# ජීව විද්‍යාව හඳුන්වා දීම — ජීවයේ ලාක්ෂණික සහ සංවිධාන මට්ටම් (Introduction to Biology — Characteristics of Life & Levels of Organization)

- **Platform:** [Homeschool.lk](https://homeschool.lk/)
- **Canonical URL:** https://homeschool.lk/grade-12/biology/intro-to-biology-characteristics-and-levels/
- **Curriculum Alignment:** National Institute of Education (NIE) Sri Lanka — Grade 12, ජීව විද්‍යාව (Biology (G.C.E. A/L)), Unit 1
- **Exam Weight:** A/L I පත්‍රයේ MCQ 1–2ක් සහ II පත්‍රයේ ව්‍යුහගත / කෙටි සටහන්
- **Official Textbook Reference:** https://nie.lk/pdffiles/tg/sGr12TG%20Biology.pdf

## කෙටි සාරාංශය / Quick Syllabus Definition (Sinhala & English)
A/L ජීව විද්‍යාව ආරම්භ කරන පළමු ඒකකයෙන් අපි කතා කරන්නේ "ජීවය කියන්නේ ඇත්තටම මොකක්ද?", ගලක් හෝ රොබෝ කෙනෙක්ගෙන් සජීවී සෛලයක් වෙනස් වෙන ලාක්ෂණික ලක්ෂණ 7 මොනවාද, අණුවක ඉඳන් මුළු ජෛව ගෝලය වෙනකම් ජීවය පියවර 11කින් ගොඩනැගිලා තියෙන්නේ කොහොමද සහ මිනිසා මුහුණ දෙන ප්‍රධාන අභියෝග 7 විසඳන්න ජීව විද්‍යාව උදව් වෙන විදිහ ගැනයි.

*English Summary:* Complete NIE Unit 01 (Competencies 1.1.1 & 1.1.2) explained in warm spoken Sinhala: the 7 core characteristics of living organisms, the 11-tier biological hierarchy from molecules to biosphere, emergent properties, and the 7 global challenges addressed by modern biology.

## පාඩම් සටහන (Study Notes)
ආයුබෝවන්! A/L ජීව විද්‍යාව (Biology) කියන ලස්සනම විෂයට ඔයාව සාදරයෙන් පිළිගන්නවා. ගොඩක් ළමයි Biology පටන් ගන්නකොටම සම්පත් පොතේ තියෙන බර වචන දැකලා බය වෙනවා — *"මේවා කොහොමද කටපාඩම් කරන්නේ?"* කියලා. හැබැයි ඇත්තම කතාව තමයි, ජීව විද්‍යාව කියන්නේ කටපාඩම් කරන විෂයයක් නෙමෙයි; **ඔයාගේම ඇඟ ඇතුළේ සහ ඔයා වටේ තියෙන සජීවී ලෝකය වැඩ කරන හැටි තේරුම් ගන්න විෂයයක්!**

      අපි මේ පළමු පාඩම හරියටම ගුරුවරයෙක් ඔයා ළඟ ඉඳන් කතා කරලා කියලා දෙන විදිහට, පියවරෙන් පියවර තේරුම් ගමු. හැබැයි විභාගයේදී ලකුණු දෙන පටිපාටියට (Marking Scheme) අවශ්‍යම නිල වචන ටිකත් අපි එකක්වත් අතහරින්නේ නැතුව ලස්සනට මතක තියාගමු. හරි, එහෙනම් පටන් ගමුද?

      
        🩺 අනාගත වෛද්‍යවරයෙකු විදිහට ඔයාට මේ 1 වෙනි පාඩම ඕන වෙන්නේ ඇයි?
        පොඩ්ඩක් හිතලා බලන්න — දවසක ඔයා වෛද්‍ය පීඨයට ගිහින් රෝහලක හදිසි ප්‍රතිකාර ඒකකයේ (ICU) වැඩ කරනකොට, රෝගියෙක් ජීවතුන් අතර ඉන්නවද, එයාගේ ශරීරයේ අභ්‍යන්තර පරිසරය සමතුලිතද (**සමස්ථිතිය / Homeostasis** — රුධිර සීනි මට්ටම, pH අගය 7.4, ශරීර උෂ්ණත්වය 37°C), සෛලවල ශක්ති නිෂ්පාදනය (**පරිවෘත්තිය / Metabolism**) හරියට සිද්ධ වෙනවද කියලා තත්පර ගණනකින් තීරණය කරන්න වෙනවා. ඒ හැම වෛද්‍ය තීරණයකම මුල්ම අඩිතාලම තියෙන්නේ අද ඔයා ඉගෙනගන්න මේ පළමු ඒකකය ඇතුළෙයි!

      

      
## 1. "ජීවය" කියන්නේ මොකක්ද? අපි කොහොමද පණ තියෙන දෙයක් හඳුනාගන්නේ?

      මම ඔයාගෙන් සරල ප්‍රශ්නයක් අහන්නම්. මේසයක් උඩ තියෙන ගල් කැටයකුයි, ඔයාගේ අතේ වහලා ඉන්න සමනලයෙකුයි ගත්තොත් — සමනලයාට "පණ තියෙනවා" (සජීවී) කියලත්, ගල් කැටය "අජීවී" කියලත් ඔයා එකපාරටම කියනවා නේද? හැබැයි විද්‍යාත්මකව **"ජීවය" (Life)** කියන දේ එක තනි වාක්‍යයකින් නිර්වචනය කරන්න අමාරුයි. ඒ වෙනුවට ජීව විද්‍යාඥයෝ කරන්නේ **සජීවී ජීවීන් පමණක් පෙන්වන පොදු ලාක්ෂණික ලක්ෂණ 7ක්** මගින් ජීවය හඳුනාගන්න එකයි.

