# ජීවයේ මහා අණු 4 — කාබෝහයිඩ්‍රේට, ලිපිඩ, ප්‍රෝටීන සහ න්‍යෂ්ටික අම්ල (The 4 Biological Macromolecules — Carbohydrates, Lipids, Proteins & Nucleic Acids)

- **Platform:** [Homeschool.lk](https://homeschool.lk/)
- **Canonical URL:** https://homeschool.lk/grade-12/biology/u02-macromolecules-carbohydrates-lipids-proteins-nucleic-acids/
- **Curriculum Alignment:** National Institute of Education (NIE) Sri Lanka — Grade 12, ජීව විද්‍යාව (Biology (G.C.E. A/L)), Unit 2
- **Exam Weight:** A/L I පත්‍රයේ MCQ 3–4ක්, II පත්‍රයේ ව්‍යුහගත ප්‍රශ්න (ආහාර පරීක්ෂා හා සංසන්දන වගු) සහ සම්පූර්ණ රචනා ප්‍රශ්නයක්!
- **Official Textbook Reference:** https://nie.lk/pdffiles/tg/sGr12TG%20Biology.pdf

## කෙටි සාරාංශය / Quick Syllabus Definition (Sinhala & English)
සෛලයක් ගොඩනගන ප්‍රධාන කාබනික සංයෝග කාණ්ඩ 4 (කාබෝහයිඩ්‍රේට, ලිපිඩ, ප්‍රෝටීන හා න්‍යෂ්ටික අම්ල), ඒවායේ තැනුම් ඒකක හා බන්ධන වර්ග, ප්‍රෝටීන ව්‍යූහ මට්ටම් 4 හා දුස්ස්වභාවීකරණය, DNA/RNA වොට්සන්-ක්‍රික් ආකෘතිය සහ විද්‍යාගාර ආහාර පරීක්ෂා 5 (බෙනඩික්ට්, නිර්ඔක්සිහාරක සීනි, අයඩින්, සුඩාන් III, බයියුරෙට්) එකම පාඩමකින් සම්පූර්ණයෙන්ම ඉගෙන ගනිමු.

*English Summary:* Complete NIE Competency 2.1.3 & Practical 01: Monosaccharides, disaccharides & polysaccharides; triglycerides, phospholipids & steroids; the 4 levels of protein structure & denaturation; DNA/RNA/ATP/NAD+/FAD; and laboratory biochemical food tests with clinical insights on sickle-cell anaemia and atherosclerosis.

## පාඩම් සටහන (Study Notes)
කලින් පාඩමෙන් අපි දැක්කා සෛලයක 70%–95%ක්ම තියෙන්නේ ජලය කියලා. එතකොට සෛලයක ජලය අයින් කළාට පස්සේ ඉතුරු වෙන වියළි කොටස (Dry mass) හැදිලා තියෙන්නේ මොනවයින්ද? **කාබන් (C) පදනම් කරගත් කාබනික අණුවලින්!** හැබැයි සෛලය ඇතුළේ මේ අණු හැදිලා තියෙන විදිහ හරියටම **Lego කැටවලින් මාලිගාවක් හදනවා වගේ** හරිම පිළිවෙළයි.

    කුඩා තැනුම් ඒකකවලට අපි කියනවා **ඒකාවයවික (Monomers)** කියලා. මේ කුඩා ඒකක ගොඩක් **විජලන ප්‍රතික්‍රියාවකින්** (Dehydration / Condensation reaction — `H2O` අණුවක් ඉවත් වෙමින්) සහසංයුජ බන්ධනවලින් දම්වැලක් වගේ එකතු වුණාම හැදෙන දැවැන්ත අණුවලට අපි **බහුඅවයවික (Polymers)** කියනවා. ආහාර ජීර්ණයේදී වගේ මේ දම්වැල ආපහු කඩන්න ඕන වුණාම `H2O` අණුවක් එකතු කරලා බිඳින එකට අපි **ජලවිච්ඡේදනය (Hydrolysis)** කියනවා. *හරිම සරලයි නේද?*

    සජීවී සෛල තුළ හමුවන ප්‍රධාන කාබනික සංයෝග කාණ්ඩ **4ක්** තියෙනවා: **(1) කාබෝහයිඩ්‍රේට, (2) ලිපිඩ, (3) ප්‍රෝටීන සහ (4) න්‍යෂ්ටික අම්ල**. *(පොඩි රහසක්: මේ 4න් **ලිපිඩ විතරක් සැබෑ බහුඅවයවිකයක් නෙමෙයි**, අනිත් 3ම බහුඅවයවික! MCQ වලදී මේක අනිවාර්යයෙන්ම අහනවා!)*

    
      🩺 අනාගත වෛද්‍යවරයෙකු විදිහට ඔයාට මේ පාඩම ඕන වෙන්නේ ඇයි?
      පොඩ්ඩක් හිතලා බලන්න — හිමොග්ලොබින් ප්‍රෝටීනයේ ඇමයිනෝ අම්ල 574න් **එකම එක ඇමයිනෝ අම්ලයක්** (6 වෙනි ස්ථානයේ ග්ලූටැමික් අම්ලය වෙනුවට වැලීන්) මාරු වුණාම රතු රුධිරාණු දෑකැත්තක් වගේ ඇද වෙලා මාරාන්තික **දෑකැති සෛල රක්තහීනතාව (Sickle-cell anaemia)** හැදෙනවා! ඒ වගේම රුධිරයේ **සංතෘප්ත මේද හා කොලෙස්ටරෝල්** වැඩි වුණාම කිරීටක ධමනිවල තැන්පත් වෙලා (Atherosclerosis) හෘදයාබාධ (Myocardial Infarction) ඇති කරන හැටිත්, දියවැඩියා රෝගියෙකුගේ මුත්‍රාවල ග්ලූකෝස් හෝ ඇල්බියුමින් ප්‍රෝටීන පරීක්ෂා කරන විද්‍යාගාර පදනමත් තියෙන්නේ අද ඔයා ඉගෙනගන්න මේ පාඩම ඇතුළෙයි!

    

    
## 1. කාබෝහයිඩ්‍රේට (Carbohydrates) — සෛලයේ ක්ෂණික ඉන්ධනය හා ව්‍යූහමය ගඩොල

    පෘථිවිය මත වඩාත්ම සුලබ කාබනික සංයෝග කාණ්ඩය තමයි කාබෝහයිඩ්‍රේට! මේවා හැදිලා තියෙන්නේ **C, H සහ O** වලින්. ජලයේ වගේම මේවායෙත් හයිඩ්‍රජන් හා ඔක්සිජන් අතර අනුපාතය **`H : O = 2 : 1`** වන අතර පොදු සූත්‍රය **`Cx(H2O)y`** වෙනවා. තැනුම් ඒකක ගණන අනුව අපි කාබෝහයිඩ්‍රේට කාණ්ඩ 3කට බෙදනවා:

    
### (අ) මොනොසැකරයිඩ (Monosaccharides — තනි සීනි ඒකක)

    කාබෝහයිඩ්‍රේටවල සරලතම ආකාරයයි. පොදු අණුක සූත්‍රය **`(CH2O)n`** (මෙහි `n = 3` සිට `7` දක්වා වෙනස් වෙනවා). මේ හැම එකක්ම **ජලයේ දියවෙන, පැණි රසැති, ස්ඵටිකමය සහ ඔක්සිහාරක සීනි (Reducing sugars)** වෙනවා!

