# උඩරට රාජධානිය සහ 1818 නිදහස් සටන — 1815 ගිවිසුම, කැප්පෙටිපොළ දිසාව හා 1848 සටන (Kandyan Kingdom & 1818 Independence Struggle)

- **Platform:** [Homeschool.lk](https://homeschool.lk/)
- **Canonical URL:** https://homeschool.lk/grade-11/history/kandyan-kingdom-and-1818-rebellion/
- **Curriculum Alignment:** National Institute of Education (NIE) Sri Lanka — Grade 11, ඉතිහාසය (History), Unit 4
- **Exam Weight:** O/L ඉතිහාසය I පත්‍රයේ MCQ 3–4ක්, සිතියම් ස්ථාන (මැදමහනුවර/වෙල්ලස්ස/මාතලේ) හා II පත්‍රයේ අනිවාර්ය රචනා ප්‍රශ්නයක්
- **Official Textbook Reference:** https://www.edupub.gov.lk/SelectSyllabuss.php

## කෙටි සාරාංශය / Quick Syllabus Definition (Sinhala & English)
1803 බ්‍රිතාන්‍ය ආක්‍රමණයේ පරාජය, ජෝන් ඩොයිලිගේ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික උපායමාර්ග, 1815 මාර්තු 2 උඩරට ගිවිසුමෙන් සිංහල රාජවංශය අවසන් වීම, 1818 ඌව-වෙල්ලස්ස පළමු නිදහස් සටනේ හේතු, මොනරවිල කැප්පෙටිපොළ දිසාවගේ නායකත්වය සහ 1848 දෙවන නිදහස් සටන 11 ශ්‍රේණිය ඉතිහාසය පෙළපොතට අනුකූලව විමසා බැලේ.

*English Summary:* Grade 11 History Unit 4 covering the fall of the Kandyan Kingdom, John D’Oyly’s diplomacy, the Kandyan Convention of 2 March 1815, the 1818 Uva-Wellassa Great Rebellion under Monarawila Keppetipola, and the 1848 struggle.

## පාඩම් සටහන (Study Notes)
### 1. උඩරට රාජධානිය යටත් කර ගැනීමේ පසුබිම සහ 1815 උඩරට ගිවිසුම

1796 දී ලන්දේසීන් සතුව පැවති මුහුදුබඩ පළාත් අත්පත් කරගත් බ්‍රිතාන්‍යයන්ට දිවයිනේ සම්පූර්ණ දේශපාලන හා ආර්ථික බලය තහවුරු කර ගැනීමට (කොළඹ-ත්‍රිකුණාමලය ගොඩබිම් මාර්ගය හා කුරුඳු/වෙළඳ කටයුතු සඳහා) ස්වාධීනව පැවති **උඩරට රාජධානිය (කන්ද උඩරට)** යටත් කර ගැනීමට අවශ්‍ය විය.

  - **1803 ආක්‍රමණයේ පරාජය:** **ෆ්‍රෙඩ්රික් නෝර්ත්** ආණ්ඩුකාරවරයා යටතේ **මේජර් ඩේවි** මෙහෙයවූ බ්‍රිතාන්‍ය හමුදාව උඩරට කඳුකර භූ විෂමතාව, ගරිල්ලා සටන් ක්‍රම හා මැලේරියා උණ නිසා **ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජුගේ** හමුදා හමුවේ දරුණු පරාජයක් ලැබීය. (1805 තෝමස් මේට්ලන්ඩ් යුද්ධය වෙනුවට රාජ්‍යතාන්ත්‍රික ක්‍රමෝපායකට යොමු විය.)

  - **ජෝන් ඩොයිලිගේ (John D'Oyly) උපායමාර්ගය සහ අභ්‍යන්තර බෙදීම:** සිංහල භාෂාව මැනවින් උගත් බ්‍රිතාන්‍ය භාෂා පරිවර්තක ජෝන් ඩොයිලි, රජු සහ උඩරට රදල ප්‍රධානීන් (පිළිමතලාවේ, ඇහැලේපොළ, මොල්ලිගොඩ) මෙන්ම භික්ෂූන් වහන්සේලා අතර හටගත් විරසකය තියුණු ලෙස ප්‍රයෝජනයට ගත්තේය.

