# පරමාණුක ව්‍යුහය, ක්වොන්ටම් අංක සහ ඉලෙක්ට්‍රෝන වින්‍යාසය (Atomic Structure, Electromagnetic Spectrum & Quantum Numbers)

- **Platform:** [Homeschool.lk](https://homeschool.lk/)
- **Canonical URL:** https://homeschool.lk/grade-12/chemistry/atomic-structure-quantum-numbers/
- **Curriculum Alignment:** National Institute of Education (NIE) Sri Lanka — Grade 12, රසායන විද්‍යාව (Chemistry), Unit 1
- **Exam Weight:** A/L I පත්‍රයේ MCQ 4–5ක් සහ II-A පත්‍රයේ 1 වන අනිවාර්ය ව්‍යුහගත ප්‍රශ්නය (ලකුණු 10–12%)
- **Official Textbook Reference:** https://nie.lk/selesyll

## කෙටි සාරාංශය / Quick Syllabus Definition (Sinhala & English)
පරමාණුවක ඉලෙක්ට්‍රෝනවල ශක්තිය හා අවකාශීය ව්‍යාප්තිය ප්‍රධාන (n), උද්දිගංශ (l), චුම්බක (m_l) සහ භ්‍රමණ (m_s) යන ක්වොන්ටම් අංක හතරෙන් අනන්‍යව විස්තර කෙරේ. හයිඩ්‍රජන් විමෝචන වර්ණාවලිය, ප්ලාන්ක් ක්වොන්ටම් වාදය (E = hf), අවුෆ්බාවු මූලධර්මය, පවුලි බහිෂ්කාර මූලධර්මය හා හුන්ඩ් නියමය ඇසුරෙන් මූලද්‍රව්‍ය හා අයනවල ඉලෙක්ට්‍රෝන වින්‍යාස ගොඩනැඟේ.

*English Summary:* Atomic structure in the NIE Chemistry curriculum links electromagnetic radiation (E = hc/λ) and the Hydrogen emission spectrum (Lyman, Balmer, Paschen series) to the four quantum numbers (n, l, m_l, m_s) and ground-state electron configurations.

## පාඩම් සටහන (Study Notes)
### 1. විද්‍යුත් චුම්බක විකිරණ සහ හයිඩ්‍රජන් විමෝචන වර්ණාවලිය

විද්‍යුත් චුම්බක තරංග රික්තයක `c = 3.0 × 108 m s−1` වේගයෙන් ගමන් කරන අතර **c = fλ** සම්බන්ධතාවය පිළිපදියි. මැක්ස් ප්ලාන්ක්ගේ ක්වොන්ටම් වාදයට අනුව එක් ෆෝටෝනයක ශක්තිය **E = hf = hc / λ** වේ (මෙහි `h = 6.626 × 10−34 J s`). ෆෝටෝන මවුල 1ක (ඇවගාඩ්රෝ සංඛ්‍යාව *NA*) ශක්තිය `Emol = NA hf` වේ.

උත්තේජිත හයිඩ්‍රජන් පරමාණුවල ඉහළ ශක්ති මට්ටම්වල (*n2*) සිට පහළ ශක්ති මට්ටමකට (*n1*) ඉලෙක්ට්‍රෝන වැටීමේදී **රේඛීය විමෝචන වර්ණාවලි ශ්‍රේණි** ලැබේ:

  - **ලයිමන් ශ්‍රේණිය (Lyman — n1 = 1):** පාරජම්බුල (UV) කලාපයට අයත් වේ. *n = ∞ → n = 1* සංක්‍රමණය (ලයිමන් ශ්‍රේණියේ අභिसාරී සීමාව) මඟින් **හයිඩ්‍රජන්හි පළමු අයනීකරණ ශක්තිය** ලබා දේ!

  - **බාමර් ශ්‍රේණිය (Balmer — n1 = 2):** **දෘශ්‍ය ආලෝක කලාපයේ (Visible)** රේඛා 4ක් පෙන්වයි: `n=3→2` (රතු / 656 nm), `n=4→2` (නිල්-කොළ), `n=5→2` (නිල්/ඉන්ඩිගෝ), `n=6→2` (දම්).