    
      - **කාබන් ගණන අනුව:**
        
          **3C — ට්‍රයෝස (Trioses):** ග්ලිසරල්ඩිහයිඩ් (Glyceraldehyde), ඩයිහයිඩ්‍රොක්සිඇසිටෝන්. *(ප්‍රභාසංශ්ලේෂණයේ හා ශ්වසනයේ හමුවන G3P / පොස්ෆෝග්ලිසරල්ඩිහයිඩ් යනු ට්‍රයෝස ව්‍යුත්පන්නයකි).*

          - **4C — ටෙට්‍රෝස (Tetroses):** එරිත්‍රෝස් (Erythrose — ස්වභාවයේ විරලයි).

          - **5C — පෙන්ටෝස (Pentoses):** රයිබෝස් (RNA හා ATP වල), ඩිඔක්සිරයිබෝස් (DNA වල — `C5H10O4`, එක O පරමාණුවක් අඩුයි!), රිබියුලෝස් (RuBP යනු රිබියුලෝස් ව්‍යුත්පන්නයකි).

          - **6C — හෙක්සෝස (Hexoses):** ග්ලූකෝස්, ෆ්රක්ටෝස්, ගැලැක්ටෝස් (`C6H12O6` — සමාවයවික!).

        
      
      - **කාබොනයිල් කාණ්ඩය (`C=O`) අනුව:** කෙළවරේ ඇල්ඩිහයිඩ් කාණ්ඩයක් ඇත්නම් **ඇල්ඩෝස (Aldoses)** ලෙසත් *(උදා: ග්ලූකෝස්, ගැලැක්ටෝස්, රයිබෝස්, ග්ලිසරල්ඩිහයිඩ්)*, මැද කීටෝන කාණ්ඩයක් ඇත්නම් **කීටෝස (Ketoses)** ලෙසත් *(උදා: ෆ්රක්ටෝස්, රිබියුලෝස්, ඩයිහයිඩ්‍රොක්සිඇසිටෝන්)* හඳුන්වනවා.

    

    
### (ආ) ඩයිසැකරයිඩ (Disaccharides — මොනොසැකරයිඩ 2ක් එකතු වීමෙන්)

    මොනොසැකරයිඩ අණු දෙකක් අතරින් `H2O` අණුවක් ඉවත් වී (විජලන ප්‍රතික්‍රියාවකින්) **ග්ලයිකොසිඩික් බන්ධනයක් (Glycosidic bond)** සෑදීමෙන් ඩයිසැකරයිඩ හැදෙනවා. ජලයේ ද්‍රාව්‍ය, පැණි රසැති ස්ඵටික වේ:

    
      - **මෝල්ටෝස් (Maltose)** = ග්ලූකෝස් + ග්ලූකෝස් *(ප්‍රරෝහණය වන බීජවල; **ඔක්සිහාරක සීනියකි**).*

      - **සුක්‍රෝස් (Sucrose)** = ග්ලූකෝස් + ෆ්රක්ටෝස් *(උක් සීනි / ශාකවල ප්ලෝයම පරිවහන සීනිය; **නිර්ඔක්සිහාරක සීනියකි!**).*

      - **ලැක්ටෝස් (Lactose)** = ග්ලූකෝස් + ගැලැක්ටෝස් *(ක්ෂීරපායී කිරිවල ඇති සීනිය; **ඔක්සිහාරක සීනියකි**).*

    

    
      **📌 විභාග රන් කරුණ (Exam Favourite!):**
      සියලුම මොනොසැකරයිඩ, මෝල්ටෝස් සහ ලැක්ටෝස් **ඔක්සිහාරක සීනි** වේ. හැබැයි **සුක්‍රෝස් (Sucrose) සහ සියලුම පොලිසැකරයිඩ නිර්ඔක්සිහාරක (Non-reducing)** වේ! ශාක තුළ කාබෝහයිඩ්‍රේට ප්ලෝයමය ඔස්සේ පරිවහනය කරන්න ග්ලූකෝස් වෙනුවට **සුක්‍රෝස්** යොදාගන්නෙත් එය රසායනිකව අඩු ප්‍රතික්‍රියාශීලී (නිර්ඔක්සිහාරක) හා ජලයේ ද්‍රාව්‍ය නිසයි!
    

    
### (ඇ) පොලිසැකරයිඩ (Polysaccharides — මොනොසැකරයිඩ සිය දහස් ගණනක බහුඅවයවික)

    මේවා අස්ඵටික, පැණි රස නැති, සාමාන්‍යයෙන් ජලයේ දිය නොවන මහා අණු වේ. NIE සම්පත් පොතේ ඇති පොලිසැකරයිඩ 6ම මේ වගුවෙන් එක බැල්මෙන් බලාගන්න:

    
      | 
        
          පොලිසැකරයිඩය 
          | තැනුම් ඒකකය හා අතු බෙදීම 
          | ප්‍රධාන කෘත්‍යය හා හමුවන ස්ථානය 
        

      
      
        
          | **පිෂ්ටය (Starch)** 
          | `α`-ග්ලූකෝස් (අතු නොබෙදුණු හෙලික්සීය **ඇමයිලෝස්** + අතු බෙදුණු **ඇමයිලොපෙක්ටින්**) 
          | **ශාකවල ප්‍රධාන සංචිත කාබෝහයිඩ්‍රේටය** (පිෂ්ට කණිකා ලෙස). 
        

        
          | **ග්ලයිකෝජන් (Glycogen)** 
          | `α`-ග්ලූකෝස් (ඇමයිලොපෙක්ටින්වලටත් වඩා **අධික ලෙස අතු බෙදුණු** ව්‍යූහයකි) 
          | **සතුන්ගේ (අක්මාව හා පේශි) සහ දිලීරවල සංචිත කාබෝහයිඩ්‍රේටය.** 
        

        
          | **සෙලියුලෝස් (Cellulose)** 
          | `β`-ග්ලූකෝස් (අතු නොබෙදුණු ඍජු දාම සමාන්තරව H-බන්ධනවලින් බැඳී ක්ෂුද්‍ර තන්ත්‍රිකා සාදයි) 
          | **ව්‍යූහමය:** ශාක හා ඇල්ගී සෛල බිත්තියේ ප්‍රධාන සංඝටකය. 
        

        
          | **හෙමිසෙලියුලෝස් (Hemicellulose)** 
          | විවිධ පෙන්ටෝස හා හෙක්සෝස සහිත අතු බෙදුණු විෂම බහුඅවයවිකයකි 
          | **ව්‍යූහමය:** ශාක ප්‍රාථමික හා ද්විතීයික සෛල බිත්ති පූරකයේ හමුවේ. 
        

        
          | **පෙක්ටීන් (Pectin)** 
          | ගැලැක්ටියුරොනික් අම්ලය (Galacturonic acid) බහුල බහුඅවයවිකයකි 
          | **ව්‍යූහමය:** ශාක සෛල අතර **මධ්‍ය සූස්තරය (Middle lamella)** සාදා සෛල එකට අලවා තබයි. 
        

        
          | **කයිටීන් (Chitin)** 
          | **ග්ලූකොසැමීන් (Glucosamine)** — නයිට්‍රජන් (N) අඩංගු ව්‍යුත්පන්න සීනියකි! 
          | **ව්‍යූහමය:** දිලීර සෛල බිත්තිය සහ ආත්‍රොපෝඩාවන්ගේ (කෘමීන්ගේ) බාහිර සැකිල්ල. 
        

