# අන්වීක්ෂීය ශිල්පක්‍රම, සෛලවාදය සහ ඉන්ද්‍රියිකාවල ව්‍යූහය හා කෘත්‍ය (Microscopy, Cell Theory, Prokaryotes vs Eukaryotes & Organelles)

- **Platform:** [Homeschool.lk](https://homeschool.lk/)
- **Canonical URL:** https://homeschool.lk/grade-12/biology/u02-microscopy-cell-theory-prokaryotes-and-organelles/
- **Curriculum Alignment:** National Institute of Education (NIE) Sri Lanka — Grade 12, ජීව විද්‍යාව (Biology (G.C.E. A/L)), Unit 2
- **Exam Weight:** A/L I පත්‍රයේ MCQ 3–4ක්, II පත්‍රයේ ව්‍යුහගත (අන්වීක්ෂය හා ඉන්ද්‍රියිකා හඳුනාගැනීම) සහ සම්පූර්ණ රචනා ප්‍රශ්න!
- **Official Textbook Reference:** https://nie.lk/pdffiles/tg/sGr12TG%20Biology.pdf

## කෙටි සාරාංශය / Quick Syllabus Definition (Sinhala & English)
ආලෝක අන්වීක්ෂය සහ ඉලෙක්ට්‍රෝන අන්වීක්ෂ (TEM හා SEM), විශාලනය සහ විභේදන බලය (0.2 μm vs 0.2 nm), සෛලවාදයේ ඓතිහාසික ගමන්මග, ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටික හා සූන්‍යෂ්ටික සෛලවල වෙනස්කම් සහ න්‍යෂ්ටියේ සිට සෛල සැකිල්ල හා සෛල සන්ධි දක්වා සියලුම උපසෛලීය හා බහිස්සෛලීය සංඝටකවල ව්‍යූහය හා කෘත්‍යය කතා කරන භාෂාවෙන් තේරුම් ගනිමු.

*English Summary:* Complete NIE Competencies 2.2.1 & 2.2.2 and Practicals 02 & 03: Light vs TEM/SEM microscopy, magnification & resolution, cell theory, prokaryotic vs eukaryotic cells, detailed structure & function of all organelles, cytoskeleton, cell walls & junctions, and clinical selectivity of antibiotics targeting 70S ribosomes.

## පාඩම් සටහන (Study Notes)
මිනිස් ඇසකට පියවි ඇසින් වෙන් කරලා අඳුරගන්න පුළුවන් කුඩාම දුර (විභේදන බලය) මිලිමීටර් `0.1 mm` (එනම් මයික්‍රොමීටර `100 μm`) විතර වෙනවා. හැබැයි අපේ ඇඟේ තියෙන බොහෝ සෛලවල විෂ්කම්භය `10 – 30 μm` විතරයි; බැක්ටීරියාවක් ගත්තොත් `1 – 5 μm` විතරයි! ඒ කියන්නේ **අන්වීක්ෂය (Microscope)** සොයාගන්නකම් මිනිසා දැනගෙන හිටියේවත් නැහැ අපේ ඇඟ "සෛල" කියන කුඩා කාමර ට්‍රිලියන ගණනකින් හැදිලා තියෙන්නේ කියලා!

    
      🩺 අනාගත වෛද්‍යවරයෙකු විදිහට ඔයාට මේ පාඩම ඕන වෙන්නේ ඇයි?
      පොඩ්ඩක් හිතලා බලන්න — ඔයා උගුරේ ආසාදනයක් හෝ නියුමෝනියාව හැදුණු රෝගියෙකුට **Azithromycin, Erythromycin හෝ Tetracycline වැනි ප්‍රතිජීවක (Antibiotics)** ලියලා දෙනකොට, ඒ බෙහෙත රෝගියාගේ ඇඟ ඇතුළේ ඉන්න බැක්ටීරියා විතරක් මරලා දාලා **රෝගියාගේම මිනිස් සෛලවලට කිසිම හානියක් නොකර බේරන්නේ කොහොමද?** උත්තරේ තියෙන්නේ අද පාඩමේ! බැක්ටීරියා (ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටික) සතුව තියෙන්නේ **`70S` රයිබොසෝම** හා **පෙප්ටිඩොග්ලයිකෑන් සෛල බිත්තියක්**; හැබැයි අපේ මිනිස් සෛල (සූන්‍යෂ්ටික) සයිටොසෝලයේ තියෙන්නේ **`80S` රයිබොසෝම** සහ සෛල බිත්තියක් ඇත්තෙම නැහැ! ඒ වගේම ව්‍යාධිවේදියෙක් (Pathologist) Biopsy පටක කදාවක් ආලෝක අන්වීක්ෂයෙන් බලලා පිළිකා සෛල හඳුනාගන්නෙත් මේ පාඩමේ මූලධර්මවලින්මයි!

    

    
## 1. අන්වීක්ෂීය ශිල්පක්‍රම — විශාලනය හා විභේදන බලය (නිපුණතා මට්ටම 2.2.1)

    විභාගයේදී ළමයි නිතරම පටලවා ගන්න වචන දෙකක් තමයි **විශාලනය** සහ **විභේදන බලය**. මේ දෙකේ වෙනස හරියටම දුරකථන ඡායාරූපයක් Zoom කරනවා වගේ හිතන්න: Photo එකක් ඕන තරම් Zoom කරන්න (විශාල කරන්න) පුළුවන්, හැබැයි කැමරාවේ Megapixels (විභේදන බලය) මදි නම් Photo එක බොඳ වෙලා යනවා නේද? මෙන්න නිල නිර්වචන දෙක:

    
      - **📌 විශාලනය (Magnification):** වස්තුවක සැබෑ ප්‍රමාණයට සාපේක්ෂව එහි ප්‍රතිබිම්බයේ ප්‍රමාණය කොපමණ ගුණයකින් විශාල වී ඇත්ද යන අනුපාතයයි. සංයුක්ත ආලෝක අන්වීක්ෂයකදී: **මුළු විශාලනය = උපනෙතේ විශාලනය × අවනෙතේ විශාලනය** *(උදා: `×10 × ×40 = ×400`).*

