        

      
      
        
          | **Chytridiomycota** 
          | ඒකසෛලික හෝ බහුසෛලික **සංසෛලික** 
          | **කශිකාධර චල බීජාණු** (Zoospores) 
          | කශිකාධර ජන්මාණු / චල බීජාණු 
          | *Chytridium, Allomyces* 
        

        
          | **Zygomycota** 
          | **සංසෛලික හා නිරාවාර** (ප්‍රජනක තැන්වල පමණක් ආවාර) 
          | බීජාණුධානි තුළ **අන්තර්ජන්‍ය බීජාණුධානි බීජාණු** 
          | ප්‍රතිරෝධී බහුන්‍යෂ්ටික **සංයෝගාණුව** (Zygosporangium) 
          | *Mucor, Rhizopus* 
        

        
          | **Ascomycota** 
          | ඒකසෛලික හෝ **ආවාර සහිත** සූත්‍රිකාමය 
          | කොනිඩිධර කෙළවර **බහිර්ජන්‍ය කොනිඩියා** 
          | අස්කඵලය තුළ අස්කසයක **අන්තර්ජන්‍ය අස්ක බීජාණු (8)** 
          | *Aspergillus, Saccharomyces, Penicillium* 
        

        
          | **Basidiomycota** 
          | **ආවාර සහිත; ද්වින්‍යෂ්ටික (n+n)** ජාලය ප්‍රමුඛයි 
          | අලිංගික ප්‍රජනක ව්‍යූහ **සුලබ නොවේ** 
          | බැසිඩිඵලයේ තැලි මත **බහිර්ජන්‍ය බැසිඩි බීජාණු** 
          | *Agaricus*, බෝල හතු, රාක්ක හතු 
        

      
    

    
      **📌 විභාග රන් උපදෙස (අන්තර්ජන්‍ය vs බහිර්ජන්‍ය බීජාණු MCQ උගුල!):**
      විභාගයේදී නිතරම අහනවා කුමන බීජාණුද **අන්තර්ජන්‍ය (Endogenous — කෝෂයක් ඇතුළත සෑදෙන)** සහ කුමන ඒවාද **බහිර්ජන්‍ය (Exogenous — පිටතින් නිරාවරණය වී සෑදෙන)** කියලා!
      • **අන්තර්ජන්‍ය (ඇතුළත):** *Mucor* හි **බීජාණුධානි බීජාණු** සහ Ascomycota හි **අස්ක බීජාණු**!
      • **බහිර්ජන්‍ය (පිටතින්):** Ascomycota හි **කොනිඩියා** (අලිංගික) සහ Basidiomycota හි **බැසිඩි බීජාණු** (ලිංගික)!
    

    
      🍄 ඒකකය 03.4 සාරාංශ සංකල්ප සිතියම
      
        
          **කයිටින් + බහිස්සෛලීය එන්සයිම**
          කයිටින් සෛල බිත්තිය; එන්සයිම පිටතට ශ්‍රාවය කර ජීර්ණය කර අවශෝෂණය කරන විෂමපෝෂීන්.
        
        
          **සූත්‍රිකා, ආවාර හා ශෝෂක**
          ආවාරවල සිදුරු තුළින් න්‍යෂ්ටි/ඉන්ද්‍රියිකා ගමන් කරයි; ශෝෂක මගින් ධාරක සෛල විනිවිද ද්‍රව්‍ය හුවමාරු කරයි.
        
        
          **Chytridiomycota**
          කශිකාධර චල බීජාණු (Zoospores) දරන එකම දිලීර වංශය (*Chytridium, Allomyces*).
        
        
          **Zygomycota (*Mucor*)**
          සංසෛලික නිරාවාර ජාලය; අන්තර්ජන්‍ය බීජාණුධානි බීජාණු + ප්‍රතිරෝධී සංයෝගාණුව.
        
        
          **Ascomycota**
          *Aspergillus, Penicillium, Saccharomyces*; බහිර්ජන්‍ය කොනිඩියා + අස්කසයක අස්ක බීජාණු 8.
        
        
          **Basidiomycota (*Agaricus*)**
          ද්වින්‍යෂ්ටික (n+n) ජාලය ප්‍රමුඛයි; බැසිඩිඵලයේ තැලි මත බහිර්ජන්‍ය බැසිඩි බීජාණු; අලිංගික ව්‍යූහ දුර්ලභයි.