      
    

    
## 2. ලිපිඩ (Lipids) — ජලභීතික බලකොටුව සහ දිගුකාලීන ශක්ති ගබඩාව

    ලිපිඩවලත් ප්‍රධානව තියෙන්නේ **C, H, O** තමයි (පොස්ෆොලිපිඩවල `P` හා `N` ද තියෙනවා). හැබැයි කාබෝහයිඩ්‍රේටවලට වඩා ලිපිඩවල **ඔක්සිජන් ප්‍රතිශතය ඉතාම අඩුයි** (H:O අනුපාතය 2:1 නොවේ; හයිඩ්‍රජන් ගොඩක් වැඩියි!). ඒ නිසා සමාන ස්කන්ධයක් දහනය කළාම කාබෝහයිඩ්‍රේටවලට වඩා **දෙගුණයකටත් වැඩි ශක්තියක්** ලිපිඩවලින් ලැබෙනවා! සියලුම ලිපිඩ **ජලභීතික (Hydrophobic)** වන අතර ජීව විද්‍යාත්මකව වැදගත් ලිපිඩ වර්ග 3ක් තියෙනවා:

    
      - **මේද සහ තෙල් (Fats & Oils / Triacylglycerols / Triglycerides):** එක **ග්ලිසරෝල්** අණුවක (කාබන් 3ක ඇල්කොහොලයක්) හයිඩ්‍රොක්සිල් කාණ්ඩ 3 සමඟ **මේද අම්ල (Fatty acids) අණු 3ක්** විජලන ප්‍රතික්‍රියා තුනකින් (`3 H2O` ඉවත් කරමින්) **එස්ටර බන්ධන (Ester bonds) 3කින්** බැඳීමෙන් හැදෙනවා.
        
          **සංතෘප්ත මේද (Saturated fats):** මේද අම්ල දාමවල කාබන් අතර **ද්විත්ව බන්ධන නැත** (ඍජු දාම ළඟින් ඇසිරෙන නිසා කාමර උෂ්ණත්වයේදී **ඝන** වේ — උදා: බටර්, සත්ත්ව මේදය; අධිකව ගැනීමෙන් ධමනි බිත්තිවල තැන්පත් වී හෘද රෝග ඇති කරයි).

          - **අසංතෘප්ත තෙල් (Unsaturated fats/oils):** හයිඩ්‍රොකාබන් දාමයේ **`C=C` ද්විත්ව බන්ධන එකක් හෝ කිහිපයක් ඇත** (නැමීම්/kinks ඇති නිසා ළඟින් ඇසිරිය නොහැකි බැවින් කාමර උෂ්ණත්වයේදී **ද්‍රව තෙල්** වේ — උදා: ඔලිව් තෙල්, සූරියකාන්ත තෙල්, මාළු තෙල්).

        
      
      - **පොස්ෆොලිපිඩ (Phospholipids):** ග්ලිසරෝල් අණුවට මේද අම්ල **2ක්** පමණක් සම්බන්ධ වී, 3 වන කාබන් පරමාණුවට **පොස්ෆේට් කාණ්ඩයක්** (සහ කෝලීන් වැනි කුඩා ආරෝපිත කාණ්ඩයක්) බැඳී ඇත. එනම් එයට **ජලකාමී හිසක් (Hydrophilic head)** සහ **ජලභීතික වලිග 2ක් (Hydrophobic tails)** ඇත (**උභයගුණී / Amphipathic**). සියලුම සෛල පටලවල ද්විස්තරය හදන්නේ මේ පොස්ෆොලිපිඩයි!

      - **ස්ටෙරොයිඩ (Steroids):** එකිනෙකට බද්ධ වූ **කාබන් වළලු 4කින්** සමන්විත සැකිල්ලක් ඇති ලිපිඩ වේ. උදා: **කොලෙස්ටරෝල්** (සත්ත්ව සෛල පටලවල සංඝටකයක් හා අනෙක් ස්ටෙරොයිඩවල පූර්වගාමියා) සහ කශේරුක ලිංගික හෝමෝන (ඊස්ට්‍රජන්, ප්‍රොජෙස්ටරෝන්, ටෙස්ටොස්ටෙරෝන්) හා ඇල්ඩොස්ටෙරෝන් / කෝටිසෝල්.

    

    
## 3. ප්‍රෝටීන (Proteins) — ව්‍යූහ මට්ටම් 4, දුස්ස්වභාවීකරණය සහ කෘත්‍ය 7

    සෛලයක වියළි බරෙන් 50%කටත් වඩා තියෙන්නේ ප්‍රෝටීන! ප්‍රෝටීනවල මූලද්‍රව්‍ය වන්නේ **C, H, O, N** සහ බොහෝ විට **S (සල්ෆර්)**. ප්‍රෝටීන හැදෙන තැනුම් ඒකකය තමයි **ඇමයිනෝ අම්ල (Amino acids — වර්ග 20ක්)**. ඕනෑම ඇමයිනෝ අම්ලයක මධ්‍ය (`α`) කාබන් පරමාණුවට **ඇමයිනෝ කාණ්ඩයක් (`-NH2`)**, **කාබොක්සිල් කාණ්ඩයක් (`-COOH`)**, **හයිඩ්‍රජන් පරමාණුවක් (`-H`)** සහ ඇමයිනෝ අම්ලයෙන් අම්ලයට වෙනස් වන **විචල්‍ය `R` කාණ්ඩයක් (පාර්ශ්ව දාමයක්)** බැඳිලා තියෙනවා.

    ඇමයිනෝ අම්ල දෙකක් එකතු වෙනකොට එකක `-COOH` කාණ්ඩයත් අනෙකේ `-NH2` කාණ්ඩයත් අතරින් `H2O` අණුවක් ඉවත් වෙලා **පෙප්ටයිඩ බන්ධනයක් (Peptide bond)** හැදෙනවා. දැන් බලමු පොලිපෙප්ටයිඩ දාමයක් ක්‍රියාකාරී ත්‍රිමාණ ප්‍රෝටීනයක් බවට නැවෙන **ව්‍යූහ මට්ටම් 4**:

    
      
        01
        
          **ප්‍රාථමික ව්‍යූහය (Primary Structure):**
          DNA ජානය මගින් තීරණය කෙරෙන, පොලිපෙප්ටයිඩ දාමයක පෙප්ටයිඩ බන්ධනවලින් බැඳුණු **ඇමයිනෝ අම්ලවල අනන්‍ය රේඛීය අනුපිළිවෙළයි**. *(උදා: ලයිසොසයිම් හෝ ඉන්සියුලින්වල නිශ්චිත ඇමයිනෝ අම්ල අනුපිළිවෙළ).*
        
      
      
        02
        
          **ද්විතීයික ව්‍යූහය (Secondary Structure):**
          පොලිපෙප්ටයිඩ පිටකොන්දේ (`R` කාණ්ඩ අතර නොවේ!) `C=O` සහ `N-H` කාණ්ඩ අතර ක්‍රමවත් දුරකින් ඇතිවන **හයිඩ්‍රජන් බන්ධන** නිසා දාමය දඟර ගැසීම හෝ නැමීමයි. ප්‍රධාන ආකාර 2කි: **(i) `α`-හෙලික්සය (Alpha helix — උදා: හිසකෙස්වල කෙරටින්)** සහ **(ii) `β`-රැලි තලය (Beta pleated sheet — උදා: මකුළු සේදවල ෆයිබ්‍රොයින්)**.
        