      - **📌 විභේදන බලය (Resolution / Resolving Power):** එකිනෙකට ඉතා ආසන්නව පිහිටි ලක්ෂ්‍ය දෙකක් වෙන් වෙන් වූ ලක්ෂ්‍ය දෙකක් ලෙස පැහැදිලිව හඳුනාගත හැකි **අවම දුර ප්‍රමාණයයි**. *(මතක තියාගන්න: මේ අවම දුර අඩු වෙන තරමට විභේදන බලය ඉහළයි! විභේදන බලය රඳා පවතින්නේ භාවිත කරන විකිරණයේ **තරංග ආයාමය** මතයි).*

    

    
      | 
        
          ලක්ෂණය 
          | ආලෝක අන්වීක්ෂය (Light Microscope) 
          | ඉලෙක්ට්‍රෝන අන්වීක්ෂය (TEM සහ SEM) 
        

      
      
        
          | **විකිරණ ප්‍රභවය හා කාච** 
          | දෘශ්‍ය ආලෝකය (`400–700 nm`) සහ **වීදුරු කාච** මගින් ආලෝකය වර්තනය කරයි. 
          | ඉතා කෙටි තරංග ආයාමයක් සහිත **ඉලෙක්ට්‍රෝන කදම්බයක්** සහ **විද්‍යුත් චුම්බක කාච** භාවිත කරයි. 
        

        
          | **විභේදන බලය** 
          | **`0.2 μm` (`200 nm`)** — මිනිස් ඇසට වඩා 500–1000 ගුණයකින් වැඩිය. 
          | **`0.2 nm`** පමණ (ප්‍රායෝගිකව `~2 nm`) — ආලෝක අන්වීක්ෂයට වඩා 100–1000 ගුණයකින් ඉහළයි! 
        

        
          | **උපරිම ඵලදායී විශාලනය** 
          | `×1000` සිට `×1500` දක්වා පමණ. 
          | `×100,000` සිට `×500,000+` දක්වා. 
        

        
          | **සජීවී නිදර්ශක හා වර්ණ** 
          | **සජීවී හා අජීවී යන දෙවර්ගයේම** නිදර්ශක ස්වාභාවික වර්ණවලින් හෝ වර්ණක (Methylene blue / Safranin) යොදා බැලිය හැක. 
          | ඉහළ රික්තකයක් (Vacuum) තුළ ක්‍රියා කරන බැවින් හා බැර ලෝහවලින් පිළියෙල කරන බැවින් **මියගිය (අජීවී) නිදර්ශක පමණි**; ප්‍රතිබිම්බ කළු-සුදු වේ. 
        

        
          | **TEM හා SEM වෙනස** 
          | සම්පූර්ණ සෛල/පටක කඩ හරහා ආලෝකය ගමන් කර 2D ප්‍රතිබිම්බයක් දෙයි. 
          | **TEM (සම්ප්‍රේෂණ):** ඉතා තුනී කඩ හරහා `e-` ගමන් කර **අභ්‍යන්තර අතිසියුම් ව්‍යූහය (2D)** පෙන්වයි.**SEM (පරිලෝකන):** රන් පටලයකින් ආලේපිත නිදර්ශකයේ පෘෂ්ඨයෙන් `e-` පරාවර්තනය වී **බාහිර පෘෂ්ඨයේ ත්‍රිමාණ (3D)** රූප ලබා දෙයි. 
        

      
    

    
      **🧪 ප්‍රායෝගික පරීක්ෂණ අංක 02 — ආලෝක අන්වීක්ෂ භාවිතයේ රන් නීති:**
      ලූනු / *Rhoeo* අපිචර්ම සිවියක් හෝ මුඛ කුහර ආස්තරණ සෛල තාවකාලික තෙත් කදාවක් සාදන විට **වායු බුබුළු ඇතුළු වීම වැළැක්වීමට වැසුම් පෙත්ත නැංවුම් කටුවක (Mounting needle) ආධාරයෙන් ආනතව (`45°`) තබා සෙමෙන් පහත් කළ යුතුය.** නිරීක්ෂණය සැමවිටම **අවබල අවනෙතෙන් (Low power)** ආරම්භ කළ යුතු අතර, **අධිබල අවනෙත (High power) යටතේදී කිසිවිටෙකත් දළ සීරුමාරුව (Coarse adjustment) භාවිත නොකර සියුම් සීරුමාරුව (Fine adjustment) පමණක්** භාවිත කළ යුතුය!
    

    
## 2. සෛලවාදය (Cell Theory) සහ ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටික vs සූන්‍යෂ්ටික සෛල (නිපුණතා මට්ටම 2.2.2)

    සෛලය පිළිබඳ ඓතිහාසික ගමන්මගේ විද්‍යාඥයන් 5 දෙනා පිළිවෙළින් මතක තියාගන්න:

    
      - **රොබට් හුක් (Robert Hooke — 1665):** කිරළ (Cork) පොත්තේ මළ සෛල බිත්ති නිරීක්ෂණය කර මුලින්ම *"Cell" (සෛලය)* යන නම හඳුන්වා දුන්නා.

      - **ඇන්ටන් වෑන් ලියුවන්හුක් (Anton van Leeuwenhoek — 1674):** වැඩිදියුණු කළ තනි කාච අන්වීක්ෂයකින් මුලින්ම **සජීවී තනි සෛල** (බැක්ටීරියා, ප්‍රොටොසෝවා, ශුක්‍රාණු) නිරීක්ෂණය කළා.

      - **මැතියස් ශ්ලයිඩන් (1838 — උද්භිද විද්‍යාඥයා)** සහ **තියඩෝර් ශ්වාන් (1839 — සත්ත්ව විද්‍යාඥයා):** සියලුම ශාක සහ සතුන් සෛලවලින් සෑදී ඇති බව ප්‍රකාශ කළා.

      - **රුඩොල්ෆ් වර්චොව් (Rudolf Virchow — 1855):** සියලුම නව සෛල බිහි වන්නේ කලින් පැවති සෛල විභාජනය වීමෙන් බව ප්‍රකාශ කළා!

    

    **📌 සෛලවාදයේ (Cell Theory) නිල මූලධර්ම 3:** (1) සියලුම ජීවීන් සෛල එකකින් හෝ වැඩි ගණනකින් සමන්විත වේ; (2) සෛලය යනු ජීවීන්ගේ මූලික ව්‍යූහමය හා කෘත්‍යමය ඒකකයයි; (3) සියලුම සෛල බිහි වන්නේ කලින් පැවති සෛලවල විභාජනයෙනි.