## ව්‍යුහගත ප්‍රශ්න හා ලකුණු දීමේ පටිපාටිය (Structured Q&A Marking Scheme)
### Q1: 1. (අ) දිලීර රාජධානියේ ජීවීන්ගේ පෝෂණ ක්‍රමය සහ දේහ සංවිධානය කෙටියෙන් පැහැදිලි කරන්න. (ආ) "සංසෛලික දිලීර සූත්‍රිකා" සහ "ශෝෂක" යන ව්‍යූහ දෙක හඳුන්වා දෙන්න.
**පිළිතුරු / ලකුණු කරුණු:** (අ) දිලීර අවශෝෂක විෂමපෝෂීන් වේ: සංකීර්ණ කාබනික අණු සරල අණු බවට බිඳ හෙළීමට බහිස්සෛලීය එන්සයිම උපස්තරයට ශ්‍රාවය කර, ජීර්ණ ඵල අවශෝෂණය කරයි. ඊස්ට් වැනි සුළු පිරිසක් ඒකසෛලික වන අතර බහුතරය කයිටින් බිත්ති සහිත සූත්‍රිකා (Hyphae) මගින් සැදුණු අතු බෙදුණු දිලීර ජාලයක් (Mycelium) දරයි.; (ආ) සංසෛලික (Coenocytic) දිලීර සූත්‍රිකා: හරස් බිත්ති (ආවාර) රහිත, අඛණ්ඩ සෛල ප්ලාස්මීය ස්කන්ධයක් තුළ න්‍යෂ්ටි රාශියක් දරන දිලීර සූත්‍රිකා වේ (උදා: Mucor).; ශෝෂක (Haustoria): පරපෝෂී හෝ සහජීවී දිලීරවල ධාරක පටක විනිවිද යාමට සහ ශාක හා දිලීර අතර ද්‍රව්‍ය හුවමාරුවට/අවශෝෂණයට විශේෂණය වූ සූත්‍රිකා ව්‍යූහ වේ.

### Q2: 2. Mucor, Aspergillus සහ Agaricus යන දිලීර ගණ තුන (i) අයත් වන වංශය, (ii) දිලීර ජාලයේ ආවාර පැවතීම, (iii) අලිංගික ප්‍රජනක බීජාණු ආකාරය සහ (iv) ලිංගික ප්‍රජනක ව්‍යූහය/බීජාණු ආකාරය යන නිර්ණායක යටතේ සංසන්දනය කරන්න.
**පිළිතුරු / ලකුණු කරුණු:** Mucor: (i) Zygomycota, (ii) නිරාවාර හා සංසෛලිකයි (ප්‍රජනක ස්ථානවල පමණක් ආවාර ඇත), (iii) අන්තර්ජන්‍ය බීජාණුධානි බීජාණු, (iv) බහුන්‍යෂ්ටික ප්‍රතිරෝධී සංයෝගාණුව (Zygosporangium) මගින් ඒකගුණ බීජාණු සාදයි.; Aspergillus: (i) Ascomycota, (ii) ආවාර සහිතයි, (iii) කොනිඩිධර කෙළවර සෑදෙන බහිර්ජන්‍ය කොනිඩියා, (iv) අස්කඵලය තුළ ඇති අස්කසයක අන්තර්ජන්‍යව සෑදෙන අස්ක බීජාණු (8).; Agaricus: (i) Basidiomycota, (ii) ආවාර සහිත ද්වින්‍යෂ්ටික (n+n) දිලීර ජාලය ප්‍රමුඛයි, (iii) අලිංගික ප්‍රජනක ව්‍යූහ සුලබ නොවේ, (iv) බැසිඩිඵලයේ තැලි මත සෑදෙන බහිර්ජන්‍ය බැසිඩි බීජාණු.