      
      
        03
        
          **තෘතීයික ව්‍යූහය (Tertiary Structure):**
          ඇමයිනෝ අම්ලවල **`R` පාර්ශ්ව දාම අතර** ඇතිවන අන්තර්ක්‍රියා නිසා තනි පොලිපෙප්ටයිඩ දාමයක් නිශ්චිත ත්‍රිමාණ ගෝලීය හැඩයකට නැවීමයි. සහභාගී වන බන්ධන 4: **හයිඩ්‍රජන් බන්ධන, අයනික බන්ධන, ජලභීතික හා වැන් ඩර් වාල්ස් අන්තර්ක්‍රියා** සහ සිස්ටීන් ඇමයිනෝ අම්ල දෙකක `-SH` අතර ඇතිවන ශක්තිමත් සහසංයුජ **ඩයිසල්ෆයිඩ් පාලම් (`-S-S-`)**. *(උදා: මයෝග්ලොබින්, බොහෝ එන්සයිම).*
        
      
      
        04
        
          **චතුර්ථක ව්‍යූහය (Quaternary Structure):**
          පොලිපෙප්ටයිඩ උපඒකක **දෙකක් හෝ වැඩි ගණනක්** එකතු වී තනි ක්‍රියාකාරී ප්‍රෝටීන අණුවක් සෑදීමයි. *(උදා: පොලිපෙප්ටයිඩ දාම 3කින් හැදුණු තන්තුමය **කොලැජන් / Collagen** සහ `α` දාම 2ක් හා `β` දාම 2ක් ඇතුළු දාම 4කින් හා හීම් කාණ්ඩ 4කින් සැදුණු ගෝලීය **හිමොග්ලොබින් / Haemoglobin**).*
        
      
    

    **ප්‍රෝටීන දුස්ස්වභාවීකරණය (Denaturation):** අධික උෂ්ණත්වය, අන්ත `pH` අගයන් (ප්‍රබල අම්ල/භෂ්ම), අධික ලවණ සාන්ද්‍රණ, බැර ලෝහ අයන හෝ කාබනික ද්‍රාවක නිසා ප්‍රෝටීනයක ද්විතීයික/තෘතීයික/චතුර්ථක ව්‍යූහ පවත්වා ගන්නා දුර්වල H-බන්ධන, අයනික බන්ධන හා ඩයිසල්ෆයිඩ් බන්ධන බිඳ වැටී (**පෙප්ටයිඩ බන්ධන / ප්‍රාථමික ව්‍යූහය බිඳෙන්නේ නැත!**) ත්‍රිමාණ හැඩය වෙනස් වීමෙන් ජීව විද්‍යාත්මක ක්‍රියාකාරිත්වය නැති වී යාමයි *(උදා: බිත්තරයක් තැම්බීමේදී ඇල්බියුමින් කැටි ගැසීම, තද උණ ගත් විට එන්සයිම අක්‍රිය වීම).*

    **ප්‍රෝටීනවල ප්‍රධාන කෘත්‍ය 7 (NIE 2.1.3 — උදාහරණ සහිතව කටපාඩම් කරගන්න!):**

    
      - **1. උත්ප්‍රේරක (Catalytic):** පෙප්සින්, ඇමයිලේස්, DNA පොලිමරේස් වැනි එන්සයිම.

      - **2. ව්‍යූහමය (Structural):** සමේ හා කණ්ඩරාවල **කොලැජන්**, හිසකෙස්/නියපොතු/පිහාටුවල **කෙරටින්**, ධමනි බිත්තිවල **ඉලාස්ටින්**.

      - **3. සංචිත (Storage):** බිත්තර සුදු මදයේ **ඕවල්බියුමින් (Ovalbumin)**, කිරිවල **කේසීන් (Casein)**, ශාක බීජවල සංචිත ප්‍රෝටීන.

      - **4. පරිවහන (Transport):** රුධිරයේ `O2` ගෙන යන **හිමොග්ලොබින්**, පේශිවල **මයෝග්ලොබින්**, ප්ලාස්ම පටලයේ වාහක/නාලිකා ප්‍රෝටීන, රුධිරයේ මේද අම්ල ගෙන යන සීරම් ඇල්බියුමින්.

      - **5. හෝමෝන / සමායෝජන (Hormonal):** රුධිර ග්ලූකෝස් යාමනය කරන **ඉන්සියුලින්** සහ **ග්ලූකගන්**.

      - **6. සංකෝචක හා චාලක (Contractile & Motor):** පේශි සංකෝචනය කරන **ඇක්ටින් (Actin)** සහ **මයෝසින් (Myosin)**, පක්ෂ්ම/කශිකාවල ඩයිනීන්.

      - **7. ආරක්ෂක (Defensive):** විෂබීජ උදාසීන කරන **ප්‍රතිදේහ / ඉමියුනොග්ලොබියුලින් (Immunoglobulins)**.

    

    
## 4. න්‍යෂ්ටික අම්ල (DNA හා RNA) සහ ATP / NAD+ / FAD

    න්‍යෂ්ටික අම්ල හැදිලා තියෙන්නේ **C, H, O, N සහ P (පොස්ෆරස්)** වලින්. එහි තැනුම් ඒකකය වන්නේ **නියුක්ලියෝටයිඩයයි (Nucleotide)**. විභාගයේදී නිතර පටලවන පද 3ක් මෙන්න:

    
      - **නියුක්ලියෝසයිඩය (Nucleoside)** = **පෙන්ටෝස සීනි අණුවක් + නයිට්‍රජනීය භෂ්මයක්** *(පොස්ෆේට් කාණ්ඩයක් නැත!).*

      - **නියුක්ලියෝටයිඩය (Nucleotide)** = **පෙන්ටෝස සීනි + නයිට්‍රජනීය භෂ්මය + පොස්ෆේට් කාණ්ඩය**.
        
          නයිට්‍රජනීය භෂ්ම කාණ්ඩ 2කි: ද්විත්ව වළලු සහිත **පියුරීන (Purines — ඇඩිනීන් A සහ ගුවැනීන් G)** සහ තනි වළල්ලක් සහිත **පිරිමිඩීන (Pyrimidines — සයිටොසීන් C, තයිමීන් T, යුරැසිල් U)**.

        
      
      - **පොලිනියුක්ලියෝටයිඩය (Polynucleotide):** යාබද නියුක්ලියෝටයිඩ දෙකක සීනි සහ පොස්ෆේට් කාණ්ඩ අතර **පොස්ෆොඩයිඑස්ටර බන්ධන (Phosphodiester bonds)** මගින් `5' → 3'` දිශාවට සෑදෙන සීනි-පොස්ෆේට් පිටකොන්ද සහිත රේඛීය දාමයයි.