    
### ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටික (Prokaryotic) සහ සූන්‍යෂ්ටික (Eukaryotic) සෛල සංසන්දනය

    සියලුම සෛලවලට පොදු ලක්ෂණ 4ක් තියෙනවා: **ප්ලාස්ම පටලය, සයිටොසෝලය (අර්ධ තරල පූරකය), DNA වර්ණදේහ සහ රයිබොසෝම**. හැබැයි බැක්ටීරියා හා ආකියා අයත් වන ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටික සෛලත්, ප්‍රොටිස්ටා/දිලීර/ශාක/සත්ත්ව අයත් වන සූන්‍යෂ්ටික සෛලත් අතර විශාල වෙනස්කම් තියෙනවා:

    
      | 
        
          ලක්ෂණය 
          | ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටික සෛල (Bacteria & Archaea) 
          | සූන්‍යෂ්ටික සෛල (Protista, Fungi, Plantae, Animalia) 
        

      
      
        
          | **සාමාන්‍ය විෂ්කම්භය** 
          | කුඩාය (`0.5 – 5 μm` පමණ) 
          | විශාලය (`10 – 100 μm` පමණ) 
        

        
          | **න්‍යෂ්ටිය හා DNA** 
          | න්‍යෂ්ටි ආවරණයක් නැත; DNA පිහිටන ප්‍රදේශය **නියුක්ලියොයිඩය (Nucleoid)** නම් වේ. තනි වෘත්තාකාර DNA අණුවකි (බැක්ටීරියාවල හිස්ටෝන නැත; ආකියාවල ඇතැම් හිස්ටෝන ඇත). 
          | ද්විත්ව පටලමය **න්‍යෂ්ටි ආවරණයකින්** වටවූ සත්‍ය න්‍යෂ්ටියක් ඇත; හිස්ටෝන ප්‍රෝටීන සමඟ බැඳුණු රේඛීය DNA වර්ණදේහ කිහිපයකි. 
        

        
          | **රයිබොසෝම** 
          | කුඩා **`70S`** රයිබොසෝම පමණි. 
          | සයිටොසෝලයේ හා රළු ER මත විශාල **`80S`** රයිබොසෝම (මයිටොකොන්ඩ්‍රියා හා හරිතලව තුළ `70S` ඇත). 
        

        
          | **පටලමය ඉන්ද්‍රියිකා** 
          | මයිටොකොන්ඩ්‍රියා, ER, ගොල්ගි, ලයිසොසෝම, හරිතලව **කිසිවක් නැත**. 
          | සියලුම පටලමය ඉන්ද්‍රියිකා පවතී (ඉහළ ශ්‍රම විභජනයක් ඇත). 
        

        
          | **සෛල බිත්තිය හා විභාජනය** 
          | බැක්ටීරියාවල **පෙප්ටිඩොග්ලයිකෑන්** බිත්තියක් ඇත; සරල **ද්විඛණ්ඩනයෙන් (Binary fission)** බෙදේ (තර්කුවක් නොසෑදේ). 
          | ශාකවල සෙලියුලෝස්, දිලීරවල කයිටීන්, සතුන්ගේ බිත්තියක් නැත; **අනූනනය හා ඌනනය** (තර්කු ක්ෂුද්‍රනාලිකා මගින්) සිදු වේ. 
        

      
    

    
## 3. සූන්‍යෂ්ටික සෛලයේ ඉන්ද්‍රියිකා සහ උපසෛලීය සංඝටක — පියවරෙන් පියවර

    සූන්‍යෂ්ටික සෛලයක් හරියටම විවිධ දෙපාර්තමේන්තු තියෙන නවීන කර්මාන්තශාලාවක් වගේ! එකිනෙකට පරස්පර රසායනික ප්‍රතික්‍රියා (උදා: ප්‍රෝටීන හදන එකයි, ප්‍රෝටීන ජීර්ණය කරන එකයි) එකවර බාධාවකින් තොරව කරගන්න පටලමය කුටීර (Compartmentalization) උදව් වෙනවා. බලමු හැම කොටසකම ව්‍යූහය හා කෘත්‍යය:

    
      
        01
        
          **න්‍යෂ්ටිය (Nucleus — ~5 μm විෂ්කම්භය) සහ රයිබොසෝම (Ribosomes):**
          
            - **න්‍යෂ්ටිය:** පිටත හා ඇතුළත පටල දෙකකින් (`20–40 nm` පරතරයක් සහිත **න්‍යෂ්ටි ආවරණය**) වටවී ඇත. RNA හා ප්‍රෝටීන හුවමාරුව යාමනය කරන **න්‍යෂ්ටික සිදුරු සංකීර්ණ** ද, ඇතුළත පටලයට ආධාර දෙන **න්‍යෂ්ටික තලාව (Nuclear lamina — අතරමැදි සූත්‍රිකා)** ද, DNA + හිස්ටෝන සහිත **ක්‍රොමැටින්** ද, `rRNA` හා රයිබොසෝම උපඒකක නිපදවන **න්‍යෂ්ටිකාව (Nucleolus)** ද පිහිටයි. කෘත්‍යය: සෛලීය ක්‍රියා පාලනය හා ප්‍රවේණික තොරතුරු ගබඩා කිරීම.

            - **රයිබොසෝම (පටල රහිතයි!):** `rRNA` සහ ප්‍රෝටීනවලින් සෑදුණු විශාල හා කුඩා උපඒකක 2කින් යුක්තයි. නිදහස් රයිබොසෝම සයිටොසෝලයට අවශ්‍ය ප්‍රෝටීන හදන අතර, බද්ධ රයිබොසෝම (රළු ER මත) පටලවලට හා ස්‍රාවය කිරීමට අවශ්‍ය ප්‍රෝටීන සංශ්ලේෂණය කරයි.

          
        
      

      
        02
        
          **අන්තඃපටල පද්ධතිය (Endomembrane System — රළු ER, සිනිඳු ER, ගොල්ගි, ලයිසොසෝම, රික්තක):**
          
            - **රළු අන්තඃප්ලාස්මීය ජාලිකාව (RER):** පැතලි මඩි (Cisternae) මත රයිබොසෝම බැඳී ඇත. ස්‍රාවී ප්‍රෝටීන (උදා: ඉන්සියුලින්) නැවීම, කාබෝහයිඩ්‍රේට එක් කර **ග්ලයිකොප්‍රෝටීන** සෑදීම, පරිවහන ආශයිකා තැනීම සහ නව පටල නිපදවීම (සෛලයේ "පටල කර්මාන්තශාලාව") සිදු කරයි.

