# ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණි වාරි ශිෂ්ටාචාරය — වැව් තාක්ෂණය, එල්ලංගා පද්ධතිය හා ශ්‍රේෂ්ඨ රජවරු (Ancient Hydraulic Civilization of Sri Lanka)

- **Platform:** [Homeschool.lk](https://homeschool.lk/)
- **Canonical URL:** https://homeschool.lk/grade-10/history/ancient-hydraulic-civilization-sri-lanka/
- **Curriculum Alignment:** National Institute of Education (NIE) Sri Lanka — Grade 10, ඉතිහාසය (History), Unit 2
- **Exam Weight:** O/L ඉතිහාසය I පත්‍රයේ MCQ 3–4ක්, සිතියම් ලකුණු කිරීම (වැව්/ඇළ මාර්ග) සහ II පත්‍රයේ අනිවාර්ය රචනා ප්‍රශ්නයක්
- **Official Textbook Reference:** https://www.edupub.gov.lk/SelectSyllabuss.php

## කෙටි සාරාංශය / Quick Syllabus Definition (Sinhala & English)
වියළි කලාපීය ගංගා නිම්න ජනාවාස, ගම් වැව් හා එල්ලංගා පද්ධතිය, පණ්ඩුකාභය, වසභ, මහසෙන්, ධාතුසේන හා මහා පරාක්‍රමබාහු යන රජවරුන්ගේ මහා වාරි නිර්මාණ සහ බිසෝකොටුව, රළපනාව, සොරොව්ව ඇතුළු හෙළ වාරි ඉංජිනේරු ශිල්පය මෙහිදී විමසා බැලේ.

*English Summary:* Grade 10 History Unit 2 exploring Sri Lanka’s ancient dry-zone hydraulic civilization, cascading tank systems (Ellanga), great tank-building monarchs, Jaya Ganga engineering, and cistern sluice (Bisokotuwa) technology.

## පාඩම් සටහන (Study Notes)
### 1. වියළි කලාපීය ජනාවාස සහ එල්ලංගා වැව් පද්ධතිය (Cascading System)

පැරණි ශ්‍රී ලංකාවේ මුල් ජනාවාස **මල්වතු ඔය, කලා ඔය, මහවැලි ගඟ, දැදුරු ඔය, වලවේ ගඟ සහ කිරින්දි ඔය** වැනි වියළි කලාපීය ගංගා නිම්නවල පිටාර තැනිතලාවලට ඔබ්බෙන් පිහිටුවා ගන්නා ලදී. වසරේ මාස කිහිපයකට පමණක් ඊසානදිග මෝසම් වැසි ලැබීමත්, අධික වාෂ්පීකරණයත් නිසා වී ගොවිතැන (යල හා මහ කන්න දෙකම) සඳහා වැසි ජලය රැස් කර ගැනීමට **ගම් වැව්** ඉදි විය.

බෑවුම් සහිත භූමියක ඉහළ සිට පහළට කුඩා හා මධ්‍යම වැව් ගණනාවක් ඇළ මාර්ගවලින් එකිනෙකට සම්බන්ධ කර ඉහළ වැවේ පිටාර හා කුඹුරුවලින් බැස යන ජලය පහළ වැවට එකතු වන පරිදි තැනූ පද්ධතිය **එල්ලංගා පද්ධතිය (Cascading Tank System)** ලෙස හැඳින්වේ. බ්‍රහ්මී සෙල්ලිපිවල පෞද්ගලික වැව් හිමියන් **"වපිහමික" (වැව් හිමි)** ලෙස හඳුන්වා ඇත.

### 2. ශ්‍රේෂ්ඨ වාරි නිර්මාණ කළ රජවරු සහ ඓතිහාසික වැව් / ඇළ මාර්ග

  | 
    
      රජතුමා සහ රාජ්‍ය සමය 
      | ප්‍රධාන වැව් සහ ඇළ මාර්ග 
      | සුවිශේෂී ඓතිහාසික වැදගත්කම 
    

  
  
    
      | **පණ්ඩුකාභය රජු**(ක්‍රි.පූ. 4 සියවස) 
      | **අභය වැව** (වත්මන් බසවක්කුලම වැව) 
      | සාහිත්‍ය මූලාශ්‍රවල (මහාවංසයේ) නම සඳහන් ශ්‍රී ලංකාවේ **පැරණිතම ඓතිහාසික වැව** ඉදි කිරීම. 
    

    
      | **වසභ රජු**(ක්‍රි.ව. 67–111) 
      | වැව් 11ක් (මහවිලච්චිය, නොච්චිපොතාන, මානන්කැටිය) හා ඇළවල් 12ක් (**ඇළහැර ඇළේ** මුල් අදියර) 
      | **මහා පරිමාණ වාරි කර්මාන්තයේ ආරම්භකයා** ලෙස සැලකේ; උමං ජල මාර්ග (ජල නළ / උම්මග්ග) තාක්ෂණය දියුණු කළේය. 
    