    

    
      | 
        
          ලක්ෂණය 
          | DNA (ඩිඔක්සිරයිබොනියුක්ලෙයික් අම්ලය) 
          | RNA (රයිබොනියුක්ලෙයික් අම්ලය) 
        

      
      
        
          | **පෙන්ටෝස සීනි වර්ගය** 
          | ඩිඔක්සිරයිබෝස් (`C5H10O4`) 
          | රයිබෝස් (`C5H10O5`) 
        

        
          | **නයිට්‍රජනීය භෂ්ම 4** 
          | ඇඩිනීන් (A), ගුවැනීන් (G), සයිටොසීන් (C), **තයිමීන් (T)** 
          | ඇඩිනීන් (A), ගුවැනීන් (G), සයිටොසීන් (C), **යුරැසිල් (U)** 
        

        
          | **ව්‍යූහය (වොට්සන්-ක්‍රික් ආකෘතිය)** 
          | ප්‍රතිසමාන්තර (`5'→3'` සහ `3'→5'`) පොලිනියුක්ලියෝටයිඩ දාම 2ක **ද්විත්ව හෙලික්සයකි** (`A=T` H-බන්ධන 2, `G≡C` H-බන්ධන 3). 
          | සාමාන්‍යයෙන් **තනි පොලිනියුක්ලියෝටයිඩ දාමයකි** (`tRNA` හා `rRNA` තුළ අනුපූරක ප්‍රදේශ නැමී H-බන්ධන සෑදිය හැක). 
        

        
          | **ප්‍රධාන කෘත්‍යය** 
          | ප්‍රවේණික තොරතුරු ගබඩා කිරීම, ස්වයං-ප්‍රතිවලිතය හා පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය. 
          | ප්‍රෝටීන සංශ්ලේෂණය: `mRNA` (පණිවුඩය ගෙන යාම), `tRNA` (ඇමයිනෝ අම්ල රැගෙන ඒම), `rRNA` (රයිබොසෝම තැනීම හා පෙප්ටයිඩ බන්ධන උත්ප්‍රේරණය). 
        

      
    

    **අනෙකුත් වැදගත් නියුක්ලියෝටයිඩ ව්‍යුත්පන්න:** **ATP / ADP** (සර්වත්‍ර ශක්ති හුවමාරු ඒකකය), **`NAD+`** සහ **`FAD`** (සෛලීය ශ්වසනයේ ඉලෙක්ට්‍රෝන හා හයිඩ්‍රජන් වාහක සහඑන්සයිම) සහ **`NADP+`** (ප්‍රභාසංශ්ලේෂණයේ ඉලෙක්ට්‍රෝන වාහකයා — NADPH සාදයි).

    
## 5. 🧪 ප්‍රායෝගික පරීක්ෂණ අංක 01 — ආහාර පරීක්ෂා 5 (NIE Practical Manual)

    II පත්‍රයේ ව්‍යුහගත ප්‍රශ්නවලදී මේ පරීක්ෂා 5හි ප්‍රතික්‍රියක, පියවර සහ **නිවැරදි වර්ණ විපර්යාසය** අකුරටම අහනවා:

    
      | 
        
          හඳුනාගන්නා සංයෝගය 
          | පරීක්ෂණය හා NIE නිල පියවර 
          | ධනාත්මක නිරීක්ෂණය (වර්ණ විපර්යාසය) 
        

      
      
        
          | **1. ඔක්සිහාරක සීනි** (ග්ලූකෝස්, ෆ්රක්ටෝස්, මෝල්ටෝස්, ලැක්ටෝස්) 
          | **බෙනඩික්ට් පරීක්ෂාව:** සීනි ද්‍රාවණයට සමාන පරිමාවක් බෙනඩික්ට් ද්‍රාවණය එක් කර ජල තාපකයක රත් කරන්න. 
          | නිල් → කොළ → කහ → තැඹිලි → **ගඩොල් රතු අවක්ෂේපය** (`Cu2O`). 
        

        
          | **2. නිර්ඔක්සිහාරක සීනි** (සුක්‍රෝස්) 
          | සුක්‍රෝස් `2 cm3` ට **තනුක `HCl 1 cm3`** දමා මිනිත්තුවක් නටවා (ජලවිච්ඡේදනය), සිසිල් කර **`NaHCO3`** වලින් උදාසීන කර (pH පත්‍රයෙන් පරීක්ෂා කර) බෙනඩික්ට් ද්‍රාවණය දමා රත් කරන්න. 
          | ආරම්භක බෙනඩික්ට් පරීක්ෂාව ඍණ වන අතර, අම්ල ජලවිච්ඡේදනය හා උදාසීන කිරීමෙන් පසු **ගඩොල් රතු අවක්ෂේපය** ලැබේ. 
        

        
          | **3. පිෂ්ටය (Starch)** 
          | **අයඩින් පරීක්ෂාව:** 1% පිෂ්ට ද්‍රාවණය `2 cm3` කට `I2/KI` ද්‍රාවණ බින්දු කිහිපයක් එක් කරන්න. 
          | දුඹුරු-කහ පැහැයේ සිට **තද නිල්-කළු පැහැය (Blue-black)**. 
        

        
          | **4. ප්‍රෝටීන (Proteins)** 
          | **බයියුරෙට් පරීක්ෂාව:** ප්‍රෝටීන ද්‍රාවණය `2 cm3` කට සමාන පරිමාවක් **5% `KOH`** (හෝ `NaOH`) දමා, **1% `CuSO4` බින්දු දෙකක්** මිශ්‍ර කරන්න (රත් කිරීම අනවශ්‍යයි!). 
          | **දම් පැහැය (Purple / Violet)** ඇති වේ. 
        

        
          | **5. ලිපිඩ / තෙල් (Lipids)** 
          | **සුඩාන් III පරීක්ෂාව:** නළයක ජලය `2 cm3` හා තෙල් `2 cm3` ගෙන **සුඩාන් III** බින්දු කිහිපයක් දමා හොඳින් කලතා තබන්න. 
          | ජල ස්තරය මත **රතු පැහැ ගැන්වුණු තෙල් ගෝලිකා / රතු තෙල් ස්තරයක්** වෙන් වී පෙනේ. 
        

      
    

    
      🧬 ඒකකය 02.2 — මහා අණු 4 හා බන්ධන මතක සිතියම
      
        
          **කාබෝහයිඩ්‍රේට → ග්ලයිකොසිඩික් බන්ධන**
          මොනො/ඩයි/පොලිසැකරයිඩ • සුක්‍රෝස් පමණක් නිර්ඔක්සිහාරක ඩයිසැකරයිඩයයි • කයිටීන් = ග්ලූකොසැමීන් (N අඩංගුයි).
        
        
          **ලිපිඩ → එස්ටර බන්ධන**
          බහුඅවයවික නොවේ! • ට්‍රයිග්ලිසරයිඩ (ශක්ති සංචිත/තාප පරිවාරක), පොස්ෆොලිපිඩ (පටල), ස්ටෙරොයිඩ (කොලෙස්ටරෝල්/හෝමෝන).
        
        
          **ප්‍රෝටීන → පෙප්ටයිඩ බන්ධන**
          ව්‍යූහ 4 (1°, 2° α/β, 3° R-කාණ්ඩ බන්ධන, 4° හිමොග්ලොබින්/කොලැජන්) • තාපය/pH මගින් දුස්ස්වභාවීකරණය.
        
        
          **න්‍යෂ්ටික අම්ල → පොස්ෆොඩයිඑස්ටර**
          DNA (ඩිඔක්සිරයිබෝස්, A-T, G-C, ද්විත්ව හෙලික්සය) vs RNA (රයිබෝස්, A-U, G-C, mRNA/tRNA/rRNA).
        
      
    

    
      **✅ පාඩම අවසන් කිරීමට පෙර ඔයාගෙන්ම අහලා බලන්න:**
      (1) සුක්‍රෝස් පරීක්ෂාවේදී තනුක `HCl` දමා රත් කළාට පසු බෙනඩික්ට් ද්‍රාවණය දැමීමට පෙර `NaHCO3` එකතු කරන්නේ ඇයි? *(ඉඟිය: බෙනඩික්ට් ප්‍රතික්‍රියාව සිදුවන්නේ ක්ෂාරීය මාධ්‍යයකදී පමණක් බැවින් අම්ලය උදාසීන කිරීමට!)*
      (2) දැන් දකුණු පස තියෙන **MCQ 8** කරලා 8/8 ගන්න!