      පොඩ්ඩක් පරිස්සම් වෙන්න! ගින්දරත් "වැඩෙනවා" වගේ පේනවා, වාහනයකුත් ඉන්ධන දහනය කරලා "චලනය" වෙනවා, ලුණු කැටත් ද්‍රාවණයකදී "ලොකු වෙනවා". ඒත් ඒවා ජීවීන් නෙමෙයිනේ! ඇයි ඒ? මොකද සජීවී ජීවියෙක් වෙන්න නම් පහත තියෙන **ලාක්ෂණික ලක්ෂණ 7ම** සෛලීය පදනමක් මත පිහිටලා තියෙන්න ඕනේ. බලමු ඒ 7 මොනවාද කියලා:

      
        
          01
          
            **අනුපිළිවෙළ සහ සංවිධානය (Order & Organization):**
            ඕනෑම ජීවියෙක් දිහා බැලුවොත් අණුක මට්ටමේ ඉඳන් සෛල, පටක, අවයව දක්වා ඉතාම ඉහළ සැලැස්මකට (ක්‍රමවත් අනුපිළිවෙළකට) හැදිලා තියෙනවා. සූරියකාන්ත මලක ඇට පිහිටන රටාව හෝ මිනිස් ඇසේ කාචය හා දෘෂ්ටි විතානය සැකසිලා තියෙන විදිහ මතක් කරගන්නකෝ — ඒක අහඹු ගොඩගැසීමක් නෙමෙයි.
          
        
        
          02
          
            **පරිවෘත්තිය (Metabolism):**
            ඔයාගේ සෛල ඇතුළේ මේ මොහොතෙත් රසායනික ප්‍රතික්‍රියා දහස් ගණනක් සිද්ධ වෙනවා. **සජීවී දේහයක් තුළ සිදුවන සියලුම රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවල එකතුවට තමයි අපි "පරිවෘත්තිය" කියන්නේ.** මේකේ කොටස් දෙකක් තියෙනවා:
            
              - **සංවෘත්තිය (Anabolism):** සරල අණු එකතු කරලා ශක්තිය වැය කරමින් සංකීර්ණ අණු හදන ක්‍රියාවලි. *(උදා: ප්‍රභාසංශ්ලේෂණයෙන් CO2 සහ H2O වලින් ග්ලූකෝස් සෑදීම, ඇමයිනෝ අම්ලවලින් ප්‍රෝටීන සෑදීම).*

              - **අපවෘත්තිය (Catabolism):** සංකීර්ණ අණු බිඳ හෙළලා ශක්තිය නිදහස් කරගන්නා ක්‍රියාවලි. *(උදා: සෛලීය ශ්වසනයේදී ග්ලූකෝස් බිඳ හෙළා ATP නිපදවීම).*

            
            *ඔයාට තේරුණාද මේ දෙකේ වෙනස? සරලව මතක තියාගන්න: "සං" = සාදනවා (ශක්තිය ගන්නවා), "අප" = කඩනවා (ශක්තිය දෙනවා)!*
          
        
        
          03
          
            **වර්ධනය සහ විකසනය (Growth & Development):**
            විභාගයේදී "වර්ධනය" කියන එකට නිකන්ම "ලොකු වීම" කියලා ලිව්වොත් ලකුණු හම්බවෙන්නේ නැහැ! **වර්ධනය කියන්නේ ජීවියෙකුගේ වියළි ස්කන්ධයේ සිදුවන අප්‍රතිවර්ත්‍ය (ආපසු හැරවිය නොහැකි) වැඩිවීමයි.** ඒ වගේම යුක්තාණුවක් (තනි සෛලයක්) බෙදිලා ඇස්, හදවත, මොළය වගේ විශේෂිත කොටස් බවට පත්වෙමින් ජීවිත කාලය පුරා සිදුවන සියලුම අප්‍රතිවර්ත්‍ය වෙනස්කම්වලට අපි **විකසනය (Development)** කියනවා.
          
        
        
          04
          
            **උද්දීප්‍යතාව සහ සමායෝජනය (Irritability & Coordination):**
            ඔයාගේ අත වැරදිලා රත්වුණු තැටියක වැදුණොත් තත්පරයෙන් දශමයකින් අත අහකට ගන්නවා නේද? ශාකයක් ජනේලයක් ළඟ තිබ්බොත් හිරු එළිය දෙසට නැමෙනවා. **බාහිර හා අභ්‍යන්තර පරිසරයෙන් ලැබෙන උත්තේජවලට ප්‍රතිචාර දැක්වීමේ හැකියාවට "උද්දීප්‍යතාව"** කියනවා. ඒ ප්‍රතිචාරය හරියට කරගන්න ස්නායු පද්ධතිය සහ හෝමෝන (අන්තරාසර්ග පද්ධතිය) එකතු වෙලා වැඩ කරන එකට **සමායෝජනය** කියනවා.
          