            - **සිනිඳු අන්තඃප්ලාස්මීය ජාලිකාව (SER):** නාලාකාරය, රයිබොසෝම නැත. කෘත්‍ය 4: **ලිපිඩ/පොස්ෆොලිපිඩ හා ස්ටෙරොයිඩ හෝමෝන සංශ්ලේෂණය**, කාබෝහයිඩ්‍රේට පරිවෘත්තිය, අක්මා සෛලවල **ඖෂධ හා විෂ ද්‍රව්‍ය විෂහරණය (Detoxification)** සහ පේශි සෛලවල **`Ca2+` අයන ගබඩා කිරීම**.

            - **ගොල්ගි උපකරණය (Golgi Apparatus):** පැතලි පටලමය මඩි ගොන්නකි; ලබන මුහුණත (***cis* face** — ER දෙසට) සහ නැව්ගත කරන මුහුණත (***trans* face**) ඇත. ER වලින් එන ප්‍රෝටීන/ලිපිඩ විකරණය කර, වර්ග කර, ලේබල් කර ආශයිකා මගින් අදාළ ගමනාන්ත වෙත යවයි; ලයිසොසෝම සාදයි; ශාකවල සෙලියුලෝස් නොවන සෛල බිත්ති පොලිසැකරයිඩ (පෙක්ටීන්, හෙමිසෙලියුලෝස්) නිපදවයි.

            - **ලයිසොසෝම (Lysosomes — සත්ත්ව සෛලවල):** ආම්ලික මාධ්‍යයේ ක්‍රියා කරන **ජලවිච්ඡේදක එන්සයිම** අඩංගු තනි පටලමය ආශයිකා වේ. භක්ෂකසෛලිකතාවෙන් ගත් ආහාර/බැක්ටීරියා ජීර්ණය, ගෙවී ගිය ඉන්ද්‍රියිකා ප්‍රතිචක්‍රීකරණය (**ස්වයංභක්ෂණය / Autophagy**) සහ ස්වයං-ජීර්ණය (Autolysis — උදා: ඉස්ගෙඩියාගේ වලිගය ක්ෂය වීම) සිදු කරයි.

            - **රික්තක (Vacuoles):** ආහාර රික්තක, මිරිදිය ප්‍රොටිස්ටාවන්ගේ ජල තුල්‍යතාව රකින **සංකෝචක රික්තක** සහ පරිණත ශාක සෛලවල **තනොප්ලාස්ටය (Tonoplast)** නම් තනි පටලයෙන් වටවූ **මධ්‍ය මහා රික්තකය** (සෛල යුෂය, ඇන්තොසයනින් වර්ණක, ශූන්‍යතා පීඩනය/සන්ධාරණය හා සෛල විශාලනය).

          
        
      

      
        03
        
          **ශක්ති පරිවර්තක ද්විත්ව පටලමය ඉන්ද්‍රියිකා (මයිටොකොන්ඩ්‍රියා හා හරිතලව) සහ පෙරොක්සිසෝම:**
          
            - **මයිටොකොන්ඩ්‍රියා (Mitochondria):** සිනිඳු පිටත පටලයක් සහ **මියර (Cristae)** ලෙස ඇතුළට නැවුණු ඇතුළත පටලයක් ඇත. ඇතුළත **පූරකය (Matrix)** තුළ වෘත්තාකාර DNA, `70S` රයිබොසෝම හා ක්‍රෙබ්ස් චක්‍රයේ එන්සයිම ඇත. ස්වායු ශ්වසනයෙන් ATP නිපදවයි.

            - **හරිතලව (Chloroplasts — ශාක හා ඇල්ගී):** ද්විත්ව පටලයකින් වටවූ **පංජරය (Stroma — DNA, 70S රයිබොසෝම හා කැල්වින් චක්‍ර එන්සයිම සහිත)** සහ ඒ තුළ පැතලි මඩි වන **තයිලකොයිඩ** ගොඩගැසීමෙන් සෑදුණු **කණිකා (Grana)** හා අන්තර්-කණිකා සූස්තර පවතී. සූර්ය ශක්තිය රසායනික ශක්තිය (සීනි) බවට හරවයි.

            - **පෙරොක්සිසෝම (Peroxisomes — තනි පටලමය, අන්තඃපටල පද්ධතියට අයත් නොවේ!):** ඔක්සිකාරක එන්සයිම මගින් මේද අම්ල හා මද්‍යසාර ඔක්සිකරණය කර විෂ සහිත **හයිඩ්‍රජන් පෙරොක්සයිඩ් (`H2O2`)** සාදා, **කැටලේස් (Catalase)** එන්සයිමය මගින් එය වහාම `H2O` හා `O2` බවට බිඳ හෙළයි! ශාක බීජවල ඇති විශේෂිත **ග්ලයොක්සිසෝම (Glyoxysomes)** මේද සීනි බවට පරිවර්තනය කරයි.

          
        
      

      
        04
        
          **සෛල සැකිල්ල (Cytoskeleton — තන්තු වර්ග 3) සහ බහිස්සෛලීය ව්‍යූහ හා සෛල සන්ධි:**
          
            - **ක්ෂුද්‍රනාලිකා (Microtubules):** **ටියුබියුලින් (Tubulin)** ප්‍රෝටීනයෙන් සෑදුණු කුහරමය ඝනකමම නාලිකා; සෛල හැඩය, ඉන්ද්‍රියිකා ගමන් මාර්ග, තර්කු තන්තු, කේන්ද්‍රදේහයේ සෙන්ට්‍රියෝල (`9×3 + 0` රටාව) සහ පක්ෂ්ම/කශිකා (**`9+2` රටාව**) සාදයි.

            - **ක්ෂුද්‍රසූත්‍රිකා / ඇක්ටින් සූත්‍රිකා (Microfilaments):** **ඇක්ටින් (Actin)** දාම දෙකක සිහින්ම තන්තු; ආතතිය දරාගැනීම, පේශි සංකෝචනය, ඇමීබාභ චලනය (ව්‍යාජ පාද), ශාක සෛල ප්ලාස්ම ප්‍රවාහය (Cytoplasmic streaming) හා සත්ත්ව සෛල විदलන ඇලිය සාදයි.