## බහුවරණ ප්‍රශ්න (Practice MCQs)
### MCQ 1: ප්‍රජනනය සඳහා <b>කශිකාධර චල බීජාණු (Flagellated zoospores)</b> නිපදවන එකම දිලීර වංශය කුමක්ද?
- [ ] (1) Zygomycota
- [✓] (2) Chytridiomycota
- [ ] (3) Ascomycota
- [ ] (4) Basidiomycota
> **පැහැදිලි කිරීම:** දිලීර රාජධානියේ වඩාත්ම ආදිතම (පූර්වජ) දිලීර කාණ්ඩය ලෙස සැලකෙන <b>Chytridiomycota වංශයේ</b> දිලීර (උදා: <i>Chytridium</i>, <i>Allomyces</i>) ජලජ හෝ තෙත් පාංශු පරිසරවල බහුලව වෙසෙන අතර, ජලය තුළ පිහිනා යා හැකි <b>පශ්ච කශිකාවක් සහිත චල බීජාණු (Zoospores)</b> නිපදවන <b>එකම දිලීර වංශය</b> වෙනවා (මෙය දිලීර ජලජ කශිකාධර ප්‍රොටිස්ටා පූර්වජයෙකුගෙන් පරිණාමය වූ බවට ප්‍රබල සාක්ෂියකි!). භෞමික පරිසරයට පූර්ණ ලෙස හැඩගැසුණු <b>Zygomycota, Ascomycota සහ Basidiomycota</b> යන අනෙක් දිලීර වංශ තුනෙහිම කශිකාධර සෛල සම්පූර්ණයෙන්ම අහිමි වී ඇති අතර සුළඟින් හෝ ජල බිඳිතිවලින් ව්‍යාප්ත වන අචල බීජාණු පමණක් නිපදවනවා.

### MCQ 2: දිලීර සෛල බිත්තියේ ප්‍රධාන ව්‍යූහමය බහුඅවයවිකය වන්නේ කුමක්ද?
- [ ] (1) පෙප්ටිඩොග්ලයිකෑන් (Peptidoglycan)
- [ ] (2) සෙලියුලෝස් (Cellulose)
- [✓] (3) කයිටීන් (Chitin)
- [ ] (4) ඇල්ජිනික් අම්ලය (Alginic acid)
> **පැහැදිලි කිරීම:** දිලීර අවශෝෂක විෂමපෝෂීන් වන බැවින් ආහාර උපස්තරය තුළට ජලවිච්ඡේදක එන්සයිම බහිස්ස්‍රාවය කර ජීර්ණ ඵල හා ජලය ආස්‍රැතියෙන් උරාගන්නා විට සෛල පුපුරා නොයා ආරක්ෂා කිරීමට සියලුම දිලීර සෛල බිත්ති ශක්තිමත් එහෙත් නම්‍යශීලී නයිට්‍රජන් අඩංගු පොලිසැකරයිඩයක් වන <b>කයිටීන් (Chitin)</b> වලින් ගොඩනැගී තිබෙනවා. අනෙක් වරණ සැලකුවොත්: <b>පෙප්ටිඩොග්ලයිකෑන්</b> යනු Bacteria අධිරාජධානියේ සෛල බිත්ති සංරචකය වන අතර, <b>සෙලියුලෝස්</b> යනු ශාක රාජධානියේ හා ඇතැම් ඇල්ගීවල සෛල බිත්ති සංරචකයයි; <b>ඇල්ජිනික් අම්ලය</b> හමුවන්නේ දුඹුරු ඇල්ගීවල (උදා: <i>Sargassum</i>) බැවින් ඒවා දිලීරවල පිහිටන්නේ නැහැ.