        
        
          05
          
            **අනුවර්තනය (Adaptation):**
            ජීවියෙක් තමන් ජීවත් වෙන පරිසරයට ගැළපෙන විදිහට තමන්ගේ ව්‍යූහය, කායික ක්‍රියාවලි හෝ චර්යාවන් හැඩගස්වා ගැනීමයි. උදාහරණයක් විදිහට කාන්තාරවල හැදෙන පතොක් ශාකයේ පත්‍ර කටු බවට පත්වෙලා ජල හානිය අඩු කරගන්න හැටිත්, හිම වලසාගේ ඝන ලොම් තට්ටුවත් බලන්න!
          
        
        
          06
          
            **ප්‍රජනනය (Reproduction):**
            විශේෂයක අඛණ්ඩ පැවැත්ම තහවුරු කරන්න තමන්ට සමාන නව ජනිතයන් බිහි කිරීමේ හැකියාවයි (අලිංගික හෝ ලිංගික ප්‍රජනනය මගින්). *මතක තියාගන්න: තනි ජීවියෙක් ජීවත් වෙන්න ප්‍රජනනය අනිවාර්ය නැතත්, විශේෂයක් වඳ නොවී පවතින්න ප්‍රජනනය අනිවාර්යයි!*
          
        
        
          07
          
            **ප්‍රවේණිය හා පරිණාමය (Heredity & Evolution):**
            DNA වල තියෙන ජාන හරහා දෙමාපියන්ගේ ලක්ෂණ දරුවන්ට උරුම වීමට **ප්‍රවේණිය** කියනවා. පරම්පරා ගණනාවක් තිස්සේ ස්වාභාවික වරණය මගින් ප්‍රවේණික ද්‍රව්‍යයේ සිදුවන වෙනස්වීම් නිසා ජීවී ගහන කාලයත් සමඟ වෙනස් වීමට **පරිණාමය** කියනවා.
          
        
      

      
        **📌 විභාග රන් උපදෙස (Exam Trap Alert!):**
        වෛරස (Viruses) ජීවීන්ද අජීවීන්ද කියලා MCQ වලදී නිතරම අහනවා. ධාරක සෛලයකින් පිටතදී වෛරස ස්ඵටික (crystals) වගේ අජීවීව පවතින නිසාත්, තනිවම පරිවෘත්තිය හෝ ප්‍රජනනය කළ නොහැකි නිසාත් **වෛරස සෛලීය ජීවීන් ලෙස සලකන්නේ නැහැ** — ඒවා ජීවී හා අජීවී අතර මායිමේ පවතින ජෛව අංශු විශේෂයක්!
      

      
## 2. සංවෘත්තිය සහ අපවෘත්තිය — එක බැල්මකින් සංසන්දනය කරමු

      ව්‍යුහගත රචනා සහ MCQ වලදී නිතරම අහන සංවෘත්තිය (Anabolism) හා අපවෘත්තිය (Catabolism) අතර වෙනස්කම් මේ වගුවෙන් තත්පර 30න් මතක තියාගන්න පුළුවන්:

      
        | 
          
            ලක්ෂණය 
            | සංවෘත්තිය (Anabolism) 
            | අපවෘත්තිය (Catabolism) 
          

        
        
          
            | **මූලික ක්‍රියාවලිය** 
            | සරල අණුවලින් සංකීර්ණ අණු සංශ්ලේෂණය කරයි (ගොඩනගයි). 
            | සංකීර්ණ අණු සරල අණු බවට බිඳ හෙළයි. 
          

          
            | **ශක්ති භාවිතය** 
            | ශක්තිය අවශෝෂණය කරයි / වැය කරයි (Endergonic — ATP භාවිත කරයි). 
            | ශක්තිය නිදහස් කරයි (Exergonic — ATP නිපදවයි). 
          

          
            | **ප්‍රධාන උදාහරණ** 
            | ප්‍රභාසංශ්ලේෂණය, ප්‍රෝටීන සංශ්ලේෂණය, DNA ප්‍රතිවලිතය. 
            | සෛලීය ශ්වසනය, ආහාර ජීර්ණය. 
          

        
      

      
## 3. ජීව ලෝකයේ පුදුමාකාර විවිධත්වය සහ ජීව සංවිධාන මට්ටම් 11

      අපේ පෘථිවියේ ඉන්න ජීවීන් දිහා බැලුවාම ඒගොල්ලන්ගේ ප්‍රමාණය, හැඩය සහ ජීවත් වෙන තැන් පුදුම හිතෙන තරම් විවිධයි (නිපුණතා මට්ටම 1.1.2):

      
        - **ප්‍රමාණයෙන් (Size):** පියවි ඇසට පේන්නේවත් නැති මයික්‍රොමීටර `0.1 - 0.3 μm` තරම් කුඩා *Mycoplasma* බැක්ටීරියාවේ ඉඳන්, මීටර `100 m` කටත් වඩා උස යෝධ රෙඩ්වුඩ් (*Sequoia*) ගස් සහ ටොන් 150ක් බර නිල් තල්මසා දක්වා ජීවීන් විහිදෙනවා!

        - **වාසස්ථානවලින් (Habitats):** සාමාන්‍ය වනාන්තර හා ගංගා විතරක් නෙමෙයි — `100°C` ඉක්මවන උණු දිය උල්පත්, සාගර පතුලේ අධික පීඩනයක් සහිත ජල තාප විවර (Hydrothermal vents), මළ මුහුද වගේ අධික ලවණ ජලය සහ ඇන්ටාක්ටිකාවේ අයිස් තට්ටු ඇතුළේ පවා ආකිබැක්ටීරියා (Archaea) ජීවත් වෙනවා.