  - **පාෂන් (n1 = 3), බ්‍රැකට් (n1 = 4) හා ෆන්ඩ් (n1 = 5) ශ්‍රේණි:** අධෝරක්ත (IR) කලාපයට අයත් වේ. ශ්‍රේණියක ඉහළ සංඛ්‍යාත (කෙටි තරංග ආයාම) දෙසට යන විට රේඛා අතර පරතරය ක්‍රමයෙන් අඩු වී සන්තතියකට අභිසාරී වේ.

### 2. ක්වොන්ටම් අංක හතර (Four Quantum Numbers)

පරමාණුවක ඕනෑම ඉලෙක්ට්‍රෝනයක අවස්ථාව `(n, l, ml, ms)` ක්වොන්ටම් අංක කුලකයෙන් අනන්‍යව නිරූපණය වේ:

  | 
    
      ක්වොන්ටම් අංකය 
      | සංකේතය හා අගයන් 
      | භෞතික අර්ථය (NIE සම්පත් පොත) 
    

  
  
    
      | ප්‍රධාන ක්වොන්ටම් අංකය (Principal) 
      | *n* = 1, 2, 3, 4, … 
      | ප්‍රධාන ශක්ති මට්ටම (කවචය) හා කාක්ෂිකයේ ප්‍රමාණය තීරණය කරයි 
    

    
      | උද්දිගංශ / කෝණික ගම්‍යතා (Azimuthal) 
      | *l* = 0, 1, …, (*n* − 1) 
      | උපශක්ති මට්ටම සහ කාක්ෂිකයේ ත්‍රිමාණ හැඩය: `l=0(s)` ගෝලාකාර, `l=1(p)` ඩම්බෙල්, `l=2(d)`, `l=3(f)` 
    

    
      | චුම්බක ක්වොන්ටම් අංකය (Magnetic) 
      | *ml* = −*l*, …, 0, …, +*l* (අගයන් 2*l*+1) 
      | අවකාශයේ කාක්ෂිකයේ දිශානතිය (Orientation) දක්වයි (උදා: *px, py, pz* සඳහා −1, 0, +1) 
    

    
      | භ්‍රමණ ක්වොන්ටම් අංකය (Spin) 
      | *ms* = +½ හෝ −½ 
      | ඉලෙක්ට්‍රෝනයේ ස්වයං භ්‍රමණ දිශාව (↑ හෝ ↓) දක්වයි 
    

  

### 3. ඉලෙක්ට්‍රෝන වින්‍යාස ගොඩනැඟීමේ මූලධර්ම තුන සහ d-ගොනුවේ විශේෂ අවස්ථා

  - **අවුෆ්බාවු (Aufbau) සහ (n + l) නියමය:** භූමි අවස්ථාවේදී ඉලෙක්ට්‍රෝන අඩුම ශක්ති උපමට්ටමේ සිට ඉහළට පිරේ. `(n + l)` අගය අඩු උපශක්ති මට්ටමේ ශක්තිය අඩු වන අතර `(n + l)` සමාන වූ විට (උදා: `3p` හා `4s` සඳහා `n+l = 4`) *n* අඩු කාක්ෂිකය පළමුව පිරේ: `1s < 2s < 2p < 3s < 3p < 4s < 3d < 4p < 5s`.

  - **පවුලි බහිෂ්කාර මූලධර්මය (Pauli Exclusion Principle):** එකම පරමාණුවක කිසිදු ඉලෙක්ට්‍රෝන දෙකකටම ක්වොන්ටම් අංක හතරම සර්වසම විය නොහැක. එබැවින් එක් කාක්ෂිකයක උපරිම වශයෙන් ප්‍රතිවිරුද්ධ භ්‍රමණ සහිත ඉලෙක්ට්‍රෝන 2ක් පමණක් පැවතිය හැක.

  - **හුන්ඩ්ගේ උපරිම ගුණාකාරතා නියමය (Hund’s Rule):** සමශක්ති (Degenerate) කාක්ෂික කාණ්ඩයකට (උදා: *2p* කාක්ෂික 3 හෝ *3d* කාක්ෂික 5) ඉලෙක්ට්‍රෝන පිරීමේදී යුග්ම වීමට පෙර සමාන්තර භ්‍රමණ සහිතව තනි තනිව පිරේ.