### MCQ 3: පහත දැක්වෙන දිලීර බීජාණු අතුරින් ආවරණයකින් පිටත <b>බහිර්ජන්‍ය (Exogenous)</b> ලෙස නිපදවනු ලබන බීජාණු යුගලය කුමක්ද?
- [ ] (1) බීජාණුධානි බීජාණු සහ අස්ක බීජාණු
- [✓] (2) කොනිඩියා සහ බැසිඩි බීජාණු
- [ ] (3) අස්ක බීජාණු සහ බැසිඩි බීජාණු
- [ ] (4) බීජාණුධානි බීජාණු සහ කොනිඩියා
> **පැහැදිලි කිරීම:** දිලීර බීජාණු නිපදවෙන ආකාරය අනුව 'අන්තර්ජන්‍ය' (වැසුණු මඩියක්/බීජාණුධානියක් ඇතුළත) සහ 'බහිර්ජන්‍ය' (විශේෂිත සූත්‍රිකාවක බාහිර කෙළවරේ විවෘතව) ලෙස දෙවර්ගයකට බෙදෙනවා. Ascomycota වංශයේ (<i>Aspergillus, Penicillium</i>) අලිංගික ප්‍රජනනයේදී කොනිඩිධර කෙළවරේ දාම ලෙස බාහිරව නිපදවෙන <b>කොනිඩියා (Conidia)</b> සහ Basidiomycota වංශයේ (<i>Agaricus</i>) ලිංගික ප්‍රජනනයේදී ගදාවක හැඩැති බැසිඩියම මතුපිට බාහිරව නිපදවෙන <b>බැසිඩි බීජාණු (Basidiospores — 4 බැගින්)</b> යන දෙවර්ගයම <b>බහිර්ජන්‍ය</b> බීජාණු වෙනවා. මීට ප්‍රතිවිරුද්ධව <i>Mucor</i> හි <b>බීජාණුධානි බීජාණු</b> (බීජාණුධානිය තුළ) සහ Ascomycota හි ලිංගික <b>අස්ක බීජාණු</b> (මඩියක් වැනි අස්කසය තුළ) නිපදවෙන්නේ <b>අන්තර්ජන්‍ය</b> ලෙසයි.

### MCQ 4: නිරාවාර, සංසෛලික (Coenocytic) දිලීර ජාලයක් දරන අතර අහිතකර පරිසර තත්ත්වවලදී පරිවෘත්තීයව නිෂ්ක්‍රිය, බහුන්‍යෂ්ටික <b>සංයෝගාණුධානියක් (Zygosporangium)</b> සාදන දිලීරය කුමක්ද?
- [ ] (1) <i>Aspergillus</i>
- [ ] (2) <i>Agaricus</i>
- [✓] (3) <i>Mucor</i>
- [ ] (4) <i>Saccharomyces</i>
> **පැහැදිලි කිරීම:** Zygomycota වංශයට අයත් <b><i>Mucor</i> (සහ <i>Rhizopus</i> / පාන් පුස්)</b> දිලීරයේ වර්ධක දිලීර සූත්‍රිකාවල හරස් බිත්ති (ආවාර) නොමැති බැවින් අඛණ්ඩ සෛල ප්ලාස්මයක් තුළ න්‍යෂ්ටි රාශියක් විසිරුණු <b>නිරාවාර සංසෛලික (Coenocytic)</b> දිලීර ජාලයක් දරනවා (ආවාර සෑදෙන්නේ ප්‍රජනක ව්‍යූහ වෙන්වන තැන්වල පමණයි). ආහාර හිඟ වීම වැනි අහිතකර තත්ත්වවලදී ප්‍රවේණිකව වෙනස් මාදිලි දෙකක ජන්මාණුධානි විලයනය වී ලිංගිකව ඝන බිත්තියක් සහිත, වියළීමට හා අධික ශීතලට ප්‍රතිරෝධී බහුන්‍යෂ්ටික <b>සංයෝගාණුධානියක් (Zygosporangium)</b> සාදනවා. <i>Aspergillus</i> හා <i>Agaricus</i> ආවාර සහිත දිලීර ජාල දරන අතර <i>Saccharomyces</i> (යීස්ට්) ඒකසෛලික අස්කොමයිසීටාවකි.