      

      දැන් උඩ තියෙන රූප සටහන මත **Click කරලා Zoom කරලා** හොඳට බලන්න! පරමාණු එකතු වෙලා හැදෙන DNA වගේ **අණුවක (Molecule)** ඉඳන් පිළිවෙළින් **ඉන්ද්‍රියිකා → සෛල → පටක → අවයව → අවයව පද්ධති → ජීවියා → ගහනය → ප්‍රජාව → පරිසර පද්ධතිය → ජෛව ගෝලය** දක්වා පියවර 11ක් තියෙනවා.

      මෙතනදී ඔයා අනිවාර්යයෙන්ම දැනගත යුතු සුපිරි සංකල්ප දෙකක් තියෙනවා:

      
        - **සෛලය (The Cell) — ජීවයේ මූලික ව්‍යූහමය හා කෘත්‍යමය ඒකකය:** ඉන්ද්‍රියිකාවකට (උදා: මයිටොකොන්ඩ්‍රියමකට) තනිවම ජීවයේ ලක්ෂණ 7ම පෙන්වන්න බැහැ. ජීවයේ සියලුම ලක්ෂණ පෙන්විය හැකි කුඩාම ඒකකය වන්නේ **සෛලයයි**!

        - **මතුවන ගුණ / ආවිර්භූත ලක්ෂණ (Emergent Properties):** මේක හරිම ලස්සන අදහසක්. බයිසිකලයක රෝද, චේන් එක, හැඬල් එක වෙන වෙනම ගොඩගහලා තිබ්බට ඒකෙන් ගමනක් යන්න බැහැනේ — හැබැයි ඒ ටික නිවැරදිව සම්බන්ධ කළාම "පැදගෙන යාමේ හැකියාව" අලුතින්ම මතු වෙනවා! ඒ වගේමයි: හරිතලවයේ තියෙන ක්ලෝරොෆිල් අණුයි, ප්‍රෝටීනයි වෙන වෙනම නළයකට දැම්මට ප්‍රභාසංශ්ලේෂණය වෙන්නේ නැහැ; ඒවා තයිලකොයිඩ පටලයේ නිශ්චිත සැලැස්මකට සංවිධානය වුණාම විතරයි ප්‍රභාසංශ්ලේෂණය කියන **මතුවන ගුණය** බිහි වෙන්නේ! *දැන් ඔයාට පැහැදිලියි නේද "මතුවන ගුණ" කියන්නේ මොකක්ද කියලා?*

      

      
## 4. මිනිසා මුහුණ දෙන අභියෝග 7 සහ ජීව විද්‍යාවේ වැදගත්කම (සංකල්ප සිතියම)

      NIE ගුරු මාර්ගෝපදේශයේ (නිපුණතා මට්ටම 1.1.1) කෙලින්ම කියලා තියෙනවා ජීව විද්‍යාව අධ්‍යයනයේ වැදගත්කම ප්‍රධාන ක්ෂේත්‍ර 7ක් යටතේ සංකල්ප සිතියමකින් (Mind Map) තේරුම් ගත යුතුයි කියලා. රචනා ප්‍රශ්නයකට ආවොත් මේ කරුණු 7ම ලිව්වාම සම්පූර්ණ ලකුණු ඔයාගේ අතේ!

      
        🌏 ජීව විද්‍යාව අධ්‍යයනයේ නිල වැදගත්කම් 7 (NIE 1.1.1)
        
          
            **1. ජෛව විද්‍යාත්මක විවිධත්වය අවබෝධ කරගැනීම**
            දැනට හඳුනාගෙන ඇති මිලියන 1.8කට අධික ජීවී විශේෂ හා ශ්‍රී ලංකාවේ ආවේණික විශේෂ ආරක්ෂා කිරීම.
          
          
            **2. මානව දේහය හා ක්‍රියාකාරිත්වය තේරුම් ගැනීම**
            හෘදය, වකුගඩු, මොළය, ප්‍රතිශක්තිය වැඩ කරන හැටි දැනගෙන නිරෝගී දිවියක් හා වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර සැලසුම් කිරීම.
          
          
            **3. ශාක ජීවය පිළිබඳ අවබෝධය**
            පෘථිවියේ ප්‍රාථමික නිෂ්පාදකයන් වන ශාක මගින් O2 හා ආහාර නිපදවීම සහ ඖෂධීය ශාක භාවිතය.
          
          
            **4. ස්වාභාවික සම්පත් තිරසර කළමනාකරණය**
            වනාන්තර හායනය, ජල දූෂණය, ගෝලීය උණුසුම පාලනය සහ පරිසර සංරක්ෂණය.
          
          
            **5. තිරසර ආහාර නිෂ්පාදනය**
            වැඩිවන ජනගහනයට අවශ්‍ය ඉහළ අස්වැන්නක් සහිත, රෝගවලට ඔරොත්තු දෙන බෝග හා පටක රෝපණය දියුණු කිරීම.
          
          
            **6. රෝග සහ ඒවාට හේතු හඳුනාගැනීම**
            ඩෙංගු, COVID, පිළිකා, දියවැඩියාව, වකුගඩු රෝග (CKDu) වැනි බෝවන හා බෝ නොවන රෝග පාලනය සහ එන්නත් නිපදවීම.
          
          
            **7. නෛතික හා ආචාරධර්ම ගැටලු විසඳීම**
            DNA ඇඟිලි සලකුණු (DNA Fingerprinting) මගින් අපරාධකරුවන් හා මාපියභාවය තහවුරු කිරීම, GMO හා ක්ලෝනකරණ ආචාරධර්ම.
          