    
      | **මහසෙන් රජු**(ක්‍රි.ව. 276–303) 
      | මහා වැව් 16ක් (**මින්නේරිය, කවුඩුල්ල, හුරුළු වැව, කණදරා වැව, පදවිය**) සහ පබ්බතන්ත ඇළ 
      | අක්කර 4,670ක් පුරා පැතිරි මින්නේරිය වැව කරවීම නිසා ජනතාව විසින් **"මින්නේරි දෙවියෝ"** ලෙස දේවත්වයෙන් පුදනු ලැබීය. 
    

    
      | **ධාතුසේන රජු**(ක්‍රි.ව. 459–477) 
      | **කලා වැව** (බළලු වැව හා එක්කර) සහ සැතපුම් 54ක් දිග **ජය ගඟ (යෝධ ඇළ)** ඇතුළු වැව් 18ක් 
      | කලා වැවේ සිට අනුරාධපුර තිසා වැව දක්වා දිවෙන ජය ගඟේ මුල් සැතපුම් 17 තුළ බෑවුම **සැතපුමකට අඟල් 6ක්** පමණක් වන සේ නිර්මාණය කිරීම විශ්මිත ඉංජිනේරු හපන්කමකි. 
    

    
      | **II වන අග්ගබෝධි රජු**(ක්‍රි.ව. 604–614) 
      | **කන්තලේ වැව, ගිරිතලේ වැව** සහ ගංතලා වාරි පද්ධතිය 
      | මින්නේරිය-කවුඩුල්ල ජල පද්ධතිය තවදුරටත් ඊසානදිග තැනිතලාව දක්වා පුළුල් කිරීම. 
    

    
      | **මහා පරාක්‍රමබාහු රජු**(ක්‍රි.ව. 1153–1186, පොළොන්නරු යුගය) 
      | **පරාක්‍රම සමුද්‍රය** (තෝපා වැව, එරමුදු වැව හා දුඹුටුලු වැව එක්කර; ජලය ගෙන ආවේ අඹන් ගඟ හරස් කළ **ආකාශ ගඟ** ඇළෙනි) 
      | *"අහසින් වැටෙන එකද දිය බිඳක්වත් මිනිසාගේ ප්‍රයෝජනයට නොගෙන මුහුදට ගලා යාමට ඉඩ නොදිය යුතුය"* යන රාජ්‍ය ප්‍රතිපත්තිය ක්‍රියාවට නැංවීය. 
    

  

### 3. වැවක ප්‍රධාන තාක්ෂණික අංග සහ ඒවායේ කාර්යයන්

  - **වැව් බැම්ම (Bund):** කඳු ගැට දෙකක් යා කරමින් ගංගාවක් හෝ ඔයක් හරස් කර තද පස් ස්තරවලින් ගොඩනැඟූ ප්‍රධාන බැම්ම.

  - **සොරොව්ව (Sluice) සහ බිසෝකොටුව (Cistern Sluice):** වැව් ජලය ඇළ මාර්ගවලට මුදා හරින උමං දොරටුව සොරොව්වයි. මහා වැව්වල අධික ජල පීඩනයෙන් වැව් බැම්ම බිඳී යාම වැළැක්වීම සඳහා සොරොව්වට සම්බන්ධව ගලින් හා ගඩොලින් තැනූ හතරැස් ළිඳක් බඳු **බිසෝකොටුව මඟින් ජල පීඩනය පාලනය (අඩු) කරයි**. (හෙන්රි පාකර් වැනි බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවන් පවා බිසෝකොටුව ලෝක වාරි ඉංජිනේරු ඉතිහාසයේ විශිෂ්ටතම සොයාගැනීමක් ලෙස අගය කර ඇත.)

  - **රළපනාව (Wave Breaker / Rip-rap):** සුළඟ නිසා වැව් දියේ නැගෙන රළ වැව් බැම්මේ ඇතුළත බෑවුමේ ගැටී පස් බැම්ම ඛාදනය වීම (සේදී යාම) වැළැක්වීමට අතුරා ඇති කළුගල් වැටිය.

  - **පිටවාන (Spillway):** අධික වැසි සමයේදී වැවේ ධාරිතාව ඉක්මවා පිරෙන අතිරික්ත ජලය වැව් බැම්ම උඩින් පිටාර නොගොස් ආරක්ෂිතව පිටතට බැස යාමට කළුගලින් තැනූ පහත් කොටස.

  - **මඩ සොරොව්ව (Silt Sluice) හා කට්ටකඩුව / ගස්ගොම්මන:** වැව් පතුලේ තැන්පත් වන රොන්මඩ ඉවත් කිරීමට මඩ සොරොව්වත්, වැව් බැම්ම පාමුල ලවණ හා කාන්දු පාලනයට **කට්ටකඩුව** ජෛව තීරුවත් යොදා ගැනිණි.