            - **අතරමැදි සූත්‍රිකා (Intermediate filaments):** කෙරටින් වැනි තන්තුමය ප්‍රෝටීන; ස්ථිර යාන්ත්‍රික ශක්තිය, න්‍යෂ්ටිය නියමිත තැන රඳවා තැබීම හා න්‍යෂ්ටික තලාව සෑදීම සිදු කරයි.

            - **බහිස්සෛලීය සංඝටක හා සෛල සන්ධි:** ශාකවල **ප්‍රාථමික බිත්තිය, පෙක්ටීන් මධ්‍ය සූස්තරය, ලිග්නින් සහිත ද්විතීයික බිත්තිය** සහ යාබද සෛල ප්ලාස්ම යා කරන **ප්ලාස්මබන්ධ (Plasmodesmata)** ඇත. සත්ත්ව සෛලවල කොලැජන්, ප්‍රෝටියොග්ලයිකෑන් හා ෆයිබ්‍රොනෙක්ටින් සහිත **බහිස්සෛලීය පූරකය (ECM — ඉන්ටෙග්‍රින් හරහා බැඳුණු)** සහ සෛල සන්ධි 3ක් ඇත: **(i) තද සන්ධි (Tight junctions — තරල කාන්දුව වළක්වයි)**, **(ii) ආසක්ත සන්ධි / ඩෙස්මොසෝම (Desmosomes — සෛල තදින් අමුණයි)** සහ **(iii) හිදැස් සන්ධි (Gap junctions — අයන හා කුඩා අණු හුවමාරු කරන සන්නිවේදන නාලිකා, උදා: හෘද පේශි)**.

          
        
      
    

    
      🔬 ඒකකය 02.3 — සෛලීය ඉන්ද්‍රියිකා හා අන්වීක්ෂ මතක සිතියම
      
        
          **අන්වීක්ෂ විභේදනය**
          LM = 0.2 μm (සජීවී/අජීවී) • TEM = 0.2 nm (අභ්‍යන්තර 2D) • SEM = බාහිර 3D පෘෂ්ඨය (මළ නිදර්ශක පමණි).
        
        
          **70S vs 80S රයිබොසෝම**
          ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටික + මයිටොකොන්ඩ්‍රියා + හරිතලව = 70S • සූන්‍යෂ්ටික සයිටොසෝලය හා RER = 80S.
        
        
          **ශාක vs සත්ත්ව සෛල**
          ශාකවල පමණි: සෙලියුලෝස් බිත්තිය, හරිතලව, මධ්‍ය මහා රික්තකය, ප්ලාස්මබන්ධ • සතුන්ගේ පමණි: ලයිසොසෝම, කේන්ද්‍රදේහ/සෙන්ට්‍රියෝල, ECM.
        
        
          **සෛල සැකිල්ලේ 3 දෙනා**
          ක්ෂුද්‍රනාලිකා (ටියුබියුලින්, 9+2 පක්ෂ්ම) • ක්ෂුද්‍රසූත්‍රිකා (ඇක්ටින්, චලන) • අතරමැදි සූත්‍රිකා (කෙරටින්, න්‍යෂ්ටික තලාව).
        
      
    

    
      **✅ පාඩම අවසන් කිරීමට පෙර ඔයාගෙන්ම අහලා බලන්න:**
      (1) සූන්‍යෂ්ටික සෛලයක DNA අඩංගු වන ඉන්ද්‍රියිකා 3 මොනවාද? *(න්‍යෂ්ටිය, මයිටොකොන්ඩ්‍රියා, හරිතලව!)*
      (2) පෙරොක්සිසෝමය අන්තඃපටල පද්ධතියට අයත් නොවන බව මතකද? දැන් දකුණු පස තියෙන **MCQ 8** උත්සාහ කරන්න!

## ව්‍යුහගත ප්‍රශ්න හා ලකුණු දීමේ පටිපාටිය (Structured Q&A Marking Scheme)
### Q1: 1. (අ) "විශාලනය" සහ "විභේදන බලය" යන පද නිර්වචනය කරන්න. (ආ) ආලෝක අන්වීක්ෂය, සම්ප්‍රේෂණ ඉලෙක්ට්‍රෝන අන්වීක්ෂය (TEM) සහ පරිලෝකන ඉලෙක්ට්‍රෝන අන්වීක්ෂය (SEM) අතර ප්‍රධාන වෙනස්කම් සසඳන්න.
**පිළිතුරු / ලකුණු කරුණු:** (අ) විශාලනය: වස්තුවක සැබෑ ප්‍රමාණයට සාපේක්ෂව එහි ප්‍රතිබිම්බයේ ප්‍රමාණයේ අනුපාතයයි. විභේදන බලය: ආසන්නව පිහිටි ලක්ෂ්‍ය දෙකක් වෙන් වෙන්ව හඳුනාගත හැකි අවම දුර ප්‍රමාණයයි.; (ආ) ආලෝක අන්වීක්ෂය දෘශ්‍ය ආලෝකය හා වීදුරු කාච යොදාගන්නා අතර විභේදන බලය 0.2 μm වේ; සජීවී හා අජීවී නිදර්ශක ස්වාභාවික වර්ණවලින් නිරීක්ෂණය කළ හැකිය.; ඉලෙක්ට්‍රෝන අන්වීක්ෂ ඉලෙක්ට්‍රෝන කදම්බයක් හා විද්‍යුත් චුම්බක කාච රික්තකයක් තුළ යොදාගන්නා අතර විභේදන බලය ~0.2 nm වේ; මළ නිදර්ශක පමණක් නිරීක්ෂණය කළ හැකිය.; TEM මගින් අතිශය තුනී කඩ හරහා ඉලෙක්ට්‍රෝන යවා අභ්‍යන්තර අතිසියුම් ව්‍යූහයේ 2D ප්‍රතිබිම්බ ලබා දෙන අතර, SEM මගින් රන් ආලේපිත පෘෂ්ඨයෙන් ඉලෙක්ට්‍රෝන පරාවර්තනය කර බාහිර පෘෂ්ඨයේ 3D ප්‍රතිබිම්බ ලබා දෙයි.