        
      

      
        **✅ පාඩම අවසන් කිරීමට පෙර ඔයාගෙන්ම අහලා බලන්න:**
        (1) ගහනයක් (Population) සහ ප්‍රජාවක් (Community) අතර වෙනස ඔයාට තනි වාක්‍යයකින් කියන්න පුළුවන්ද? *(ඉඟිය: ගහනය = එකම විශේෂය; ප්‍රජාව = විවිධ විශේෂ කිහිපයක්!)*
        (2) දැන් දකුණු පස තියෙන **MCQ පුහුණුව** බොත්තම ඔබලා මේ පාඩමේ ප්‍රශ්න 8ටම ලකුණු 8/8 ගන්න පුළුවන්ද කියලා බලමු!

## ව්‍යුහගත ප්‍රශ්න හා ලකුණු දීමේ පටිපාටිය (Structured Q&A Marking Scheme)
### Q1: 1. (අ) ජීවීන් සතු ප්‍රධාන ලාක්ෂණික ලක්ෂණ හත (07) නම් කරන්න. (ආ) "වර්ධනය" සහ "පරිවෘත්තිය" යන පද ජීව විද්‍යාත්මකව නිර්වචනය කරන්න.
**පිළිතුරු / ලකුණු කරුණු:** (අ) 1. අනුපිළිවෙළ සහ සංවිධානය, 2. පරිවෘත්තිය, 3. වර්ධනය සහ විකසනය, 4. උද්දීප්‍යතාව සහ සමායෝජනය, 5. අනුවර්තනය, 6. ප්‍රජනනය, 7. ප්‍රවේණිය හා පරිණාමය (ලක්ෂණ 7ටම ලකුණු 07).; (ආ) වර්ධනය: ජීවියෙකුගේ වියළි ස්කන්ධයේ සිදුවන අප්‍රතිවර්ත්‍ය වැඩිවීමයි.; පරිවෘත්තිය: සජීවී ජීවියෙකු / සෛලයක් තුළ සිදුවන සියලුම රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවල (සංවෘත්තිය හා අපවෘත්තිය) සමස්ත එකතුවයි.

### Q2: 2. වර්තමාන මානව සමාජය මුහුණ දෙන ගැටලු හා අභියෝග ජය ගැනීම සඳහා ජීව විද්‍යා දැනුම වැදගත් වන ප්‍රධාන ක්ෂේත්‍ර හත (07) ලැයිස්තුගත කර, ඉන් දෙකක් උදාහරණ සහිතව කෙටියෙන් පැහැදිලි කරන්න.
**පිළිතුරු / ලකුණු කරුණු:** 1. ජෛව විද්‍යාත්මක විවිධත්වය අවබෝධ කරගැනීම, 2. මානව දේහය හා එහි ක්‍රියාකාරිත්වය අවබෝධ කරගැනීම, 3. ශාක ජීවය අවබෝධ කරගැනීම, 4. ස්වාභාවික සම්පත් හා පරිසරය තිරසර ලෙස කළමනාකරණය, 5. තිරසර ආහාර නිෂ්පාදනය, 6. රෝග හා ඒවාට හේතු අවබෝධ කරගැනීම, 7. නෛතික හා ආචාරධර්ම සම්බන්ධ ගැටලු විසඳීම.; උදාහරණ 1 (නෛතික ගැටලු): DNA ඇඟිලි සලකුණු තාක්ෂණය (DNA Fingerprinting) මගින් අපරාධ පරීක්ෂණ සහ මාපියභාවය පිළිබඳ ආරවුල් විසඳීම.; උදාහරණ 2 (තිරසර ආහාර නිෂ්පාදනය): පටක රෝපණය හා ප්‍රවේණි ඉංජිනේරු විද්‍යාව මගින් රෝගවලට ඔරොත්තු දෙන, ඉහළ අස්වැන්නක් සහිත බෝග ප්‍රභේද නිපදවීම.


## බහුවරණ ප්‍රශ්න (Practice MCQs)
### MCQ 1: ජීව සංවිධාන මට්ටම්වල ධූරාවලියේ කුඩාම මට්ටමේ සිට ඉහළම මට්ටම දක්වා නිවැරදි අනුපිළිවෙළ දැක්වෙන වරණය කුමක්ද?
- [✓] (1) අණු → ඉන්ද්‍රියිකා → සෛල → පටක → අවයව → අවයව පද්ධති → ජීවියා → ගහනය → ප්‍රජාව → පරිසර පද්ධතිය → ජෛව ගෝලය
- [ ] (2) අණු → සෛල → ඉන්ද්‍රියිකා → පටක → අවයව → ජීවියා → ප්‍රජාව → ගහනය → පරිසර පද්ධතිය → ජෛව ගෝලය
- [ ] (3) ඉන්ද්‍රියිකා → අණු → සෛල → පටක → අවයව පද්ධති → අවයව → ජීවියා → ගහනය → පරිසර පද්ධතිය → ප්‍රජාව
- [ ] (4) සෛල → ඉන්ද්‍රියිකා → පටක → අවයව → ජීවියා → ගහනය → ප්‍රජාව → ජෛව ගෝලය → පරිසර පද්ධතිය
> **පැහැදිලි කිරීම:** ජීවයේ සංවිධාන ධූරාවලිය ගොඩනැගී තිබෙන්නේ කුඩාම රසායනික මට්ටමේ සිට මුළු පෘථිවියේම ජීවය දක්වා පියවර 11කිනුයි: <b>අණු</b> (DNA, ප්‍රෝටීන) එකතු වී <b>ඉන්ද්‍රියිකා</b> (මයිටොකොන්ඩ්‍රියා, හරිතලව) සෑදෙන අතර, ඒවායින් ජීවයේ මූලික ඒකකය වන <b>සෛලය</b> නිර්මාණය වෙනවා. සමාන සෛල එකතු වී <b>පටක</b> ද, පටක කිහිපයක් එක්ව <b>අවයව</b> ද, අවයව එක්ව <b>අවයව පද්ධති</b> හා සම්පූර්ණ <b>ජීවියා</b> ද ගොඩනැගෙනවා. ඉන් ඉහළදී එකම විශේෂයේ ජීවීන් <b>ගහනය</b> ලෙසත්, විවිධ විශේෂවල එකතුව <b>ප්‍රජාව</b> ලෙසත්, ඊට අජීවී පරිසරය එක් වූ විට <b>පරිසර පද්ධතිය</b> හා අවසානයේ <b>ජෛව ගෝලය</b> ලෙසත් පෙළගැසෙනවා. අනෙක් වරණවල ඉන්ද්‍රියිකා හා සෛල හෝ ගහනය හා ප්‍රජාව යන අනුපිළිවෙළ මාරු කර ඇති නිසා ඒවා වැරදියි.