  - **අර්ධ හා පූර්ණ පිරුණු ස්ථායීතාව:** හුවමාරු ශක්තිය (Exchange energy) හා සමමිතික ආරෝපණ ව්‍යාප්තිය නිසා **ක්‍රෝමියම් (24Cr): `[Ar] 3d5 4s1`** සහ **තඹ (29Cu): `[Ar] 3d10 4s1`** වින්‍යාස දරයි.

  **විභාග ඉඟිය (d-ගොනුවේ කැටායන සෑදීම):** ආන්තරික මූලද්‍රව්‍යවලට ඉලෙක්ට්‍රෝන පිරීමේදී `4s` පළමුව පිරුණද, න්‍යෂ්ටික ආරෝපණය වැඩි වීමත් සමඟ `3d` ශක්තිය `4s` ට වඩා පහළට යයි. එබැවින් **කැටායන සෑදීමේදී සැමවිටම 4s ඉලෙක්ට්‍රෝන පළමුව ඉවත් වේ!** උදා: 26Fe = `[Ar] 3d6 4s2` → Fe2+ = `[Ar] 3d6` සහ Fe3+ = `[Ar] 3d5` (අර්ධ පිරුණු අධික ස්ථායීතාව!).

## ව්‍යුහගත ප්‍රශ්න හා ලකුණු දීමේ පටිපාටිය (Structured Q&A Marking Scheme)
### Q1: (අ) භූමි අවස්ථාවේ පවතින ක්‍රෝමියම් (₂₄Cr) පරමාණුවක සහ Fe³⁺ (₂₆Fe) අයනයක සම්පූර්ණ spdf ඉලෙක්ට්‍රෝන වින්‍යාස ලියා ඒවායේ ඇති වියුග්ම ඉලෙක්ට්‍රෝන සංඛ්‍යාව සොයන්න. (ආ) ₂₄Cr පරමාණුවේ බාහිරතම කවචයේ ඉලෙක්ට්‍රෝනයට හිමි විය හැකි ක්වොන්ටම් අංක කුලකය (n, l, m_l, m_s) ලියන්න.
**පිළිතුරු / ලකුණු කරුණු:** ₂₄Cr පරමාණුවේ භූමි අවස්ථා වින්‍යාසය: 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 3d⁵ 4s¹ (අර්ධ පිරුණු 3d⁵ හා 4s¹ උපශක්ති මට්ටම්වල අමතර ස්ථායීතාව හේතුවෙන්).; ₂₄Cr හි වියුග්ම ඉලෙක්ට්‍රෝන ගණන = 6 කි (3d කාක්ෂික 5 හි 5ක් + 4s කාක්ෂිකයේ 1ක්).; Fe³⁺ අයනය සෑදීමේදී 4s² ඉලෙක්ට්‍රෝන 2 සහ 3d⁶ වෙතින් 1 ඉලෙක්ට්‍රෝනයක් ඉවත් වී 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 3d⁵ වින්‍යාසය ලැබේ; එහි වියුග්ම ඉලෙක්ට්‍රෝන ගණන = 5 කි.; ₂₄Cr හි බාහිරතම කවචය 4s¹ බැවින් එම ඉලෙක්ට්‍රෝනය සඳහා ක්වොන්ටම් අංක කුලකය: n = 4, l = 0, m_l = 0, m_s = +½ (හෝ −½) වේ.

### Q2: හයිඩ්‍රජන් විමෝචන වර්ණාවලියේ ලයිමන් ශ්‍රේණියේ රේඛා අභිසාරී වන සීමාවේ සංඛ්‍යාතය 3.28 × 10¹⁵ Hz වේ. (h = 6.63 × 10⁻³⁴ J s, L = 6.02 × 10²³ mol⁻¹) (i) මෙම සංක්‍රමණයට අදාළ ශක්ති මට්ටම් දෙක නම් කරන්න. (ii) හයිඩ්‍රජන්හි පළමු අයනීකරණ ශක්තිය kJ mol⁻¹ ඒකකයෙන් ගණනය කරන්න.
**පිළිතුරු / ලකුණු කරුණු:** ලයිමන් ශ්‍රේණියේ අභිසාරී සීමාවට අදාළ සංක්‍රමණය වන්නේ n = ∞ ශක්ති මට්ටමේ සිට n = 1 (භූමි මට්ටම) දක්වා ඉලෙක්ට්‍රෝනය වැටීමයි.; එක් හයිඩ්‍රජන් පරමාණුවක් අයනීකරණයට අවශ්‍ය ශක්තිය ΔE = hf = (6.63 × 10⁻³⁴ J s) × (3.28 × 10¹⁵ s⁻¹) = 2.175 × 10⁻¹⁸ J.; මවුල 1ක් සඳහා පළමු අයනීකරණ ශක්තිය I₁ = ΔE × L = 2.175 × 10⁻¹⁸ × 6.02 × 10²³ = 1.309 × 10⁶ J mol⁻¹.; කිලෝජූල් මවුලයට පරිවර්තනය කිරීමෙන්: I₁ ≈ 1309 kJ mol⁻¹ (හෝ 1310 kJ mol⁻¹).