### Q2: 2. (අ) සෛලවාදයේ මූලික කරුණු තුන ලියන්න. (ආ) සිනිඳු අන්තඃප්ලාස්මීය ජාලිකාව (SER), ගොල්ගි උපකරණය සහ පෙරොක්සිසෝම යන ඉන්ද්‍රියිකාවල ප්‍රධාන කෘත්‍ය දෙක බැගින් සඳහන් කරන්න.
**පිළිතුරු / ලකුණු කරුණු:** (අ) 1. සියලුම ජීවීන් සෛල එකකින් හෝ වැඩි ගණනකින් සමන්විත වේ; 2. සෛලය ජීවීන්ගේ මූලික ව්‍යූහමය හා කෘත්‍යමය ඒකකයයි; 3. සියලුම නව සෛල කලින් පැවති සෛල විභාජනයෙන් ඇති වේ.; (ආ) SER: ලිපිඩ/ස්ටෙරොයිඩ සංශ්ලේෂණය, අක්මා සෛලවල ඖෂධ/විෂ ද්‍රව්‍ය විෂහරණය, පේශිවල Ca²⁺ අයන ගබඩා කිරීම.; ගොල්ගි උපකරණය: ER වලින් ලැබෙන ප්‍රෝටීන/ලිපිඩ විකරණය කර වර්ග කර බෙදාහැරීම, ලයිසොසෝම සෑදීම, ශාකවල සෙලියුලෝස් නොවන බිත්ති පොලිසැකරයිඩ (පෙක්ටීන්) නිපදවීම.; පෙරොක්සිසෝම: මේද අම්ල ඔක්සිකරණය සහ එහිදී සෑදෙන විෂ සහිත H₂O₂ කැටලේස් එන්සයිමය මගින් H₂O හා O₂ බවට බිඳ හෙළීම.


## බහුවරණ ප්‍රශ්න (Practice MCQs)
### MCQ 1: සංයුක්ත ආලෝක අන්වීක්ෂයක උපරිම විභේදන බලය (Resolving power) කොපමණද?
- [ ] (1) 0.1 mm
- [✓] (2) 0.2 μm (200 nm)
- [ ] (3) 0.2 nm
- [ ] (4) 10 μm
> **පැහැදිලි කිරීම:** අන්වීක්ෂයක <b>විභේදන බලය (Resolving power)</b> කියන්නේ ඉතා ළඟින් පිහිටි ලක්ෂ්‍ය දෙකක් එකට බොඳ නොවී වෙන් වූ ලක්ෂ්‍ය දෙකක් ලෙස පැහැදිලිව දැකිය හැකි අවම දුර ප්‍රමාණයටයි. සංයුක්ත ආලෝක අන්වීක්ෂයකදී දෘශ්‍ය ආලෝක කදම්බ භාවිත කරන බැවින් එහි තරංග ආයාමය මගින් විභේදනය සීමා වන අතර, එහි උපරිම විභේදන බලය <b>0.2 μm (මයික්‍රොමීටර් 0.2ක් හෙවත් 200 nm)</b> හා උපරිම විශාලනය 1000x–1500x පමණ වෙනවා (ඒ නිසා ඊට කුඩා රයිබොසෝම හෝ වෛරස ආලෝක අන්වීක්ෂයෙන් පෙනෙන්නේ නැහැ). මීට සාපේක්ෂව පියවි මිනිස් ඇසේ විභේදන බලය <b>0.1 mm</b> වන අතර, ඉලෙක්ට්‍රෝන කදම්බ භාවිත කරන ඉලෙක්ට්‍රෝන අන්වීක්ෂයේ ප්‍රායෝගික විභේදන බලය <b>2 nm</b> (සෛද්ධාන්තිකව 0.1–0.2 nm) පමණ ඉතා ඉහළ අගයක් ගන්නවා.

### MCQ 2: කෘමියෙකුගේ සංයුක්ත ඇසෙහි හෝ පරාග කණිකාවක බාහිර පෘෂ්ඨයේ සියුම් <b>ත්‍රිමාණ (3D)</b> ව්‍යූහය අධ්‍යයනය කිරීමට වඩාත්ම සුදුසු අන්වීක්ෂය කුමක්ද?
- [ ] (1) සරල අත් කාචය
- [ ] (2) සංයුක්ත ආලෝක අන්වීක්ෂය
- [ ] (3) සම්ප්‍රේෂණ ඉලෙක්ට්‍රෝන අන්වීක්ෂය (TEM)
- [✓] (4) පරිලෝකන ඉලෙක්ට්‍රෝන අන්වීක්ෂය (SEM)
> **පැහැදිලි කිරීම:** නිදර්ශකයක බාහිර පෘෂ්ඨයේ සියුම් <b>ත්‍රිමාණ (3D) මතුපිට ව්‍යූහය</b> අධි-විභේදනයකින් යුතුව නිරීක්ෂණය කිරීම සඳහා භාවිත කරන්නේ <b>පරිලෝකන ඉලෙක්ට්‍රෝන අන්වීක්ෂයයි (Scanning Electron Microscope — SEM)</b>. SEM හිදී රන් වැනි බැර ලෝහ පටලයකින් ආලේප කළ නිදර්ශකයේ මතුපිට පෘෂ්ඨය හරහා සියුම් ඉලෙක්ට්‍රෝන කදම්බයක් පරිලෝකනය (Scan) කරවන අතර, පෘෂ්ඨයෙන් පරාවර්තනය/විමෝචනය වන ද්විතීයික ඉලෙක්ට්‍රෝන මගින් ත්‍රිමාණ පෙනුමක් සහිත ඡායාරූපයක් තනනවා. මීට වෙනස්ව <b>සම්ප්‍රේෂණ ඉලෙක්ට්‍රෝන අන්වීක්ෂය (TEM)</b> මගින් ඉතා තුනී හරස්කඩක් හරහා ඉලෙක්ට්‍රෝන යවා සෛල අභ්‍යන්තරයේ අති-සියුම් ව්‍යූහය (Ultrastructure — 2D) නිරීක්ෂණය කරන අතර, ආලෝක අන්වීක්ෂවලට මෙවැනි සියුම් විභේදනයක් නොමැත.