### MCQ 2: ජීවීන්ගේ මූලික ව්‍යූහමය හා කෘත්‍යමය ඒකකය ලෙස සලකනු ලබන්නේ කුමක්ද?
- [ ] (1) DNA අණුව
- [ ] (2) මයිටොකොන්ඩ්‍රියම
- [✓] (3) සෛලය
- [ ] (4) පටකය
> **පැහැදිලි කිරීම:** ජීවයේ සියලුම ලාක්ෂණික ලක්ෂණ (පරිවෘත්තිය, වර්ධනය, උද්දීප්‍යතාව, ප්‍රජනනය, අනුවර්තනය ආදිය) ස්වාධීනව පෙන්විය හැකි කුඩාම සංවිධාන මට්ටම වන්නේ <b>සෛලයයි (Cell)</b>. ඒකසෛලික බැක්ටීරියාවක සිට යෝධ නිල් තල්මසෙකු දක්වා සෑම ජීවියෙකුගේම දේහ ව්‍යූහයත් ක්‍රියාකාරිත්වයත් ගොඩනැගෙන්නේ සෛල මගිනුයි. <b>DNA අණුව</b> යනු ප්‍රවේණික තොරතුරු ගබඩා කරන ජෛව අණුවක් පමණක් වන අතර, <b>මයිටොකොන්ඩ්‍රියම</b> යනු සෛලයෙන් පිටත තනිව ජීවත් විය නොහැකි ඉන්ද්‍රියිකාවක් පමණයි. එමෙන්ම <b>පටකයක්</b> තැනෙන්නේ සෛල රාශියක් එකතු වීමෙන් මිස එය කුඩාම මූලික ඒකකය නොවන නිසා අනෙක් වරණ තුනම වැරදියි.

### MCQ 3: පහත සඳහන් ක්‍රියාවලි අතුරින් <b>සංවෘත්තීය (Anabolic)</b> ප්‍රතික්‍රියාවක් වන්නේ කුමක්ද?
- [ ] (1) සෛලීය ශ්වසනය මගින් ග්ලූකෝස් ඔක්සිකරණය වීම
- [ ] (2) ආහාර ජීර්ණයේදී පිෂ්ඨය මෝල්ටෝස් බවට ජලවිච්ඡේදනය වීම
- [✓] (3) රයිබොසෝම මත ඇමයිනෝ අම්ල එකතු වී ප්‍රෝටීන සංශ්ලේෂණය වීම
- [ ] (4) අක්මාව තුළ ග්ලයිකෝජන් ග්ලූකෝස් බවට බිඳ හෙළීම
> **පැහැදිලි කිරීම:** පරිවෘත්තිය ප්‍රධාන කොටස් දෙකකින් යුක්ත වන අතර, ඉන් <b>සංවෘත්තිය (Anabolism)</b> කියන්නේ ATP ශක්තිය වැය කරමින් (ශක්ති අවශෝෂකව) සරල කුඩා අණු එකිනෙක බන්ධනය කර සංකීර්ණ මහා අණු ගොඩනගන ක්‍රියාවලියටයි. රයිබොසෝම මතදී සරල <b>ඇමයිනෝ අම්ල</b> පෙප්ටයිඩ බන්ධනවලින් එකතු වී සංකීර්ණ <b>ප්‍රෝටීන</b> අණු සංශ්ලේෂණය වීමත්, CO<sub>2</sub> හා H<sub>2</sub>O මගින් ග්ලූකෝස් තැනෙන ප්‍රභාසංශ්ලේෂණයත් කදිම සංවෘත්තීය ප්‍රතික්‍රියා වෙනවා. අනෙක් වරණ තුනෙහිම සිදුවන්නේ සංකීර්ණ අණු (ග්ලූකෝස්, පිෂ්ඨය, ග්ලයිකෝජන්) සරල අණු බවට බිඳ හෙළමින් ශක්තිය හෝ තැනුම් ඒකක නිදහස් කරන <b>අපවෘත්තීය (Catabolic)</b> ප්‍රතික්‍රියායි.