  **විභාග ඉඟිය (සෙල්ලිපි හා බදු):** පැරණි ශ්‍රී ලංකාවේ වැව් ජලය භාවිත කිරීම වෙනුවෙන් අය කළ ජල බද්ද **"දකපති" (උදකභාග)** ලෙසත්, වැවෙන් ඇල්ලූ මසුන්ගෙන් අය කළ බද්ද **"මතර මජිබක" (මත්ස්‍ය භාග)** ලෙසත් සෙල්ලිපිවල සඳහන් වේ!

## ව්‍යුහගත ප්‍රශ්න හා ලකුණු දීමේ පටිපාටිය (Structured Q&A Marking Scheme)
### Q1: (i) පැරණි ශ්‍රී ලංකාවේ "එල්ලංගා පද්ධතිය" යනු කුමක්ද? (ii) මහා වැවක පිහිටි (අ) බිසෝකොටුව, (ආ) රළපනාව සහ (ඇ) පිටවාන යන තාක්ෂණික අංග තුනෙහි ප්‍රධාන කාර්යයන් පැහැදිලි කරන්න.
**පිළිතුරු / ලකුණු කරුණු:** (i) එල්ලංගා පද්ධතිය යනු බෑවුම් භූමියක ඉහළ සිට පහළට කුඩා වැව් ගණනාවක් ඇළ මාර්ගවලින් සම්බන්ධ කර, ඉහළ වැවේ පිටාර ජලය හා ජලවහන ජලය අපතේ නොයා පහළ වැව්වල රැස් කර ගන්නා පාරිසරික වැව් ජාලයයි.; (ii)(අ) බිසෝකොටුව: මහා වැවේ අධික ජල කඳ මඟින් ඇති කරන ජල පීඩනය පාලනය (අඩු) කර වැව් බැම්මට හානි නොවී ආරක්ෂිතව සොරොව්වෙන් ජලය පිටතට මුදා හැරීම.; (ii)(ආ) රළපනාව: වැව් දියේ නැගෙන ජල රළ වැදීමෙන් වැව් බැම්මේ ඇතුළත පස් බෑවුම ඛාදනය වීම (සේදී යාම) වැළැක්වීම.; (ii)(ඇ) පිටවාන: අධික වර්ෂා කාලවලදී වැවේ ධාරිතාව ඉක්මවන වැඩි ජලය වැව් බැම්ම බිඳී යාමට ඉඩ නොදී ආරක්ෂිතව පිටතට මුදා හැරීම.

### Q2: අනුරාධපුර හා පොළොන්නරු යුගවල වාරි ශිෂ්ටාචාරයේ දියුණුව සඳහා ධාතුසේන රජු සහ මහා පරාක්‍රමබාහු රජු ඉටු කළ සේවාව නිදසුන් සහිතව අගය කරන්න.
**පිළිතුරු / ලකුණු කරුණු:** ධාතුසේන රජු කලා ඔය හරස් කර කලා වැව සහ බළලු වැව එක්කොට දැවැන්ත ජලාශයක් ඇතුළු වැව් 18ක් ඉදි කළේය.; කලා වැවේ සිට අනුරාධපුර තිසා වැව දක්වා සැතපුම් 54ක් දිග "ජය ගඟ" (යෝධ ඇළ) ඉදිකර මුල් සැතපුම් 17 තුළ සැතපුමකට අඟල් 6ක සියුම් බෑවුමක් පවත්වා ගනිමින් අතරමග ගම් වැව් රැසක් පෝෂණය කළේය.; මහා පරාක්‍රමබාහු රජු තෝපා වැව, එරමුදු වැව සහ දුඹුටුලු වැව යන වැව් තුන ඒකාබද්ධ කර "පරාක්‍රම සමුද්‍රය" නමැති විශාලතම ජලාශය ඉදි කළේය.; අඹන් ගඟ අංගමැඩිල්ලේදී හරස් කර ආකාශ ගඟ ඇළ මඟින් පරාක්‍රම සමුද්‍රයට ජලය සැපයූ අතර මහ වැව් 163ක් සහ කුඩා වැව් 2,376ක් ප්‍රතිසංස්කරණය කරවමින් කෘෂි ස්වයංපෝෂිතභාවය උදා කළේය.