### MCQ 5: <i>Aspergillus</i>, <i>Penicillium</i> සහ <i>Saccharomyces</i> යන දිලීර ගණ තුනම අයත් වන වංශය කුමක්ද?
- [✓] (1) Ascomycota
- [ ] (2) Basidiomycota
- [ ] (3) Zygomycota
- [ ] (4) Chytridiomycota
> **පැහැදිලි කිරීම:** ආර්ථික හා වෛද්‍ය විද්‍යාත්මකව අතිශය වැදගත් වන <b><i>Aspergillus</i></b>, ප්‍රතිජීවක නිපදවන <b><i>Penicillium</i></b> සහ ඒකසෛලික යීස්ට් දිලීරය වන <b><i>Saccharomyces</i></b> යන ගණ තුනම අයත් වන්නේ 'මඩි දිලීර' (Sac fungi) ලෙස හැඳින්වෙන <b>Ascomycota වංශයටයි</b>. මොවුන්ගේ කැපී පෙනෙන පොදු ලාක්ෂණික ලක්ෂණය වන්නේ ලිංගික ප්‍රජනනයේදී මඩියක් වැනි <b>අස්කසයක් (Ascus)</b> තුළ අන්තර්ජන්‍යව <b>අස්ක බීජාණු (Ascospores — සාමාන්‍යයෙන් 8ක්)</b> නිපදවීමයි (සූත්‍රිකාමය ආකාරවල ආවාර සහිත සූත්‍රිකා හා අස්කඵල දක්නට ලැබේ). <i>Agaricus</i> අයත් වන්නේ Basidiomycota වංශයට වන අතර, <i>Mucor/Rhizopus</i> Zygomycota වංශයටත් <i>Chytridium</i> Chytridiomycota වංශයටත් අයත් වෙනවා.

### MCQ 6: ජීවන චක්‍රයේ <b>ද්වින්‍යෂ්ටික දිලීර ජාලය (Dikaryotic mycelium)</b> දීර්ඝකාලීන හා ප්‍රමුඛ අවධිය වන අතර, අලිංගික ප්‍රජනක ව්‍යූහ සුලබ නොවන දිලීර වංශය කුමක්ද?
- [ ] (1) Chytridiomycota
- [ ] (2) Zygomycota
- [ ] (3) Ascomycota
- [✓] (4) Basidiomycota
> **පැහැදිලි කිරීම:** හතු (<i>Agaricus</i>), බෝල හතු (Puffballs) සහ රාක්ක හතු (Shelf fungi) අයත් වන <b>Basidiomycota වංශයේ</b> දිලීරවල ආවාර සහිත සූත්‍රිකා පවතින අතර, එහි ජීවන චක්‍රයේ ප්ලාස්මයෝගයෙන් පසු සෑදෙන එක් සෛලයක් තුළ ඒකගුණ න්‍යෂ්ටි දෙක බැගින් (n + n) පවතින <b>ද්වින්‍යෂ්ටික දිලීර ජාලය (Dikaryotic mycelium)</b> ප්‍රධාන හා දීර්ඝකාලීනම අවධිය ලෙස පවතිනවා. පාරිසරික උත්තේජ ලැබුණු විට මෙම ද්වින්‍යෂ්ටික ජාලයෙන් සංකීර්ණ ඵල දේහ වන <b>බැසිඩිඵල (Basidiocarps / හතු)</b> සාදා තැලි මත පිහිටි බැසිඩියම්වල ලිංගික බැසිඩි බීජාණු නිපදවන අතර, අනෙක් වංශවල මෙන් අලිංගික බීජාණු සෑදීම මෙහි සුලබ නැහැ.