### MCQ 4: ජීව විද්‍යාත්මකව <b>වර්ධනය (Growth)</b> යන්න නිවැරදිවම අර්ථ දැක්වෙන්නේ කෙසේද?
- [ ] (1) ජීවියෙකු ජලය අවශෝෂණය කර ගැනීම නිසා පරිමාව වැඩි වීම
- [✓] (2) ජීවියෙකුගේ වියළි ස්කන්ධයේ සිදුවන අප්‍රතිවර්ත්‍ය වැඩිවීම
- [ ] (3) යුක්තාණුවේ සිට වැඩිහිටි අවධිය දක්වා පටක විශේෂණය වීම
- [ ] (4) බාහිර උත්තේජවලට අනුව දේහ හැඩය තාවකාලිකව වෙනස් වීම
> **පැහැදිලි කිරීම:** ජීව විද්‍යාවේදී සැබෑ <b>වර්ධනය (Growth)</b> ලෙස හඳුන්වන්නේ නව ප්‍රोटोප්ලාස්මීය ද්‍රව්‍ය සංශ්ලේෂණය වීම නිසා ජීවියෙකුගේ <b>වියළි ස්කන්ධයේ (Dry mass) සිදුවන ආපසු හැරවිය නොහැකි (අප්‍රතිවර්ත්‍ය / Irreversible) වැඩිවීමයි</b>. වියළි බීජයක් ජලය උරාගෙන ඉදිමීමේදී තෙත් බර හා පරිමාව වැඩි වුණත් වියළූ විට නැවත මුල් බරටම පත්වන නිසා එය තාවකාලික භෞතික ක්‍රියාවක් මිස සැබෑ වර්ධනයක් නොවෙයි. එමෙන්ම යුක්තාණුවේ සිට පටක හා අවයව විශේෂණය වෙමින් ජීවන චක්‍රය පුරා සිදුවන සමස්ත වෙනස්වීම් මාලාව හඳුන්වන්නේ <b>විකසනය (Development)</b> ලෙස වන අතර, උත්තේජවලට දක්වන ප්‍රතිචාරය <b>උද්දීප්‍යතාවයි</b>.

### MCQ 5: සිංහරාජ වනාන්තරය තුළ ජීවත් වන සියලුම ශාක, සතුන්, දිලීර සහ ක්ෂුද්‍රජීවීන්ගේ එකතුව (අජීවී පස හා ජලය රහිතව) හඳුන්වන්නේ කුමන සංවිධාන මට්ටම ලෙසද?
- [ ] (1) ගහනය (Population)
- [✓] (2) ප්‍රජාව (Community)
- [ ] (3) පරිසර පද්ධතිය (Ecosystem)
- [ ] (4) ජෛව ගෝලය (Biosphere)
> **පැහැදිලි කිරීම:** නිශ්චිත භූගෝලීය ප්‍රදේශයක් තුළ එකිනෙකා සමඟ අන්තර්ක්‍රියා කරමින් ජීවත් වන <b>විවිධ විශේෂවලට අයත් සියලුම සජීවී ගහනවල එකතුව 'ප්‍රජාව' (Community)</b> ලෙස හඳුන්වනවා. ප්‍රශ්නයේ පැහැදිලිවම 'අජීවී පස හා ජලය රහිතව' සියලුම ජීවීන් ගැන පමණක් විමසා ඇති නිසා නිවැරදි පිළිතුර ප්‍රජාවයි. මීට වෙනස්ව <b>ගහනය (Population)</b> යනු එකම විශේෂයක ජීවීන් පමණක් (උදා: සිංහරාජයේ හොර ශාක පමණක්) වන අතර, ප්‍රජාව සමඟ පස, ජලය, වාතය හා හිරුඑළිය වැනි අජීවී සාධකත් එකතු වූ විට එය <b>පරිසර පද්ධතිය (Ecosystem)</b> බවට පත් වෙනවා. <b>ජෛව ගෝලය</b> යනු පෘථිවියේ ජීවය පවතින සියලුම පරිසර පද්ධතිවල සමස්ත එකතුවයි.

### MCQ 6: <b>මතුවන ගුණ (Emergent Properties)</b> පිළිබඳ නිවැරදි ප්‍රකාශය තෝරන්න:
- [ ] (1) තනි ක්ලෝරොෆිල් අණුවකට පමණක් වුවද ස්වාධීනව ප්‍රභාසංශ්ලේෂණය සිදු කළ හැකිය
- [✓] (2) සංවිධාන ධූරාවලියේ ඉහළට යත්ම, පහළ මට්ටමේ සංරචකවල වෙන් වෙන්ව නොතිබූ නව ලක්ෂණ සංරචක අන්තර්ක්‍රියා නිසා මතු වීමයි
- [ ] (3) ඒකසෛලික ජීවීන් තුළ කිසිදු මතුවන ගුණයක් දක්නට නොලැබේ
- [ ] (4) මතුවන ගුණ පෙන්වන්නේ පරිසර පද්ධති මට්ටමේදී පමණි
> **පැහැදිලි කිරීම:** ජීව සංවිධාන ධූරාවලියේ එක් මට්ටමක සිට ඊළඟ ඉහළ මට්ටමට යද්දී, පහළ මට්ටමේ කොටස් නිශ්චිත අනුපිළිවෙළකට සැකසී එකිනෙක සමඟ අන්තර්ක්‍රියා කිරීම නිසා කලින් මට්ටමේ වෙන් වෙන්ව නොතිබුණු අලුත්ම හැකියාවන් බිහි වීම <b>මතුවන ගුණ (Emergent Properties)</b> ලෙස හඳුන්වනවා. උදාහරණයක් ලෙස පරීක්ෂා නළයක දිය කළ තනි ක්ලෝරොෆිල් අණුවකට හෝ වෙන් කළ ප්‍රෝටීනවලට ප්‍රභාසංශ්ලේෂණය කළ නොහැකි නමුත්, ඒවා තයිලකොයිඩ පටල තුළ නිවැරදිව සංවිධානය වී <b>හරිතලවය</b> නම් ඉන්ද්‍රියිකාව සෑදුණු විට ප්‍රභාසංශ්ලේෂණය නම් මතුවන ගුණය ලැබෙනවා. එබැවින් ඉන්ද්‍රියිකා හා ඒකසෛලික සෛල මට්ටමේ සිට ජෛව ගෝලය දක්වාම සෑම ඉහළ මට්ටමකදීම මතුවන ගුණ දක්නට ලැබෙනවා.