## ව්‍යුහගත ප්‍රශ්න හා ලකුණු දීමේ පටිපාටිය (Structured Q&A Marking Scheme)
### Q1: 1. (අ) ජීවීන් තුළ හමුවන ප්‍රධාන කාබනික සංයෝග කාණ්ඩ හතර නම් කර ඒවා අතුරින් සැබෑ බහුඅවයවික නොවන කාණ්ඩය සඳහන් කරන්න. (ආ) ප්‍රෝටීනයක ව්‍යූහමය මට්ටම් හතර සහ ඒවා ස්ථායී කරන බන්ධන කෙටියෙන් දක්වන්න.
**පිළිතුරු / ලකුණු කරුණු:** (අ) කාබෝහයිඩ්‍රේට, ලිපිඩ, ප්‍රෝටීන සහ න්‍යෂ්ටික අම්ල; සැබෑ බහුඅවයවික නොවන කාණ්ඩය: ලිපිඩ.; (ආ) 1. ප්‍රාථමික ව්‍යූහය: පෙප්ටයිඩ බන්ධනවලින් බැඳුණු ඇමයිනෝ අම්ලවල නිශ්චිත රේඛීය අනුපිළිවෙළ.; 2. ද්විතීයික ව්‍යූහය: පොලිපෙප්ටයිඩ පිටකොන්දේ C=O හා N-H අතර H-බන්ධන නිසා ඇතිවන α-හෙලික්ස සහ β-රැලි තල.; 3. තෘතීයික ව්‍යූහය: ඇමයිනෝ අම්ලවල R පාර්ශ්ව දාම අතර H-බන්ධන, අයනික බන්ධන, ඩයිසල්ෆයිඩ් පාලම් සහ ජලභීතික/වැන්ඩර්වාල්ස් අන්තර්ක්‍රියා මගින් සෑදෙන ත්‍රිමාණ හැඩය; 4. චතුර්ථක ව්‍යූහය: පොලිපෙප්ටයිඩ උපඒකක දෙකක් හෝ වැඩි ගණනක් එක්වීම (උදා: හිමොග්ලොබින්, කොලැජන්).

### Q2: 2. (අ) DNA සහ RNA අතර ව්‍යූහමය හා කෘත්‍යමය වෙනස්කම් හතරක් ලියන්න. (ආ) විද්‍යාගාරයේදී දෙන ලද ද්‍රාවණයක නිර්ඔක්සිහාරක සීනි (සුක්‍රෝස්) අඩංගු බව තහවුරු කර ගන්නා පියවර පිළිවෙළින් දක්වන්න.
**පිළිතුරු / ලකුණු කරුණු:** (අ) DNA හි ඩිඔක්සිරයිබෝස් සීනි ඇති අතර RNA හි රයිබෝස් සීනි ඇත; DNA හි තයිමීන් (T) භෂ්මය ඇති අතර RNA හි යුරැසිල් (U) ඇත; DNA ප්‍රතිසමාන්තර ද්විත්ව හෙලික්සයක් වන අතර RNA බොහෝ විට තනි දාමයකි; DNA ප්‍රවේණික තොරතුරු ගබඩා කරන අතර RNA (mRNA, tRNA, rRNA) ප්‍රෝටීන සංශ්ලේෂණයට දායක වේ.; (ආ) පළමුව ද්‍රාවණයෙන් කොටසකට බෙනඩික්ට් පරීක්ෂාව සිදු කර ගඩොල් රතු අවක්ෂේපයක් නොලැබෙන බව (ඔක්සිහාරක සීනි නොමැති බව) තහවුරු කිරීම.; නැවුම් ද්‍රාවණ 2 cm³ කට තනුක HCl 1 cm³ එක් කර මිනිත්තුවක් නටවා ජලවිච්ඡේදනය කිරීම සහ සිසිල් කර NaHCO₃ එක් කර උදාසීන කිරීම (pH කඩදාසි මගින් පරීක්ෂා කිරීම).; ඉන්පසු සමාන පරිමාවක් බෙනඩික්ට් ද්‍රාවණය යොදා රත් කළ විට නිල් → කොළ → කහ → ගඩොල් රතු අවක්ෂේපය ලැබීම.


## බහුවරණ ප්‍රශ්න (Practice MCQs)
### MCQ 1: පහත දැක්වෙන කාබෝහයිඩ්‍රේට අතුරින් <b>නිර්ඔක්සිහාරක ඩයිසැකරයිඩයක් (Non-reducing disaccharide)</b> වන්නේ කුමක්ද?
- [ ] (1) මෝල්ටෝස්
- [ ] (2) ලැක්ටෝස්
- [✓] (3) සුක්‍රෝස්
- [ ] (4) ෆ්‍රක්ටෝස්
> **පැහැදිලි කිරීම:** බෙනඩික්ට් ද්‍රාවණයේ Cu<sup>2+</sup> අයන Cu<sup>+</sup> (Cu<sub>2</sub>O ගඩොල් රතු අවක්ෂේපය) බවට ඔක්සිහරණය කළ නොහැකි සීනි <b>නිර්ඔක්සිහාරක සීනි</b> ලෙස හඳුන්වනවා. <b>සුක්‍රෝස්</b> අණුව සෑදීමේදී ග්ලූකෝස් අණුවේත් ෆ්‍රක්ටෝස් අණුවේත් ක්‍රියාකාරී කාබොනයිල් කාණ්ඩ දෙකම ග්ලයිකොසිඩික බන්ධනය තැනීමට සහභාගී වී ඇති බැවින් නිදහස් ඇල්ඩිහයිඩ හෝ කීටෝන කාණ්ඩයක් නොමැති නිසා එය <b>නිර්ඔක්සිහාරක ඩයිසැකරයිඩයක්</b> වෙනවා (ශාක ප්ලෝයමය ඔස්සේ කාබෝහයිඩ්‍රේට පරිවහනය කරන්නේත් මේ නිසාමයි). මීට වෙනස්ව <b>මෝල්ටෝස්</b> හා <b>ලැක්ටෝස්</b> යනු ඔක්සිහාරක ඩයිසැකරයිඩ වන අතර, <b>ෆ්‍රක්ටෝස්</b> ඇතුළු සියලුම මොනොසැකරයිඩ ඔක්සිහාරක සීනි වෙනවා.