## බහුවරණ ප්‍රශ්න (Practice MCQs)
### MCQ 1: පහත දැක්වෙන ක්වොන්ටම් අංක කුලක (n, l, m_l, m_s) අතුරින් පරමාණුවක පැවතිය නොහැකි (අවලංගු) කුලකය කුමක්ද?
- [ ] (1) (3, 2, −2, +½)
- [✓] (2) (2, 2, 0, −½)
- [ ] (3) (4, 1, +1, +½)
- [ ] (4) (3, 0, 0, −½)
> **පැහැදිලි කිරීම:** උද්දිගංශ ක්වොන්ටම් අංකය l ට ගත හැක්කේ 0 සිට (n − 1) දක්වා අගයන් පමණි. n = 2 විට l ට ගත හැක්කේ 0 හෝ 1 පමණක් බැවින් (2, 2, 0, −½) පැවතිය නොහැක.

### MCQ 2: භූමි අවස්ථාවේ පවතින ₂₉Cu පරමාණුවක m_l = 0 වන මුළු ඉලෙක්ට්‍රෝන සංඛ්‍යාව කොපමණද?
- [ ] (1) 11
- [ ] (2) 12
- [✓] (3) 13
- [ ] (4) 14
> **පැහැදිලි කිරීම:** ₂₉Cu වින්‍යාසය: 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 3d¹⁰ 4s¹. සෑම උපශක්ති මට්ටමකම m_l = 0 වන එක් කාක්ෂිකයක් බැගින් ඇත: 1s(2) + 2s(2) + 2p(2) + 3s(2) + 3p(2) + 3d(2) + 4s(1) = මුළු ඉලෙක්ට්‍රෝන 13 කි.

### MCQ 3: හයිඩ්‍රජන් පරමාණුක විමෝචන වර්ණාවලියේ බාමර් ශ්‍රේණියේ දෙවන රේඛාව (දිගු තරංග ආයාම කෙළවරේ සිට ගණන් කළ විට) ඇති වන්නේ කවර ඉලෙක්ට්‍රෝන සංක්‍රමණයෙන්ද?
- [ ] (1) n = 3 සිට n = 1 දක්වා
- [ ] (2) n = 3 සිට n = 2 දක්වා
- [✓] (3) n = 4 සිට n = 2 දක්වා
- [ ] (4) n = 5 සිට n = 2 දක්වා
> **පැහැදිලි කිරීම:** බාමර් ශ්‍රේණිය n₁ = 2 මට්ටමට වැටෙන සංක්‍රමණ වේ. එහි පළමු රේඛාව (Hα) n = 3 → 2 වන අතර දෙවන රේඛාව (Hβ) n = 4 → 2 සංක්‍රමණයෙන් ඇති වේ.

### MCQ 4: පහත දැක්වෙන අයන/පරමාණු කාණ්ඩ අතුරින් සියලුම ප්‍රභේද සම-ඉලෙක්ට්‍රෝනික (Isoelectronic) වන්නේ කවර වරණයෙහිද?
- [✓] (1) N³⁻, O²⁻, F⁻, Na⁺, Mg²⁺
- [ ] (2) Cl⁻, Ar, K⁺, Sc²⁺, Ti⁴⁺
- [ ] (3) Fe²⁺, Co³⁺, Mn²⁺, Cr³⁺
- [ ] (4) S²⁻, Cl⁻, Ne, Ca²⁺
> **පැහැදිලි කිරීම:** N³⁻(7+3=10), O²⁻(8+2=10), F⁻(9+1=10), Na⁺(11−1=10) සහ Mg²⁺(12−2=10) යන ප්‍රභේද පහෙහිම ඉලෙක්ට්‍රෝන 10 බැගින් (1s² 2s² 2p⁶) පවතින බැවින් සම-ඉලෙක්ට්‍රෝනික වේ.