### MCQ 7: අපරාධ ස්ථානයකින් ලබාගත් රුධිර සාම්පලයක් මගින් සැකකරුවෙකු හඳුනාගැනීම සහ මාපියභාවය තහවුරු කිරීම ජීව විද්‍යා දැනුම භාවිත වන කුමන ප්‍රධාන ක්ෂේත්‍රයට සෘජුවම අයත් වේද?
- [ ] (1) ස්වාභාවික සම්පත් තිරසර කළමනාකරණය
- [ ] (2) තිරසර ආහාර නිෂ්පාදනය
- [✓] (3) නෛතික හා ආචාරධර්ම සම්බන්ධ ගැටලු විසඳීම
- [ ] (4) ශාක ජීවය පිළිබඳ අවබෝධය
> **පැහැදිලි කිරීම:** රුධිරය, කෙස් ගස් හෝ ශුක්‍ර තරලය වැනි ජෛව සාම්පලවලින් ලබාගන්නා <b>DNA ඇඟිලි සලකුණු තාක්ෂණය (DNA Fingerprinting)</b> භාවිත කර අධිකරණ වෛද්‍ය විද්‍යාවේදී අපරාධකරුවන් නිවැරදිව හඳුනාගැනීමත්, දරුවෙකුගේ සැබෑ මාපියභාවය (Paternity testing) නීත්‍යානුකූලව තහවුරු කිරීමත් සෘජුවම අයත් වන්නේ <b>නෛතික හා ආචාරධර්ම සම්බන්ධ ගැටලු විසඳීම</b> යන ක්ෂේත්‍රයටයි. මීට අමතරව ජාන වෙනස් කළ ජීවීන් (GMO) හා ක්ලෝනකරණය පිළිබඳ ආචාරධර්ම ගැටලු විසඳීමද මෙම ක්ෂේත්‍රයට ඇතුළත් වෙනවා. වනාන්තර හා ජල සංරක්ෂණය 'ස්වාභාවික සම්පත් තිරසර කළමනාකරණයට' ද, වැඩි අස්වනු දෙන බෝග බිහි කිරීම 'තිරසර ආහාර නිෂ්පාදනයට' ද අයත් වන නිසා අනෙක් වරණ වැරදියි.

### MCQ 8: වෛරස (Viruses) පිළිබඳ පහත ප්‍රකාශ අතුරින් නිවැරදි වන්නේ කුමක්ද?
- [ ] (1) වෛරස ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටික සෛලීය සංවිධානයක් පෙන්වයි
- [ ] (2) වෛරසවලට කෘත්‍රිම පෝෂක මාධ්‍යයක ස්වාධීනව පරිවෘත්තීය ක්‍රියා සිදු කළ හැකිය
- [✓] (3) වෛරස සෛලීය සංවිධානයක් නොපෙන්වන අතර ධාරක සෛලයක් තුළදී පමණක් ගුණනය වේ
- [ ] (4) සියලුම වෛරස තුළ DNA සහ RNA යන දෙවර්ගයම එකවර අඩංගු වේ
> **පැහැදිලි කිරීම:** වෛරස යනු ප්ලාස්ම පටලයක්, සෛල ප්ලාස්මයක් හෝ රයිබොසෝම නොමැති <b>අසෛලීය (Non-cellular)</b> ආසාදක අංශු විශේෂයක් මිස ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටික හෝ සුන්‍යෂ්ටික සෛල නොවෙයි. ඒවා සතු එන්සයිම හා ATP නිපදවීමේ යාන්ත්‍රණයක් නොමැති බැවින් අජීවී පෝෂක මාධ්‍යයකදී ස්වාධීනව පරිවෘත්තීය ක්‍රියා හෝ ප්‍රජනනය සිදු කළ නොහැකි අතර, අනිවාර්ය අන්තඃසෛලීය පරපෝෂිතයන් ලෙස <b>සජීවී ධාරක සෛලයක් තුළදී පමණක්</b> එහි යාන්ත්‍රණය යොදාගෙන ගුණනය වෙනවා. එමෙන්ම ඕනෑම වෛරසයක ප්‍රවේණික ද්‍රව්‍යය ලෙස පවතින්නේ ප්‍රෝටීන කොපුවකින් (Capsid) වට වූ <b>DNA හෝ RNA යන දෙකෙන් එක් වර්ගයක් පමණක්</b> මිස දෙවර්ගයම එකවර අඩංගු වන්නේ නැහැ.