  - **1815 ආක්‍රමණය හා 1815 මාර්තු 02 උඩරට ගිවිසුම:** **රොබට් බ්‍රවුන්රිග්** ආණ්ඩුකාරවරයා 1815 ජනවාරියේ උඩරට ආක්‍රමණය කළ අතර 1815 පෙබරවාරි 18 දින **මැදමහනුවර බෝමුරේ උඩුපිටිය ආරච්චිගේ නිවසේදී** ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජු අත්අඩංගුවට ගෙන ඉන්දියාවේ වෙල්ලෝර් වෙත පිටුවහල් කෙරිණි. 1815 මාර්තු 2 දින මහනුවර **මඟුල් මඩුවේදී** බ්‍රවුන්රිග් සහ උඩරට රදල ප්‍රධානීන් අතර **වගන්ති 12කින් යුත් උඩරට ගිවිසුම** අත්සන් තැබීමෙන් වසර 2,300කට අධික ස්වාධීන රාජාණ්ඩුව අවසන් විය (5 වන වගන්තියෙන් බුද්ධාගම උල්ලංඝනය නොකළ හැකි ලෙස ආරක්ෂා කරන බවට ප්‍රතිඥා දෙන ලදී).

### 2. 1817–1818 පළමු නිදහස් සටන (ඌව-වෙල්ලස්ස මහ කැරැල්ල)

  | 
    
      අංශය 
      | මූලික ඓතිහාසික කරුණු (edupub.gov.lk 11 ශ්‍රේණිය පෙළපොත) 
    

  
  
    
      | **දිගුකාලීන හා ආසන්න හේතු** 
      | 
        • සිංහල රජෙකු නොමැති වීමේ අඩුව ("මහනුවර ගොස් රජු දැකගැනීමට" නොහැකි වීම) හා බ්‍රිතාන්‍ය සොල්දාදුවන් බෞද්ධ සිද්ධස්ථානවලට හා භික්ෂූන්ට නිසි ගෞරව නොදැක්වීම.
        • රදල ප්‍රධානීන්ගේ සම්ප්‍රදායික වරප්‍රසාද හා ආදායම් අහිමි වීම.
        • **ආසන්නතම හේතුව:** වෙල්ලස්සේ සිංහල මඩිගේ මුහන්දිරම් තනතුරට බ්‍රිතාන්‍යයන්ට පක්ෂපාතී **හජ්ජි මරක්කල මුහන්දිරම්** පත් කිරීම සහ නායක්කාර් වංශිකයෙකු ලෙස පෙනී සිටි **දොරේසාමි (විල්බාවේ)** රජකමට ඉදිරිපත් වීම.
       
    

    
      | **වීර නායකත්වය** 
      | 
        • 1817 ඔක්තෝබර් මස වෙල්ලස්සේ බදුල්ල උප ඒජන්ත **ඩග්ලස් විල්සන්** ඊතල පහරකින් මිය යාමත් සමඟ සටන ඇවිළිණි.
        • සටන මැඩපැවැත්වීමට බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් යවන ලද ඌව දිසාවේ වූ **මොනරවිල කැප්පෙටිපොළ දිසාව** අලුපොතදී බ්‍රිතාන්‍ය අවි ආයුධ හා සෙබළුන් ආපසු හරවා යවා දේශප්‍රේමී සටන්කාමීන්ගේ නායකත්වය භාර ගත්තේය!
        • සෙසු නායකයෝ: **මඩුගල්ලේ දිසාව, කිවුලේගෙදර මොහොට්ටාල, කොහුකුඹුරේ රටේ රාල, බූටෑවේ රටේ රාල, පිළිමතලාවේ (කණිෂ්ඨ)** හා **වාරියපොළ ශ්‍රී සුමංගල හිමි** (දළදා වහන්සේ සඟවාගෙන සටන්කරුවන්ට රැගෙන යාම).
       
    

    
      | **අසාර්ථක වීමට හේතු සහ ප්‍රතිඵල** 
      | 
        • **මොල්ලිගොඩ මහ අදිකාරම්** හා එක්නැලිගොඩ බ්‍රිතාන්‍යයන්ට පක්ෂපාතී වීම නිසා කොළඹ-මහනුවර සැපයුම් මාර්ගය බ්‍රිතාන්‍යයන්ට විවෘතව පැවතීම.
        • ඉන්දියාවෙන් අතිරේක බ්‍රිතාන්‍ය හමුදා කැඳවීම හා ඌව-වෙල්ලස්ස ගම්බිම්, හරකබාන හා වාරි පද්ධති ගිනිබත් කළ කෲර මර්දනය, දොරේසාමි රාජකීයයෙකු නොවන බව හෙළි වීමෙන් සටන්කාමීන් අසමගි වීම.
        • 1818 නොවැම්බර් 26 දින **බෝගම්බරදී කැප්පෙටිපොළ හා මඩුගල්ලේ වීරවරයන් හිස ගසා මරා දැමීම** සහ **1818 නොවැම්බර් 21 ප්‍රකාශනය** මඟින් රදල බලතල කප්පාදු කර උඩරට සෘජු බ්‍රිතාන්‍ය පාලනයට යටත් කිරීම.
       