### MCQ 3: ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටික සෛල සහ සූන්‍යෂ්ටික සෛල යන දෙවර්ගයේම <b>පොදුවේ</b> දක්නට ලැබෙන ව්‍යූහ කට්ටලය කුමක්ද?
- [ ] (1) න්‍යෂ්ටි ආවරණය, මයිටොකොන්ඩ්‍රියා, රයිබොසෝම, ප්ලාස්ම පටලය
- [✓] (2) ප්ලාස්ම පටලය, සයිටොසෝලය, DNA වර්ණදේහ, රයිබොසෝම
- [ ] (3) පෙප්ටිඩොග්ලයිකෑන් සෛල බිත්තිය, 80S රයිබොසෝම, ගොල්ගි උපකරණය
- [ ] (4) ක්ෂුද්‍රනාලිකා තර්කුව, ලයිසොසෝම, ප්ලාස්ම පටලය
> **පැහැදිලි කිරීම:** පෘථිවියේ වෙසෙන සියලුම සෛල (ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටික බැක්ටීරියා/ආකියා මෙන්ම සූන්‍යෂ්ටික ප්‍රොටිස්ටා, දිලීර, ශාක හා සත්ත්ව සෛල) පොදු පරිණාමික සම්භවයක් දරන බැවින් සෑම සෛලයකම මූලික ව්‍යූහ හතරක් පොදුවේ පවතිනවා: (1) වරණීය පාරගම්‍ය <b>ප්ලාස්ම පටලය</b>, (2) අර්ධ-තරල <b>සයිටොසෝලය</b>, (3) ජාන රැගත් <b>DNA වර්ණදේහ</b>, සහ (4) ප්‍රෝටීන සංශ්ලේෂණය කරන <b>රයිබොසෝම</b> (ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටිකයන්ගේ 70S හා සූන්‍යෂ්ටික සයිටොසෝලයේ 80S ලෙස) යන හතරයි. අනෙක් වරණවල ඇති න්‍යෂ්ටි ආවරණය, මයිටොකොන්ඩ්‍රියා, ගොල්ගි උපකරණය, ලයිසොසෝම සහ ක්ෂුද්‍රනාලිකා තර්කුව සූන්‍යෂ්ටික සෛලවලට පමණක් සීමා වන අතර, පෙප්ටිඩොග්ලයිකෑන් බිත්තිය බැක්ටීරියාවලට පමණක් සීමා වෙනවා.

### MCQ 4: ශාක පත්‍ර සෛලයක් තුළ <b>70S රයිබොසෝම</b> සහ <b>වෘත්තාකාර DNA අණු</b> දක්නට ලැබෙන්නේ කුමන ඉන්ද්‍රියිකා යුගලය තුළද?
- [ ] (1) න්‍යෂ්ටිය සහ රළු අන්තඃප්ලාස්මීය ජාලිකාව
- [ ] (2) ගොල්ගි උපකරණය සහ මධ්‍ය මහා රික්තකය
- [✓] (3) මයිටොකොන්ඩ්‍රියා සහ හරිතලව
- [ ] (4) පෙරොක්සිසෝම සහ ලයිසොසෝම
> **පැහැදිලි කිරීම:** අන්තඃසහජීවී වාදයට (Endosymbiotic theory) අනුව පූර්වජ සූන්‍යෂ්ටික සෛල විසින් ස්වායු බැක්ටීරියා හා ප්‍රභාසංශ්ලේෂක සයනොබැක්ටීරියා ගිල ගැනීමෙන් පිළිවෙළින් <b>මයිටොකොන්ඩ්‍රියා</b> සහ <b>හරිතලව</b> පරිණාමය වී තිබෙනවා. එම ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටික සම්භවය තහවුරු කරමින් මයිටොකොන්ඩ්‍රියාවේ පූරකය (Matrix) තුළත් හරිතලවයේ පංජරය (Stroma) තුළත් හිස්ටෝන ප්‍රෝටීන රහිත <b>වෘත්තාකාර DNA අණු</b> සහ <b>70S රයිබොසෝම</b> දක්නට ලැබෙන නිසා ඒවා අර්ධ-ස්වායත්ත (Semi-autonomous) ද්විත්ව පටලමය ඉන්ද්‍රියිකා ලෙස හඳුන්වනවා. න්‍යෂ්ටියේ ඇත්තේ රේඛීය DNA වන අතර RER මත ඇත්තේ 80S රයිබොසෝමයි; ගොල්ගි, රික්තක, පෙරොක්සිසෝම හා ලයිසොසෝම තුළ DNA හෝ රයිබොසෝම පිහිටන්නේ නැහැ.

### MCQ 5: අක්මා සෛල තුළ ඖෂධ හා මද්‍යසාර විෂහරණය කිරීමත්, අධිවෘක්ක ග්‍රන්ථි හා ප්‍රජනක ග්‍රන්ථි සෛල තුළ ස්ටෙරොයිඩ හෝමෝන සංශ්ලේෂණය කිරීමත් සිදු කරන ඉන්ද්‍රියිකාව කුමක්ද?
- [ ] (1) රළු අන්තඃප්ලාස්මීය ජාලිකාව (RER)
- [✓] (2) සිනිඳු අන්තඃප්ලාස්මීය ජාලිකාව (SER)
- [ ] (3) ලයිසොසෝමය
- [ ] (4) න්‍යෂ්ටිකාව (Nucleolus)
> **පැහැදිලි කිරීම:** පිටත පෘෂ්ඨයේ රයිබොසෝම සවි වී නොමැති නාලාකාර පටල ජාලය වන <b>සිනිඳු අන්තඃප්ලාස්මීය ජාලිකාව (SER)</b> ප්‍රධාන කෘත්‍ය හතරක් ඉටු කරනවා: (1) පොස්ෆොලිපිඩ, මේද හා <b>ස්ටෙරොයිඩ හෝමෝන</b> (ඊස්ට්‍රජන්, ටෙස්ටොස්ටෙරෝන්, කෝටිසෝල්) සංශ්ලේෂණය, (2) අක්මා සෛල තුළ ඖෂධ හා විෂ ද්‍රව්‍යවලට –OH කාණ්ඩ එකතු කර ජල-ද්‍රාව්‍ය කරවමින් <b>විෂහරණය (Detoxification)</b> කිරීම, (3) කාබෝහයිඩ්‍රේට පරිවෘත්තිය, සහ (4) පේශි සෛල තුළ <b>Ca<sup>2+</sup> අයන ගබඩා</b> කිරීමයි. මීට වෙනස්ව <b>RER</b> ස්‍රාවී ප්‍රෝටීන හා පටල සංශ්ලේෂණය කරන අතර, <b>ලයිසොසෝමය</b> අන්තඃසෛලීය ජීර්ණයත්, <b>න්‍යෂ්ටිකාව</b> rRNA හා රයිබොසෝම උපඒකක නිපදවීමත් සිදු කරනවා.