### MCQ 7: ආවාර සහිත (Septate) දිලීර සූත්‍රිකාවල හරස් බිත්තිවල (ආවාරවල) පිහිටි සිදුරුවල ප්‍රධාන කෘත්‍යමය වැදගත්කම කුමක්ද?
- [ ] (1) ප්‍රභාසංශ්ලේෂණය සඳහා CO<sub>2</sub> වායුව හුවමාරු කිරීම
- [✓] (2) මයිටොකොන්ඩ්‍රියා, රයිබොසෝම සහ න්‍යෂ්ටි වැනි ඉන්ද්‍රියිකාවලට සෛලයෙන් සෛලයට චලනය වීමට ඉඩ සැලසීම
- [ ] (3) කශිකාධර ශුක්‍රාණු පිටතට මුදා හැරීම
- [ ] (4) සෙලියුලෝස් තන්තු ගබඩා කිරීම
> **පැහැදිලි කිරීම:** Ascomycota සහ Basidiomycota වැනි උසස් දිලීරවල දිලීර සූත්‍රිකා හරස් බිත්ති හෙවත් <b>ආවාර (Septa)</b> මගින් සෛලවලට බෙදී පැවතුණද, එම ආවාරවල සාමාන්‍යයෙන් ශාක ප්ලාස්මබන්ධවලට වඩා බෙහෙවින් විශාල මධ්‍ය සිදුරු පිහිටා තිබෙනවා. මෙම ආවාර සිදුරු හරහා සෛල ප්ලාස්මය හා පෝෂක පමණක් නොව <b>රයිබොසෝම, මයිටොකොන්ඩ්‍රියා සහ න්‍යෂ්ටි (Nuclei) පවා එක් සෛලයක සිට යාබද සෛලයට වේගයෙන් ගලා යාමට</b> ඉඩ සලසන බැවින් දිලීර සූත්‍රිකාවේ වර්ධනය වන තුඩු වෙත පෝෂක හා ඉන්ද්‍රියිකා ක්ෂණිකව සැපයීමට හැකි වෙනවා. දිලීර විෂමපෝෂී බැවින් ප්‍රභාසංශ්ලේෂණය නොකරන අතර සෙලියුලෝස් හෝ ශුක්‍රාණු ද දරන්නේ නැහැ.

### MCQ 8: බැක්ටීරියා ආසාදනයකට ප්‍රතිකාර ලෙස ලබා දෙන පෙනිසිලින් (Penicillin) වැනි ප්‍රතිජීවකයක් දිලීර ආසාදනයකට එරෙහිව ක්‍රියා නොකිරීමට ප්‍රධාන හේතුව කුමක්ද?
- [ ] (1) දිලීර අසෛලීය ජීවීන් කාණ්ඩයක් වීම
- [✓] (2) දිලීර සූන්‍යෂ්ටික වන අතර ඒවායේ සෛල බිත්තිය පෙප්ටිඩොග්ලයිකෑන් වෙනුවට කයිටීන්වලින් සැදී තිබීම
- [ ] (3) දිලීර ප්‍රභාස්වයංපෝෂී වීම
- [ ] (4) දිලීරවල DNA වෙනුවට RNA පමණක් පැවතීම
> **පැහැදිලි කිරීම:** <i>Penicillium</i> දිලීරයෙන්ම නිපදවෙන ප්‍රතිජීවකයක් වන <b>පෙනිසිලින්</b> ක්‍රියා කරන්නේ ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටික බැක්ටීරියා සෛල බිත්තියට අනන්‍ය වූ <b>පෙප්ටිඩොග්ලයිකෑන් (Peptidoglycan)</b> හරස් බන්ධන සංශ්ලේෂණය කරන එන්සයිම නිෂේධනය කර බැක්ටීරියා සෛල බිත්තිය දුර්වල කර පුපුරුවා හැරීමෙනුයි. නමුත් <b>දිලීර යනු සූන්‍යෂ්ටික ජීවීන්</b> වන අතර (80S රයිබොසෝම දරන නිසා 70S රයිබොසෝම ඉලක්ක කරන ප්‍රතිජීවකද ක්‍රියා නොකරයි), ඒවායේ සෛල බිත්තියේ පෙප්ටිඩොග්ලයිකෑන් කිසිසේත්ම අඩංගු නොවී <b>කයිටීන්</b> වලින් තැනී ඇති නිසා පෙනිසිලින්වලට දිලීර ආසාදන විනාශ කළ නොහැකියි (ඒ සඳහා විශේෂිත ප්‍රති-දිලීර ඖෂධ ලබා දිය යුතුය).