    

  

### 3. 1848 දෙවන නිදහස් සටන (මාතලේ සහ කුරුණෑගල)

1818 සටන රදල ප්‍රභූ නායකත්වයෙන් මෙහෙයවූ අතර 1848 සටන **සාමාන්‍ය ජනතා නායකත්වයෙන්** පැනනැඟුණි. **කෝල්බෲක් ප්‍රතිසංස්කරණවලින්** පසු වතු වගාව සඳහා මුඩුබිම් පනත මඟින් ගැමි ඉඩම් අත්පත් කර ගැනීමත්, **ටොරින්ටන් සාමි (Governor Torrington)** පැනවූ **තුවක්කු බද්ද, බලු බද්ද, කරත්ත බද්ද, සාප්පු බද්ද හා ඇඟ බද්ද (මංමාවත් ආඥා පනත)** වැනි පීඩාකාරී බදු නිසාත් **වීර පුරන් අප්පු (ෆ්‍රැන්සිස්කු ප්‍රනාන්දු)**, **ගොංගාලේගොඩ බණ්ඩා** සහ **ඩිංගිරාල** යන ජන නායකයන් යටතේ මාතලේ හා කුරුණෑගලදී මෙම සටන ඇති විය.

  **විභාග ඉඟිය (1818 සහ 1848 සංසන්දනය):** O/L II පත්‍රයේදී 1818 හා 1848 සටන් දෙකෙහි ස්වභාවයේ වෙනස ඇසූ විට: **1818 සටන සම්ප්‍රදායික රදල ප්‍රධානීන්ගේ නායකත්වයෙන්** රාජාණ්ඩුව නැවත පිහිටුවීමට ඇති වූවක් බවත්, **1848 සටන වතු වගාව හා ටොරින්ටන්ගේ බදු බරට එරෙහිව පොදු ජනතා නායකත්වයෙන්** (පුරන් අප්පු, ගොංගාලේගොඩ බණ්ඩා) ඇති වූවක් බවත් පැහැදිලිව දක්වන්න!

## ව්‍යුහගත ප්‍රශ්න හා ලකුණු දීමේ පටිපාටිය (Structured Q&A Marking Scheme)
### Q1: (i) 1803 දී උඩරට ආක්‍රමණය කළ බ්‍රිතාන්‍ය ආණ්ඩුකාරවරයා සහ 1815 දී උඩරට යටත් කරගත් බ්‍රිතාන්‍ය ආණ්ඩුකාරවරයා නම් කරන්න. (ii) 1815 දී බ්‍රිතාන්‍යයන්ට ලේ වැගිරීමකින් තොරව පහසුවෙන් උඩරට රාජධානිය යටත් කර ගැනීමට හැකි වූ හේතු තුනක් පැහැදිලි කරන්න.
**පිළිතුරු / ලකුණු කරුණු:** (i) 1803 ආණ්ඩුකාරවරයා: ෆ්‍රෙඩ්රික් නෝර්ත්; 1815 ආණ්ඩුකාරවරයා: රොබට් බ්‍රවුන්රිග්.; (ii) 1. ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජු සහ උඩරට රදල ප්‍රධානීන් (ඇහැලේපොළ, පිළිමතලාවේ ආදීන්) අතර ඇති වූ දැඩි අභ්‍යන්තර බල අරගලය සහ රජුගේ ඇතැම් දැඩි දඬුවම් නිසා මහජන අප්‍රසාදය ඇති වීම.; 2. ජෝන් ඩොයිලි සිංහල භාෂාව හා සිරිත් විරිත් ඉගෙන ඔත්තු ජාලයක් මඟින් රදල ප්‍රධානීන් හා භික්ෂූන් රහසිගතව බ්‍රිතාන්‍ය පාර්ශ්වයට නම්මා ගැනීම.; 3. ඇහැලේපොළ හා මොල්ලිගොඩ වැනි ප්‍රධානීන් බ්‍රිතාන්‍ය හමුදාවට කඳුකර මාර්ග පෙන්වා දෙමින් සෘජු සහාය ලබා දීම.