### MCQ 6: පහත සඳහන් ඉන්ද්‍රියිකා අතුරින් සූන්‍යෂ්ටික සෛලයේ <b>අන්තඃපටල පද්ධතියට (Endomembrane system)</b> අයත් <b>නොවන්නේ</b> කුමක්ද?
- [ ] (1) ගොල්ගි උපකරණය
- [ ] (2) ලයිසොසෝමය
- [✓] (3) පෙරොක්සිසෝමය
- [ ] (4) න්‍යෂ්ටි ආවරණය
> **පැහැදිලි කිරීම:** සූන්‍යෂ්ටික සෛලයක සෘජු භෞතික පටල අඛණ්ඩතාවයෙන් හෝ පරිවහන ආශයිකා (Transport vesicles) මගින් එකිනෙකට සම්බන්ධ වූ පටලමය ව්‍යූහ සමූහය <b>අන්තඃපටල පද්ධතිය</b> ලෙස හඳුන්වන අතර, ඊට අයත් වන්නේ <b>න්‍යෂ්ටි ආවරණය, අන්තඃප්ලාස්මීය ජාලිකාව (RER/SER), ගොල්ගි උපකරණය, ලයිසොසෝම, රික්තක සහ ප්ලාස්ම පටලය</b> පමණයි. <b>පෙරොක්සිසෝමය</b> තනි පටලයකින් වට වූ ඔක්සිකාරක ඉන්ද්‍රියිකාවක් (මේද අම්ල බිඳ හෙළීම හා H<sub>2</sub>O<sub>2</sub> නිපදවා කැටලේස් මගින් H<sub>2</sub>O බවට පත් කිරීම සිදු කරන) වුවද, එය ER හෝ ගොල්ගි උපකරණයෙන් අංකුර ලෙස හට නොගන්නා අතර සයිටොසෝලයේ නිදහස් රයිබොසෝමවලින් ප්‍රෝටීන හා ලිපිඩ ලබාගෙන තමන්ම විභාජනය වෙමින් වර්ධනය වන බැවින් අන්තඃපටල පද්ධතියට අයත් වන්නේ නැහැ.

### MCQ 7: සූන්‍යෂ්ටික පක්ෂ්ම (Cilia) හා කශිකාවල <b>9+2</b> සැකැස්ම සහ සෛල විභාජනයේදී වර්ණදේහ වෙන් කරන තර්කු තන්තු සෑදී ඇත්තේ කුමන සෛල සැකිලි සංරචකයෙන්ද?
- [ ] (1) ඇක්ටින් ක්ෂුද්‍රසූත්‍රිකාවලින්
- [✓] (2) ටියුබියුලින් ක්ෂුද්‍රනාලිකාවලින්
- [ ] (3) කෙරටින් අතරමැදි සූත්‍රිකාවලින්
- [ ] (4) කොලැජන් තන්තුවලින්
> **පැහැදිලි කිරීම:** සෛල සැකිල්ලේ (Cytoskeleton) ඝනකමින් වැඩිම (විෂ්කම්භය ~25 nm) කුහරමය නාල වන <b>ක්ෂුද්‍රනාලිකා (Microtubules)</b> ගොඩනැගී ඇත්තේ α සහ β <b>ටියුබියුලින් (Tubulin)</b> ගෝලීය ප්‍රෝටීන ද්වි-අවයවිකවලිනුයි. සූන්‍යෂ්ටික පක්ෂ්ම හා කශිකාවල මැද '9+2' සැකැස්මත්, පාදස්ථ දේහ හා සෙන්ට්‍රියෝලවල '9×3+0' සැකැස්මත්, අනූනන/ඌනන විභාජනයේදී වර්ණදේහ චලනය කරන තර්කු තන්තුත් සෑදී ඇත්තේ මෙම ටියුබියුලින් ක්ෂුද්‍රනාලිකාවලිනුයි. මීට වෙනස්ව <b>ඇක්ටින් ක්ෂුද්‍රසූත්‍රිකා</b> පේශි සංකෝචනයට හා ඇමීබාභ චලනයට ද, <b>කෙරටින් අතරමැදි සූත්‍රිකා</b> න්‍යෂ්ටි ආස්තරය සෑදීමට හා ඉන්ද්‍රියිකා ස්ථානගත කිරීමට ද දායක වන අතර, <b>කොලැජන්</b> යනු බාහිර සෛලීය පූරකයේ තන්තුවකි.

### MCQ 8: සත්ත්ව අපිච්ඡද පටකවල යාබද සෛල අතර සෛල ප්ලාස්මීය සන්නිවේදන නාලිකා සාදමින් අයන හා කුඩා අණු ගමන් කිරීමට ඉඩ සලසන (ශාක ප්ලාස්මබන්ධවලට කෘත්‍යමය ලෙස සමාන) සන්ධි වර්ගය කුමක්ද?
- [ ] (1) තද සන්ධි (Tight junctions)
- [ ] (2) ආසක්ත සන්ධි / ඩෙස්මොසෝම (Desmosomes)
- [✓] (3) හිදැස් සන්ධි (Gap junctions)
- [ ] (4) මධ්‍ය සූස්තරය (Middle lamella)
> **පැහැදිලි කිරීම:** යාබද සත්ත්ව සෛල දෙකක ප්ලාස්ම පටල හරහා විහිදෙන පටල ප්‍රෝටීන මගින් කුඩා ජලකාමී සිදුරු/නාලිකා සාදා අකාබනික අයන, සරල සීනි හා ඇමයිනෝ අම්ල සෛලයෙන් සෛලයට සෘජුවම හුවමාරු කරන සන්නිවේදන සන්ධි හඳුන්වන්නේ <b>හිදැස් සන්ධි (Gap junctions)</b> ලෙසයි (හෘද පේශි පටකයේ අන්තර්ස්ථාපිත මඬලවල විද්‍යුත් ආවේග ක්ෂණිකව පැතිරෙන්නේ මේ හරහායි; එය ශාකවල <b>ප්ලාස්මබන්ධවලට</b> කෘත්‍යමය ලෙස සමානයි). මීට වෙනස්ව <b>තද සන්ධි</b> සෛල අතරින් බාහිර සෛලීය තරලය කාන්දු වීම වළක්වන අතර, <b>ඩෙස්මොසෝම</b> රිවට් ඇණ මෙන් සෛල එකිනෙකට යාන්ත්‍රිකව තදින් සවි කරනවා; <b>මධ්‍ය සූස්තරය</b> යනු ශාක සෛල ඇලවී තබන පෙක්ටීන් ස්තරයයි.