### MCQ 5: දෙවන ආවර්තයේ මූලද්‍රව්‍යවල පළමු අයනීකරණ ශක්තිය (I₁) Be > B සහ N > O ලෙස සාමාන්‍ය ආවර්තීය ප්‍රවණතාවයෙන් අපගමනය වීමට හේතු පිළිවෙළින් මොනවාද?
- [✓] (1) Be හි පිරුණු 2s² උපශක්ති මට්ටමේ ස්ථායීතාව සහ N හි අර්ධ පිරුණු 2p³ සමමිතික ස්ථායීතාව (O හි 2p යුග්ම විකර්ෂණය)
- [ ] (2) B හි පරමාණුක අරය කුඩා වීම සහ O හි විද්‍යුත් ඍණතාව වැඩි වීම
- [ ] (3) Be හි d කාක්ෂික තිබීම සහ N හි ආවරණ ආචරණය අඩු වීම
- [ ] (4) න්‍යෂ්ටික නියුට්‍රෝන සංඛ්‍යාවේ වෙනස පමණි
> **පැහැදිලි කිරීම:** Be (1s² 2s²) වලට වඩා B (1s² 2s² 2p¹) හි 2p ඉලෙක්ට්‍රෝනය ඉහළ ශක්තියක හා වැඩි ආවරණයක පවතී; N (2p³) අර්ධ පිරුණු ස්ථායීතාව දරන අතර O (2p⁴) හි එකම 2p කාක්ෂිකයේ යුග්ම වූ ඉලෙක්ට්‍රෝන අතර විකර්ෂණය නිසා ඉවත් කිරීම පහසු වේ.

### MCQ 6: තනි 4f උපශක්ති මට්ටමක පැවතිය හැකි මුළු කාක්ෂික ගණන සහ උපරිම ඉලෙක්ට්‍රෝන ගණන පිළිවෙළින් කොපමණද?
- [ ] (1) 5 සහ 10
- [✓] (2) 7 සහ 14
- [ ] (3) 3 සහ 6
- [ ] (4) 9 සහ 18
> **පැහැදිලි කිරීම:** f උපශක්ති මට්ටම සඳහා l = 3 වේ. එහි කාක්ෂික ගණන = 2l + 1 = 2(3) + 1 = 7 ක් වන අතර උපරිම ඉලෙක්ට්‍රෝන ගණන = 2 × 7 = 14 කි.

### MCQ 7: තත්පරයට 5.0 × 10¹⁴ Hz සංඛ්‍යාතයකින් යුත් ඒකවර්ණ ලේසර් කදම්බයක එක් ෆෝටෝනයක ශක්තිය කොපමණද? (h = 6.6 × 10⁻³⁴ J s)
- [ ] (1) 1.32 × 10⁻⁴⁸ J
- [✓] (2) 3.30 × 10⁻¹⁹ J
- [ ] (3) 6.60 × 10⁻¹⁹ J
- [ ] (4) 1.98 × 10⁻²⁵ J
> **පැහැදිලි කිරීම:** එක් ෆෝටෝනයක ශක්තිය E = hf = (6.6 × 10⁻³⁴ J s) × (5.0 × 10¹⁴ s⁻¹) = 33.0 × 10⁻²⁰ J = 3.30 × 10⁻¹⁹ J වේ.

### MCQ 8: Co²⁺ අයනයේ (₂₇Co) භූමි අවස්ථා ඉලෙක්ට්‍රෝන වින්‍යාසය නිවැරදිව දැක්වෙන්නේ කවර වරණයෙහිද?
- [ ] (1) [Ar] 3d⁵ 4s²
- [✓] (2) [Ar] 3d⁷
- [ ] (3) [Ar] 3d⁶ 4s¹
- [ ] (4) [Ar] 3d⁹
> **පැහැදිලි කිරීම:** ₂₇Co පරමාණුවේ වින්‍යාසය [Ar] 3d⁷ 4s² වේ. Co²⁺ සෑදීමේදී බාහිරතම 4s² ඉලෙක්ට්‍රෝන දෙක ඉවත් වන බැවින් [Ar] 3d⁷ වින්‍යාසය ලැබේ.