### MCQ 2: දිලීරවල සෛල බිත්තිය සහ කෘමීන්ගේ බාහිර සැකිල්ල සාදන නයිට්‍රජන් (N) අඩංගු ව්‍යූහමය පොලිසැකරයිඩය සහ එහි තැනුම් ඒකකය නිවැරදිව දැක්වෙන්නේ කුමන වරණයෙන්ද?
- [ ] (1) සෙලියුලෝස් — β-ග්ලූකෝස්
- [ ] (2) පෙක්ටීන් — ගැලැක්ටියුරොනික් අම්ලය
- [✓] (3) කයිටීන් — ග්ලූකොසැමීන්
- [ ] (4) ග්ලයිකෝජන් — α-ග්ලූකෝස්
> **පැහැදිලි කිරීම:** දිලීර රාජධානියේ සෛල බිත්තිය සහ ආත්‍රෝපෝඩාවන්ගේ (කෘමීන්, කකුළුවන්) බාහිර සැකිල්ල ගොඩනගන ශක්තිමත් ව්‍යූහමය පොලිසැකරයිඩය වන්නේ <b>කයිටීන් (Chitin)</b> වන අතර, එහි තැනුම් ඒකකය නයිට්‍රජන් (ඇමයිනෝ කාණ්ඩයක්) අඩංගු <b>ග්ලූකොසැමීන් (Glucosamine)</b> නම් විකරණය වූ සීනි අණුවයි. අනෙක් වරණ සැලකුවොත්: <b>සෙලියුලෝස්</b> (β-ග්ලූකෝස් බහුඅවයවිකය) සහ <b>පෙක්ටීන්</b> (ගැලැක්ටියුරොනික් අම්ල බහුඅවයවිකය) ශාක සෛල බිත්ති හා මධ්‍ය සූස්තරය තනන නමුත් ඒවායේ නයිට්‍රජන් අඩංගු වන්නේ නැහැ. <b>ග්ලයිකෝජන්</b> යනු α-ග්ලූකෝස්වලින් සෑදුණු සත්ත්ව හා දිලීර සංචිත පොලිසැකරයිඩයක් මිස ව්‍යූහමය පොලිසැකරයිඩයක් නොවෙයි.

### MCQ 3: පොස්ෆොලිපිඩ අණුවක ව්‍යූහය පිළිබඳ පහත ප්‍රකාශ අතුරින් නිවැරදි වන්නේ කුමක්ද?
- [ ] (1) ග්ලිසරෝල් අණුවකට මේද අම්ල දාම තුනක් පෙප්ටයිඩ බන්ධනවලින් බැඳී ඇත
- [ ] (2) එය සම්පූර්ණයෙන්ම ජලකාමී බහුඅවයවික අණුවකි
- [✓] (3) ග්ලිසරෝල් අණුවකට මේද අම්ල දාම 2ක් (ජලභීතික වලිග) සහ පොස්ෆේට් කාණ්ඩයක් සහිත ජලකාමී හිසක් බැඳී ඇති උභයගුණී අණුවකි
- [ ] (4) එකිනෙකට බද්ධ වූ කාබන් වළලු 4කින් සමන්විත ස්ටෙරොයිඩ ව්‍යුත්පන්නයකි
> **පැහැදිලි කිරීම:** සියලුම සෛල පටලවල මූලික ද්විස්තරය තනන <b>පොස්ෆොලිපිඩ</b> අණුවක ග්ලිසරෝල් අණුවේ කාබන් පරමාණු දෙකකට පමණක් <b>මේද අම්ල දාම දෙකක් (නිර්ධ්‍රැවීය ජලභීතික වලිග)</b> එස්ටර බන්ධනවලින් බැඳී ඇති අතර, තුන්වන හයිඩ්‍රොක්සිල් කාණ්ඩයට ඍණ ආරෝපිත <b>පොස්ෆේට් කාණ්ඩයක් (බොහෝවිට කෝලීන් වැනි කුඩා ආරෝපිත අණුවක් සමඟ — ජලකාමී හිස)</b> සම්බන්ධ වී තිබෙනවා. එකම අණුව තුළ ජලකාමී හා ජලභීතික ප්‍රදේශ දෙකම පවතින නිසා එය <b>උභයගුණී (Amphipathic)</b> අණුවක් ලෙස හඳුන්වනවා. මේද අම්ල 3ක් එස්ටර (පෙප්ටයිඩ නොවේ!) බන්ධනවලින් බැඳී ඇත්තේ ට්‍රයිඇසිල්ග්ලිසරෝල්වල වන අතර, ලිපිඩ සත්‍ය බහුඅවයවික නොවෙයි; කාබන් වළලු 4ක් ඇත්තේ කොලෙස්ටරෝල් වැනි ස්ටෙරොයිඩවලයි.

### MCQ 4: ප්‍රෝටීනයක් අධික උෂ්ණත්වයට ලක් කිරීමෙන් <b>දුස්ස්වභාවීකරණය (Denaturation)</b> වන විට බිඳ නොවැටී ආරක්ෂා වන්නේ කුමන බන්ධන සහ ව්‍යූහ මට්ටමද?
- [ ] (1) ද්විතීයික ව්‍යූහයේ හයිඩ්‍රජන් බන්ධන
- [✓] (2) ප්‍රාථමික ව්‍යූහයේ පෙප්ටයිඩ බන්ධන
- [ ] (3) තෘතීයික ව්‍යූහයේ අයනික හා ජලභීතික අන්තර්ක්‍රියා
- [ ] (4) චතුර්ථක ව්‍යූහයේ උපඒකක අතර බන්ධන
> **පැහැදිලි කිරීම:** ප්‍රෝටීනයක් අධික උෂ්ණත්වය, අන්ත pH අගයන් (ප්‍රබල අම්ල/භෂ්ම), අධික ලවණ සාන්ද්‍රණ හෝ බැර ලෝහ අයනවලට නිරාවරණය වූ විට එහි නිශ්චිත ත්‍රිමාණ හැඩය හා ජෛව විද්‍යාත්මක ක්‍රියාකාරිත්වය අහිමි වීම <b>දුස්ස්වභාවීකරණය (Denaturation)</b> නම් වෙනවා. මෙහිදී ද්විතීයික (α-හෙලික්ස හා β-රැලි තහඩු), තෘතීයික සහ චතුර්ථක ව්‍යූහ පවත්වා ගන්නා දුර්වල හයිඩ්‍රජන් බන්ධන, අයනික බන්ධන, වැන්ඩර්වාල්ස් ආකර්ෂණ හා ජලභීතික අන්තර්ක්‍රියා බිඳ වැටී පොලිපෙප්ටයිඩ දාමය දිග හැරෙනවා. නමුත් ඇමයිනෝ අම්ලවල රේඛීය අනුපිළිවෙළ රඳවා තබන <b>ප්‍රාථමික ව්‍යූහයේ ශක්තිමත් සහසංයුජ පෙප්ටයිඩ බන්ධන</b> තාපයෙන් බිඳ නොවැටෙන අතර, ඒවා බිඳෙන්නේ ප්‍රෝටියේස් එන්සයිම හෝ ප්‍රබල අම්ල මගින් සිදුවන ජලවිච්ඡේදනයේදී පමණයි.

### MCQ 5: <b>නියුක්ලියෝසයිඩයක් (Nucleoside)</b> යනු කුමක්ද?
- [✓] (1) පෙන්ටෝස සීනි අණුවක් + නයිට්‍රජනීය භෂ්මයක් (පොස්ෆේට් කාණ්ඩය රහිතව)
- [ ] (2) පෙන්ටෝස සීනි අණුවක් + පොස්ෆේට් කාණ්ඩ තුනක් පමණක්
- [ ] (3) නයිට්‍රජනීය භෂ්මයක් + පොස්ෆේට් කාණ්ඩයක් (සීනි අණුව රහිතව)
- [ ] (4) ඇමයිනෝ අම්ලයක් + පොස්ෆේට් කාණ්ඩයක්
> **පැහැදිලි කිරීම:** DNA හා RNA යන නියුක්ලෙයික් අම්ලවල තැනුම් ඒකකය වන <b>නියුක්ලියෝටයිඩයක් (Nucleotide)</b> සංරචක තුනකින් (පෙන්ටෝස සීනි + නයිට්‍රජනීය භෂ්මය + පොස්ෆේට් කාණ්ඩය) සමන්විත වෙනවා. නමුත් එහි පොස්ෆේට් කාණ්ඩය රහිතව <b>පෙන්ටෝස සීනි අණුවේ (රයිබෝස් හෝ ඩිඔක්සිරයිබෝස්) 1' කාබන් පරමාණුවට නයිට්‍රජනීය භෂ්මයක් (A, G, C, T හෝ U) පමණක් බැඳීමෙන්</b> සෑදෙන අණුව හඳුන්වන්නේ <b>නියුක්ලියෝසයිඩයක් (Nucleoside)</b> ලෙසයි (උදා: රයිබෝස් + ඇඩිනීන් = ඇඩිනොසීන්). එම නියුක්ලියෝසයිඩයේ 5' කාබන් පරමාණුවට පොස්ෆේට් කාණ්ඩ 1ක් බැඳුණු විට නියුක්ලියෝටයිඩයක් (AMP) ද, පොස්ෆේට් කාණ්ඩ 3ක් බැඳුණු විට ATP ද සෑදෙන බැවින් අනෙක් වරණ සියල්ල වැරදියි.