### Q2: 1818 උඩරට පළමු නිදහස් සටන ඇති වීමට බලපෑ හේතු තුනක් සහ එම සටන අසාර්ථක වීමට බලපෑ හේතු තුනක් සාකච්ඡා කරන්න.
**පිළිතුරු / ලකුණු කරුණු:** ඇති වීමට හේතු: (1) 1815 ගිවිසුමට පටහැනිව බුදුදහමට හා භික්ෂූන්ට නිසි රාජ්‍ය අනුග්‍රහය නොලැබීම, (2) රදල ප්‍රධානීන්ගේ අධිකරණ බලතල හා ආදායම් අහිමි වීම, (3) වෙල්ලස්සේ මඩිගේ මුහන්දිරම් ධුරයට හජ්ජි මුහන්දිරම් පත් කිරීම.; අසාර්ථක වීමට හේතු: (1) මොල්ලිගොඩ මහ අදිකාරම් බ්‍රිතාන්‍යයන්ට පක්ෂපාතී වීම නිසා කොළඹ-මහනුවර සැපයුම් මාර්ගය ආරක්ෂා වීම, (2) නවීන ගිනි අවි හා ඉන්දියාවෙන් ගෙන්වූ අතිරේක බ්‍රිතාන්‍ය හමුදාවලට සාපේක්ෂව සිංහල සටන්කරුවන්ට ප්‍රමාණවත් අවි හා වෙඩිබෙහෙත් හිඟ වීම, (3) දොරේසාමි සැබෑ රාජ වංශිකයෙකු නොවන බව හෙළි වීමෙන් නායකයන් අතර මතභේද ඇති වීම හා බ්‍රිතාන්‍යයන්ගේ දරුණු ගම්බිම් විනාශ කිරීමේ ප්‍රතිපත්තිය.


## බහුවරණ ප්‍රශ්න (Practice MCQs)
### MCQ 1: 1815 දී උඩරට රාජධානිය යටත් කර ගැනීම සඳහා සිංහල භාෂාව හදාරා රදල ප්‍රධානීන් සමඟ රහසිගත සබඳතා ගොඩනැඟූ බ්‍රිතාන්‍ය රාජ්‍යතාන්ත්‍රික නිලධාරියා කවුද?
- [ ] (1) මේජර් ඩේවි
- [✓] (2) ජෝන් ඩොයිලි (John D'Oyly)
- [ ] (3) හියු ක්ලෙග්හෝන්
- [ ] (4) විලියම් කෝල්බෲක්
> **පැහැදිලි කිරීම:** ප්‍රධාන භාෂා පරිවර්තක වූ ජෝන් ඩොයිලි උඩරට රදල ප්‍රධානීන් සමඟ රහසිගත ලිපි හුවමාරු කරමින් 1815 උඩරට යටත් කර ගැනීමේ සැලැස්ම මෙහෙයවීය.

### MCQ 2: 1815 මාර්තු 02 දින අත්සන් තබන ලද උඩරට ගිවිසුමේ 5 වන වගන්තියෙන් අවධාරණය කරන ලද සුවිශේෂී කරුණ කුමක්ද?
- [ ] (1) රාජකාරි ක්‍රමය වහාම අහෝසි කිරීම
- [✓] (2) බුද්ධාගම සහ භික්ෂූන් වහන්සේලා හා විහාරස්ථාන උල්ලංඝනය නොකළ හැකි ලෙස ආරක්ෂා කර පෝෂණය කිරීම
- [ ] (3) කෝපි හා තේ වගාව සඳහා මුඩුබිම් පනත ක්‍රියාත්මක කිරීම
- [ ] (4) ව්‍යවස්ථාදායක හා විධායක සභා පිහිටුවීම
> **පැහැදිලි කිරීම:** උඩරට ගිවිසුමේ ප්‍රකට 5 වන වගන්තියෙන් බුද්ධාගම උල්ලංඝනය කළ නොහැකි ලෙස සුරක්ෂිත කොට එහි චාරිත්‍ර හා විහාරස්ථාන ආරක්ෂා කරන බවට පොරොන්දු විය.