## බහුවරණ ප්‍රශ්න (Practice MCQs)
### MCQ 1: සාහිත්‍ය මූලාශ්‍රවල නම සඳහන් ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණිතම ඓතිහාසික වැව සහ එය ඉදි කළ පාලකයා කවරෙක්ද?
- [ ] (1) තිසා වැව — දේවානම්පියතිස්ස රජු
- [✓] (2) අභය වැව (බසවක්කුලම) — පණ්ඩුකාභය රජු
- [ ] (3) මහවිලච්චිය වැව — වසභ රජු
- [ ] (4) මින්නේරිය වැව — මහසෙන් රජු
> **පැහැදිලි කිරීම:** මහාවංසයට අනුව ක්‍රි.පූ. 4 වන සියවසේදී පණ්ඩුකාභය රජු විසින් අනුරාධපුරයේ කරවන ලද අභය වැව (වත්මන් බසවක්කුලම වැව) නම සඳහන් පළමු ඓතිහාසික වැවයි.

### MCQ 2: මින්නේරිය, කවුඩුල්ල සහ හුරුළු වැව ඇතුළු මහා වැව් 16ක් කරවීම නිසා ජනතාව විසින් "මින්නේරි දෙවියෝ" ලෙස ගෞරවයට පාත්‍ර කරන ලද රජතුමා කවුද?
- [ ] (1) වසභ රජු
- [✓] (2) මහසෙන් රජු
- [ ] (3) ධාතුසේන රජු
- [ ] (4) I වන විජයබාහු රජු
> **පැහැදිලි කිරීම:** මින්නේරිය වැව ඇතුළු වැව් 16ක් සහ පබ්බතන්ත ඇළ කරවූ මහසෙන් රජතුමා "මින්නේරි දෙවියෝ" ලෙස ජන වන්දනාවට පාත්‍ර විය.

### MCQ 3: සැතපුමකට අඟල් 6ක ඉතා සියුම් බෑවුමක් සහිතව ඉදි කළ සැතපුම් 54ක් දිගැති "ජය ගඟ" (යෝධ ඇළ) මඟින් ජලය ගෙන ගියේ කවර වැවේ සිට කවර වැව දක්වාද?
- [ ] (1) මින්නේරිය වැවේ සිට කන්තලේ වැව දක්වා
- [✓] (2) කලා වැවේ සිට අනුරාධපුර තිසා වැව දක්වා
- [ ] (3) නාච්චාදූව වැවේ සිට නුවර වැව දක්වා
- [ ] (4) පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ සිට ගිරිතලේ වැව දක්වා
> **පැහැදිලි කිරීම:** ධාතුසේන රජු කරවූ ජය ගඟ මඟින් කලා වැවේ ජලය අනුරාධපුරයේ තිසා වැව දක්වා ගෙන ගියේය.

### MCQ 4: මහා පරාක්‍රමබාහු රජතුමා "පරාක්‍රම සමුද්‍රය" නිර්මාණය කිරීම සඳහා ඒකාබද්ධ කළ පැරණි වැව් තුන කුමක්ද?
- [✓] (1) තෝපා වැව, එරමුදු වැව සහ දුඹුටුලු වැව
- [ ] (2) තිසා වැව, අභය වැව සහ නුවර වැව
- [ ] (3) මින්නේරිය, කවුඩුල්ල සහ ගිරිතලේ වැව
- [ ] (4) කලා වැව, බළලු වැව සහ පදවිය වැව
> **පැහැදිලි කිරීම:** පොළොන්නරුවේ පරාක්‍රම සමුද්‍රය ගොඩනැඟුවේ තෝපා වැව, එරමුදු වැව (එරබදු වැව) සහ දුඹුටුලු වැව යන වැව් තුන එක් කිරීමෙනි.

### MCQ 5: පැරණි මහා වැව්වල ජල පීඩනය පාලනය කරමින් වැව් බැම්ම බිඳී යාමෙන් ආරක්ෂා කර ජලය පිටතට නිකුත් කිරීමට යොදාගත් සුවිශේෂී නිර්මාණය කුමක්ද?
- [ ] (1) පිටවාන
- [ ] (2) රළපනාව
- [✓] (3) බිසෝකොටුව
- [ ] (4) කට්ටකඩුව
> **පැහැදිලි කිරීම:** සොරොව්වට සම්බන්ධව ගඩොලින් හා කළුගලින් තැනූ බිසෝකොටුව මඟින් වැව් ජල කඳේ අධික පීඩනය පාලනය කර ආරක්ෂිතව ජලය ඇළට මුදා හරියි.

### MCQ 6: පැරණි සෙල්ලිපිවල වැව් ජලයෙන් අය කළ බද්ද හැඳින්වීමට යොදා ගත් වචනය කුමක්ද?
- [ ] (1) බොජකපති
- [✓] (2) දකපති
- [ ] (3) භාග
- [ ] (4) මතර මජිබක
> **පැහැදිලි කිරීම:** සෙල්ලිපිවල ජල බද්ද "දකපති" (උදකපති) ලෙසත්, කුඹුරු බද්ද "බොජකපති" ලෙසත්, මත්ස්‍ය බද්ද "මතර මජිබක" ලෙසත් හැඳින්විණි.