### MCQ 6: ද්විත්ව දාම DNA අණුවක මුළු නයිට්‍රජනීය භෂ්මවලින් 20%ක් ඇඩිනීන් (A) නම්, එම DNA අණුවේ සයිටොසීන් (C) ප්‍රතිශතය කොපමණද?
- [ ] (1) 20%
- [✓] (2) 30%
- [ ] (3) 40%
- [ ] (4) 60%
> **පැහැදිලි කිරීම:** වොට්සන්-ක්‍රික් ද්විත්ව හෙලික්ස ආකෘතියේ අනුපූරක භෂ්ම යුගලන නියමයට (Chargaff's rule) අනුව ද්විත්ව දාම DNA අණුවක සෑමවිටම <b>ඇඩිනීන් (A) ප්‍රමාණය තයිමීන් (T) ප්‍රමාණයට සමාන</b> වන අතර (හයිඩ්‍රජන් බන්ධන 2කින් බැඳේ), <b>ගුවැනීන් (G) ප්‍රමාණය සයිටොසීන් (C) ප්‍රමාණයට සමාන</b> වෙනවා (හයිඩ්‍රජන් බන්ධන 3කින් බැඳේ). මෙහි A = 20% බැවින් T ද 20%ක් වන අතර, A + T එකතුව 20% + 20% = <b>40%ක්</b> වෙනවා. එවිට ඉතිරි 100% − 40% = <b>60%</b> සමන්විත වන්නේ G සහ C යන භෂ්ම දෙකේ එකතුවෙන් (G + C = 60%) වන අතර, G = C බැවින් සයිටොසීන් (C) ප්‍රතිශතය 60% ÷ 2 = <b>30%ක්</b> වෙනවා.

### MCQ 7: විද්‍යාගාරයේදී බිත්තර සුදු මද ද්‍රාවණයක ප්‍රෝටීන හඳුනාගැනීම සඳහා සිදු කරන බයියුරෙට් පරීක්ෂාවේදී යොදාගන්නා ප්‍රතික්‍රියක සහ ලැබෙන නිරීක්ෂණය කුමක්ද?
- [ ] (1) I<sub>2</sub>/KI ද්‍රාවණය — තද නිල්-කළු පැහැය
- [ ] (2) බෙනඩික්ට් ද්‍රාවණය සමඟ රත් කිරීම — ගඩොල් රතු අවක්ෂේපය
- [✓] (3) 5% KOH ද්‍රාවණය සහ 1% CuSO<sub>4</sub> ද්‍රාවණ බින්දු — දම් පැහැය
- [ ] (4) සුඩාන් III ද්‍රාවණය — රතු පැහැති ගෝලිකා
> **පැහැදිලි කිරීම:** ප්‍රෝටීනවල පවතින <b>පෙප්ටයිඩ බන්ධන</b> හඳුනාගැනීමේ <b>බයියුරෙට් පරීක්ෂාවේදී</b> බිත්තර සුදු මද වැනි ප්‍රෝටීන ද්‍රාවණයකට සමාන පරිමාවක් <b>5% පොටෑසියම් හයිඩ්‍රොක්සයිඩ් (KOH — හෝ NaOH)</b> එක් කර භාෂ්මික කර, ඊට <b>1% කොපර් සල්ෆේට් (CuSO<sub>4</sub>)</b> බින්දු කිහිපයක් දමා මිශ්‍ර කළ විට (රත් කිරීමකින් තොරව) පැහැදිලි <b>දම් පැහැයක් (Purple/Violet)</b> ලැබෙනවා. අනෙක් ප්‍රතික්‍රියක සැලකුවොත්: <b>I<sub>2</sub>/KI ද්‍රාවණයෙන්</b> තද නිල්-කළු පැහැය ලබා දෙන්නේ <b>පිෂ්ඨය</b> හඳුනාගැනීමේදී වන අතර, <b>බෙනඩික්ට් ද්‍රාවණය</b> සමඟ ජල තාපකයේ රත් කළ විට ගඩොල් රතු අවක්ෂේපය ලබා දෙන්නේ <b>ඔක්සිහාරක සීනි</b> වලටයි; <b>සුඩාන් III</b> මගින් රතු පැහැති ගෝලිකා ලබා දෙන්නේ <b>ලිපිඩ</b> හඳුනාගැනීමේදීයි.

### MCQ 8: <b>චතුර්ථක ව්‍යූහයක් (Quaternary structure)</b> දරන ප්‍රෝටීන යුගලය පමණක් අඩංගු වරණය තෝරන්න:
- [ ] (1) මයෝග්ලොබින් සහ ලයිසොසයිම්
- [✓] (2) හිමොග්ලොබින් සහ කොලැජන්
- [ ] (3) පිෂ්ඨය සහ ග්ලයිකෝජන්
- [ ] (4) කොලෙස්ටරෝල් සහ ඉන්සියුලින්
> **පැහැදිලි කිරීම:** පොලිපෙප්ටයිඩ දාම (උපඒකක) දෙකක් හෝ වැඩි ගණනක් එකට එකතු වී එක් ක්‍රියාකාරී ප්‍රෝටීන අණුවක් සෑදීම <b>චතුර්ථක ව්‍යූහය (Quaternary structure)</b> ලෙස හඳුන්වනවා. මේ සඳහා ප්‍රධානතම උදාහරණ දෙක වන්නේ α දාම 2කින් හා β දාම 2කින් (මුළු පොලිපෙප්ටයිඩ උපඒකක 4කින් හා හීම් කාණ්ඩ 4කින්) සමන්විත ගෝලීය ප්‍රෝටීනයක් වන <b>හිමොග්ලොබින්</b> සහ සර්පිලාකාර පොලිපෙප්ටයිඩ දාම 3ක් එකිනෙක වෙළී ත්‍රිත්ව හෙලික්සයක් සාදන තන්තුමය ප්‍රෝටීනයක් වන <b>කොලැජන්</b> යන දෙකයි. මීට වෙනස්ව <b>මයෝග්ලොබින්</b> හා <b>ලයිසොසයිම්</b> තනි පොලිපෙප්ටයිඩ දාමයකින් සෑදුණු තෘතීයික ව්‍යූහ මට්ටමින් අවසන් වන ප්‍රෝටීන වන අතර, පිෂ්ඨය/ග්ලයිකෝජන් පොලිසැකරයිඩ ද, කොලෙස්ටරෝල් ස්ටෙරොයිඩ ලිපිඩයක් ද වෙනවා.