### MCQ 3: 1817 ඔක්තෝබර් මස වෙල්ලස්ස ප්‍රදේශයෙන් 1818 පළමු නිදහස් සටන ඇවිළී යාමට තුඩු දුන් ආසන්නතම හේතුව කුමක්ද?
- [ ] (1) ටොරින්ටන් සාමි විසින් තුවක්කු බද්ද හා බලු බද්ද පැනවීම
- [✓] (2) වෙල්ලස්සේ මඩිගේ මුහන්දිරම් තනතුරට හජ්ජි මුහන්දිරම් පත් කිරීම
- [ ] (3) ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජු මැදමහනුවරදී අත්අඩංගුවට ගැනීම
- [ ] (4) කෝල්බෲක් කොමිසම දිවයිනට පැමිණීම
> **පැහැදිලි කිරීම:** වෙල්ලස්සේ සම්ප්‍රදායික සිංහල ප්‍රධානීන් නොසලකා හරිමින් හජ්ජි මුහන්දිරම් එම ප්‍රදේශයේ මඩිගේ මුහන්දිරම් ලෙස පත් කිරීම සටනේ ආසන්නතම ගිනි පුපුර විය.

### MCQ 4: බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් කැරැල්ල මැඩපැවැත්වීමට යවනු ලැබූවද, අලුපොතදී බ්‍රිතාන්‍ය අවි ආයුධ ආපසු භාර දී දේශප්‍රේමී සටන්කාමීන්ගේ නායකත්වය ගත් වීරවරයා කවුද?
- [ ] (1) මොල්ලිගොඩ මහ අදිකාරම්
- [✓] (2) මොනරවිල කැප්පෙටිපොළ දිසාව
- [ ] (3) වීර පුරන් අප්පු
- [ ] (4) ගොංගාලේගොඩ බණ්ඩා
> **පැහැදිලි කිරීම:** ඌව දිසාවේ වූ මොනරවිල කැප්පෙටිපොළ දිසාව තමා රැගෙන ගිය බ්‍රිතාන්‍ය අවි හා සෙබළුන් ආපසු හරවා යවා ස්වදේශික සටන්කරුවන්ට එක් වූ උදාර ජාතික වීරවරයෙකි.

### MCQ 5: 1818 නිදහස් සටනේදී බ්‍රිතාන්‍යයන්ට පක්ෂපාතීව කටයුතු කරමින් කොළඹ-මහනුවර ප්‍රධාන සැපයුම් මාර්ගය බ්‍රිතාන්‍ය හමුදාවට ආරක්ෂා කර දුන් උඩරට ප්‍රධානියා කවුද?
- [ ] (1) මඩුගල්ලේ දිසාව
- [ ] (2) කිවුලේගෙදර මොහොට්ටාල
- [✓] (3) මොල්ලිගොඩ මහ අදිකාරම්
- [ ] (4) කොහුකුඹුරේ රටේ රාල
> **පැහැදිලි කිරීම:** සතර කෝරළයේ දිසාව හා මහ අදිකාරම් වූ මොල්ලිගොඩ බ්‍රිතාන්‍යයන්ට පක්ෂපාතී වීම නිසා කොළඹ සිට මහනුවරට බ්‍රිතාන්‍ය හමුදා හා සැපයුම් බාධාවකින් තොරව ගෙන යාමට හැකි විය.

### MCQ 6: 1848 නිදහස් සටනට නායකත්වය දුන් ජන නායකයන් දෙදෙනා සහ එවකට සිටි බ්‍රිතාන්‍ය ආණ්ඩුකාරවරයා නිවැරදිව දැක්වෙන්නේ කවර වරණයෙහිද?
- [ ] (1) කැප්පෙටිපොළ හා මඩුගල්ලේ — රොබට් බ්‍රවුන්රිග්
- [✓] (2) වීර පුරන් අප්පු හා ගොංගාලේගොඩ බණ්ඩා — ටොරින්ටන් සාමි
- [ ] (3) ඇහැලේපොළ හා පිළිමතලාවේ — තෝමස් මේට්ලන්ඩ්
- [ ] (4) කිවුලේගෙදර මොහොට්ටාල හා බූටෑවේ රටේ රාල — එඩ්වඩ් බාන්ස්
> **පැහැදිලි කිරීම:** 1848 මාතලේ හා කුරුණෑගල නිදහස් සටන ටොරින්ටන් ආණ්ඩුකාරවරයාගේ බදු ප්‍රතිපත්තියට එරෙහිව වීර පුරන් අප්පු හා ගොංගාලේගොඩ බණ්ඩාගේ නායකත්වයෙන් සිදු විය.
